<pb/>

Tżiſwo 1. 5. dżeṅ januara. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Lubi Serƀa!

Pżecżelne dżėlbraṅo, kotreż jo naſcha Jutnitżka hatż dotal namakawa,
podawa nam tu zẇeſelaczu mȯżnoſcż ju dale wudawacż. Mȯ ſmȯ ſebi deṙe
ſwėdomi, kajke cżeżkoté ma redaktorſtwo ſerbſkich nowinow pżewinécż, déż
chcze pżi mawoſcżi jich wobſaha te najwſchelakiſche pożadaṅa, kiż ſo na
ṅe zwoża jenoż nėkak ſpokojicż. Jedén wowa za politiku, druhi chcze
poẇedantżka, tſecżi hlada za ſpėwami, żtwȯrté pȯta żorté ha kleſki, tȯn
żada ſebi nowȯ prawopis, tamȯn chcze wſchitko w ſtarém mėcż! Tutém
wſchelakim, ƀez ſobu ſebi napſchecżiwo ſtejaczém żadoſcżam doſcż tżinicż
ha wſchitkich wolu dopelnicż, jo cżeżka, haj ṅemȯżna wėcz. Żtoż pak ſo
hodżi, na to budże redakczia wėſcżi kedżbu bracż, żtoż ji cżim ſkeṙe
mȯżno budże, dokelż naſche nowiné nétk z czéwȯm liſtnom wukhadżeja, ha
też ẇaczé ſobudżėwacżeṙow ſebi dobȯwo ſu. Mȯ budżemȯ podawacż: 1)
najnowſche politiſke podawki; 2) nowinki ze Swoẇanſtwa; 3) dopiſowaṅa ze
wſchėch kȯnczow ſerbſkoho kraja; 4) rozprawȯ wot ſejma ha wſchelakich
druhich należnoſcżow, kiž maja za ſerbſkoho bura ważnoſcż; 5) ṙane ha
zaẇeſelacze ſpėwȯ ha poẇedaṅa; 6) wſchelake naẇeżtki habȯ wozjeẇeṅa.
Pṙedé wſchoho pak budżemȯ woſebitu kedżbliwoſcż ſerbſkej narodnoſcżi
ſpożtżicż, budżemȯ ſerbſke prawo pżeczé ha wſchudżom zakitowacż, budżemȯ
pżecżiwo wſchitkomu żtoż naſchomu prawej zadżėwki kwadże, khrȯble
wuſtupowacż. Bohużel, zȯ tajkich pżecżiwnikow ẇaczé ƀez Serbami ſamémi,
hatż dże drudże namakamȯ. Nicz wȯſchnoſcż, nicz Nėmczé ſpżecżiẇa ſo
naſchim prȯczowaṅam. nė — wupa hordoſcż, kiž jenoż wo czuzém nėżto
nadobne widżi, wſcho doṁacze pak zaczpiwa, nizka ſchebiſchnoſcż, kiż
jenoż to khwali, ſchtoż ṗeṅeżné dobȯtk dawa ha kroſchiki litżi, hanibna
ṅeroda, kotrejż jo wſcho jene hatż ſé cżopwȯ habȯ zémné, hatż ſé Serb
habó Nėmcz, duchowna zapaṅenoſcż, kotraż ſo wo nitżim na ſwėcze ṅeſtara
— to ſu cżi żkȯdniczé naſcheje narodnoſcże ha naſchoho duchownoho zboża.
Lud, kiż jo z dżėwané, ha ſwojeje narodnoſcże ſebi wėdomné, mȯże dṙe
kſchiwdu cżerṗecż, ale potwȯtżicż ſo wot żaneje moczé na ſwėcże ṅeda.
Zdżėwanoſcż ha naẇedżitoſcż rozſchėricż, ha zatżucża za narodnoſcż
wubudżecż, to budże pak najważniſche wotpoladaṅo naſchich nowinow. Kȯżdé
kiż ze Serbami deṙe ṁeni, budże naſche prȯczo<pb n="2"/>waṅa podṗeracż!
Duż zapotżmȯ też tute lėto z Bohom.

Jakub Kucżank. Michaw Czéż.

Swėtne Podawki.

Nėmſke należnoſcże. Zo jo Rakuſka na Bramborſku proteſt wotpóſwawa do
Erfurta wupiſaneje zromadżizné dla, to jo znata wėcz. Też Baierſka jo ſo
tutomu proteſtej pżizanknéwa — nėtk jo też Sakſénſka k tomu pżiſtupiwa.
Nėmczé jara ẇele haré toho dla tżiṅa ha wóſchnoſcżi ṅeſwėru wuṁetwaja ha
pżeradu wóttžiné. — Swoẇeṅo ſo tola wot Bramborſkeje ẇele nadżecż
ṅemóża. Też Würtenbergſka ṅecha z Bramborſkej dżerżecż. Też Lurenburg ſo
wobara, ha jo ſwój proteſt pżipóſwawa. Wſchitke druhe kraje ha krajiné
ſu z Bramborſkej pżezjene.

Z Barlina. Wot ruſénſkoho dwora jo piſmo na naſch pżiſchwo wo kotrémż
Ruſa krucże żada, zo bo ſo wo nėmſkich wėczach pżeczé ṅerétżawo, hale
nėżto wėſte ſtawo ha poſtajiwo. Tutej ṅewėſtoſcżi, tutomu ſtainomu
rozrétżowaṅu ha zakomdżeṅu krutoho wuſtupwaṅa to piſmo woſobṅe winu
radikalnoho zmóſleṅa wo nėmſkich krajach pżipiſche. Ha radżi dale, zo bó
ſo nėmczowſtwo do pownócznoho pod Bramborſkej ha do jużnoho pod Rakuſkej
zjenoſcżiwo ha tutej wſchėm druhim ṁenſchim wėrcham ha krajam jich
ſamoſtatnoſcż ha ſwobodnoſcż jene po druhim wzawoj ha je póżeriwoj.

Wróczwaw 31. decz. Zrudne poẇeſcże ſu nam pżiṅeſene. Ẇes Züchen bó pżez
wuſtuṗeṅo Odré z nėkotrémi ſuſodnémi ẇeſkami czéle poteṗena. Kṅeżi dwór
jo hatż do jenoho twaṙeṅa czéle zanitżené, tohoruṅa też wſchė khėże
khudéch burſkich ludżi. Tżwóẇetże žiẇeṅo ṅejo żane zhuƀene, hale wele
ſkotu jo kóncz wzawo. Dominium Irſingen jo 100 żtuk hoẇadwow ha 20
ſwini, dominium Auſten 200 wowczow pżiſadżiwo. Ṅezmėrna bėda jo tamne
krajiné nadpanéwa.

Z Rakuſkeje. Wone jo woprawdże ſmėſchne, kaike wėczé wo ẇele nėmſkich
nowinach wot Rakuſkeje tżitacż dóſtaṅemó; pak z jich pokwadniczu hatż
nanajihóṙe ſteji, tak zo tute kheiżorſtwo dowho ṅebudże wobſtacż mócz
dokelż wudawaṅa ẇele ẇaczé ma hatż kraje hdé pżiṅeſcż móża — pak jo
zaſé, déż joho mudra pilna ſtaroſcżiwoſcż za wubudżeṅo nowoho żiẇeṅa
ſwėtwa pżed wotżami leżi, dha rėka: to wſcho wſchak nitżo ṅepomha, czéwo
kheiż. kraje ſu pżez mėru zkażene. — To wſcho pak pżecżiwo Rakuſkej
piſaja, zo bóchu lud praẇe zmucżili ha jón pżecżiwo nėkajkim pżecżelném
ſtowarſcheṅu kṅeżerſtwow z Rakuſkej zahorili ha téch wola ſo ſtawa,
kotſiż jenoj wo krutém dżerżeṅu z Bramborſkej zbożo namkacż ſo nadżija.

Z Wina. Bramborſki wotpóſwané na rakuſkim dwoṙe jo wot bramb. kṅeżerſtwa
porutżnoſcż dóſtaw, ſo pola miniſtera Schwarczenberga pżecżelṅe
wopraſchecż, żto jo wėrno na téch wſchelakich rétżach, po kotréchż ſtaj
Rakuſka ha Sachſénſka pżezjenej, zo pżi wėſtéch pžipadnoſcżach rak.
wóiſko Sachſénſku wobſadżi, Pódla dérbi wón joho też na to kedżbnoho
tżinicż, zo, tak khėczé hatż Rakuſczé ſachſénſke ṁezé pżeſtupja, też
Bramborſcze Lipſk wobſadżicż budża.

Z Frankfurta. Wſchudżom drudże wot wójné rétża, hale mó, pżi ſédẇe
nėmſkeje czentral=komiſije, nitżo wo tém ṅewėmó; ẇele ẇaczé jo pola nas
każ wutżiṅene, zo jo woſobṅe pżez próczowaṅo rak. komiſarow rakuſke
kṅeżerſtwo na tém, wobſchėrne naṁeté wo nėmſkich należnoſcżach
prėdkpowożicż, tak zo erfurtſki ſejm ẇacz trėbné ṅebudże.

Dżiwna wėcz jo, zo tón jedén rakuſki zapóſwancz pżi czentralſkej
komiſiji, ṁenujczé Schönhals, rodżené bramborſki jo ha lutherſkej wėri
pżiſwuſcha; jedén bramb. zapóſwancz, ṁenujczé Radowitz, pak rodżené
rakuſki jo, ha podjanſkej czérkwi pżiſwuſcha.

Z Badénſkeje. Ẇetżina zapóſwanczow w druhej komoṙe badénſkoho ſejma, jo
jene piſmo na badénſki lud wupóſwawa, wo kotrémż bra<pb n="3"/>trowſku
ruku poſkicża wſchėm tém, kiż chczeidża ſo z ṅimi zjenoſcżicż, wo
wotczném kraju jedén hódné ſwėrné, bohabojazné lud wotcżahnécż ha ſo
nicz budżicż dacż wot téch, kiż wo jich zwóſcżi mėṅa, zo pola nas żana
móżnoſcż k lėpſchomu ẇaczé ṅejo. Też tam ſu nėmſke wėczé wſchėdna
ſtaroſcz̀ wſchitkich. Tam pak ſo bramborſczé kṅeża ha maja kraj hiżcżen
wot poſlenoho zbėżka ſem wobſadżené. Badénſka dṙe budże ſo bramborſkej
pżizanknécż dérbecż, bórṅe ṅechawa.

Z Dreżdżan. Kṅeżerſtwo jo rozprawu wot nėmſkich należnoſcżow na
direkcziju ſejma wotpóſwawa. Tola jo, każ rėka, tute piſmo jenoj
rozprawa, ƀe wſchėch naṁetow, wot kotréchż dérbeli ſo zapóſwanczé
jednacż: ta wėcz jo jim jenoj z krótka wėdomna ztżiṅena. Ḃez témi 29
pżiwożkami, kotréż ſu tomu piſmej pżidate, jo woſobṅe poſleni ważné,
kotréż wozjeẇi, zo jo Sachſénſka ſo Rakuſkej pżizanknéwa wo proteſcże
pžecżiwo tej wot bramborſkeje wotpohladanej zromadżizṅe w Erfurcże.

Dreżdżané. Advokata Blöde jo nėtk z jaſtwa pużcżené. — Jedén wojak wot
brigadé Albert, kotréż bėſche dla dżėlbraṅa pżi dreżdżanſkim zbėžku wot
wójnſkoho ßudniſtwa k ſṁercżi wotſudżené, jo nėtk wot wóſchoho
appellaczijonſkoho ſuda za ṅewinowatoho ſpóznaté, ha pużcżené. — Lipſki
profeſſor Harleß jo za wóſchoho dwórſkoho prėdaṙa, ha konſiſtorialſkoho
preſidentu w Dreżdżanach poſtaẇené. — Zapóſwanczé ſu kralej k nowomu
lėtej zbożo pżeli. — Wot 27. deczembra piſaju z Dreždżan: Prėni ſẇaté
dżeṅ hodow bėchu ſo nėkótſi wuṁewczé (Künſtler) naſchoho mėſta w kortżṁe
pola Englecz k mawej ẇetżeri zromadżili. Nėkotre minuté po jėdnacżich
ſtupi na jene dobo wojerſki wóżk v. Teutſcher z nėkotrémi wojakami nuts,
ſchwijeſche ze ſwojim teſakom, ha zawowa na zaſtróżenéch hoſcżi: Dżicże
rózno, ṅewėſcze, zo jo jėdnacże wotbiwo? Podarmo jomu hoſpodaṙ
wobkrucżeſche, zo maja joho hoſcżo wot policzie dowolnoſcż, dlėhe
woſtacż, tón roznėwané wóżk machaſche z nowa ze ſwojim teſakom, ha
napomiſche z rożeṅom zo bóchu domoj ſchli. Hako nėtk wſchitczé ſwoje
wėczé zrabachu, ha pṙetż khwatachu, jedén jenitžki pak hiżcżen ſwojej
draſtu ladaſche ṙeſkaſche tamón na ṅoho: Na mėſcże won, té pſo! ha déri
joho hiżcżen w duṙach z teſakom. Tón wóſchi pużcżi ſo nėtk na haſu dele,
ha hako tam hiżcżeu nėkotſi poſtrożeni romadże ſtejachu, da ſo z nowa do
nich, ha rubné piwarcza Straßera, tak zo tón ſamón krawjo k zemi padże.
Skórżbó ſu hiżon pżepodate.

♣Słowjanskje nowinki.♠

♣Južni Słowjenjo. Před někotrym časom je rakuski khěžor někotrych
wažnych mužow (dowěrnikow) z južneho Słowjanstwa do Wina powołał, zo
bychu wuradźeli, kajkje ma přichodne polityskje postawjenje jich kraja
być. Někotři wot tutych dowěrnikow na to dźěłaju, zo by te w nowšim času
załožene serbskje Wójwodstwo ze zjenoćenymi kralestwami Khroatyskjej,
Sławonskjej a Dalmatyskjej do polityskjeho zwjazka stupiło, tak zo bychu
wšitkje tute kraje pod banom Jelačićom stałe; druzy pak žadaju sebi
serbskje wójwodstwo za samostatnu króninu zemju. Ći posledni mjenja:
„Serbja so njemóža z Khroatami zjenoćić, dokjelž tući njejsu synojo
prawosławneje (hrjekskjeje) cyrkwje; Jelačić njemóže wójwoda być,
dokjelž je kathólski.“ Z wutrobnej bolosću hlada kóždy wěrny Słowjan na
tajkje roztorki, na tajku nabožinsku njeznjesliwosć, a njesłowjanskje
spočinanje. Njejsu hišćen zańdźene zrudne časy Słowjanow přezjenosć
nawučiłe? Serbskje Wójwodstwo samo za so njemóže Serbow k zbožu wjesć;
jenož we zjenoćenju a pod nawjedowanjom sław<pb n="4"/>neho bana móža
južnosłowjanskje kraje wulki přichod dospjeć.♠

♣Z Prahi. Běše junu čas, hdźež naši najwučeniši mužojo, w swojej
wótčinje město k skutkowanju njenamakawši, swój statok wopušćić nuzowani
buchu. Zrudnje je to, hdyž ma cuzba so přećelniša wopokazać, hač wótcny
dom. Druhi čas je pak nastał — a tych samych mužow, kotřiž z bolosćiwej
wutrobu horate mjezy swojeje wótčiny překročić dyrbjachu — widźimy nětko
z wulkjej radosću do starosławneje Prahi so wróćić. Jako prěnjeho smy
powitali sławneho k. Čelakowskjeho, bórzy witamy jemu runeho Purkinju.
Njechamy pak zapomnić hišćen na jeneho muža. Je to k. J. Hrabjeta,
professor a direktor progymnasyja w Draždźanach. Tutón muž, znaty jako
laćonski a hrjekski filolog, nic mjenje w ryčach słowjanskich zhonjeny
přebywa hižon mnohje lěta w Saksach, pycha a khwalba cuzeho města.
Njemóžemy hinak, hač přeć, zo by tajki muž swojej wótčinje wróćeny był.
Filologiskje mocy jeho, kiž moža so z kóždymi na universitećje Lipskjej
a Barlinskjej khróblje měrić, bychu so za naše wysokje šulje derje
hodźiłe! N. N.♠

Wużiſka lutowarſka ha hypothekarſka Pokwadnicza!

Hako burſczé zapóſwanczé na poſlenim wużiſkim ſejṁe za to hwoſowachu, zo
bó zhromadne zamożeṅo wużtſkoho ẇeſnoho wokreſa ṅerozdżėlene woſtawo,
zdaſche ſo to nėkotromżkuliż burej wopaki, ha poṙedko ſo ſtawo ṅejo, zo
ſmó pżez to ṅeprawomu ſudżeṅu podleżeli, hatż ruṅež ſo mohwo nam zdacż,
zo ſu te wot nas wozjewene zamoſé wſchitkich rozomniſchich pżeſwėdſicż
móhli, kak ſmó ſo pżi naſchim zadżerżeṅu jenoż wot powſchitkomnoho
lėpſchoho ẇeſcż dali. Ṅeznate mi też ṅejo, zo jo tón habó tamón pżecżel
luda (ṁeno wobkhowam za mṅe) tu bojoſcż wupraẇiw, zo ſo cżi, kiż hewak
ſwėru za ludowo zbożo ſo ſtaraja, na kṅeżi bok pokhileja, tajkim pak
bódż praẇene, zo ſo mó ani wot kṅeza Thielawa, ani wot nėkoho druhoh
wobrétżecż ṅejſmó dali, hale zo jo kaž wſchudżom, tak też tudé zhromadné
wużitk naſchoho kraja jenitżka wina naſchoho woſowaṅa ha zadżerżeṅa
bówa. Tém pak, kiż tutón wużitk na druhej ſtroṅe widża, nimam to na żane
waſchṅo za zwo, ale pżeju jenoż to, zo bóchu wo ſudżeṅu hinak zmóſlenéch
ſprawniſchi bóli.

Kóżdomu jo znate, z kajkimi cżeżkotami ſu ſo woſeƀe cżi meṅſchi
wobſedżeṙo w naſchej wużiczé ƀedżicż mėli, hejzo jo ſebi tón habó tamón
mawó kapital na ſwoju żiwnoſku pożtżicż chczéw. Żadén ẇetſchi
kapitaliſta ṅewupożtżuje radé po tak mawóch ſumach; ha toho dla dérbi ſo
tón meṅſchi wobſedżeṙ na agentow wobrocżicż dże ma pżi wóſokej huſto
lichomſkej dani też za wobſtaraṅo tak ha tak ẇele pwacż, nepohladawſchi
na to, żtož ma ſo pola rétżnika habó ſudniſtwa wotwożicż. Pżi ṅemóże ſo
hinak ſtacż, hatż jo po tżaſu do khudobó zapaṅe. Naſcha kedżbliwoſcż pak
dérbi woſeƀe na to zwożena bócż, kak bó ſo pżeczo bóle ha bóle
pżiberaczej khudobe w kraju hacżiwo. W tutém wotpohladaṅu mėjeſche ſo
wuſtaw (Inſtitut) zawożicż, hdżeż bó kóżdé wobſedżer z mawoj próczu, z
mawo khóſtami ha z nizkej daṅu mawo habó ẇele peṅez pożtżenéch doſtacż
móhw, za tém hatż ma kredit. Tajke wotpohladaṅo dopelni hatż na
najwobſchėrniſcho nowa wużiſka lutowarſka ha hypothekarſka banka,
zawożena ze zromadneho zawożeṅa wużiſkoho ẇeſnoho wokreſa. Tu ṁenujczé
kóżdé, kiż móże hipothekarſku wėſtoſcż za to podawacż, pożtżene dóſtaṅe
wot 20 toler hatż do ṅepomėrėnéch ſumow. Pżi tém budże ſo na to hladacż
zo khudé potṙebné tute peṅezé <pb n="5"/>za najniżſchu daṅ dóſtaṅe,
kotruż móże banka bes ſamſneje żkody poſtajicż. Pżi zbėhaṅu pożtżenéch
peṅez ma ſo jenoż 5 nſl. zapwacżicž, ṅech jo ſuma ẇetſcha habó ṁeṅſcha.
Żtoż pak to najwažniſche jo — zapwacżeṅo budże ſo po meṅſchich
pożtżeaomu kapitalej pżimėṙenéch ratach (dżėlbach) ſtacż móhcz. Żtóż
chcze pożtżene mėcż dérbi ſczėhowacze piſma k wupokazaṅu ſobu pżiṅeſcż:

1. Kupné liſt. 2. Wotpiſmo z hypoth ekarſkich knihi, podpiſane ha
podſiglowane wot ẇedžeṙa téchſamóch. 3. Wopiſmo ſwojoho wobſedżenſtwa,
każ ſo te ſamo w tżaſu pożtżeṅa wo prawdże ma.
(Beſitzſtandsverzeichniß).

Tuto wſchitko budże hiżcżen też w ſerbſkej ha nėmſkej rétżi wozjewene,
ha wobſchėrniſcho rozpraẇene. Wuſtawki (Statuté) wuṅdu w wobimaj
rétżomaj, tak khėtſe hatż budża wot krajnoho kṅeżerſtwa wobtwerdżeṅo
doſtacż.

Pėtr Czéż,

Sobuſtaw reviſionſkeje komiſſije pola wužiſkeje pokwadniczé.

Ze Serbow.

Z Budéſchina. Kṅez Ṗekar, kiż bėſche hatż dotal druhi wutżeṙ na Żidoẇe
jo nėtk za kantora ha wutżeṙa pżi ſerbſkej michawſkej czérkwi ha ſchuli
poſtaẇené. Joho naẇedżitoſcż wo ſchulſkim zaſtojnſtẇe ha wo hudżƀe
(muſiczé) każ też woſeƀe joho ſerbſke narodne zmóſleṅo rukuje nam za to,
zo ſtej nėtk naſcha czérkej ha ſchula deṙe wobſtaranej. Wſcha tżeſcž
ſwuſcha też dotalnomu namėſtnikej k. Jermiſej.

Z Kaṁencza. Hatż runiż Serbowſtwa wſchudżom ſwoje prawo dobówa, ha wo
ſamóch Dreżdżanach katholſczé ha evangelſczé ſerbſke boże ſwużbó
doſtawaja, da ſo tola zda, zo chzedża pola nas Serbow prawo pżikrótſicż.
Hatż dotal ṁejachmó mó evangelſczé Serƀa kaṁenſkeje woſadé kóżdu ṅedżelu
ſwoje ſerbſke boże ſwużbó w czérkwi ſẇ Hané. Nėtk pak chczedża nam jenoż
kóżdu druhu ṅedżelu prėdowacż. Ztoż jo nam znate, jo w ſtaréch tżaſach
poṁenowana ſerbſka czérkej z tém wuṁeṅeṅom mėſtej pżepodata bówa, zo
dérbi ſo wo ṅej kóżdu ṅedżelu ſerbſki prėdowacż. Na tute ſtare prawo ſo
zeṗerawſchi ſmó próſtwu na miniſterſtwo zeſtajeli, zo bóchmó też dale
kóżdu ṅedżelu ſerbſke boże ſwużbó mėli. Tuta peticzia budże ſo z
nėkotrémi ſtami podpiſmow w pżichodnéch dṅach do Dreżdżan póſwacż.

Z Wóſporka. Na mėſto naſchoho rektarſtwa jo ſo k. Trautmann (Serb)
zamwojaw, ha też hiżon pruhu wotpowożiw.

Z Maleſchecz zhonimó, zo tam hiżom wot nėkotroho tżaſa ſem ſerbſke
ſpėwarſke towarſtwo wobſteji. To jo wėſcżi jara duſchna ha khwalobna
wėcz ha mó pżejemó jenoż, zo bóchu drudże ſcżėhowali. Serbſczé hólczé
maja z ẇetſcha wſchudżom luboſcż k ſpėwej, ha huſto namakaſch ƀez nimi
dobre ſchije. Naſchi tżeſcżeni wutżeṙo bóchu wėſcżi tak dobri byli, ha
tajkim ſpėwarſkim towarſtwam prėdkſtali. Ṅané ſpėw zẇeſela wutrobu ha
poſbėhuje k dobrej móſli.

Z Ralbicz. Naſchi woſadni ſcheptaju ſej ṁeltżo do wuſchow, zo chczedża
ſwojej ṙanej czėrkwitżczé k pżichodnomu bożomu dżėſcżu nowo pižcžele
wobradżicż.

Z Nowoſlicz. Zaṅdżené tédžeṅ bėſche pola nas wulka hoṅtwa. Skoro na pów
ſta muži bėſche ſo hromadžiwo. Z Ralbicz, z Róžanta, ze Serṅan, z
Dobroſchicz bėchu wuwowani hoṅeṙo pžeproſcheni. Hižon dopowṅa podachu ſo
na bitwižcžo k ſtrachej wſchitkich wuchacžow. Tſelbó ṙeſkachu žawoſṅe.
Ale ja newėm — bėchu ſnadž w ṅezbožomnej hodžiṅe wujſchli? Jim ſo
džėſche, kaž Sémanej Pėtrej. Naſchi nimrodſczé mužojo wrócžichu ſo z
jeném jenitžkim zajetžkom kotrohož zemſki bėh pžez ſṁertné wowoj
Ralbitžanſkoho Wicžaza ſwój kóncz doſta. Nėkotſi dṙe ṁeṅa, zo jo tón
zajacž kromó habó hewak ſwabó na nohi bow, hale to ſu wžė.

<pb n="6"/>

Narodne Nowiné wot ſerbſkoho żiẇeṅa w hornéch Wużiczach

Dokelż ſebi mȯſlimȯ, zo jo naſchim tżitaṙam lubo ſwóſchecż, żto druhe
ſwoẇanſke nowiné wot ſerbſkoho żiẇeṅa piſaju, podawamó tudé naſtawk, kiż
ſo w tżėſkich Narodnych Nowinach w 1. tżiſẇe lutoho lėta namaka.

„Macżicza ſerbſka ja w bėhu lėta 1849 nėkotre jara dobre kniżki za lud
wudawa, kotreż cżim ẇetſchu khwalbu zaſwuża, dokelż pȯdla
powſchitkomnoho powutżeṅa też woſeƀe na wubudżeṅo narodnoho ducha
ladaju. Pżed dleżſchim tżaſom bȯ z macziczé wuƀerk poſtaẇenė, kotrėż ma
tżitanku za ſerbſke ſchule wudacż — za nas jara ważna wėcz. Tuta
tżitanka budże bórzė dokoṅana; wona wobſteji z tſjoch wotdżėleṅow, każ
ſebi to potrėbnoſcż naſchich na tſi klaſė zawożenėch ſchulow żada.

Serbſkej tżaſopiſaj: Tydżeṅſke Nowiny ha Jutnitżka ſtaj ſtajṅe jara deṙe
redigowanaj; tamo maju 1,100, ta 400 woteƀeraṙow. Tydżeṅſke Nowiny ſu
wot nedawnoho tżaſa w nowém prawopiſu ſwoẇanſke nowinki podawacż
potżawo, ha chczedża na te waſchṅo tutón prawopis do wużiwaṅa pżiṅeſcż.

Wot Imiſcha, jenoho z téch mużow, kotrėmż ſerbſka wėcz za jich
horliwoſcż ha pilne ſkutkowaṅo tak każ Wó Amerlingej[1]⁾ wulki dżak
winoita jo, wukhadża wot powojczé tutoho lėta nabożné tżaſopis pod
napiſmom „Zernitżka“, kotraż pżez ſwoju wuƀernu redakcziu mnohich
pżecżelow namaka. Swoẇanſka horna Wużicza ma pȯtajkim ♣z časopisom
maćicy serbskjeje♠ żtwore nowiné.

Jara radoſtne wopokazmo jo dale, zo też ƀez delnowużiſkimi Serbami
narodnė duch ha zmóſleṅo wotutżecż potżina. W zaṅdżeném lėcże
wukhadżeſche dŕe w Khocżebuzu, wowném mėſcże delneje Wużiczė, wudawané
wot Nowki tydżenki tżaſopis: Bramborſki Czaſnik, hale wȯn bėſche prὀzné
narodnoho ducha.

Na poſledku radżi ſo jenomu hornowużiſkomu Swoẇanej, zo móżeſche ƀez
gimnaſiaſtami w Khocżebuzu ſerbſke towaŕſtwo zawożicż. Zcżėwkt toho ſu
hiżon w Czaſniku ſpȯznacż; dokelż tam ha ſem namakaju ſo nėtk deŕe
ſpiſane narodne naſtawki. Zo bȯ tute towaṙſtwo tajke kraſne pwodé ṅeſwo,
każ te 1839 w Budėſchiṅe zawożene, kotromuż mawó ſo ſkoro jenitżczé
dżakowacż, zo jo narodnoſcż w hornej Wużiczé k nowomu żiẇeṅu poſtanéwa.

Na ſakſonſkim ſejṁe mamó nėtko żtéṙoch zapȯſwanczow: Jakuba, Czéża,
Jėzorku ha Mróza; prėni tſjo pwacża za ważnéch podṗeraṙow narodneje
wėczé.[2]⁾

(Pżichodṅe dale.)

Roble a żkraholcz.

Ra tſėſche roble zromadżene,

Sej nėhdė radu radżachu,

Ha żkŕeƀetachu roztżercżene

Ra żkraholczowu ṅeprawdu.

Haj, nitżo ṁeṅſche wuẇeſcż ṅechadża

Hatż haſnécż jomu ſwėtżku żiẇeṅa.

<pb n="7"/>

Kak najtraſchniſcho ſkónczowané

Bȯ bȯw — to hiżcżen praſcha ſo;

Ha tutón khumżt bó wunamkané

Po krótkim też wot kȯżdoho —

„Bicż, kuſacż, rubacż, kawacż budżemė

„Ha po wſchėm: bimbacż ma na ſchiƀeṅczé.

Ha jako z tém na tżiſte bėchu,

Ha z hubu ſkutk jo hotowé

Duż praſnė żkraholcz tam na tſėchu

Ha zromadżiznu rozrazė;

Najẇetſchi mudrażk po żiẇeṅu bé

Ha wot téch druhich żadén ṅepikné.

Nė, runu ſmuhu pucżik dżėſche

Po waſchṅu ẇele rétżeṙow,

Do kerkow ha dżeż dżėra bėſche

Ha zabóchu téch rożeṅow.

Haj, budżiſche mėw żadėn kholowé

Dha ṙedżeṅo ſo joho ṅezminé.

Za helu domach, dżeż ṅej rozé,

So nėchtóżkuliż khroboli.

Ha po brėṁeṅach mudroſcż wozé

Ze ſamokhwalbu na wiki,

Hatż pżindże ſtrach ha bitwa naſtawa

Dżeż law ſo pżemėni do zajacza.

Najnow'ſche poẇeſcże.

3. Januara mėjeſchtaj naſchej Komoṙe zaſé pṙeṅu zhromadżiznu.

Wo pṙeṅej Komoṙe bóchu nėkotre Naṁeté ſtajene kotreż bóchu wuƀerkej
pżepodate. Haden ſtaji interpelatziju: dhé budże zakoṅ zaṙadwaṅa
duchownohe dżeſatka do Komoré pżincż? Z tém zkóncżi ſo krótke ſejdżeṅo.

Wo druhej komori wotmoji miniſter v. Frieſen na interpelatziju Waplera
cżėwow wobladuwaṅa dla: zo budże to naſtupaczé zakoṅ wo krótkim komoṙe
pżepodaté; z tém bė Wapler zpokojom.

Pṙeni ważné pżedṁet dżenſkoho poṙada ƀė rozprawa wuƀerka za financzé wo
naſtupaṅu poſtajenoho wuzbėhuwaṅa ẇetſchich krajnéch dawkow. Referenta
(Sommer z Oſchacza) wozjeẇi: kak zrudṅe z ṗeneżnémi należnoſcżami
naſchoho wótcznoho kraja ſteji. Wot lėta 1846 hatż 1848 jo 1,826,000
tlr. ẇaczé wudawane hatż heẇak. Miniſterſtwo wójné jo ſamo 600,000 tlr.
ẇaczé tṙebawo. Zo bó ṙad wo krajnej pokwadniczé zwoſtaw, budża poddanojo
jara pżimani bócż dérbecż, dhé bó ſo to ṅeſtawo, bó kraj ſwój kredit
zhubiw; ha wón radżi komoṙe zo bó poſtaẇene powóſcheṅo dawkow za dobre
zpóſnacż czéwa. Müller jo tomu napżecżo. Rauch mėni, zo dérbi
Wobzankṅeṅo wotſtorcżené bócż. Żadén wot nej ṅebó doſcż podṗerané,
Biedermann rétżeſche, kak ſtraſchne je jo, dawki poẇecżicż, ha ſtaji
naṁet: teſamo dṙe dowolicż, nicz pak wuprajicż, hatż jo to poẇetſcheṅo
dotalnéch dawkow habó jenoj doprėdka-zapwacżeṅo pżichodnéch terminow. Tó
bó podṗerane. Haubold wuṁetuje wuƀerkej, zo ſwoju rozprawu ṅejo pilṅe
doſcż wudżėwaw; Harkort wuƀernikow zamoja. Miniſter financzow Behr
wuſtupi wo jara watkej rétżi za dowoleṅo — wóſchnoſcż nitżo hatż żtoż
bócż dérbi, ṅewudawa; — pżecżiwo Biedermannej pak wón zpomni, zo, déż
joho naṁet komora za dobre zpóznaje, ṅewėſte woſtaṅe, żtó te poẇetſcheṅo
pwacżicż dérbi; kṅeżerſtwo chcze je żadacż wot téch, kiż ſu w lėtu 1849
dawki dawali. Haberkorn: nicz cżi, kiż z wuƀerkom woſuja, żkodża Ludej,
hale cži, kiž wobcžežnoſcž, kotreiž wucžeknécž ṅemóžemó: dale ha dale
wotſtorkuweja; pžez kóžde wotſtorkuwaṅo budže bṙeṁežko cżeſche. Na
wſchėm poſledku bóchu wſchė ſtajene naṁeté wottżėſṅene ha z 36 woſami
napžecžo 22 w. wot wuƀerka ſtajené naṁet pžijaté; ha tak dha dérbimó
pwacžicž, kaž hižon ſmó pṙedé ẇedželi. —

<pb n="8"/>

W pṙeṅej komoṙe ſtaji zapȯſwancz Czéż tȯn naṁet zo bȯżtaj ſo pżi
pżichodném zṙadowaṅu ſudniſtwow pola budéſchinſkoho krajnoho ſudniſtwa
(Landgericht) dwaj ſerbſkej zaſtojnikaj poſtajiwoj. Wón ſwój naṁėt
zmolom wuwedže ha wuſprawni. Redakczia budže w pžichodném tżiſle tulej
naležnoſcž dale rozpomnicž.

Nėkotre tżaſopiſé pżiṅeſu poẇeſcże wot żawoſneje revoluczie — kotraż jo
w ſerbſkej Wȯjwodowiṅe, Syrmiji, ha Wojerſkej Hraniczé wudériwa. Druhe
wo tém nitżo ṅewėdża. Dokelż jo winſki pȯſt wonka woſtaw, ṅepżiṅeſu nam
Wróczwawſke nowiné żanu wėſtu poẇeſcż.

— Winſke liſté piſaja, zo jo ſobotu 29. decz. z Prahi do Wina
telegrafiska poẇeſcż pżiſchwa, tak zo jo khejżor dérƀaw w noczė
wubudżené. ha hiżcżen do dṅa miniſterſka porada dżerżana bócż. Do Prahi
jo po telegrafu wukaz póſwané, ha praẇi ſo, zo ſu pżitżiné (winé) toho
bówo należnoſcże na ſakſkich ṁezach poſtaẇeṅoho wójſka.

Zbėrki.

* Po jenéch belgiſkich Nowinach jo ſo madžarſki Generola Klapka wo
naſtupaṅu wuherſkeje wójné ha nėkotréch generolow tak wupraẇiw: Wojaczé
ha nižſchi doſtojniczé (officzieroẇe) rakuſkoho wójſka ſu dobri, hale
komandancži ṅejſu ẇele hódni. Schlik jo z nich najlėpſchi. Jelatžicž jo
z khrobwoſcžu wojowaw, ha ſo w ſtraſchnéch poſtaẇeṅach ſwawṅe džeržaw;
wón ṅejo žadyn pžeradnik hale tžeſné muž. Jelatžicž jo demokrata, hale
tajki kotréž pžede wſchėm na narodnoſcž hlada. Lichtenſtein, Benedek ha
Welden zaſwuža khwalbu hako Wodžeṙo. Napžecžo tomu jo Windiſchgrätz
najṅelepiſchi ze wſchėch generolow.

* Litžba europiſkich mócznaṙow je 48, ƀez kotrémiž ſu 33 nėmſke ha 3
žónſke. Wot nich jo hanoverſkt kral najſtarſchi, 78 lėt, ha rakuſki
khejžor najmwódſi, 19 ljet.

* W Parizu jo žawoſṅe ẇele wulkich móſchi, kotreż najbóle w téch
podzemſkich, 150 hodžinow dowhich pžėrowach ha wentokach bódla. Wot 14.
deczembra jo ſo tohodla wulka hoṅtwa na móſche zapotžawa. Pžez 250,000
jo jich hižon popaṅenéch. Parižeṅo ṁeṅa, zo litžba hatž do 600,000
zroſcže.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Różka 2 tol. 7 1/2 nſl. też 2 tol. 2 1/2 nſl.

Pżeṅcza 4 = 12 1/2 = — 4 = — =

Jecžmeń 1 = 20 = — 1 = 17 1/2 =

Wȯws 1 = 10 = — 1 = 2 1/2 =

Rȯch 2 = 12 1/2 = — 2 = 10 =

Heduſchka 2 = 20 = — 2 = 15 =

Khana Butré. 11 nſl. now.

— Pżichodnu ṅedżelu chczedża nėkotſi Serƀa z Budéſchina ha wokolnoſcże
naſankach do Ṅeſwatżidwa pżijecż. Lubo bȯ jim bȯwo, dé bȯchu tam też z
druhich ſtro. nȯw Serƀa pżijeli

— Auktziona polo Michawa Tżeṁeré w Ralbiczé budże ſo na 10. dṅu wulkoho
Rȯżka dopowdṅa dżeẇecżich zapocżecż. Michaw Tżeṁeṙa.

Jutnitżka wukhadża kóżdu ſobotu z ezėwom liſtnom, ho jo k dóſtaczu pola
redaktora Kucżanka, w Wellerez kniharni, ha pod bohatėmi wrotami w
Budéſchiṅe. Kóżde tżiſwo pwacżi 1/2 nſl.

Za Jutnitżku poſtaẇe nenaſtawki habȯ wozjeẇeṅa maja ſo wotedacż pola
jenoho z redaktorow.

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb/>

Tżiſwo 2. 12. dżeṅ januara. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne Podawki.

Z Rakuſkeje. Rakuſki pokwadnik jo lėtne litżeṅo wotpowożiw. 150 milionow
pobrachuje. — Woko Wina ſteji 50,000 mużi ſélne wóiſko ha kóżdé dżeṅ
móže ſo jich po zelezniczé junkrótž tak ẇele pžiẇeſcž. Żtóž ſeƀi móſli,
zo mow jow traż zbėżk wudéricž, jo bwazné. — Nowo ha pżeczé nowo tżródé
k Tžecham won cžahnu — — z Prahi ſu wo tutéch dṅach zaſé nėkotre
regimente na ſachſénſke ṁezé cžahnéli; tute wóiſko jo hižon 70,000 muži
ſélne ha ſo dale ha dale k nam pžibližuje; maja pak krutu pžikazṅu, ṁezu
nicz pžeſtupicž. — Z twerdžizné Königsſtein wóndaṅo piſachu: mó wam tu
ẇeſowu póẇeſcž ſobudžėlimó, zo ſu cži preni Rakuſczé k nam pžiſchli!
hale to bėchu jenoj wojerſke herczé, kiž chczéchu tam piſkacž ha ſebi
nėžto zaſwužicž. Tak na ſachſénſkej zemi baiernſke piwo pija ha rakuſke
herczé piſkaja! Tak ſmó z Rakuſkeje do Sachſénſkeje pžiſchli! wrócżimó
ſo zaſé: Kheižor jo zpotžaw wuſtawé za ſwoje wſchelake kraje wudawacž.
Zapotžatk jo ſo z nėmſkimi krajinami ſtaw. Swowjeṅo ṅech tžakaja, cżi ſu
tžakaṅa zwutženi.

Tón tédžeṅ bė ẇele rétžane, zo wo Wuherſkej zaſé ſchericž zpotžina. Kak
dha jo to móžno, dėž ſu tam ludżo tak deṙezmóſleni każ w Pežcže, kiž ſu
Hajnawa, Paſkewicža, Jelatžicža haj tež Windiſchgräcza k tžeſcžowném
ſtawam ſwojoho mėſta hoṙewzali. Haru zapocžecž jo tam tež trochu cžežko,
dokelž ſu ludžom wſchitkeṙeṅe bróṅe wzate, tež nože ha koſé žane pžez
ṁezé ṅepuſchcža. Wo zapuſcženéch wuherſkich krajinach ſo nėtk ẇelki ha
rubežniczé haja ha zawoſṅe zplahuwaja, ha wobodleṙo ſo ṅemóža wobaracž.
— Nėmſke nowiné jara na južnéch Serbow ſwaṙa, zo wot runoho prawa za
wſche narodé nėtk nitžo ẇaczé ẇedžecž ṅechadža ha wobcžežuwaju ſo
hórczé, zo ſu Wuheṙo ha Nėmczé wóndaṅo ẇele ſtow tawſéntow ſnopow majſa
(jene žito) na ẇele zakraſnéch wozach do Serbow ẇeſcž dérbeli. Ha jedén
pžekupcz, kiž jo zapwacžené bócž chczéw, ṅejo ṗeṅeze hale te wotmojeṅo
dóſtaw: zo móže ſo bohu džakowacž ha ẇeſowé bócž, déž jomu Serbja
wſchitko wzali neiſu. —

Z Badénſkeje piſaja, zo jich ṅemėrniczé ṅemóža zmėrom bócž; woni
chczeidža ze Schwiczé, džeiž pžebówaju, zaſé jedén napad na Badenſku
zważicž. Bramborſke wóiſko ſo na wſchė waſchṅo pžihotuwane džerži, jich
po pžiſwuſchnoſcži powitacż.

Würtemberſku budže, kaž rėka rakuſke wójſko wobſadžicž.

Z Frankfurta: Nowo czentralſke zaſtupne mócznarſtwo jo na tém, wo
krótkim zakoṅ wudacž, z kotrémž ſu wſchitke demokratiſke zhromadžizné
zbėnene ha najkrucžiſcho zakazane. To naſche ſerbſke tṙechicž ṅebudže. —
Danſki kral <pb n="10"/>chczéſche hako nėmſki wėrch Holſteinſkeje wo
nėmſkim mócznarſtẇe w Frankfurcz̀e zaſtuṗené bócż ha póſwa tam tež
ſwojoho zapóſwancza z Bülaw. Toho pak ſu tam wotpokazali. Kaž
Arczewójwoda Jan tež woni wot bramb. krala z Danſkim ztžiṅené mėr za
dobre ṅezpóznaja ha ſwobodnoſcž pownóczneju nėmſkeju krajow (Schleswig
ha Holſtein) zkitaja.

Z Ruſénſkeje. Ruſénſki khejžor jo ſebi z podawkow zandženoho lėta mawo
wutžbu wzaw. Mėſto ludu ẇaczé ſwobodé ſobudžėlicž ha jich ẇeſcž k
dozpownoſcži, k naẇedžitoſcži ha k manoſcži ke wſchomu, ha pžez to ſwoje
kraleſtwo ſélnoſcžicž ha krutoſcžicž, kcžėw ha zbožo ſwojich ludow
powoſchicž; — wón téchſaméch hižcžen bóle potwótžuẇe. Wo ſwojich
pólſkich krajach ṅejo žana ſchula, tež ta najniſcha, kotraž ṅebó pod
wojerſkim wobkedžbuwaṅu ſtawa ha džėcżi hižon w ſchulach k wojerſtwej
pziwutžeja, jenoj zeṁeno ſmėdža wóſche ſchule wopotwacž; wſchėm kiž ze
zeṁanſkoho zplahwa ṅejſu jo ẇopotuwaṅo ſchulow, kiž wóſche ſu, hatž
naſcha ♣quinta♠ zakazane. — Dokelž jo ẇele Polakow, kiž ṅechadža wo ruſ.
wóiſku ſwužicž, do czuzéch krajow cžeknéwo, jo nėtk porutžnoſcž
wujſchwa, zo dérƀa téch cžekṅenéch mwódſi bratſja jich mėſta zaſtupicž,
15 haj 10 lėt ſtaréch hóltžeczow z wótcznoho domu wozmu.

Z Dreżdżanſkoho ſejma. W 1. kom. tżita Karlowicz rozprawu wuƀerka, kiż
mėjeſche te wot miniſterſtwa wot poſlenoho ſejma ſém wudate pżikazṅe
wuradżecż. Nėkotre ṅechachu za dobre zpȯznacż. Też pżedſėda Georgi
wopuſchcži pżi tém ſwȯj ſtow, poda ſwojomu zaſtupnikej Schenkej
pżedſédſtwo ha rétżeſche za pṙedawſchich miniſterow. Też z Friezen jich
zamoja. Bez porukwanémi zakoṅami bė też tȯn wot hoṅtwu; dokelż dérbi
hoṅtwa po frankf. zakwadnėch prawidwach czéle ſwobodna bȯcż (na ſwojim)
miniſterſtwo pak w §. 1. §. 3. wuṁeṅeṅa tżiniwo; ha naſta pżi tėm horcze
rozrétżuwaṅo z miniſterom z Friezen. Na poſledku bó na naṁet miniſtera z
Friezen jene piſmo na krala wotpoſwacż wobzankṅene. 5 hodżinow bėſche
tuta zhromadżizna trawa. To bė 8. jan. Na 10. bó dla zakoṅa wot 7. ṁeje,
zadżerżeṅo pżi ropotach ha zbėżkach naſtupacze jednane, tola dérbeſche
pżedſéda zhromadżiznu zkȯncżicż, dokelż bė hiżon jara pozdże, pṙedė hatż
bė żto wobzankṅene. — Wo 2. kom ṅeƀe nitżo ważne.

Schwieczarſczé radikalni ſu ſo nėtkoj tež na miwoſcžiwo ſotré walili.
Wuhnacžo kṅ. biſkopa bė zapotžatk pžezcžihanow czérkẇe, nėtk džo dale ha
dale. Za 24 hodžinow macže kraj wopuſchcžicž! bė pžikazna, ha dokelž z
dobrém neṅdz̀echu, ẇedžeſche jich policzija z moczu pžez ṁezé. Woſémnacże
lėt ſu miwoſcžiwo ſotré zbožomṅe pola nas ſkutkwali. Sérodki ha khudži
krawo ſélzé hroṅachu hatž ſwoje druhe macžeṙe jim wzachu. Zaſtoiniczė
dérbjachu jich do jſtwow zezankacż, hewak bóchu woni téch wupokazanéch
zcžėhuwali. Džiji luožo bóchu hnucži bóli, naſchi zaſtojniczé pak
woſtachu pži tém krucži. To jo ta wukhwalena ſchwiczarſka ſwobodnoſcž.

Z Barlina. 27 decz. jo ſachſénſki wotpóſnané z Könericz piſmo z tej
porutžnoſcžu, teſamo miniſterej zjewicž ha ſobudžjelicž dóſtaw; teſamo
wopžija proteſt ſwojeje wóſchnoſcže pžecžiwo Erfurtſkej zhromadžizni ha
tam wobzankṅeném wuſtawam. Też hanoverſki tajke piſmo dóſta. Wonej
pžiſtupitaj z tém czéle k Rakuſkej. Hanoverſke piſmo prawi, to, žtož jo
ſo kralowſka wóſchnoſcž wot zpotžatka jow bojawa, jo ſo wſchitko
doṗelniwo, nadžija na nėmſku jednotu jo k naiṁenſchomu na tém nėtk
naſtuṗeném pucžu czéle zhubena. Samo wot bramborſkeje politiki ſo ẇele
bojecž da ha napomina toho dla bramb. wóſchnoſcž pżecżelṅe, tola hižcžen
junu te zcžėwki taikoholej tžiṅeṅa z rozomom pz̀ekwaſcž, pṙedé hatž dale
džo, ha kóncži z jeném woprawſkim proteſtom na erfurtſku zhromadz̀iznu.

Jara ẇeſelacze poẇeſcże dȯſtaṅemó z Lipſka; wſchitke tkalſke wėczé ſu
ṁenujczé jara deṙe ſchli, ha ẇele tawſéntow ha tawſéntow bojich khudéch
<pb n="11"/>ludżi poẇeſcżach, ha nėkotre ſélzé budża z ẇeſowoſcżu
roṅene, dokelż dżėwo ha zaſwużba ſo zaſė wrȯcża, ha nuzé ha hubenſtwa
traż budże, bóh daw kóncz. Z hoberſkich horow (Rieſengebirge) ſwȯſchimó,
zo ludżi pobrachuẇe, zamojene dżėwo wobſtaracż, zo jo zaſwużba jun krȯtż
ẇetſcha hatż pŕedė, haj też czéwé tédżen do prėdka jim zaſwużbȯ pwacża:
to ſu wſchitko wėczé, kiż jo kóżdé za ṅemóżne dżerżaw. Na rudnėch horach
(Erzgebirge) jo zaſwużba też ẇele lėpſcha hatż pṙedé. Hatżruṅe nas to
nitżo ṅeſtara, dokelż żanéch tkalczow nimamo, dha ſo tola też ſobu
ẇeſelimó, pżi taikich nowinkach; ha nadżijemó ſo, zo budże pżekupſtwo
też za burſke pwodé zkoro lėpſche póẇeſcże pżiṅeſcż hatż dotal. Ṅech
jenoj pownoczne moṙo roztaje, ha tżowmé zaſé du, dha też żita ẇaczé
pwacża. To jo wėrne, każ nėtkoj żita pwacża dha burſki muż dowho
wobſtacż ṅemȯże.

Nėmczé chczeidża ha ſu hižon wóinſke wodže twarili ha wobroṅene do wodé
puſchcžili. Pži tajkich wotpohladaṅach wótcznoho kraja, k kotromuž
budžemó tez̀ ſobu pwacžicž dérbecż, budže wažne zhonicz kak z mórſkej
moczu druhich krajow ſteji, woſobṅe z jandželſkej. No ſwóſchcže:
Jandželſka ma 199 wóinſkich wodžow (Kriegsſchiffe) z 2718 kanonami ha
29,217 wojakami. Tute ſu ſtaiṅe wo ſwużbi ha móža duczé poẇetſchene ha
poſélṅene bócž. Z téſamo ſu po tém czéwém lubém ſwėcže, wo wſchėch
moṙach naſcheje zeṁe poſtajene hako ſwėrne ſtróže, na kotreż móže ſo
kraj zpuſchcžicž. Pži tajkim wobſtejeṅu ṅejo móžno, zo bó żadén druhi
kraj, nanaiṁeṅe nėmſki wo tém k tžomu pžiṅcž mohw. Wot naſchich nėmſkich
wóinſkich wodžow nam dale piſaja, zo tam jara dobre žiẇeṅo ẇedu, ha zo
jedén wo tutėm hubeném zrudném tžaſu ṅebó nitžo lėpſche zapotžecž mow,
hatż tam hicž ha na ṅich ſwužicž.

♣Słowjanskje nowinki.♠

♣W čechach změja so pȯdla němskich gymnasiow tež cylje čěskje załožić.
My Serbja pak hišćen přeco na to čakamy, zo bychmy na Budyšinskim
gymnasiju a seminarje jeneho serbskjeho wučerja dóstali.♠

♣W Winje maja češi nětko tež swoju samsnu cyrkjeẃ. čěskje nowiny pisaja
wot hodownych čěskich božich słužbow: „powšitkomne hnućje knježeše, hdyž
čěskje zynki w bohaćje wupyšenym božim domje zaklinčachu, kotrež kóždeho
na swój drohi wótcny kraj a na swojich lubych doma dopomnichu; a
někotremužkuliž stupichu sylzy radosćje do wočow, hdyž so zaspěwa tón
rjany khěrluš: Krystus je so narodźił.“ Štó so při tym na Draždźany a
serbskje bože słužby njedopomni?♠

♣Z Pariza. Wóndanjo swjećachu Polacy w Parizu lětne wopomnjećje
pólskjeje revolucyje wot lěta 1830 w cyrkwi sw. Marije do njebjes spěća.
Jich sławny prědaŕ Kajzewicz měješe text: „Naši wótcojo su zhrěšili.“
Wón Polakam porukwaše, zo su swojemu powołanju njeswěrni, město teho, zo
bychu swojej wěrje a słowjanskim bratram k pomocy stali, su so hordym
Wuhjerjam, njeswěrnym Italskim a njewěriwym Němcam přizanknyli; a
hrožeše jim „zo swój wótcny kraj wjacy widźeć njebudźa.“ Na to nasta
wukje njemdre wołanje, pjasćje so přećiwo njemu pozběhnychu, a wón
dyrbješe ćeknyć — hač runje wopaki njeměše.♠

Zrudne podawki.

Z Budéſchina. 6. Jan. ſta ſo na ſakſ. ſchleſ. żelezniczé żawoſne
ṅezbożo. Jedén wóznik Mertens chczéſche ſo pżi wotjėdżeṅu cżaha hiż, <pb
n="12"/>cżen pwachcż (mantl) woblecz, pżi tém pak ſo wobſmókné, pané, ha
pżindże do koleſow, kotreż jomu woboj dwė nozé tżiſcże pṙecż
wotrėznéchu. Wón wuṙe na tém ſamóm dṅu.

ςϰ Ze Sṁerdżaczej. Bėſche druhi dżeṅ wulkoho różka, hatż ſo naſchi
klóżtrſczé dṙewo dżėwacżeṙo nitżoho zwoho ſo ṅenadżiczé do lėſa podachu,
ſebi tón nuzné kroſchik zaſwużicż. Hale lėdom bėchu zapotżeli dżėwacż,
hatż ſo pżez nėkajku pżipadnoſcż ſta, zo jenoho wot ṅich, Michawa
Ḃeṅſcha khójna na ṅoho panéwſchi tak cżeżczé na woẇe ha na ſtawach
zrani, zo dérƀeſche po nėkotréch hodżinach hiżon ſṁercżi podleżecż. Tón
ſamón zawoſtaji khudu wudowu ze żtéṙomi ſérotami. Bóh tón kṅez, kiż
wſchomu ſtwoṙeṅu na ſwėcże żiwnoſcż podawa, budże też jich zdżerżecż ha
wutrobu ſmėlnéch ludżi za nich wotewricż.

Z Wuſcża. Druhi dżeṅ hodow dżėſche jedén wokowo 80 lėt ſtaré muż z
naſcheje wſé, z ṁenom Koczor k ſwojomu bratrej do Wutżkecż, ha bȯ
tonſamón dżeṅ na lejṅanſkich gruntach ƀez Lejnom ha Tżaſeczami zṁerzṅené
namakané.

Ze Serbow.

Z Rakecz. Naſch hermank zaṅdżenu póndżelu jo duſchṅe wotbėżaw. Wón
nebėſche jara ſélné, hale na tón tżas pži krótkim dṅu bė haré doſcż.
Żane pómṅecža hódne puki każ hewak pži naſchim hermanku móda ſu, habó
traż paduchſtwo, nitżo ṅejo ſo ſwóſchecž dawo. Wo nowóm hoſcżeṅczu
ẇetżor jara leſnje rejwachu ha wo gréchcże też. Najṙeṅſcho jo pak ſo nam
ſpėwanjo ralbitżanſkich hólczow ha holczow lubiwo. Teſamo dachu ſo pola
klamaṙa Saüberlicha ſwóſchecž. Te duſchṅe ſpėwachu ha też móżachu ẇele
nowóch ſpėwow, kotreż, każ ſhonichmó, ſebi na Mikwawſchkecz pżazé
nawuknéli bėchu. Jim bódż ſwawa! Mó wuprajimó jenoj tu próſtwu zo bóchu
nas na hermank ſẇ. Jana zaſé znėtżim tajkim zẇeſelili ha praẇe pilnje na
pżazach wuknéli, zo bóchmó potom nėżto nowo ſwóſchecż móhli.

Z Porſchicz. Na mėſto ṅeboho wutżeṙa Hilbriga jo k. Rothenburg, kiż bė
hatż dotal hako wutżeṙ w Jitru, pżez ſwoje khwalobne ſkutkowaṅo znatė,
poſtaẇené, ha do ſwojoho zaſtojnſtwa hiżom zapokazané. Do Jitra pżindże
k. ſeminariſta Buſcha.

Z Ralbicz. Naſche ſerbſke towaṙſtwo mėjeſche 27. decz. zromadżiznu w
Nowoſliczach. Najwoſobniſchi pżedṁet jednaṅa bėſche rosprawa wot
wużiſkeje hypothekarſkeje pokwadniczé. Też na macżiczu ſerbſku, kiż pola
nas pżeczé ẇacz ha ẇacz pżecżelow namaka, bo ſpomṅene, ha jeje
wotpoladaṅo wuwożene. Za zaſtojnikow towaŕſtwo bóchu na nowo lėto
wuzwoleni: P. Czėż z Nowoſlicz, pżedſéda; Jaczwawk ſ Nowoſlicz,
namėſtnik; Khumer z Wazka, piſmaẇedżeṙ; Wicżaz z Ralbicz, pokwadnik;
Wawda z Ralbicz, Hilla ze Schunowa, Bėwſcha z Koṅecz, Nuk ze
Sṁerdżaczej, Schowta z Rȯżanta, Benſch ze Serṅan, Laras z Dobroſchicz,
Falant z Koſlowa do wuƀerka.

Naṁet zapȯſwancza Pėtra Czéża na dreżdżanſkim ſejṁe.

Dokelż ſo ſejmſke poẇeſcże w rukach kóżdoho naſchich tżitaṙow
ṅenamakaju, podawamó tuhlej za pżichod czéwoho Serbowſtwa tak wažnu wėcz
wobſchėrṅe, każ jo w tżiſle 14 ſejm. poẇ. wocżiżcżane.

Naṁet rėka:

Rozpomniwſchi, zo ſu kralowſkomu krajnomu ſudniſtwu w Budéſchiṅe ẇaczé
hatż 100 ſerƀſkich wſów pżipokazane, kotréchż wobódleṙo nėmſkeje rétże z
džėlom jara mawo, na żane waſchṅo pak tak móczni ṅejſu, zo bóchu ſo pżed
ſudom wo ṅej zrozemliwóch tżinicž móhli;

rozpomniwſchi, zo pżi poṁenowaném ſudże żadén jenjtżki juriſta ṅejo, kiż
bó jenoż nėkak ſerbſki rozemiw, cżi ſem pżipokazani Serƀa tohodla z <pb
n="13"/>ṅedoſpownémi pżewożkami nėkajkoho tolṁetżeṙa ſo ſpokojicż dérƀa;

rozpomniwſchi, zo na tajke waſchṅo też cżi najbóle ſwėdomicżi, ha
ſprawni nėmſczé zaſtojniczé wſchej żkodże, kiż dobre prawo cżerpi,
wobaracż ṅezamóża;

rozpomniwſchi na poſledku, zo pżez tajke tudé każ też pola druhich
ſudniſtwow wobſtejacze ṅedoſtatki, ẇaczé hatż 50,000 ſakſonſkich
wobódleṙow w runém prawu pżed zakoṅom pżikrótſeni ſu — ſtaju ja tón
naṁet:

Prėṅa komora chczéwa wo zjenocżeṅu z druhej kṅežerſtwo proſécż, zo tak
khėtſe hatż móżno, wėſcżi pak tola pżi pżichodném zaṙadowaṅu ſudniſtwow:

♣a)♠ krajnomu ſudej w Budéſchiṅe k najṁeṅſchomu dwaj ſerbſkeje rétże do
czéwa mócznaj juriſtaj ſo pżiwdataj;

♣b)♠ pola wſchitkich druhich hiżom wobſtejaczéch habó pżichodṅe
zawożomnéch amtow, kotrémż ſu Serƀa pżipokazani jedén haƀó po
potṙebnoſcżi ẇaczé ſerbſkich juriſtow ſo poſtaẇi. Czéż.

k. Czéż wuẇedże ſwój naṁet na ſcżėhowacze waſchṅo:

Moji kṅeża! Wó ſcże ruṅe tón wote mṅe pżepodaté naṁet ſwóſcheli; k
wuſprawṅeṅu tohoſamoho dowolu ſebi nėkotre ſwowa. Serbſczé poddani
Sakſonſkeje, kotréchż litżba jo nėdże 50,000 ha k kotrémż też ja
pżiſwuſchecż tu tżeſcż mam, ſu hatż dotal, żtoż prawa jich narodnoſcże
potṙechi wo wſchelakim naſtupaṅu jara żpatṅe wobſtarani bóli. K
dopokazaṅu wėrnoſcże tutéch ſwowow ṅejo tṙeba, zo do ſtarodawnéch tżaſow
poladam, nė, jene jenitżke poladaṅo na nėtſiſche wobſtejeṅa pżiẇedże
kóżdoho ſprawnoho ha rozomnoho muża k tutomu pżeſwėdſeṅu. — Schula,
czérkej, wóſchnoſcż, ſud, te mėſta, dżeż ma ſo znutſkowne ſkutkowaṅo
ſtata wopokazacż, podawaju nam wſchėdṅe najzjawniſche wopokazma za to.
Serbſke ſchule, kiż bóchu tola mėſta za rozwutżeṅo ha naẇedżeṅo bócż
dérƀawo, ſu ſo z mawóm wuwzacżom hatż do dżentſiſchoho dṅa hako
pżenėmtżeṙṅe tṙebawo. Teſamo buchu wobſadżene z wutżeṙemi, kiż pak czéle
nitżo ſerbſki ṅerozeṁa, każ w klóżtṙe ſẇ. Marineje Vėzdé, habó z
tajkimi, kiż ſu ſerbſkoho jenoż mawo ſwėdomi. Tutém poſlenim bó
wotpużcżene kżeſcżijanſku wutżbu w ſerbſkej rétżi prėdkṅeſcż, wſchitko
druhe mėjeſche ſo po zakoṅu w nėmſkej rétżi wutżicż. Nuzné zcżėwk z toho
bėſche, zo wutżeṙ dżėcżi ha dżėcżi wutżeṙa ṅerozeṁachu. Kajki dobótk za
dżėcżi k tajkoho wutżeṅa naſtawaſche, zda ſo lochko zwudacż. — W
nėkotréch, czéle wot Serbow wopótanéch czérkẇach dżerża ſo nėmſke, haj
jenoż nėmſke prėdowaṅa. Też k tutomu podawa nam hoṙeka ſpomṅené klóżtr,
kotréż mėw ſo poprawóm tola za pobożne natwaṙeṅo ſtaracż, pżikwad.
Naſchi duchowni ſu ruṅe tak mawo na gymnaſiu, każ naſchi wutżeṙo na
ſeminariu ſkwadnoſcż namakali, ſo wo tej rétżi wudokoṅecż, w kotrejż
maja zjawṅe wuſtupicż. Tak ſo ſtaṅe, zo ze ſerbſkeje klėtki huſto doſcż
wėczé ſwóſchimó, kiż ƀóchu ſmėchi wubudżawo, ṅebóchu-li nas pódla na
naſche zrudne wobſtejeṅa dopomṅawo. Z nėkajkim ẇeſelom móżu tudé
wuznacż, zo jo kralowſke miniſterſtwo kultuſa ha zjawneje wutżbó ṅedawno
wukazé dawo, kiż móża (tola jenoż w naſtupaṅu ſchulow) tamném
ṅedoſtatkam nėkak wotpomhacż. Ja wo ṁeṅe ſerbſkoho luda kralowſkomu
miniſterſtwu za to najwutrobniſchi dżak praju. Tudé dérƀu też ſpomnicż,
zo ſu ſerbſke ſchule katholſkoho wėruwuznacża pżez próczowaṅa k. biſkopa
Dittricha, tutoho wo Serbow wulczé jara zaſwużenoho muża, hiżom
khwalobṅe do prėdka krotżiwo. Pżeczé pak woſtanu nam wo pohladaṅu na
ſchule mnohe żadoſcże, kiż ſu ṅedopelṅene. Wo tutém ſebi dalſche namėté
wobkhowajo, wobrocżu ſo nėtk k ſudniſtwu. —

Teſamo bėſche ha jo hiżcżen dženſiſchi dżeṅ wo woprawdże zrudnéch
wobſtejeṅach. Żtoż jo mi znate, namaka ſo jenoż na tachanſkej kenſli w
Budéſchiṅe jedén ſerbſki zaſtojnik;[3]⁾ wſchitke druhe ſudniſtwa pak ſu
jenoż z Nėmczami wob<pb n="14"/>ſadżene, hatż runiż pola téchſamóch z
wetſcha lucżi Serba prawo cżėrpa. Pżed tajkim ſudom jo Serb, kiż nėmſki
ṅemóże, każ pżedaté; pżi najẇetſchej kedżbliwoſcżi ha ſwėdomitoſcżi
zaſtojnikow, ha be wſcheje winé téchſamóch ṅeda ſo tudé ẇetſchomu habó
ṁeṅſchomu wobżkodżeṅu prawa wobaracż. Samomu Nėmczej jo prawizniſka rétż
huſto doſcż ṅezrozemliwa, ẇele bóle Serbej? Tamomu móże ſudnik pżez
wukwadowaṅo pomhacż, tón pak jo na ſamo ſeƀe pokazané. Tajke ſudniſtwo
ja ṅemóżu zṙadowane ṁenowacż. Tutomu ṅedoſtatkej ſu dṙe pżez poſtaẇeno
twumatżeṙow wotpomhacż pótali; żtóż pak pomóſli, zo ſu to z ẇetſcho
tajczé ludżo, kiż ṅejſu rozwutżeni, k najṁeṅſchomu nicz wo praẇe, żtóż
rozpomni, zo ſu ſo téchſamóch jenoż w najnuzniſchich padach praſcheli,
dale, zo jo tute praſcheṅo zaſé z wulkimi khóſtami zjenocżene, ton
ṅemóże tajku wėcz za zdobnu ſpóznacż. Ja ſpomṅu jenoż na to, zo ſo do
khlóżterſkoho ſudniſtwa w nuznéch padach z miledalokoho Budéſchina
twumatżer powowa. Tajkim ṅedoſtatkam wotpomhacż, jo tola wėſcżi
najẇetſchi tżas. Moji kṅeża, pomóſlicże ſebi tajkoho Serƀa, kiż nėmſki
ṅerozemi pżed ſudom, kak wón w ſtraſche ha rozmóſleṅu tam ſteji, ha
podarmo za ſwowami póta, z kotrémiż bó ſwoju ſprawnu wėcz wozjewiw; jo
ſudnik nahwó muż, każ to pżed nėkotrém tżaſom huſto tak bėſche, potom
bėda tomu wbohomu. Zważi-li ſo na praſcheṅo, hatż jo protokoll zrozemiw
„nė“ wotmojicż, dha dṙe ſo jomu hiżcżen jedén krócż prėdk tżita, hale
hiżcżen ẇele bole z khwatkom ha ṅezrozemliẇe. Zo bó ſkėṙe lėṗe tajkej
dṙeniczé wucżeknéw, ṅewoſtaṅe jomu nitżo druhe wóſche, hatż zo
podpiſche. Zcżėwki z toho pak ſu nėkotrużkuliż móſchnitżku wuprózniwo.
Ja bóch tohodla Was, moji kṅeża, proſéw, zo bóżcże mój ſprawné naṁet
podṗerali; Wó budżecże ſebi najwutrobniſchi dżak pola ſerbſkoho luda
pżez to zaſwużicż. Ja dṙe ſém tudé, ƀez tak ẇele tżeſcżenémi ſobuſtawami
ſamlutki Serb, ale ja ſo ſpużcżam na Waſchu prawdoſcż ha mam tu nadżiju
zo budżecże to w Serbow brėṁo wotwalicż pomhacż, kiż jo tutón dobré ha
ſprawné lud ẇele ſtow lėt cżiżcżawo.

♣Złamany slub.♠

♣(Hłȯs: Nad Berounkou pod Tetinem.)♠

♣Pod hrodźiščom nižje klóštra

Krasna róža zakćěwje;

Pod lipu tam z wojownikom

Steji holčo zbožomne.♠

♣„Kaž nad namaj tuta skała —

Dźeše wojak — njekhabła,

Tak je lubosć moja stajna

Wěŕ mi luba najrjeńša!“♠

♣Ptačik pak tam z hłójčku wije.

Holčo smějo wotmolwi:

„Luby mój mje njezarudźi

Twoja pěsń, ptačko, łži.“♠

♣„Njewěŕ, njewěŕ, slub tež hjeba

Z lipy ptačk zas’ zaspěwa

„A tež skała něhdy spoda:

Z wěry rosće nadźija!♠

♣Pod hrodźišćom nižje Khlóštra

Kćěnje z róžje wotpada

„škoda tebje, rjane holčo!“

Zrudnje ptačk tam zaspěwa.

M. Delanski.♠

Narodne Nowiné wot ſerbſkoho żiẇeṅa w hornéch Wużiczach.

(Pokrotżowaṅo)

Próczowaṅa Serbow dóſtawaju wot nėkotroho tżaſa też z druhej ſtroné
pżipóznacżo. Préncz Albert, ſcżėhowaṙ w ſakſkim kṅeżerſtẇe, kotréż
pżitomṅe w Budéſchiṅe bódli, da ſo wot naſcho<pb n="15"/>ho znatoho
patrioté Smoleṙa w ſerbſkej rétżi rozwutżicż; ha tżini, kaž tutón
wobkrucża, pżi ſwojich wulkich duchownéch darach też wuƀerne pokratżeṅa.
— Też najwóſchi ſchulſki zaſtojnik w provinczé, ſchulſki radžicżel ♣Dr.♠
Gilbert, Nėmcz, dawa ſo wot ṁenowanoho Imiſcha ſerbſki wutżicż, zo bó
tuteje rétże móczné ſchule lėṗe zaſtaracż móhw.

To dṙe ſu jednotliwe pżikwadé; hale nicz ṁeṅe ṅekhibi (ṅebrachuje) też
tudé każ pola Was w Tżechach na bürokratach (ſamopaſchnéch
zaſtojnikach), kotſiż ze zweje wole habó też leṅoſcże dla naſchim
pożadaṅam wo zaẇedżeṅo naſcheje rétże do ſudow ſo pżecżiẇeja. Ṅejo też
to dżiwno, zo pola krajinſkich ſudow w Budéſchiṅe, Luƀiju ha Kaṁenczu, k
kotrémż Serƀa na tawzénté pżiſwuſcheja, ani jedén zaſtojnik ṅejo, kotréż
bo ſerbſkeje rétże móczné bów?

Hatż dotal ṅejo wėſte hatż kṅeżerſtwo dowoli, zo ſo naſche evangelſke
boże ſwużbó w Dreżdżanach dale džerža. Jich nuzna potṙebna jo ſo nade
wſchitku pokhibnoſcż (zwofel) wupokazawa pżez te żtéri nakhwilne boże
ſwużbó, kotreż ſu ſo hatż dotal dżerżawo, każ jo to wot dreżdżanſkoho
dopiſowaṙa Narodnéch Nowinow huſcżiſcho ſpomṅene. Pomóſlimó pak, zo
miniſter von der Pfordten, tutón wowné pżecżiwnik ſwoẇanſtwa, nėtk ẇaczé
na tżole ſakſkoho miniſterſtwa duchownéch należnoſcżi ṅeſtoji, ha zo jo
nėtſiſchi miniſter kultuſa von Frieſen kóżdeje pżedpojatoſcże
(Vorurtheil) pżecżiwo Serbſtwu prózné, móżemó ſo nadżijecż, zo tute
ſwużbó zaſtajene ṅebudża.

Ṅedawno mėjachu też kathólſczé Serƀa w Dreżdżanach wo wulczéſchnej
dwórſkej czérkwi prėni krócż boże ſwużbó w ſwojej rétżi. Tulej
ſẇatotżnoſcż, wopótanu wot jara ẇele ludżi, maja Serƀa tachantej
Budéſchinſkoho kapitola, k. Dittrichej, ſo dżakowacż, rodżenomu Nėmczej,
kotreż pak to tżaſto dopokazaw, zo prawa czuzeje narodnoſcże nicz jenoż
w ṙanéch ſwowach ſpóznacż, hale też w ſkutkach wuẇeſcż wė.

Pomóſlimó ſebi, zo bėſche pżed lėtom 1840 wużiſke Serbſtwo każ wotemṙete
ha zhuƀene, tak zo je ſami mużojo każ Lubenſki ƀez nadżije ha ƀez
pomoczé za zahiṅene mėjachu, poladṅemó na tżerſtwe piſmowſke żiẇeṅo, każ
też na narodnoho ducha w ludu — ṅemóżemó hinak, hatż wuznacż: Pokratżeṅo
jo ṅezmėrṅe wulke, ha lubi pwodé hiżcżen kraſniſche, hiżcżen bohatſche.

Na ſchėmla.[4]⁾

(Pȯlka-wós: Komme doch. komme doch, komm du Schöne.)

Do ſkoka, do ſkoka ſchėmlo lubó,

Do ſkoka, do ſkoka do Mėſta

Ṅeladaj rozṅe ha ṅeżcżėṙ zubó,

Dżens pak zas jo ſobota.

Wowſa dżenſa ṅelutẇemoj,

Wotrubow doſcż dóſtaṅemoj

Ẇeſel ſo mój ſchėmelko,

W Mėſcże dobré woṁeżk jo.

Do ſkoka do ſkoka ſchėmlo lubo, a t. d.

Ṅewoſtaṅ tſjaczé,

Ṅejazwi mi;

Wowſa dżens ẇaczé

W Mėſcże dam cżi.

Schėmlo, ſchėmlo, ſchėmlo, ſchėmlo

Do ſkoka, do ſkoka ſchėmlo lubo, a t. d.

M. Schibak.

Zbėrki.

* Pżed hannoverſkimi proſcheṙemi dėrbimó <pb n="16"/>reſpekt mėcż.
Nedawno bó w Parizu jedén cżwóẇek z Hannoverſkeje proſcheṅa dla na jedén
dżeṅ do khódé tékṅené. Hako joho wobódleṅo pżepótachu, namakachu 20,000
frankow (nórtow) w zwotéch ha paṗerach, kupné liſt wot khėże 15,000
frankow winojteje, ha mnohoſcż drohich wėczow.

* W Parizu wukhadża z nowém lėtom tżaſopis ♣Ludomir♠ we wſchjech
ſwoẇanſkich rėtżach. Mȯżemȯ po tajkim też ſerbſke naſtawki do ṅoho
ſwacż.

* Rakuſka jo w 3 mėſaczach ṅezmėrnu ſumu 45 milionow zw. za wójſko
wudawa. Na ſchule jo ſo jenoż 405,070 zw. nawożiwo.

Rospokazaṅo.

K rozpraẇe wot wużiſkeje hypothekſkeje pokwadniczé ma ſo pżiſtaẇicż:

Cżi, kiż jenoż khėżku wobſedża, maja pżi pożtżeṅu ṗenez z poṁenowaneje
pokwadniczé, też wopiſmo ſobupżińeſcż, ſo jo khėżka wo wotpaleṅſkej
pokwadniczé zawėſcżena.

Żtoż te w rozpraẇe ſpomṅene 5 nſl. naſtupa, dha maja ſo teſamo za wucżah
z hypothekſkich knihi zapwacżicż. Pożcżonka ſama na ſebi ſtaṅe ſo pola
wuż. hypothek. pokwadniezé czėle darmo.

P. Czėż.

Nawėżki.

Wotmoẇeṅo.

Ja ſém wėſcżi na ẇaczé, hatż ſto ſerbſkich kwaſach bów, hale tajki kwas,
każ w Kukeczach bėſche, zo bó ani jedén Nėmcz na nim ṅebów, tajki ṅejſém
hiżcżen tṙechiw. Tu póẇeda pak nam wėſté Rėzak, zo jo tam Paſtrecz
Kréſtla też bówa. Tajke ṁeno tola żana ſerbſka holcza ṅeẇedże — ha
Néżporecz Boſcżi, Boſcżi, tutón horliwó Serb dérƀaw ſebi nėmſku Kréſtlu
wzacż? To mó wėricż ṅemóżemó. Rėzak poẇeda dale wot wożeṅa na dratżowei
kaṙe — aj, aj, to drėn móże ſo drudże ſtacż, hale Serbach ſo to żeni
ſtawo ṅejo ha ſtacż ṅebudże.

Duż pżecżelo Rėzako ladaj ſo vaṅa

Ha woſtaj ſo tajkoho wupoho żwaṅa.

Zaſtupnik Hobanki.

Joli zo ẇedro ha ſnėh dopuſchcżi, dha zmėje budėſke ſerbſke rétżenſke
towarſtwo żtwórtk 7. jan. ẇetżor ½7 zhromadżiznu na winiczé.

Sejfert, pżedſėda.

Ṅebeltżanſke ſerbſke towarſtwo zmėje 20. wulkoho różka w Pėſkeczé
zhromadżiznu.

Kokla, pżedſéda.

Jutſe maja nėkotſi Serbja z Budéſchina te wotpohladaṅo, na ſankach do
Ṅeſwacžidwa jėdž. Lubo bó jim bowo; dhé bóchu tam tež Serbja z tamneje
wokownoſcže pžijeli, ha mó jene ẇeſowo popowdṅo hromadže pžežiwili.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Różka 2 tol. 5 nſl. też 1 tol. 27½ nſl.

Pżeṅcza 4 = 5 = — 3 = 25 =

Jecžmeń 1 = 20 = — 1 = 15 =

Wȯws 1 = 10 = — 1 = 2½ =

Rȯch 2 = 12½ = — 2 = 10 =

Heduſchka 2 = 20 = — 2 = 15 =

Khana Butré. 9 nſl. now.

Jutnitżka wukhadża kóżdu ſobotu z ezėwom liſtnom, ho jo k dóſtaczu pola
redaktora Kucżanka, w Wellerez kniharni, ha pod bohatėmi wrotami w
Budéſchiṅe. Kóżde tżiſwo pwacżi ½ nſl.

Za Jutnitżku poſtaẇe nenaſtawki habȯ wozjeẇeṅa maja ſo wotedacż pola
jenoho z redaktorow.

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb/>

Tżiſwo 3. 19. dżeṅ januara. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne Podawki.

Ruſowſka. Hatżruniż ſo poẇeda ha w nowinach piſa, zo jo pżekora bez
Ruſowſkej ha Turkowſkej k kónczu, dha ſo nam to tola praẇe wėricż ṅecha,
déż wopomnimó, zo Ruſowſka wot ẇele lėt ſem na kóżdu pżileżnoſcż waka,
dżeż bó ſwoje kṅejſtwo hatż do moṙa wupżeſtṙecż mohwa. Kóżdé deṙe wė, zo
bėchu wuherſczé cżėkanczé jenoż nėkajka wumóſlena pżitżina kotruż ſebi
ruſowſki kheżor za zawożk k zwadże ha wójṅe pótaſche. Kóżda druha
ſkwadnoſcż bó jomu ruṅe tak luba bówa. Jenitżka wina, zo hatż dotal
wójna hižcżen wupukwa ṅejo, jo to, zo Jandżelſka ha Franczowſka na ṗaté
ſtupatej. Tutej moczé deṙe ſpóznajetej, zo Ruſowſka, déż hiżcżen
Turkowſku dobódże, na moṙu ṅezmėrṅe mócz doſtaṅe, ha tak ſebi pucż k
wobkṅeżeṅu czéwoho ſwėta ruba. Tohodla podperatej Jandżelſka ha
Franczowſka na wſchė móżne waſchṅo turkowſkoho ſóltana, ha jeju wódże
ſteja kóżdé dżeṅ na pomocz hotowe. Hatżruniſch ſo jich Mikwawſch na
kraju wſchitkich tſjoch romadże bojaw ṅebó, da tola joho mócz na moṙu
hiżcżen tak ſélna ṅejo, zo móhw ſo z nimi ſpótacż. Jena jenitżka pżėrata
bitwa na moṙu bó pak joho mórſku mócz na dowhi tżas zwamawa. Tohodla
ṅecha Mikwawſch, jo-li zo do pukow pżindże, ſo do żaneje mórſkeje bitwó
podacż, hale jenoż ſwoje pżiſtawó (Hafen) ha bṙohi zakitacż. Na kraju
pak ma wón tajku wójerſku mócz, zo móhw kraleſtwo powmėſacza (Turkowſku)
na jene dobo rozrazécż. Wón ṅetṙeba też, każ to wo pṙedawſchich wójnach
bėſche, ſwoje wójſka z nutſkowneje Ruſowſkeje habó ſnadż z Aſiſkeje
powowacż, nė, wón jo je mudṙe wſchė do Pólſkeje ha na ṁezé ztékaw.
Wuherſka wójna podawaſche jomu najṙeṅſchu ſkwadnoſcż k tomu. W Pólſkej
leża wóſche toho żawoſne pokwadé wójnſkich potṙebnoſcżow, ha khrobli
wojné zwutżeni wojaczé ſteja, każ dowhi ṙecżaz, wot Dónawé hatż na
pruſke poṁezé.

Z Barlina. Pżizankṅeṅo meklenb. wóiſka k naſchomu jo ſo ſtawo. Toſamo jo
5. diviſioṅe pżipokazane. W bliſchich dṅach budże ſo to też z
brawnſchweigſkim ſtacż. — Danſczé ſo ſélṅe zaſé k wójni pżihotuẇeja ha
ſwoje moczé hromaducżahnu. Joli też Flensburg wobſadża, dha jo wójna
hotowa. — Naſchi demokratojo ṅechadża do Erfurta wuzwolecż — też z
Darmſtadta tajke piſaja; woni ſo zpuſchcża na nowo revolutzije, kiż wo
krótkim naſtacż dérbja.

W Baiernſkej ſo po czéwéch krajinach podpiſma na petitzije hromadża, wo
kotréchż pżecżiwo na ſejṁe wobzankṅenej emanczipaczije żidow ſo
wobcżeżuwaja. Ta wėcz zpotżina ważna bócż, dokelż 250 tajkich
wobcżeżuwaczéch piſmow jo hiżon wujſchwo ha ſu ẇacz hatż 100,000
podpiſmow dóſtali. Też ta rétż wo téchſaméch pokaże, <pb n="18"/>zo jo
kraj ze ſwojimi zaſtuṗeṙami na ſejṁe czéle rozpadnéw.

Na hanoverſkim ſejṁe ſu nėmſke należnoſcże be wſchoho dżėlbraṅa
wuradżecż zapotżeli.

Z Dreżdżan. Póẇeſcż, zo ſu cżi na twerdżizṅe jacżi, Bakunin, Heubner,
Rökel k ſṁercżi wotſudżeni, ṅejo wėrno.

Rakuſke wójſko na ſachſénſkich ṁezach, kotreż dżeṅ wote dṅa roſcże, ma,
każ rėka, te wotpohladaṅo, tżėſke zbėżki, joli naſtanu, potwotżowacż?
joli wėrno, tżoho dla dha ſu jich jenoj do lutéch nėmſkich krajinow
powożili, ha jenoj Nėmczow z nimi wobcżeżuwaja! Nėtk hiżon też w
Warnsdorfe, ha też w Rumbarku ſteja. Wėſcžiſcho ſo zda, zo chczeidża
wobſadżeṅo Sachſénſkeje wot Bramborſkich zadżėwacż. —

Sejmſke póẇeſcże. Pżi wuradżeṅu zakoṅa: kak ma ſo kṅeżerſtwo zadżerżecż,
déż zbėżk ha ropot naſtaṅe, ṅeƀe ſo wuƀerk zjednacż mów. Waczdorf bė
referenta. Pżi jednaṅu w 1. komoṙe wuſtupi Schenk jara krucże pżecżiwo
keferentej ha ſtaji zcżėhuwaczé naṁet: „joli zbėżk naſtaṅe, ṅetṙeba
miniſterſtwo zakwadne prawa kedżbu mėcż ha ſmė wuſtawu wuzƀenécż,
pżepótaṅo domow prėdkwzacż ha zhromadżizné zakazacż — ha też komiſiju
poſtajicż, zbėżkarſke pżepótaṅa ẇeſcż ha wotſudżicż, pżi kotrejż pak
dérƀa tſjo ſwėtni ſudnikojo ha dwaj wojerſkej wóſchej bócż; wo tej
ẇetſchina woſow pwacżi; pżi k ſṁercżi wotſudżeṅu dérƀa wſchitzé pżezjeni
bócż. Z 25 pżecžiwo 19 woſ. bė tutón naṁet za dobré zpóznaté. — To bė
11. jan. — Na 15. bė wo 1. kom. nowo wuzwoleṅo zaſtojnſtwa, bóchu pak
cżi ſtari z nowa wuzwoleni. Dale jednaſche ſo wot Joſefowo naṁeta: kajke
żtrafé maja ſo na mėſto k ſṁercżi wotſudżeṅa ſtajicż, kotreż pżez
zakwadne prawa wuzƀeṅene. Préncz Jan bė referenta Wobzankṅene hiżcżen
nitżo ṅeje. W druhej komoṙe bó jednane wot żadaṅa kṅeżerſtwa: 90,000
tlr. za nowo naſtate kuṗele pżi rėczé Elſter na ẇetżornéch ṁezach wo
rudnéch horach dowolicż ha dowolichu pżecżiwo 10 woſam. —

Z Roma. Dżeṅ pżed nowém lėtom mėjeſche Rom dżiwné napohlad ha żadnu
żtawtnoſcż. Kcżėjacze nuchawki ha oranżerije ƀez lutém ſnėhom, kiż bė
nahẇe ha mnohe padnéw. Mó bóchmó nimale móli na ſankach jėzdżicż, dhé
bóchmȯ żane mėli. Cżi najſtarſchi ludżo ſo na tajke nėżto dopomnicż
ṅemóża. Rom jo zandżene lėto ẇele nowoho ha żadnoho widżaw. Wſchiczé ſo
nadżija, zo budże bamż ſkoro zaſé dom pżincż. Hodé bėſche wón w Kazerta
pola Neapel pži kral. ſwójbi. — Na druhim januara jo Kardinal
Lamƀruschini pżiſchow, ha cżi tſjo Kardinalojo, kotſiż ſu hatż dotal
wóſche kṅeżerſtwo tudé ẇedli, czéwo mócznarſtwo do joho rukow pżepodali.
Jene Nowiné piſachu, zo chcze Pius wotſtupicż ha potém bóchu
Lambruschini jednowoſṅe wuzwolili. To dṙe pak wėrno ṅejo; żadén poruné
pżikwad k naiṁenſchomu nimamó. —

Z Neapela piſaja póẇeſcż z Palermo na ziczilianſkej kuṗe, zo jo tam zaſé
revolutzija wudériwa. Na 12. januara ſtaj dwė lėcże bowoj, zo ſo tam to
pṙeni krótż ſta ha zawoſne zcżėwki za czéwu Italſku haj Ewropſku za ſobu
ẇedżeſche. Joli kral k jeje potwocżeṅu ſélné doſcż ṅejo ha lonſche ha
tamolėtuſche podawki ſo hižcżen junu wobnoẇa ha hako nalėtne zahe
ṅeẇedro z nowa europſke kraje pżecżehnu, dha ṅebudże deṙe, tónkrótż
budże bėdżeṅo hiżcżen horcziſche. — Żtó wė, hatż pak jo też ta póẇeſcż
wėrno; w nėtuſchim tżaſu wſchak cżi jedén wſcho wėricż ṅeſṁe. —

Z Pariza. Pżedſéda Napoleon jo ſwojoho ſtaroho wuja Jerom (Grolmuſa) k
francz. marſchalej ztżiniw; to ſu jomu jara za zwo wzali.

Arcze-wójwoda Jan jo pži ſwojim domrócžeṅu tež München wopotaw ha jow
praẇiw: ja budu kheižorej praẇicž, žtož ja na wutroƀe mam, ha žtož ſo za
nėmczowſtwo ſtacž móže ha ſtacž dérbi — ha budu wo mojim wótczném kraju
hatž do kóncza mojich dṅow hako japožtow za nėmczowſtwo zkutkwacž. — Wo
Wiṅe jo khejžor dlėſche rozrétžuwaṅo z nim mėw ha joho ſkutk dṙe budže,
žtož nėkotre dné pozdžiſcho ſo ſta. <pb n="19"/>Ṁenujczé kheižor zwoli
do toho, žtož hatž dotal nėkoho žkuliž k Rakuſkej ſo džeržecž
wotdžeržawo bėſche; wón wupraẇi ſo za jenu czéwo nėmczowſtwo
zaſtupjaczu, ha czéwo nėmſke nalez̀noſcz̀e rozſudžaczu zhromadžiznu. To jo
tež, ztož bė dotalné zadžėwk nutniſchoho zjenoſcžeṅa z Baiernſkej.

Ze Serbow.

Z Budéſchina. Kralowſka Wóſokoſcż, préncz Alƀert bėſche naſchomu mėſtej
ſwój wobraz (znaṁo) dariw. Mėſto daſche jomu tohodla pżez ſwojich
zaſtuṗeṙow 13. jan. woſobnu hoſcżinu. Pżi tutej ſkwadnoſcżi bó jomu w
ṁeṅe mėſta wot mėżcżanoſté z woſeƀe k tomu wudżėwaneje pitżele karan
mėżcżanſkoho piwa poṙedżené ha pżepodaté. Tutón karan jo ſlėƀorné, ha ze
wſchelakimi ſtarémi drohimi ha żadnémi ṗeṅezami wobſadżené, nimale pżed
200 lėtami tudé wudżėwané ha jo 60 — 70 tl. winojté. Wón bó prénczej k
dopomṅecżu na Budéſchin daṙené. Préncz jón miwoſcżiẇe pżija, ha pijeſche
z ṅoho hako bė ſwawu na Budéſchin wuṅeſw. Pżi czéwej hoſcżiṅe kṅeżeſche
wulka radoſcż. Też Serbam ha ſerbſkej rétżi ſo woſebita tżeſcż wopokaza.
K. ♣Dr.♠ Klin ṁenujczé wuṅeſe ſerbſku ſwawu na joho Kralowſku Wóſokoſcż.
Préncz podżakowa ſo za to w ſerbſkej rétżi, ha pódla też ſerbſkej
ſwėrnoſcżi ſerbſku ſwawu wuṅeſe.

Z Ṅeſwacżidwa. Zaṅdżenu ṅedżelu ṅeẇedżachmó, żto ſo pola nas podawa.
Wote wſchėch kónczow pżijedżechu ſanki, jene pżeczé ṙeṅſche hatż druhe.
Bórzé zhonichmó zo ſu to wſchitczé Serƀa. Jutnitżka ha Tydżenſka Nowina
bėſchtej ṁenujczé wozjewiwoj, zo nėkotſi Serƀa z Budéſchina ha
wokolnoſcże na poṁenowanėm dṅu do Ṅeſwatżidwa pojėdu, ha ƀėſchtej też
druhich k dżėlbraṅu pżeproſéwoj. Tohodla tajka ſéwa ludżi, zo bėſchtaj
woboj naſchej hoſcżeṅczaj nimale napelṅenaj. Taike wopótaṅo bė za nas
nėżto żadne. Nėmczé dṙe tam ha ſem też k nam pżijėdu, hale Serƀa ſu tola
Serƀa. Pżijeli pak bėchu z Budéſchna, z Tſelan, ze Pżiſchecz, ze Żidowa,
z Radwoṙa, z Rakecz, z Ralbicz, z Bóſchecz, z Wujezda a t. d. Woſeƀe pak
ſpodobaſche ſo nam zo bė wſchitko tak praẇe ſerbſke, ha zo ſo, każ hewak
bohużel waſchṅo jo, żane nėmczowaṅo ſobu nuts ṅemėſcheſche.

Z Ṅeſwacżidwa. Swawa tomu raketżanſkomu pohontżej, kiż mėjeſche na
ſwojim kraſném tziróżkatém kwoƀuku ṙanu wilku ſerbſku kokardu.

Z Budéſchna. Pżi krajſkim ſudniſtẇe, do kotrohoż pżez ſto ſerbſkich wſow
ſwuſcha, maja wot zaṅdżeneje póndżele ſem tola tež nėtk jenoho ſerbſkoho
prawiznika k. Welu z Wajicz. Ale ſchto to je ƀez tak mnohimi?

Z Wuſporka. Pola nas bė każ wutżinene, zo budże k. kandidata Trautman
naſch rektaṙ; ale naſcha mėſcżanſka rada jo, kaž ſo nam nėtko zda, tu
wėcz ſebi zaſo hinak wotmóſliwa; pżetož pžichodnu ṅedżelu wodżerži k.
kandidata Wicżaz pola nas prėdaṙſku ha wutżeṙſku pruhu.

Z Lubija. Pżi naſchim ſudniſtẇe jo wutżeṙ Mwónk z Woleſchniczé za
ſerbſkoho twómatżeṙa poſtajené. Lubſcho bó nam pak bėwo, dé bóchmó
ſerbſkoho prawiznika doſtali. O dé bó tola k. Pėtra Czéżowé naṁet
wuſwóſcheṅo namakaw! ♣Š.♠

ςϰ. Ze ſakſkich Delan. Mó ſmó w Jutnitżczé hiżon ẇele zẇeſelaczoho wot
prėnich podjanſkich ſerbſkich bożich ſwużbow w Dreżdżanach tżitali.
Zapóſwancz Czéż piſaſche nam wóndaṅo wot mnohoſcże téch tam pżitomnéch
kathólſkich Serbow. Piſaṙ toholej jo pak ſkwadnoſcż mėw nazhonicż, zo
móhwo téchſaméch tam hiżcżen jaczé pżitomnéch bócż, dhé bóchu te ſerbſke
ke mſche wobſchėrniſcho ha bóle z tżaſom wozjeẇene bóli! Tak jo ſo k
pżikwadej jenom mwodom ſerbſkom hólczej ſchwo, kotréż ṅedaloko wot
Dreżdżan (w Žtrėznej) ſwużeſche, zo wón haklej ſamſnu ṅedżėlu rano pżed
czérkẇu ſtejo zhoni, zo budże ſerbſke prėduwaṅo! Dokelż pṙedé nitżo wot
toho ſwóſchaw ṅebėſche, tak też to z woprėdka ṅej wėricż <pb
n="20"/>chczéw, dóniż je ṅej pżez druhich wobkrutżene dóſtaw ha potom z
wulkej ẇeſowoſcżu ha z wutrobném hnucżom je ſam widżaw ha ſwóſchaw. Ṅejo
traż ſo móhwo wjaczé Serbam w dreżdżanſkej wokownoſcżi tak hicż? Też mó
wo Serbach je ṅejſmó wſchiczé z tżaſom doſcż zhonili. Tak hiżcże żtwórtk
pżed poṁenuwanej ṅedżelu jedén bur w R — e nitżo wot toho ṅeẇedżeſche,
kajke zbożo jo Serbam w Dreždżanach zakcżewo! — Ṅebó traż też deṙe bówo,
dhé bóchu kóžde pżichodne podjanſke ſerbſke bożo ſwużbé w Dreżdżanach, w
naſchich ſerbſkich czérkẇach z klėtkow wozjeẇene bóli?

Liſt z delnéch Kukecz na kṅezow redaktorow. — Ṅedżiwajcże! mó bóchmó też
waſchu Jutnitżku ſobu dżerżeli, hale mó ṅemóżemu ſerbſki lazuwacż, ha
ſebi z wukṅeṅom tohoſamoho wowu wamacż tež khwile nimamó! Jenoż do téch
kniżkow, kotreż maju pak 32, pak 36 blotow, mó radé ladamó. Ṅedżelſke ha
ſẇate dné popowṅu, każ tež naibóle dżėwawe dné ẇetżor ſebi mó znimi, pak
też ze (żoṅaczémi) bladami ha kleſkami na ƀeſadże tżas zatżėrimó! Żto w
Jutnitżczé ſtóji, wſchak mó też radé zhonimó; mó ſo pilnéch lazuwari
trochu napraſchujemó habó tež do jich Jutnitżki drudé kuſk nutz kukṅemó!
To nas nitżo ṅekhożtuẇe! Lejcże, ṅejſmó mó mudriſchi, hatż wſchitzé
druzé?

Ẇele hozpodaṙow.

Z Halżtrowa. Kak ſtraſchne jo, z Tſélbami żortowacż, wopokaże z nowa
podawk, kiż jo ſo pżed tédżeṅom wo naſchim mėſcże podaw. Ta, 16 lėt
ſtara dżowcżitżka k. wutżeṙa Schowté dżėſche po wodu. Jedén rekruta, kiż
ſu pz̀ed krótkim tżaſom k nam pżiſchli, ſtejeſche z tſelbu, kiż bė haklej
ruṅe dóſtaw, pżed duṙemi, ha dokelż ju za próznu dżerżi, mėri ſo ze
żortom na tu holczu. Pomoſli ſebi joho ſtróžeṅo, hako tſelba ſo wotſeli
ha holtżka, wot kulki tṙechena, pżed joho wotżomaj paże. Ludżo dṙe
zmolom k pomoczé pżibeiżachu hale cżezczé raṅena, wumṙe wona na druhi
dżeṅ. Rekruta bó jaté, hale wón jo ƀez winé, dokelż tſelƀu ſu hewak,
pṙedé hatż rekrutam pżepodate bóchu, ſtaiṅe deṙe ſo pżepótwawo; lėtſa
pak pżez ṅekedżbnoſcż ẇele tajkich tſelbow, kiž ſu ze Schleſwika ſobu
dom pżiſchli, ṅepżepótane z kulku ſo rekrutam do rukow dali. Dalſche
pżepótaṅo budże pokazacż, żtó jo wina. — —

Z Miwotżicz. Tu bėſche wóndaṅo wulka hoṅtwa. 12 tſeleṙom, 10 hoṅeṙow 8
pżiladuwarow ha tež nėkotre pſé wobkhodżachn naſche hona, zo bóchu
zplahw wuchacżow, kotrémż naſche kawé tak deṙe ſwodża, wukoṙenili. Kóżdé
ſebi móſleſche: bėh dha tém bohim zajaczam. — Tak hordże wuſtupajo hatż
bėchu ze wſé ſchli, tak pokhileni pżindżechu dom. Kóždé, kiż jich
widżeſche, prawi: no! cżi ſu deṙe pobóli! ha wſchiczé za zajetżimi
ṗetżenami ſlėné póżerachu. Hale żto bė jich dobótk? jentżki zajacżk! ha
tón hižcżen jo, kaž lóze hubu praẇa, na jenu nohu kromu ha na jene
wotżko ſlepu bow. Żtó jo toho tṙechiw, ṅemóżach nazhonicż. †

♣Słowjanskje nowinki.♠

♣* Rakuskje ministerstwo wudawa za wšitkje swoje słowjanskje ludy nowiny
w słowjanskjej ryči. W čěskjej ryči wukhadźuja na khosty ministerstwa 1)
pražskje nowiny za Čechi, 2) morawskje n. za Morawu a 3) słowakskjen. za
Słowakow; w ilirskjej ryči 4) zahrjebskje nowiny za Khrowatow a
Sławoncow 2) lublunskje za Słowincow, 3) serbski pozornik za južnych
Serbow, 4) dalmatskje za Dalmatow; wpólskjej ryči: lwowskje za Polakow a
w małoruskjej ryči: ruski wěstnik za Małorusow.♠

♣Starosćiwa luba.♠

♣„Ta ćma, ta ćma tak wulka je,

„A zymny wětřik zadmoje.♠

<pb n="21"/>

♣„Wón pućje je wšě zasypał

„Ze sněhom šćeški zamjetał.♠

♣„Ach čakaj luby najlubši!

„Za hórku hišćen měsačk spi;

„Wón wo połnocy zeskhadźa,

„A tebje domoj přewodźa.“ —♠

♣„Nětk stawaj stawaj měsačko,

„We spanju wjacy njedlij so!

„Nětk jasne pruhi rozsywaj,

„A lubom’ šćešku pokazaj!“♠

♣Za hórku měsačk slěborny

Duž ze spanja so wutorhny.

Wón latarničku zaswěća

A luboh’ domoj pŕewodźa. —

M. C.♠

Neſwatżilſka zaroda.

Serƀa, kiż bėchu ſo zandżenu ṅedżelu w Ṅeſwatżidle zromadżili, wopótachu
pżi tej ſkwadnoſcżi też kṅeżu zarodu, ha oranżeriju.[5]⁾ Tuta poſleńa ſo
woſeƀe wſchitkim jara ſpodobaſche. Ja ſebi mȯſlu, zo budże jim lubo, deż
tudė nėżto dalſche wot ṅeje ſobudżelu, żtoż ſėm naẇedżecż ſkwadnoſcż
mėw.

Oranżowe żtomó pżindu z dżėlom z Afriki, z Italſkeje, dżeż dżiẇe roſtu.
Teſamo wukopaja ha wobrėzaja ſo tam wo wėſtém tżaſu, ha pżindu do
naſchich krajow hako 2 — 5 wochcżi dowhe zdonki. Wone dérƀa na pucżu
deṙe wobkedżbowane bócż, zo żkodu ṅecżerṗa. Pżeẇezeṅo pżindże jara
drohe, huſto doſcż na 100 tr. Dokelż pak ſu jara dowhi tżas, drudé lėta,
na pucżu moża ſo jenoż z najẇetſchej próczu zaſé do żiẇeṅa wubudżicż.
Wożiẇeṅo ſtaṅe ſo na to waſchṅo, zo je do dobreje ṗerżcże téknu, ha
praẇe cżopwȯ dżerża, dóniż ſo koṙeṅe ṅepżimnu ha zdonk ṅewubije. Żtom
tżaſto wſchelakim khoroſcżam podlejżi, ha ma ſo pżi tém pilṅe wotladacż.
Tedém ſo wėrſchk wobrėza, koṙeṅe ſo wutżiſcża, ha ſu-li khore wotrėzaja.
Oranże kcżėja za lėto dwójczé wo wſchelakim tżaſu, najbȯle pak prėni
krócż w Aprilu, druhi krócż wokowo Jana. Pwodé maja czéwo lėto zrawicż.
Prėni kcżėw, kiż pżeczé jara k zraẇeṅu khwata, ma ſo tohodla huſto z
wulkej prȯczu zelenė dżerżecż. Déż ſo tutȯn radżi, da jo druhi zẇetſcha
ṅeradné, ha tak nawopak. W dobréch lėtach ſu pwodé jara bohate. Jedén
żtom ṅeſe huſto nėkotre tawzéntė. Pŕedé, hatż hiżcżen tak ẇele czokora
ṅebė, bėſche jich pwacżizna dróżſcha; za 100 pwodow dawachu hatż do 20
toleṙ, nėtſiſchim tżaſu dawaja lėdom 2 toleṙej. Najlėpe pwacżi kcżeṅo,
punt 6 — 12 ſl. Wot ṅo dżėwaja ſo ŕeṅe woṅacze wėczé. — W Ṅeſwatżidſkej
oranżeriji jo 50 żtomow, ƀez nimi nėkotre jara wulke ha drohe, tak zo
jedén jenitżki wot 500 hatż do 1500 tl. pwacżi. Za jedén jo ṅebo kral
Bedrich Awguſt ſamo 2000 tl. podawaw. Wotladaṅo tuteje bohateje zarodė
żada ẇele wudawkow. Żtéṙo mużojo ha dwė żoṅe ſu ſtajṅe w dżėle. Za
teṗeṅo wutṙeba ſo w jenej jenitżkej zéṁe huſto hatż na 150 ſażeṅow
(klofterow) dṙewa. Na tajke waſchṅo ſo ſtaṅe, zo lėtne wudawki drudė
hatż na 1500 tl. pżindu. Czéwa oranżerija jo nėhdże 40,000 tl. winojta,
ha wėſcżi hódna zo ſo wolada. To też ṁe nawabi, zo ju zaṅdżeṅu ṅedżelu
wopótach. — To bėſche ſpodżiwne zatżucżo, hako ſṙedż kruteje zémé na
jene dobo do ṙaneje zeleneje zarodė zaſtupich. Wonkach leżi czéwa
pżiroda wo wubokim ſpaṅu, morwa ha każ ſṁertném kitelom pżi<pb
n="22"/>kréta — tudé kcżėje żiẇeṅo w najkraſniſchej póſche; mwódne żtomó
ſo zeleṅa, ha tżerweṅkojte pwodé wiſaju na wobcżeżenėch hawcżkach, tam
ha ſem ze zadé mwódnoho woṗeżka pżed cżipnėm wȯtżkom ſo khowajo. Tutón
kraſné napohlad wubudżi moje rozmȯſleṅo, ha moja duſcha podmuri ſo do
żiẇeṅa tutéch roſtlinow. Mi ſo zdaſche, każ boch jich potajnu rozmwowu
zrozemiw ha ſwȯſchaw, kak ſebi wot dalokich krajow ſcheptaja, dżeż jo
ṅeƀo tak ṙane mȯdre, ha poẇetr tak miwȯ cżopwó, dżeż wėtżne nalecżo
kwėtkow litżka koſchi, dżeż jich ſotſitżki pod wulkim ſchėrokim ṅeƀom
ſwoje wėṙſchki k znatém wėzdżitżkam pozbėhuja. Tamlej woſredża woladam
wulki hawzaté żtom — tȯn wbohi, jo wuſknéw; wȯn pżėſcżera ſwoje ſchėroke
ſuche hawoſé tak żadoſcżiẇe k powṅu, każ bó chczéw praẇicż: Wó ſcże ṁe z
mojoho wȯtcznoho kraja wutorhnéli — ztém ſcże mi też moje żiweṅo rubili.
Ṅeje tutón żtom znaṁo tżwȯẇetżeje wutrobȯ? Też ta traje huſto jenoż wo
wótczném kraju, pżeſadż ju do czuzbȯ, ha wona zaṅdże. Ow, zo bóch żeṅi
wot teƀe, lubowana ſerbſka zeṁa, rozdżėlené ṅebów, też moja wutroba bó
ſnadż wo ſtėſkaṅu po tebi zeſknėwa. Każ tute roſtliné, tak też té kcżėj
wo pżeczė mwȯdnej ṙanoſcżi. Pżed ṅedawnémi lėtami runaſche ſo tė hiżcżen
tamnomu howomu żtomej; twoje liſchcżo bėchu zėmne wėtrė wottorhawo, twȯj
koreṅ pak woſta ſtrowó. Luboſcż twojich ſėnow, kiż jo tebi to, żtoż
tamném roſtlinam cżopwota, jo mwȯnde żiẇeṅo wo tebi wubudżiwa, ha lej,
tė ſo zaſé kraſniſch w nowej zelenoſcżi.

♣M. C.♠

Néżporecz Boſcżij w kukeczach

Kajka jo to behaṅcza?

Kajki howk ha hadrija? —

Jo hdże woheṅ wudériw,

Habó Ruſa pſchicžahnéw?

Ẇedu jenoh’ k ſchibenczé;

Su traż puki w Kukeczé? —

Żto dha tola božedla

W Kukeczé ſo podawa? —

W mėſcże ſo, pſej zkoržene!

Generalmarſch lubnuẇe.

Po torhoſchcżu, po Haſach

Wowa ſo po Kukeczach:

„Kuketz̀eṅo do Bróṅe,

„Barrikadé ſtajejcże!

„Pſchiſchow jo dżens do Kukecz

„Swóſchcże, Boſcžij Nėſchporecz!

„Jako zbėżkar znajomné,

„Rebellanta ẇedrowé!

Kuketżeṅo z tżródami

Waleja ſo z twareṅi;

Z widwami ha z czépami,

Kaž jim pſchindże do ruki,

Cżahnu khroble do pola

Na Néſchporecz Boſcžija.

Hnadné kṅez, ach hlejcże wſchak!

Raƀnéw tež jo za teſak,

Z Palenczom wſchėch napoji,

Z tém jich k Bitẇe zahori.

Kuketžeṅo wſchitczé ſu

Ṅetkoj latżni za kreju,

Ṅemdṙe pžemo wowaju:

„Z Boſcžijom na ſchibenczu!

„Najlėpe jo, ze ſwėta

„Póſwacż tajkoh’ zbėžkaṙa.“

Potom khroble do prėdka

Wſchiczé ſpėſchṅe ſtupaja.

Żoné powne ſtaroſcže

Żawoſcžeja wo doṁe;

Ḃeztém muže pſched mėſtom

Zakhadżeja z tžwójekom,

Kotréž na wóſk tajki jo

Kaž ſu demokratojo:

Zaroſcžené ƀez wotži

Z wulkej brodu; zawėſcži

„Tón jo zrawó k ſchibenczé“!

<pb n="23"/>

Na muſcże bė ſudžené.

Pſchi tém pak ſo pokaza,

Zo, kiž tam za Boſcžija

Dérbeſche bódž pojſchané,

Jedén krawcz bė czuzomné,

Boſcžij, kiž dṙe bu tam bow,

Pṙedé pak zas tejſchow,

Ṅech ſej piſche za wuſchi

Kak ſu na ṅoh’ zmóſleṅi,

Ha ſchto ma tam wottžakwacž,

Dérbjaw ſo kṅim na pucž dacž.

Schibakecz Michaw.

Zbėrki.

* Nitżo ṅejo ſmėſchniſche, hatž déž Serƀa, kiž ſu w Nėmczach pobóli,
tžiṅa kaž bóchu ſerbſki zabóli. Tak pžiṅdže tež jedén Serb, kiž bėſche
nėkotré tžas za Dṙeždžanami bów, zaſé domoj, rétžeſche ſpochi nėmſki ha
khwaleſche ſo z tém zo jo ſerbſki zabów. Pži tajkej ſkwadnoſcži
wopraſcha ſo joho jedén ſtaré znaté, na raƀe pokazajo, kiž pži nimaj
ležachu: žto to jo ha kak to rėka? „Verſtieh’s ni“ bė joho wotmoẇeṅo.
Bez tém pak, zo tak wotmowi, bė zjenej nohu wo ṅekedżbliwoſcži na raƀe
ſtupiw — te ſo khepnéchu, ha rabižcžo déri joho tak do wowó, zo wón
wótſe zawowa: „aw, te helſke raƀe!“ Tak bó joho wupa hordoſcž
pokhoſtana, ha hejzo jo jomu te rabižcžo tajku prawu kulu do wowé
narazéwo, da jo jomu to ruṅewow ſtrowo bówo.

* Wuherſkej bėſche nėhdže w jenej ſwoẇanſkej ẇeſczé kwas. Nawožeṅa
bėſche, kaž jo tam waſchṅo, do ṙanoho nowoho kožucha zwoblekané. Pži
hoſcžiṅe wuṅeſechu ſo wſchelake ſwawó; ƀez druhimi tež jena „tomu nowomu
kožuchej; duž wowachu wſchitczé: ſwawa kožuchej. Pżed woknami pak
ſtejeſche žandarma, tón zrozemi „ſwawa Koſchutej!“ ha dokelž to wo
Wuherſkej žane žorté ṅejſu, Koſchutej ſwawu wuṅeſcž, ſtupi wón dó jſtwó
ha aretėrwa wſchitkich, jich rebelſkoho zmóſleṅa dla. Hako ſo ta wėcz
wujaſni, dérƀeſche ſo nawožeṅa be wſcheje miwoſcže ſwój nowó kožuch
ſlecz, ha tonſamón bó ſobu k aktam wzaté.

* Kak ſo Serƀa huſto z nėmſkej rétżu daja, dżeż móhli tola ſerbſki
rétżecż, ha ſo pżez to k ſmėchej ztżiṅa, wobſwėdſi ſcżėhowaczé podawk.
Do Hodżija k M .... czem pżindże ṅedawno ſerbſki tżwojek, prajeſche
nėmſki „gute Tag“ ha wopraſcha ſo „ſein hier Klohman?“ Haj mój pżecżelo
wotmoji M...., wȯ ſcże praẇe, hale, déż ſo druhi krȯcż zaſė za klamami
praſchecże, da praſchejcże ſo ſerbſki, dokelż waſche nėmſke wam nichtón
rozemiw ṅebó.

* Wſchitke hollandſke wódże, kiż bėchu na wójeṅo jeṙow wujėwo ſu nėtko z
bohatém popadom ſo wrócżiwo. Wone pżiẇezechu doromadé 5,567,000 jeṙow,
ſkoro million ẇaczė hatż lonſche lėto.

* Na drozé wot Grimmé do Mutżena ha Leisniga, bėſche na 30. decz muż w
ſnėzé leżo woſtaw, ha nimale zmerznéw. Ẇele ludżi bėſche nimo ṅoho
ſchwo, ale nichtón ſo wo ṅoho ſtaraw, hatż na poſledku 4 rekrucżi
pżindżechu, ha joho na ſwojich kijach do blizkeje wſé doṅeſechu, ha joho
k dalſchej pomoczé tamniſchim wobódleṙam pżepodachu.

* Na 14. decz. wumṙe wo mėſcże Riga ſwawné Kapellmiżtr Conradin Kreuzer,
64 lėt ſtaré.

* Wot mėrcza 1848 ſém ſu w Rakuſkej 25 miniſtrjo wotſtupili. 9 ſu w
druhich ſwużbach, 4 ſu ſtatne ſwużbȯ wopużcżili, 4 ſu cżeknéli
(Koſchuth, Szemere, Horvath, (Bathyany) 3 ſu bwudni (Stadion, Taaſe,
Szechenyj), 2 wupokazanaj, (Metternich, Sedlnitzky) 1 ſkȯnczowanė
(Latour) 2 wotpraẇenaj (Chanyi wójƀeſchené, Bathyany zatſelené).

* Hižon wóndaṅo ſmó poẇedali, zo jo w Parizu żawoſṅe ẇele wulkich
móſchi, ha kak <pb n="24"/>ſu nėtk hoṅtwu na ṅe džerželi ha 600,000
popanéli. Tute móſche ſu žawoſna cžwela za Parizſkich wobódleṙow, ha ſu
ſo woſeƀe wot nėkotréch lėt ſem tak rozmnožiwo, zo jo to lėdom k
wutracžu. Tute rozmnožeṅo ma ſcžėhowaczu winu. Pžed nėkotrémi lėtami
pžindže ṁenujczé jedén Jandželſki do Pariza ha mėṅeſche, zo chcze za
dobre ſwowo ha ṗeṅezé wſchitke móſche zwójicž. Parižeṅo, kiž ſebi nitžo
ẇacz pžed tamnémi ṅeproſchenémi hoſcžemi wukhowacž ṅemóžachu, zwolichu
radé luƀe do toho. Naſch Jandželſki zapotža zmolom krutu wójnu z
móſchemi, ſtajeſche paſle, ſépaſche jėd, ha wutupi na tajke waſchṅo ẇele
tawzéntow. Ale — ſpodžimṅe, ẇaczé bó jich popaṅenéch, cžim bóle jich
litžba pžiƀeraſche. Nichtón ṅeẇedžeſche, žto ſo to tžini? Ta wėcz pak
mėjeſche ſo tak. Te móſche bėchu dwoje: jene tżerẇene, (republikanſke)
druhe ſchėre (kralowſke), dwaj ṅepžecželſkej ſplahwaj, kiž krutu wójnu
ƀez ſobu ẇedžeſchtaj. Cži republikanaṙo kónczowachu kralowſkim jich
mwode, ha wobarachu na te waſchṅo, zo bó ſo ṅepžecžel rozſéṁenicž móhw.
Nėtk pak tamón Jandželſki — z kralowſkim wėſcži w nėkajkim potajném
zẇazku ẇele tawzentow tżerẇenéch zwóji, tak, zo jich ſplahw czéle
woſwabi, ha ſwoju mócz nad ṅepžecželom zhubi. Pżez to ſo nėtk kralowſke
tak jara rozſchėrichu, zo jo ſo Louis Napoleon na ṅe rozhnėwaw, ha
wſchitkim zahuƀeṅo pžiſahaw. Tamnoho Jandželſkoho ſu pak z Pariza
wuhnali.

Nawėżki.

Budéſke ßerbſke rétžeṅſke towaṙſtwo zmėje žtwórtk 31. jan. ẇetžor ½7
zromadžiznu na winiczé. — Džeṅſki poṙad: 1) Wupožcžowaṅo wuz̀iſkich
ṗeṅez, rozprawnik Seyfert; 2) ſejmſke poẇeſcže, rozprawnik Smoleṙ; 3)
wukwadowaṅo tželadnoho poṙada (Geſinde-Ordnung) rozprawnik Réchtaṙ.
Seyfert, pžedſéda.

Haſlowſke ſerbſke towaṙſtwo zmėje ṅedželu 27. januara w Bóſcheczach
zromadžiznu.

Robel, pžedſéda.

Khróſtžanſke ſerbſke towaṙſtwo zmėje ṅedželu 20. jan. zromadžiznu w
Lejṅe.

Mróz, pžedſéda.

Sobuſtawó ſmetžketžanſkoho ratarſkoho towaṙſtwa ſu z tutém pžeproſcheni,
ſo 27. jan. popowṅu žtéṙoch w Sṁetžkeczach zromadžicż.

Pžedſėda towaṙſtwa.

Wiezand.

15. deczb. jo w kheiži k. kupcza Holcža móſcheṅ z ṗeṅezami namakana; ha
pola ṅoho zaſé k dóſtacžu.

Bratſiko! աój pžijedžemój zawėrno! zpuſcž ſo na to!

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Różka 2 tol. 5 nſl. też 1 tol. 27½ nſl.

Pżeṅcza 4 = 5 = — 3 = 25 =

Jecžmeń 1 = 20 = — 1 = 15 =

Wȯws 1 = 10 = — 1 = 2½ =

Rȯch 2 = 12½ = — 2 = 10 =

Heduſchka 2 = 20 = — 2 = 15 =

Khana Butré. 9 nſl. now.

Jutnitżka wukhadża kóżdu ſobotu z ezėwȯm liſtnom, ho jo k dóſtaczu pola
redaktora Kucżanka, w Wellerez kniharni, ha pod bohatėmi wrotami w
Budéſchiṅe. Kóżde tżiſwo pwacżi ½ nſl.

Za Jutnitżku poſtaẇe nenaſtawki habȯ wozjeẇeṅa maja ſo wotedacż pola
jenoho z redaktorow.

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb/>

Tżiſwo 4. 26. dżeṅ januara. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne Podawki.

Z Barlina. Bramborſke kraleſtwo jo 20. jan. powdra ſta lėtné ſẇedżeṅ
ſwojoho wobſtacża dżerżawo; pżi tutej pżileżnoſcżi jo kral czéwé retomas
wſchėch ṙadow (Orden) wudżėliw; nicz ṁeṅe hatż 486 jo téch wobdżėlenéch.

Franczowſki zapóſwancz w Barliṅe tżini znajowne, zo ſmė wón jenoj tajkim
ludżom pżiſtup do francz. krajow dowolicż, kiż móża ſo wupokazacż, zo
nėżto maja, wot tżohoż móża żiwi bócż.

Miniſter wójné jo komoṙe zakoṅſki naṁet pżepodaw, zo dérbi kraj tém k
wójſkej powowanéch z rezerviſtow, ha z krajneje wobaré k pomoczé pžincż,
dokelż jo winwatoſcż za zawoſtajenéch ſwójbow tajkich mużow ſo ſtaracż,
kiż ſtrowotu ha żiẇeṅo za wótczné kraj wopruẇeja.

Dowhi tżas hiżon na bramb. ſejṁe nowu wuſtawu wuradżeja. Pżi tutém jo
wulka hadrija ha ṅepżezjednoſcż wudériwa. Jedén wot krala
prėdkpowożenéch wuſtawſkich artikelow poſtaji, zo dérbja mėſta pṙeṅeje
komoré jenoj za wóſoku ariſtokratziju ha herbſke bócż. — — Ẇaczé haré
natżini hiżcżen praſcheṅo dla dowoleṅa dawkow: kral ṅecha, zo bó to wot
zapóſwanczow wotwiſwawo hale jenoj jomu pżiſwuſchacze prawo bowo.
Miniſterſtwo ƀez pżeſtacża kralej wuſchomaj lejżeſche, zo bó tola żadaṅa
druhej komoré doṗelniw — wėſté Kamphauſen bė też nėkajke ſreidżne pucże
wunamkaw ha pola krala radé widżané. Wſchitko dobre zkóntżeṅo ważneje
wėczé lubeſche. Nahẇe pak ſo to pżewobrocżi. Kral ṅecha nitżo wot
pożadanoho prawa pżi dowoleṅu dawkow zpuſchcżicż — Kamphauſenej jo
pżiſtup kralej zakazané — Miniſterow, kiż pṙedé pžeczé kralej wotſtupicż
rożachu, jo (każ praẇa) kral nėtk ſam wot ſo wotpuſchcżiw.

Radowicz jo z Frankfurta do Barlina powowané. Dokelż budża toho muża
nėtk huſcżiſcho w Barliṅe tṙebacž, jo Generol z Peuker, bramb. wójſka
ẇedžicžer w Badénſkej powowané ha poſtajené, Radowicza tžas wot tžaſa w
Frankfurcže zaſtupwacž. —

Z Maincza. Naſch po wotemṙecżu ṅeboho z nowa k tutej doſtoinoſcżi
wuzwolenė biſkop Leopold Schmid ṅejo wot Bamuża za dobroho zpóznaté,
dokelż ważne winé pżecżiwo ṅomu ſwėtſja.

Z Erfurta. Wulka czérlej (kiż w ſwojim tżaſu mnicham ṙada ſẇ. Awguſtina
pżiſwuſcheſche, tohodla Awguſtinerczérkej ṁenuwana) jo k ſejmowni
poſtajena. Zo móli dżėwacżeṙo ƀez zadżėwka wo ṅej dżėwacż, ſo tam za
nich tepi. Czérkwinſka woſoda bėſche wóndaṅo zjenoſcżena, ſo jednacż,
żto ma za to żadacż, zo kralej ſwoju czérkej na dwė lėcże wotſtupi.
Wilku ẇeſowoſcż wubudži póẇeſcž, zo chcze kṅeiſtwo wupoṙedžeṅo <pb
n="26"/>czérkẇe ſamo wobſtaracž ha za to wot woſadé nitżo ṅežada.

Wraczlawſke Nowiné z Wina tu póẇeſcž pžiṅeſu, zo jo Bem wumṙew ha
pžiſtaja, zo jo naizkeṙe z jėdom zawdaté. Tnrkowſke kṅeiſtwo, jo tola
ruſénſkomu lubiwo, jomu žanu ſwužbu dacž hale joho do Aſiſkeje
wupokazacž. Dokelž pak bėchu jomu wulku zdu poſtajili ha joho nėtkoj
tola tṙebacž ṅeſmėdžachu ṁerzaſche jich to ha ſu joho žiẇeṅu kóncz
tžinili. Czéwa póẇeſcž pak hižcžen jo jara ṅewėſta. Wſchiczé do
Turkowſkeje cžekṅeni, kiž w Schumla pžebówachu, ſu do Aſiſkeje
pžeẇezeni:

Teſamo nowiné pžiṅeſu nam tež póẇeſcž wot žentwé ſachſénſkej prénczeſiné
Hilżbeté druhej džowki préncza Jana ze zardinſkim wójwodu, bratrom
zardinſkoho krala.

Z Roma. Bamužowo wrócžeṅo ſo zpotžina zaſé wotſtorkuwacž; traž na
mėſaczé. Wón ṅecha z Franczozami nitžo tžinicž mėcž, cži dérbja pṙedé
wotencž; cži pak ṅechadža zrozemicž, zo wot nich ṅerodża. Na kraju jo wo
wonkowném wſchitko zmėrom; — kak ſo zpodé wo zakhowaném želi, žtó je wė?
Pola romſkoho mėſta Terraczina jo bamužowé hród, jow chcze Bamž pži ncž,
zo jenoj bó wo ſwojim kraju bow.

Bamž chcze ſebi jenu Gardu zawožicž, zo bó jomu bowa zkit ha wobara;
taſama dérbi tež z wukrajnikow wobſtacž. Wo Zpanſkej hižon jo ſo khėtra
tżródka zeſchwa. Wo ſtarém tžaſu bė jedén ſwawné czérkwinſki rétžerſki
ṙad, tón téch „Templeṙow.“ Wón naſta wo 12. ſtotétku pżi kžižowéch
pucžwanach do Paleſtina (Kreuzzüge); pozdżiſcho wuzƀeṅené jo ſo w
Franczowſkej tola hatž do džentżiſchoho dṅa zkowaw. Joho wėrch, kṅ. z
Montalivet jo ſo do Neapela k Bamužej podaw, ha chcze jomu joli Bamz
tutón wuzƀeṅené ṙad z nowa zaſé za dobre zpóznaje, jenu ſtajnu wojerſku
wobara wobſtaracž.

Z Königſteina. Na 19. Jan. bó Heubnerei nėdawſchomu ſobuſtawei tak
ṁenuwanoho provizorſkoho kṅežerſtwa, tohoruṅa tež Röckelei ha Bakuninei,
kiž ſtaj pžede wſchitkimt do dreždžanſkoho meiſkoho zbėžka zaplecženej,
wot Dreżdżanſkoho appellaczionſkoho ſuda wozjewene, zo ſu k ſṁercži
wotſudženi. Bakunin, kiž jo po prawóm Ruſa, praẇeſche, zo ſo tutomu
wotſudżeṅu na mėſcže podcžiſṅe; tola bó jomu pžez jenoho ſudniſkoho
aſeſora wuwożene, zo zakoṅ žada, ſo dérbi ſo te wotſudžeṅo hižcžen
jónkrótž pželadacž, pṙedé hatž móže ſo wuẇeſcž, Heubner ṁeṅeſche, zo bó
ſo jomu jaſtwo na tžas žiẇeṅa hórſche zdawo, hatž ſama ſṁercž. Potém
doſtachu cži jecži te wotſudžeṅo, kaž bė ze wſchėmi winami zpiſane, k
pžecžitaṅu do ruki. Woni ſu heẇak ſtroẇi ha ṅecžerpja žanu nuzu na
nitžim, ſmėdža tež piſacž ha cżitacž: tola jo jim cžitaṅo politiſkich
nowinow zakazane.

Z Waldenburka. Wot téch zbėžkaṙow, kiž bėchu 5. haperleje 1848 hród
waldenburgſkoho ẇercha zpalili, ſtai dwai k jaſtwu na tžas žiẇeṅa, dwai
na 4 — 10 lėt, 11 na 3 — 9 lėt, 24 na pow léta hatž do 6 lėt ha 29 k
krótžomu jaſtwu wotſudženi.

Sejmſke poẇeſcže. Druha komora jednaſche 16. jan. wot toho, hatž ma ſo
rėzniſki, ſtempelſki, pžemeſniſki- ha parſchonſki dawk (Gewerbe- u.
Perſonalſteuer) ha pwacžizna ſelje po kralowſkim dekrecže wot 15. ha 26.
nov. 1849 nédom poẇetžené rėzniſki dawk na lėto 242,550 tl. ſtempelſki
92,290 tl. ha ſól 80,000 tl. ẇacz hatž dotal ṅes, tak zo bó na kóždé
mėſacž nėdże 34,570 tl. pžiſchwo. Heẇak bó pak poẇetžené pžemeſniſki ha
parſchonſki dawk na lėto 90,000 wuṅes. Wuberk, kotromuž bė ta wėcz k
roſudžeṅu data, bė ſo džėliw. Ẇetžina cžéſche zo bó ſo jeje dla bórzé
jednawo: ṁeṅſchina pak žadaſche, zo bó ſo to jenož zpžemeſniſkim ha
parſchonſkim dawkom ſtawo, te druhe pak wotſtortžene woſtawo, hatž
miniſterſtwo ſeimei prėdkpowoži, kaike wudawki krai zczéwa zmėje. Pžetoż
potém mow jedén na drobne widžecž, hatž ſo dawki poẇetžicž dėrbja. Tutón
naṁet bó tež po dlėſchim jednaṅu z 34 woſami pžeežiwo 31 woſam pžijaté.
— Pṙeṅa komora <pb n="27"/>jednaſche 21. ha 22. jan. zbėžkowoho zakoṅa
(Tumultgeſetz) dla ha bó tónſamó wo ẇele kruchach po naṁetu miniſterſtwa
za dobré zpóznaté. Zap. Jozefowó naṁet, zo bó ſmėw zakoṅowó nacžiſk
(Geſetzentwurf) wo pžeṁeṅeṅo ſṁertneje ſchtrafé do jaſtwa prėdkpowožicž,
bó za dobré zpóznaté ha jomu ta proſchena dowolnoſcž z 26 pžecžiwo 17
woſam data. Wóndaṅo woſta ta wėcz ṅewutžiṅena, dokelż bė na kóždei
ſtroṅe 21 woſow. — Za 2. komoru ſu nėtko wſchiczé zapóſwanczé wuzwoleni,
za 1. pak z krótka hižcžen žtéṙo pobrachowachu. —

Ze Serbow.

Z Wózbórka. Zaṅdżenu ṅedżelu mėjeſche k. kand. Wicżas ſ Kubſchicż, tón
tżas mėſcżanſki wutżeṙ w Budéſchṅe, pola nas pruhu wo rektorſtwo. Tu
ſamu jo wón tak deṙe wobſtaw, zo jo naſcha rada joho jenowóſṅe za
naſchoho rektaṙa wuzwoliwa. Kṅez Wicżaz jo pżi ſwojej wulkej wutżenoſczi
tež dobré horliwó Serb ha duž móžemó tu ẇeſowu nadżiju mėcż, zo budże
tón ſamón tež pola nas za Serbowſtwo ſkutkowacż. Daj Bóh zbožo.

—♣ski.♠

Z Kżiſchowa. Naſch k. ſuperintendenta, kiż ſo ſwėru za Serbowſtwo ſtara,
jo hižom pżed dlėſchim tżaſom wutžeṙej R. w K. pżikazaw, zo dérbi w
ſchuli pėkṅe ſerbſki wutżicż. Tón ſamón R. pak ſebi najſkeṙe móſleſche,
zo dérbi ſerbſke dżėcżi k tej móſli pżiẇeſcż, zo jo jenož w nėmczowaṅu
wſcho zbožo k namakaṅu ha duž wſcho ſerbſke, ſamo ſerbſke tżitaṅo
zakomdżi. Duż je nėtk kralowſke pruſke kṅežeṙſtwo kṅezej R. wozjewiwo,
ſo budże wotſadżené, joli zo ſwoju pżiſwuſchnoſcž ṅedoṗelni. —♣š.♠

Z Budéſchina. Wo jeném mėſtżanſkim towarſtẇe chczéchu wóndaṅo nėkotſi za
wėſte mėcż. zo budże ſo Tſchirnar zkoro zaſé wrócżicż.

Zandżené żtwȯrkt, każ też żtwȯrtk pżed dwėmaj ṅedżelomaż ſu duchowni
cziſterczienſkoho ṙada, kiż ſu wo naſchimaj wużitżanſkimaj klóżteromaj
poſtajeni, pżed tachanſkim konſiſtorium pżiſahu na ſachſénſku krajnu
wuſtawu ſẇatocżṅe wotpowożili, ha ſwoje jurisdiktzioné wot kṅ. biskopa
dȯſtali.

Monolog

jenoho ſerbſkoh’ żoṅaczoh peltżka.

Moji pżecżeljo wo Wużiczé

Su ſo zkrótka zhubili,

Welki, wowczė ha też zajaczé

Zkoro ſu ſo minéli.

Ṁe ſej Marja ẇacz tak ṅeważi,

Każ mi Hapla dobra bė;

Dawno walam ſo ja nakheiżi,

Ṅech jo lėcżo habó ſnė.

Pżindu krawczé, da h’żcże rėzaja

Kruchi lėpſche wo temṅe,

Staré kożuch znimi pwataja,

Zbótki cżiſnu na ſṁecże.

Mȯ ſo tomu peltżkei dżiwacż ṅemóżemȯ, zo tak zkorżi, dokelż dżeha bóchu
heẇak te tkalczé, każ zaṅdżene tżiſwo Jutnitżki nam pójeda, tak ẇele
dżėwacż ha tak dobru zaſwużbu mėli?

Trużna wawka, hobaṅka ha rėzak, luté ordinär grat, ſu wot klóżtérſkoho
kwaſa w Jutnitżczé rétżeli. Dokelż pak hiżcże pżeczė hotowi ṅejſu, hale
w poſlenim tżiſẇe Jutnitżki tu wėcz znowa hoṙemucża, też, każ jo na tém
podpiſṁe „zaſtupnik hobaṅki“ widżecż, żane ſpodobne ṁeno za jich
nawėſchk namakacż móli ṅejſu, tak dérbi ſo jedėn tola dżiwacż, zo wot
tėch dṙejanéch ṁenow ſebi też czėpu (na nėmſki: Flegel) pżipowożili
ṅejſu. —

<pb n="28"/>

W jenej ſerbſkei wſė ṅedaloko Khrȯſcżicż, ſta ſo nėdé, każ ſo pójeda,
hara, zo jo X brenarṅi Bożi woheṅ. Wot téch k pomoczé pżindżenéch ludżi
bė Y, muż pżi lėtach, na czéchu twaṙeṅa zales, zo bó tam tṙebaj
pżilėtwaczé woheṅ zabiw. Hatż bėſche tu wȯn nėtkoj dowhi tżas tżaka w ha
hiżcże żanoho wóheṅa woladaw, potża wón wowacż: „Budże zkoro żto habó
nicz, heẇak lėzu zas dele.

Ludu litżeṅo w ralbitżanſkej woſadże.

Tżiſwo ẇes. wobodleṅow duſche muſke žónſke ſerbja nėmczé katholſczé
luterſczé krajomniczé wukrajniczé najſtarſchi.

1. Ralbiczé: 40 276 144 132 271 5 273 3 270 6 78 lėt.

2. Koṅeczé: 32 236 116 120 233 3 232 4 221 15 =

3. Schunow z now. Sṁerdžaczej: 56 290 140 150 279 11 259 31 288 2 =

4. Nowoſliczé: 23 155 79 76 149 6 153 2 149 6 70.

5. Różant: 26 154 68 86 153 1 152 2 152 2 80

6. Waſk: 15 67 30 37 67 — 65 2 66 1 =

7. Smerdżacza: 28 128 62 66 124 4 123 5 125 3 =

8. Serṅané: 31 136 69 67 136 — 129 7 135 1 85

Do hromadé: 251 1442 708 734 1412 30 1386 56 1406 36

Pžiſpomṅeṅa: Ḃez témi 30 Nėmczami jo najẇaczé ſwužownéch z Tžech, kotſiž
pak ſu zẇetža wſchictzé ẇaczé habó ṁeṅe ſerbſki nawuknéli!

Z Luboſcžu džerža ſo tež k naſchej woſadži cži Katholſczé ze
ſcžėhuwaczéch wſow z raketžanſkej ha z ṅeſwatžilſkej woſadé:

1. Trupino — 27 15 12 27 — — — — — =

2. Hitk — 23 10 13 23 — — — — — =

3. Koſlow — 58 28 30 58 — — — — — =

4. Dobroſchiczé — 88 45 43 88 — — — — — =

Do hromadé: — 169 98 98 196 — — — — — =

Tak tež katholſczé z Rakecz ha ze Scheſchowa ha z niz̀ej Wſé.

Dale Nebeltžiczé — 250 116 134 232 16 230 18 248 2 =

Serb. Paſ. — 185 80 105 178 7 179 6 184 1 =

Khroſcžiczé — 473 — — — — — — — — =

Jauer — 128 59 69 125 3 125 3 127 1 =

Wȯjeṅo jeṙow (hareṅkow).

Lėdom jo na ſwėcże żane ſtwoṙentżko, kiż bó dżiwniſche bówo, hatż jeṙ.
Be wſchitkimi rébami ſo tónſamón najbóle rozmnoża, dokelż žtó bó móhw
pżelitżicż (pżerachnowacż) te ṅezmėrne ſéwó, kotreż kóżde lėto z
wubokoho moṙa hoṙe pżin<pb n="29"/>du, na wſchėch brohach pownóczneje
Ewropé ſo pokazaja, po ẇele zakraſṅenéch millionach ſo popaduja, ha ruṅe
tak ẇele pżez ruƀeżne mórſke rébó ſo ſkónczuja ha tola pżecze zaſé w
ṅezmėrnej mnohoſcżi zaſé pżicżahnu. Jeṙe pżikhadżeja, ha wotkhadżeja na
ſpodżiwne waſchṅo pżeczé w témſamém tżaſu. W nalecżu pwówaja k
norwegiſkim broham, zo bóchu żtréchwali, ha wrócża ſo nédom, déż jo ſo
to ſtawo. Ludżo ẇedża jich pżikhad ha wotkhad tak deṙe, zo móża ſebi k
popadej pṙedé wſchitko pſchihotowacż. Dże ſem pżindu ha dże dżeja,
nichtón ṅewė; rébakam ha kupczam jo to doſcż, zo tam ſu, ha woni
khwataja, z toho ſwój wużitk cżahnécż. Najlėpſchi popad ſtaṅe ſo w
februaru, ha pżiṅeſe jich najẇaczé każ też najẇetſche ha najtutżniſche.
Rébaczé podaja ſo kóncz januara na kupó won, wotnajimaja ſebi hėté ha
mėſta ha doſtanu wot pżekupczow wſchitko żtoż jo jim trėbne. Woni ſtuṗa
do zjenocżenſtwa, daja ſebi mėſta k wójeṅu pżipokazacż, dżeż ſwoje ſaki
wupżeſtreja, ha tżakaja nėtk na pżikhad jeṙow, ha jėzdża jim kóżdé dżeṅ
ṅeſczerpliẇe napżecżo, dóiż jich ſlėborne bwóſkotaṅo w dalokoſcżi
ṅepótnu. Pṙedé pak, hatż tuta hodżina bije, zjeẇa ſpėſchni ha ſtraſchni
wajchtaṙo jich pżikhad. Samotṅe mórſke rébó pżipwówaja k broham, ha ſu z
wulkej radoſcżu powitane, dokelż teſame wozjeẇa z wėſtoſcżu, zo nėtk
jeṙe pżicżahnu. To jo, kaž bó jim nėchtón pżikazaw, zo dérbja ludżom
tute poẇeſcże pżineſcż, tak zo bóchu ſo pżihotowacż móhli. „Kedżbujcże!
woni cżahnu!“ to jo ſchuṁacza rétž. Déż jo mórſka réba tak ſwoju
pżiſwuſchnoſcż dopelniwa, wrócżi ſo zaſé k ſwojim towarſchkam ha pomha
jim do ſtracha zahnatéch jeṙow k brohej honicż. Te pak twótża ſo do
ſredża ƀez mórſke ſkawó ha kupó nuts, ha panu tak pżed jeném ṅepżecżelom
cżėkawſchi drujomu hiżcżen hórſchomu do rukow. Dokelż tndé wakaja
rébaczé ze ſwojimi ſakami. Mnohoſcż jeṙow jo tżaſto tak wulka, zo ſu
jedén na druhim każ murja, kiż hatż do dna doſahṅe, ha tżowmiki nėkotre
czéle wóſche wodé pozbėhṅe. Déż ſu tute naṗelṅene, wrócża ſo rébaczé na
kraj. Tudé zapotżṅe ſo nėtk żiẇeṅo. Dżėwacżeṙo woża jeṙe z wódżow
(ſchiffow) do mėſta. Tam ſedżi czéwa tżróda ludži z wulkimi ſudami
wobdata; tudé ſépaju ſo jeṙe na romadu, ha potom ſo jedén po druhim
wukutli, ha do ſuda cżiſṅe. Déż jo jedén ſud naṗelṅené doẇeze ſo na
druhe mėſto, dżeż druzé dżėwacżeṙo jeṙe ſela, ha do druhich ſudow kwadu.
Te ſo potom krucże zatżiṅa ha do ſkwadow (magazinow) doẇezu dżeż na
wuẇezeṅo hotowo ſteja. Déż pomóſlimó, zo ſu z jenoho mėſta kóżde lėto
nimale 300,000 ſudow wuẇezli, móżemó nėkak ẇedżecż, kak wilke ha żiwo
pżekupſtwo ſo tam z jeṙemi cżėri.

Woſeƀe deṙe jo za rébakow, déż jeṙe, wot ſwojich ṅepżecżelow hoṅene,
blizko k brohej du, ha do cżėſninow habó kutow nuts ſtuṗa. W tajkich
padach ſo cżėſnina na mėſcże pżez wulke dowhe ſaki zankṅe, ha jeṙe ſo
potom w dobrém mėṙe wuwója. Na te waſchṅo jo popad tżaſto jara bohaté.
Woſém, haj dżeſacż tawzéntow ſudow ſu jich z jenoho jenitżkoho tajkoho
kuta nawójili, ha ruṅe tak ẇele bėſche ſo jich pżez tu żawoſnu
cżiſcżeṅczu zaduſéwo. Z wėſtoſcżu da ſo prajicż, zo ſo pżi brohach
Norwegenſkeje, Jandżelſkeje, Hollandſkeje ha w baltiſkim moṙu kóżde lėto
k najṁenſchomu pżez tawzént millionow jeṙow ſpopaduje, ha dṙe hiżcżen
ẇaczé jich rubeżne mórſke rébó zeżeru. M. C.

Żiwnoſcż ha potṙeba jo wſchelaka.

Wėrch jenoho kraja nadendże pżi ſwojim ſchėdném wobkhadże pilnoho ha
ẇeſowoho rólnika pżi džėle ha da ſo z nim do rétżow. Dokelż rólnik
poholej woſobnoho muża ṅeznajeſche, wotmoji jomu na joho wſchelake ha
dżiwne praſcheṅa króble hale z wėrnoſcżu. Tak zhoni kṅez, zo rola
rólnikej ṅeſwuſcha, hale zo wón jeno za ṗecż ſlėborne na dżeṅ dżėwa.
Wėrch, kiż za ſwoje cżeżke krajazṙaduwaṅo dṙe ẇaczé ṗeṅez tṙebaſche ha
pżiſadżeṅu mėjeſche, ṅemóżeſche ſo dodżiwacż, kak to móżno jo, na dżeṅ z
ṗecżimi <pb n="30"/>ſlėbornami doſahnécż ha pżi tém hiżcżen ẇeſowó bócż!
Hale muż w rubjanej khaṗe dżeſche: „To bó mi bohaſtwo bówo, mów ja
wſchėdṅe wſchitko pżetṙebacż, ja dérbu z tſetżinu za lubo wzacż; z
druhim dżėlom wotpwacżam dów, ha te tamne romadżu, zo bóch nuzné
kroſchik mėw, déż bóh mi kżiżik do domu póſcžele.“ — Kṅez ze żponſkej do
pwuha żtapajo zwowu wijeſche. — Poẇedaté rólnik pak rétżeſche dale:
„Moju zaſwużbu dżėlu ja z mojimaj ſtarſchimaj, kotrejż ẇaczé dżėwacż
ṅemóżetaj, ha z mojimi dżėcżimi, kotreż je haklej wuknécż dérbja.
Starſchimaj pwacżu tu luboſcż, kiż ſtaj mi w mojej mwodoſcżi
wopokazawoj, ha wot mojich dżėcżi nadżiju ſo, zo ṅebudża ṁe w ſtaroƀe ha
w ſwaboſcżi wopużcżicż.“ —

Wėrch wopraſcha ſo za ṁenom rólnika, praji jomu pżecżelṅe bożeṁe ha
woteṅdże zamóſlené. Ha grofa z teleje wſé poẇedaſche naſtróżené, zo jo
krajnoho kṅeza ze ſélzojtémaj wotżomaj widżaw.

Ẇetżor pak rétżeſche ẇerch w zromadžizṅe miniſterow taklej: „Moji kṅeża,
ja napominam ha proſchu was jara, zo bóſchcże, tak ẇele hatż jeno móżno
jo, zlutniwi bóli pżi krajnéch wudawkach, dokelż wone jo jich ẇele w
kraju, kiž też lutki nowó ṗeṅez ƀez pota zaſwużicż ṅemóża.“

Rolnikowéch ſénow pak zaſtara krajné wótcz deṙe ha mataj hiżon dwaj
zaſtojnſtwo ha dobru żiwnoſcż, kotrajż też nadobnoho rólnika dożiwitaj.
♣J. K.♠

Hodleṙ ha mawȯ kralik.

Wot H. S.

Mawó kralik nėdé ſwaṙeſche:

Zo pak w ſwėcże wſchitko wopak dże,

Swabó jo każ pluwȯ wėtė,

Ṅejo nidże kedżbu mėté —

Jo to prawda? mȯże zbożo kcżėcż,

Déż najſélniſchi chcze kṅeiſtwo mécż.

Hodleṙ najrozniſchi pazorak

Kóżdoho dżėn z lóżka cżiſṅe znak,

Bėda, żtóż ſo jomu ſtaji,

Toho ṅeſmėlṅe wón daji,

Wobeṅdże-li żane ṅeprawdé,

Dże jo ſud? żto pżindże k pomoczé?

Każ bó tżṁewam zwuſkaw do nėzda

Na to zṅemėri ſo ptatżina;

„Wón jo bwazṅ“ jene rėtża

„Wȯn ma praẇe“ druhe żkrėtża

Na poſledku pżi tej mėſcheṅczė,

Ẇetſcha dżėlba radu wobzanknė:

Kotréż ſwȯnczej pżiṅdże najbliże

Z mȯczném kżidwom — tón ṅech z kralom je.

Wone lecża — wóſche — niże —

Hodleṙ ſwȯnczu pak najbliże,

Hiżom widżi hodleṙ dobécże

Ha ſo proſcżi powné wėſtoſcże:

Lej duż mawó kralik z cżikotom

Wuſuże ſo jomu pod kżidwom:

„Ja ſėm kral, haj ja ſėm dobȯw“

Wowa wón „ſém wóſche pobȯw“

Wȯſche hodleṙa wȯn zejrawa —

Pżindże dele, ha thrȯn pożada.

„Té ſė dobów, dobȯw zawėrno“

Mawo ptatżki dżachu wokowo,

„Ṅejſé też nam nidė żkodżiw,

„Za krala bȯ nam ſo hodżiw“

Ha na mėſcże klintżo ſpėwachu:

„Swawa! ſwawa! kralej nowomu!

Hako hodleṙ wotpad widżeſche,

Z nóżnow wȯtré ṁetż ſwȯj wucżeże,

Daſche wſchudżom k wójṅe trubicż,

Dokelż ṅecha kṅejſtwo zubicż.

Mawȯ kralik cżėka — żto ſej chcze?

Do móſchaczej dżėrki zalėze.

Aj té ſchelma! hodleṙ zarima,

Wumócz ṅedérbi cże khowanka,

<pb n="31"/>

Pṙedė żcżuwacż, k zbėżkej wabicż,

Moju tżeſcż ha kṅejſtwo ſwabicż,

Potom cżeknėcż leſṅe pżed bitwu —

To ſu kuſė! ja cże roztowku!

Hale, każ ſo ſamo rozemi,

Howṙa zbėżki, ha pżi ṅemėri

Ma kral dżėwacż pownej ruczé —

Ha tak hodleṙ też każ duczé,

Każe ſoẇe ſwojom hetmanej,

Wachowacż pżed dżėrku mȯſchaczej.

Ḃez tém zo kral drudże jednaſche,

Sowa pola dżėré kedżbuje;

Czėwu nȯcz tam ſedżo waka —

Hale jejna miżtérżtuka

Na raṅo ſo zjawṅe pokaza:

Z drėmkom pżepaſwa bė kralika.

Hodleṙ kral ſo ſélṅe roznėwa,

Soẇe wodṅo lėtacż zakaza;

Sowa proſé ze ſélzami —

Hodleṙ ṅeda ha ji grami,

Ha duż ptatżatka wot toho dṅa

Wona żeṙe ha je zahuƀa.

Czéwa ptatżina pak wodniſcha

Dżerżi ſwėrṅe kazṅu hodleṙa,

Jėdojta na ſowu helſczė

Ṗeṙe do ṅej ṅepżecżelſczé,

Déż ſo wodṅo nėdże pokaże.

Mawȯ kralik ṁeno zkhowaw je. —

Zbėrki.

* W Londoṅe ſo ludżo pżed krótkim jara naſtróžachu na podawku, kiż ſo w
jenej menażeriji ſta. Dżowka wobſedżeṙa tejeſameje, mode holtżo wot 17
lėt, kiż bė hiżon dowhi tżas z jeném tigerom ha z jeném lawom pżed ludom
wſchelake kuſki wuẇedwa, ha toho dla lawowa kralowna ṁenowana bó, bėſche
w témſamém wotpoladaṅu junu do klėtki, dżeż te dżiẇe zwėṙata bėchu,
ſtupiwa. Z woprėdka wſcho deṙe dżėſche, hale ruṅe, hako chczéſche ſo na
toho tam leżaczoho lawa lehnécż, ſtupi jej tón tiger do pucża. Te holtżo
déri ze ſchwupitżku za nim, te zwėṙo pak zamortża ha wupżėſtṙe ſwoje
pazoré. Ta ṅezbożomna padże, ha zrani ſo najſkerſcho tak, zo kraẇeſche.
Nėtk te dżiẇe zwėṙo na jene dobo na ṅu ſkotżi, zakuſné ſwoje zubó do
jeje liczow, déri ſwoje pazoré do ſchije ha ſkuſa ju też tu. Na to
pżiſkotżichu dṙe wobkedżbowaṙo, hale hiżon pozdże. Dwaj ruṅe pżitomnaj
lėkaṙej czéſchtei tu holczu zaſé k żiẇeṅu pżiṅeſcż, hale jeje żawoſṅe
rozkuſane cżėwo woſta morwo. Tón tiger ṅebė hewak wot tżaſa ſwojoho
ſkrudżeṅa ſém żeni żanu dz̀iwoſcż pokazaw, hale ẇele ƀóle ſo tej holtżczé
dobré bócż zdaw. Najſkeṙe pak bėſche wód wina tuteje dżiwoſcże; pżetoż
kṅez teje ṁenażerije bėſche ſo z ẇetżorném jėdwom kuſk zakomdżiw.
Wóſchnoſcż jo daliſche racżo z témi zwėṙatami zakazawa, ha to z powném
prawom.

* W Krajṅe leżi jėzor, z ṁenom czérkniſki. Tónſamón jo dżiw ha wudaṅo za
czéwu krajinu. Joho wulkoſcż jo 3 kwadratne mile; 5 kupow pozbėhṅe ſo z
ṅoho; ha na jenej leżi ẇeſka Wotok. Wo nim jo jara ẇele rébow ha wodnéch
ptatżkow. Pżi ſuchim ẇedṙe zubi ſo joho woda czéle, ha cżehṅe ſo do
potajnoho klina podzeṁu, ſobu z nej wſchitke rébó ha ptatżki. Déż tutón
tżas naſtupi, da zwoṅa wo wokolnéch ẇeſkach, zo bóchu ludżo po móżnoſcżi
rébow nawojili. Pżeczé ṁeṅſcha ha ṁeṅſcha zbówa woda, dokelż na dṅe jo
ẇele dżėrow, kiż ju ſpóżeraja. Podzemſke ſkawbizné, kotreż żeni żadén
tżwóẇek widżaw ṅejo, ſo z nej napelṅa. Na poſledku jo dno widżecż, ha
wuſkṅe; ſpróczniẇe ſéku nėtk ludżo trawu, dżeż pṙedé rébó wójachu, ſéja
żita, habo wozmu mėſto ſaka tſelbu ha dżerża hoṅtwu. Tak hodżi ſo wot
tutoho jėzora prajicż, zo wo nim rébó wója, hoṅtwu dżerża ha żnė
domkhowaja. Déż pak ſo tżas wobrocżi, ha wulke deżcże ha ṅewedra
naſtanu, da pżibehṅe woda z moczu zaſé ze ſpodé zeṁe <pb n="32"/>z témi
dżėrami won, ha pżiṅeſe ſobu rébó ha ptaki. Za 24 hodžinow jo jėzor każ
z nowa narodżené.

* Kral Jurij ♣II.♠ w Jandželſkej praſcheſche ſo nėhdé pžedſédé wóſchoho
ſudniſkoho dwora: „Kak dha dola pz̀indže, zo ja wſchitke moje ſkoržbó
zubju? — Ponižṅe wotmoji pz̀edſéda: „dokelž waſcha majeſtoſz kóždé krócž
wopalt ma.“

Nawėżki.

Nuzuwane wuznacżo! Dokelż ſu ſo huſto żortliwo ſpėwé ha naſtawki wo
naſchej Jutnitżczé z podpiſmom „z Kukecz“ wozjewili, ha nėkotſi ſo na to
huntorili, — dha tżinimó k ẇedżeṅu, zo Kukow ha Kukeczé ṅejo jene ha
teſamsne. Wo ſtaréch ſerbſkich ſpėwach ſo pójeda wot Kukecz ha
Kukecżanow ha jo tak ẇele hako nėmſke „Krähwinkel.“ Ẇes pola Klóżtra pak
rėka Kukow, anicz Kukeczé, jeje wobodleṙo ſu Kukowcżeńo, anicz Kukecżeṅo
ha żtoż z tej wſé pżindże, jo z Kukowa, anicz z Kukecz — ha żtoż ſo tam
podaẇe, ſtaṅe ſo w Kukoẇe, anicz Kukeczach. Redaktor.

Wozjeweṅo. Doketż jo pżikazṅa wuſchwa, zo dérbi kȯżdé wobodleṙ na ſwojim
domſkim nowo tżiſwo na tafėltżczė mėcż, dha ſém ſebi ja prėdkwzaw, tajke
wudżėwacż, ha mȯże ſebi kóżdé pola ṁe zamojecż. Teſamo ſu wot dṙewa,
bėwo barbene, ze zelenej kromu, z tżornėm tżiſwom, ha za 2 ſl. k
dóſtacžu. Żtȯż pak chcze tżiſwo pozwocżane mėcż, tón da 5 nſl.

Bódlanecz Pėtr z Bacżona, nėtk Workleczė.

Pſchizpomṅeṅo. Redaktzija dowoli ſebi praſcheṅo: ṅemówo mėſto tżornoho
piſmu pżi tżiſẇe teſamo ha mėſto tżerwene, zelenej kromu taſama módra
bócż, zo bóchu barbu ſerbſke bóli? — ṅemówo mėſto No. ſtajene bócż.
Tż:???

Sṙedu 30. jan zmėje budéſchinſke czérkwinſke towarſtwo zhromadżiznu na
ſchuli.

Żtwórtk, 31. jan. zmėje budéſchinſke rétżenſke towarſtwo zhromadżiznu na
winiczė.

Jedén ſlėborné ṙecżas, każ ſerbſke druſchki je noſcha, jo napżedaṅ. Wón
wobſteji z 13 kruchow; ha pwacżi 17 tlr. w ſlėbru. Dże? zhoṅeṅu pola
Redaktzjje.

♣Maćica serbska.♠

♣Stawy I. rjadomuje towarstwa maćicy serbskjeje dostanu wot 30 jan.
štwórty zwjazk maćičneho časopisa we Wellerjec knihaŕni na mjasowym
torhošću.♠

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Różka 2 tol. 5 nſl. też 1 tol. 27 1/2 nſl.

Pżeṅcza 4 = 5 = — 3 = 25 =

Jecžmeń 1 = 20 = — 1 = 15 =

Wȯws 1 = 10 = — 1 = 2 1/2 =

Rȯch 2 = 12 1/2 = — 2 = 10 =

Heduſchka 2 = 20 = — 2 = 15 =

Khana Butré. 9 nſl. now.

Jutnitżka wukhadża kóżdu ſobotu z ezėwȯm liſtnom, ho jo k dóſtaczu pola
redaktora Kucżanka, w Wellerez kniharni, ha pod bohatėmi wrotami w
Budéſchiṅe. Kóżde tżiſwo pwacżi 1/2 nſl.

Za Jutnitżku poſtaẇene naſtawki habó wozjeẇeṅa maja ſo wotedacż pola
jenoho z redaktorow.

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 5. 2. dżeṅ februara. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Rétż Zapȯſwancza Pėtra Czéża w naſtupaṅu wicżeżnéch ṗeṅez.

W zaṅdżenéch dṅach jednachu zapoſwanczé wot należnoſcże, kiż jo za
burſtwo jara ważna, ṁenujczé wot wicżeżnéch ṗeṅez. Kṅeżerſtwo bėſche ſo
w nacżiſku (Entwurf) zakoṅa za to wuprajiwo, zo ma ſo wicżeżne prawo po
5 vadach wotẇazacż, ſejmſki wuƀerk pak chczéſche w ſwojej rozpraẇe jenoż
3 padé za dobre zpóznacż. Jenitżki zapoſwancz kiż pżecżiwo wſchomu
wotẇazowaṅu wicżeżnoho prawa rétżeſche, ha kiż chczéſche, zo bó tuta
wobcżeżnoſcż darmo ſpanéwa bė Pėtr Czéż. Joho rétż namaka tohodla khėtre
ṅepżecżelſtwo. Taſama ma ſo tak:

„Moji kṅeża, ja ṅemóżu ſo tu khwilu za wuƀerkowu rozprawu, ẇele ṁeṅe pak
hiżcżen za nacżiſk kṅeżerſtwa wuprajicż; pżetoż ja ṅewidżu pola téch,
kiż pwacżicż dérƀeli tu zamóżnoſcż k wuẇedżeṅu tutoho zakoṅa, dokelż jo
kṅeżerſtwo tak ṅemóżṅe wóſoko ſchwo. Mi dṙe do móſli ṅepżindże,
récżerkubleṙam prawiznu na wicżeżnéch ṗeṅez zromadṅe wotṙecz, ja ṅemóżu
ju pak na żane waſchṅo w tej mėṙe ha wobſchėrnoſcżi pżidacż, każ ſo to z
napżecżiwneje ſtroné żada. Mi ſo ẇele ẇaczé zda, zo dérbi tudé
kompenſaczia, zlitżbowaṅo (wobrachnowaṅo) z wobej ſtronow mėſto
namakacż. Wone ṅejo tṙeba dopokazacż, zo ſu burſczé wobſedżeṙo pżi
wotẇazowaṅu roboté ha daṅſkoho na ſwojim praẇe jara wobżkodżeni.
Prawizné récżerkubleṙow bóchu pſche wſchu mėru wóſoko ważene, prawa
druheje ſtroné pak lėdom trochu kedżbu mėte. Bur, tedom ſpokojom, zo
robotu wotbódże, daſche ſebi tu hatż nanaiwóſche zwożenu rentu lubicż,
ṅeladajo na to, zo żórwo k pwacżeṅu bórzé zaprahne. Praſchejcże ſo jenoż
téch, kiż pżi wobſedżeṅſtwu wot 300 — 400 jenoſcżow lėtnu rentu wot 70 —
90 tlr. dawacż dérƀa; praſchejcże ſo téch, hatż tżiſté wunoſchk jich
kubwa doſaha, jenoż tutón kṅeżi dawk pódla żawoſṅe ẇele druhich
zapwacżicž. To ma ſo w mojej krajiṅe, woſeƀe pak pod raketżanſkim
kṅejſtwom tak. Tam kṅeżi feudalſki ſyſtem hiżcżen w pownej mėṙe. Tam ma
ſo nicz jenoż żawoſṅe wulka renta, hale też te po zakoṅu zanate ha z
krajneje pokwadniczé zarunane dawſke pżinoſchki (Steuerbeiträge)
pwacżicż. K tomu pżindże hiżcžen jena kṅeża daṅ po druhej. Dawki, kiż
nichtón ẇaczé żadacż ṅeſmė, wotcżahuja ſo tutém bohim ſprawném ludżom na
zdżė. To ṅejo k wėṙe podobne, hale tola wėrno. Tucz̀i ludżo du pod
tamnémi wobſtejeṅami ſwojomu zahuƀeṅu napżecżo; woni widża kónczwzacżo
ſwojoho w próczé, w pocże ha tżwili warbowanoho wobſedżenſtwa pżi tajkej
wulkej rencże pżed ſobu. Wopomṅcże dale, zo na ẇele tajkich żiwnoſcżach
drudé khlėb ṅenaroſcże: da praſcham ſo Was, moji kṅeża, hatż jo móżno,
tute dawki wotṅeſcż? <pb n="34"/>Bur jo tam jara huƀeṅe żiwó, dżėwa
ſkoro wo dṅo ha w noczé, ha dérbi ze ſwojim ſkotom na drozé bócż, zo bó
jenoż nėżto zaſwużiw. Tu zaſwużbu pak, kiż tam nėtko ma, ṅebó dṙe
nichtón z nim dżėlicż chczéw. Tudé, joli nėdże, jo pomocz nuzna! Tohodla
ṅech kṅeżerſtwo pżi praſcheṅu, kak maja ſo wicżeżne ṗeṅezé wotpwacżicż,
zdobnoſcżi mėſto popżeje.

Wopomnimó hiżcżen, żto maja gmejné w nėtſiſchim tżaſu za ſchule ha
czérkẇe wudawacż, wopomnimó, zo ſo krajne dawki dżeṅ wote dṅa
poẇetſcheja, ha pólne pwodé kóżdé dżeṅ dele bija, da móżemó ſo zdobṅe
praſchecż: dżeha dérbi bur ṗeṅez nabracż, zo bó wſchitkim pożadaṅam
doſcż tżiniw? Ja ſém ẇacze hatż jedén krócż zonicż dérbjaw, zo jo w
poſlenimaj dwėmaj lėtomaj, dżeż bóchu dawki dwójczé ha trójczé żadane,
ſuſod k ſuſodej ſchow, zo ƀó ſebi ṗeṅezé k dawkam pożtżiw, ha ſo tak
cżazaṅa (ekſekucziona) zminéw. Ha nėtko dérbja ſo burej hiżcżen nowe
cżeże nakwadowacż? Ha pżeczé zas dérbi ſo wotẇazowacż? Tajke
ṅepżeſtawacze wotẇazwaṅo ma na poſledku k powſchitkomnomu rozpaṅeṅu
burſtwa ẇeſcż. Ja ſém czéle pżeſwėdſené, zo, dé bó wotẇazwaṅo roboté
hatż do dżenſiſchoho dṅa wotſtortżene bówo, zo bó tedom ta nėtſiſcha
renta czéle doſahawa k wotẇazaṅu wſchitkich móżnéch kṅeżich dawaṅow ha
to be wſcheje żkodé ze ſtroné kṅeżich. Récżerkubleṙo bóchu ſo też pżi
tém deṙe mėli, ha bur bó ſo teje zrudneje nuznoté zminéw, zo ṅebó dale
bóle do khudobó zapanéw. Pſchi tém waſchṅu pak, każ ſo to nėtko ſtacż
dérbi, mamó ſo toho z wėſtoſcżu bojecż. Hatż budże to ruṅe nėżto
radoſtne za kṅeżich, to ja tudé wuſudżicż ṅecham. — Dérbja pak na
poſledku te ṅelubozne wobſtejeṅa ƀez récżerkubleṙom ha burom kóncz mėcż,
dha ſo to na żane druhe waſchṅo ſtacż ṅemóże, hatż zo rétżerkuƀleṙo tež
tam, dżeż jim piſmik prawa k pomoczé ſtoji, na wós ſmėlnoſcże poſwuchaja
ha pżez mudru pomėrnoſcż to zarunacż pótaju, żtoz̀ jo ẇelelėtna ṅeprawda
zawinowawa! — Moji kṅeża, drudé jo wuẇedżeṅo tak ṁenowanoho prawa
najẇetſcha ṅeprawda. Tak ma ſo tudé. Zakoṅe ṅech dṙe récżerkublerej te
prawo dawaja, zo ſmė wicżeżne ṗeṅezé bracż, bur ma ha zmėje też te
prawo, ſebi za pṙedawſche ṅeprawdé zarunaṅo żadacż. Tute zarunaṅo ṅech
ſo jomu pžez to dóſtaṅe, zo ſo wicżeżne ṗeṅezé darmo ſpużcża. Jenoż pżez
to budże tón ſtaw, w kotrémż krajowa mócz leżecż ma, pżed powſchitkomṅe
rożaczém wokhudṅeṅom zakitané, jenoż tak budże mėr ha zbożo w kraju na
wſchė tżaſé wukhowané. Ja ṅemóżu tohodla hinak, hatż tón naṁet ſtajicż:

„Wſchitke prawizné na wicżeżnéch ṗeṅezach ſu z tuém pod wuzbėṅeṅom
wſchitkich jich wotẇazowaṅa dla datéch zakoṅow darmo wotſtroṅene.“

Tak daloko P. Czéżowa rétż. Dokelż pak joho naṁet żane podṗeraṅo
ṅenamaka, dérƀeſche wón tónſamón zaſé naſṗet ſcżanécż.

Swėtne Podawki.

Z ẇeſowoſcżu ſwóſchimó, zo arczé-wójwoda Jan hiżcżen w Wiṅe pżebóẇe. Kak
jo wón w naſtupaṅu nėmſkich należnoſcżow zmóſlené, naſchi tżitaṙo deṙe
ẇedża. Wón jo czéwu muż, wón chcze toho dla też nėżto czéwo ha hidżi
wſcho powojcżne. Zo wo Wiṅe wot ṅoho rodża, pokaza, dokelż ſo tam tak
dowho hoṙedżerżi, heẇak tam wón wėſcżi żanu khwilu wo jomu wohidném
dwórſkim żiẇeṅu pżebówaw ṅebó. Jomu dżakuẇemu, déż jo kheiżor zmolom po
pṙenim rozrétžeṅu z ṅim do ludowo zaſtuṗeṅa za czéwo nėmczowſtwo zwoliw.
Na tżimż nėtk hiżcżen leiżi, jo te praſcheṅo, kak ẇele maja te
jednotliwe nėmſke kraje zapóſwanczow k tomu pżipóſwacż. Jedén bó ſeƀi
móſliw, zo to nitżo cżeżke ṅejo ha zo budża ſo wo tém zkoro zjednacż.
Hale ta wėcz ma ſo hinak. Bramborſka jo ṁenujczé ſwoje do nėmſkoho
zẇazka pṙedé ṅepżiſwuſchacze kraje nėtk k témſamém pżizanknéwa, hako:
Poſṅanſku (Poſen) ha ranſchu-ẇetżornu Pruſku (Oſt-Weſtpreußen) ha pžez
to, déż dérbi nėtk k wuzwoleṅu na nėmczowſtwo za<pb n="35"/>ſtupjaczé
ſejm pżincż ẇele ẇaczé woſow każ też heẇak na moczé dobówaw; z tém
Rakuſka ṅea móże zpokojom bócż. Kak budża ſo wo tutém zjednacż, to mamó
wottżakwacž. Nėżto wot zcz̀ėhuwaczoho dérbi ſo ſtacż: pak Bramborſka
ſwoje wo nainowſchim tżaſu do nėmſkoho zẇazka pżizankṅene krajine zaſé
wotpuſcżi (to też jo wutrobna narodna żadoſcż Polakow); pah Rakuſka wot
ſwojich do nėmſkoho kraja ṅepżiſwuſchaczéch krajow też Bramborſkej ruṅa
ẇele do nėmſkoho zjazka pżizankṅe (z tém pak cżi, kotréchż tṙechi,
zpokojom ṅebudża, dokelż ſu to Swowjeṅo, kiž wot Nėmczow nitżo ẇedżecż
ṅechadża); — habó ṅech ſo po wowach ṅewoſẇe, hale na druhe waſchṅo.
Jedén wot téchlej tzjoch pucżow dérbja naſtupicż. Mó ſo nadżijemó, zo
budże bliſka pżichodnoſcż nas wutżicż, kotré pucż ſu naſtupili. — No,
lubo haṅko! jo to też z „Wochenblotta?“

Z Bramborſkeje: Miniſterſtwo hižcżen ſeidżi, ha żtoż wot joho wotſtuṗeṅa
piſachmó, ſo hiżcżen ṅejo doṗelniwo; nichtón ṅemóże praẇicż, kak budže
wupanécž.

Wo Magdeburku bė wóndaṅo wulki woheṅ; ha ƀez tém hatž ſo pži nim wſcho
zhromaduwaſche, wudéri woheṅ na jenej druhej hazé. Jara wulka žkoda jo
ſo tam ſtawa, woſobṅe nėkotre Fabriki ze ſwojimi wobſchėrnémi twaṙenami
ſu cžerṗeli. Wotpalenſke pokwadniczé dérbja ẇele ṗeṅes dawacž. Tžomu dha
tam tola tajke Fabriki do ſreidž mėſta tékaja!

Bromberg: jow jo tajka zéma zo jo nimale wſchė žiẇeṅo kóncz wzawo —
naſche mėſto jo kaž wuwumṙete: žaṅe ſchule ẇaczé ṅedžerža, žane
pžekupſtwo ſo ṅeẇedże. Wot rėki Moſel piſaja, zo tam ẇelki ſwojej
khrobwoſchcže dla ludžom ẇele ſtracha natžiṅa.

Hannoverſki kral jo krajnéch zapóſwanczow na ṅewėſte tžaſé dom póſwaw.

Z Münchna. Wėſcżi bóle hatž dže drudže ſu pola nas zpóznali, kak trėbne
jo, zo bó kuṙawa, kiž hatž dotal naležnoſcž nėmſkeje wuſtawé hižcžen
wobdaẇe, ha woſobṅe naſchomu kṅeiſtwu rozé padnéwa. Tež Würtenbergſka,
Hanoverſka ha Sachſénſka to džeṅ wote dṅa za nuzniſcho zpóznachu — ha
tež Rakuſka jo za tém pz̀iſchwa, zo ṅepwódne wotpóſwaṅo piſmow nitżo
ṅepomha. Nėtk ſu ſo wo tej tém druhim nėmſkim krajam prėdkpowožaczej
wuſtaẇe, kiż jo z Pforten zdżėwaw, zjednali ha dżėwaja na tém, zo bó
Brambórſka pz̀iſtupiwa. Hatz̀ k 1. Mejė, dżeiž tak ṁenuwané „Interim“
kónczej džo, dérbi tuta nowa wuſtawa kónczej bócž. Wona wopžija czéwo
nėmczowſtwo ha ſtaji czentralſko mu mócznarſtwu jene z krajnéch komorow
wzate ludžacze zaſtuṗeṅo k ſtroṅe. Jali ſo tute wotpoladaṅo wuẇedže (ha
kaž rėka, ſo w Barline jara k tomu pokileja) dha dóſtaṅe nėmczowſtwo
pžichodṅe jene ſchwiczarſkim kantonam porune zawožeṅo. Tak mamó zaſé
jenu nowu nėmſku wuſtawu! Ẇele zboža? „No kṅ. haṅko, jo dha to tež
„Wochenblocže“ ſtawo?

Z Wina. Jan zo ſo ze ſwojej ſwójbu do Gracz podaw.

Wo ẇetžornéch bramb. krajach jo wuzwoleṅo wuzwolenſkich mužow (do
Erfurta) z ẇecža nimo; jara mawo jo ſo jich k wotedacz̀u ſwojich woſow
namkawo, tak zo wo nėkotréch wokreſach nichtón ṅepžindže ha wuzwolecž
ṅemóžachu. Pžedſédſtwo appellatzionſkoho ſuda wo Köslin jo na direktaṙow
ſwojich krajnéch ſudniſtwow pžikazṅu wotpóſwawo, wſchėch ſwojich
ſaſtojnikow kedžbnéch žtžinicž na tu wažnoſcž nėtuſchoho wuzwoleṅa ha na
winwatoſcž kóždojo, kiž wótczné kraj lubuẇe, ſwoje krajne kṅeiſtwo pži
joho próczwaṅach za nėmſku jednotu podṗeracž. Po dokoṅaném wuzwoleṅu
dérbi kóždé direktar appellatziji wozjewicž, hatż ſu zaſtojniczé ſwoju
winwatoſcž doṗelnili abó nicž. — Hdé bó ſo to wo rakuſkej ſtawo, dha
bóchu zawoſnu haru ha ſmėchi z tém mėli. — No lubu k. haṅko, jo dha to
„Wochenblocže“ ſtawo?

Wo Lipſku ſu ruṅe jene knižki wukadželi, kotrež móžemó wſchėm tém
porucžicž, kiž chczeidža tak ſṁercž zaſchṁatanu nėmſku wuſtawu
naſtupaczu naležnoſcž praẇe znacž wuknécž. To ſu: „der öſtreichiſche
Proteſt vom 28. Nov. und die <pb n="36"/>preußiſche Antwort vom 12. Dec.
1849. von Johann Sporſchil,“ — Kṅ. Sporſchil zkrótka rozkwadže žtoż
wažne jo, na jene wafchṅo, zo dérbi kóždoho ṅeſtroniſkoho hnucž. Wón jo
tež pžeſwėtſené, zo déž Bramb. ha Rakuſka dwoje pucže džotaj, jenoj
ṅezbožo z toho naſtacž móže. Erfurtſki ſejm naſtupajo won dopokaza, kak
wopatžna bramb. politika pži tutém jo ha zjawném wuznacžam bramb
kṅežerſtwa ruṅewon napžecžo — ha ma za to, zo jo zapotžatk erfurtſkoho
ſejma zapotžatk noweje nėmſkeje revolutije. —

Ze Serbow.

Ṁeno. Kcżenėch Wėruwanéch porow. Wumretéch. Spójednéch. Schukſkich
dżėcżi:

hólczow holczow zhromadṅe. hólczow holczow zhromadṅe.

1. w Budéſchiṅe: 51 44 95 16 70 3442 w mėſchcżanſkeje: 252

103 93

wo ẇeſnej:

22 34

w Khrȯſtżiczė: 72 80 152 33 101 6750 119 87 206

w Workleczé: — — — — — — 72 57 129

w Tżorneczé: — — — — — — 13 17 30

w Kukowje: — — — — — — 71 — 169}

w Schtiſcże: — — — — — — — 98

Wóſche toho jo w Klóżteṙe hiżcżen jena ſchula, tak ṁenuwané „inſtitut“,
wo kotrémž jo 43 ſchulerkow, bez nimi pak jenoj tſi ſerbſke. —

3. w Ṅebeltżiczė: 16 14 30 3 16 1650 — — 77

w Kaṁenczu: — — — — — — — 31

4. w Radwoṙu: 32 39 71 12 47 1725 85 92 177

w Zdżėṙu: — — — — — — — 30

5. w Ralbiczé: 26 37 63 12 54 2541 76 69 145

w Rȯżencże: — — — — — 2450 41 51 92

6. we Wotroẇe: 3 8 11 5 5 1045 28 43 71

Z Ṅebeltżicż. Jene żadne ſwowo — dowho nitżo z Ṅebeltżicz ṅeſwȯſchach —
budże nėkotrė żkuliſch tżitar Jutnitżki praẇicż. Tola pak ſebi nichtón
móſlicż ṅetṙeba, zo jo jow ſerbſtwo wuſnéwo ha nėmczowſtwo wotucżiwo,
habó zo rozwutżwaṅa delanſkeje mwodoſcże w nėmſkej rėtżi dla khwilu
nimaja, na ſerbſtwo móſlicż. Tajkalej mȯſl bȯ wopacżna bowa. Nėkotré
żkuliſch dṙen jo lėwa za ṅu pżihotuwaw, tola podarmo. Bóh daj! zo bó te
pżihotuwaṅo nėkotréch bojaznéch tżwojekow lėwa za rakuſke wȯjſko też
padarmo bowo, ha jich hotwaṅo do Sachſėnſkeje ſo k wodże pżewobrocżiwo.

Też pola nas nadobuẇe ſerbſka narodnoſcż bȯle ha bȯle, ha ṅewoſtaṅe
zezadė druhich ſerb. krajinow. Jutnitżku wulczé ha mawi, ſtari ha mwodżi
pilṅe tżitaja; ha zawėſcżi kóżdoho ſerba wutrobṅe zẇeſeli, déż wón
mwodoſcż wo wſchėdném żiẇeṅu ha rétżi z naſchej luboj Jutnitżki
nawukṅene ſwowa nawożecż ſwóſchi. Bóh żonuj tajkulej pilnoſcż. Dżak pak
tém ſtarſchtm, kiż z luboſcżu k ſwojim dżėcżom Jutuitżku dżerża ha tak
wo jich wutrobach luboſcz k ſerbſkej narodnoſcżi zbudża, pżi tém pak też
hódné pżikwad druhim dawaja. Nóda! Kak z Ṅebeltżanſkim towarſtwom ſteji?
Też te hiżcżen jo żiwo ha ſtupa <pb n="37"/>po tém ſebi poſtajeném pucżu
doprėdka. Jo ſebi też nowo zaſtojṅſtwo — nicz dṙe nowo, ale jenoż ſtare
trochu pżeṁeṅene — wuzwuliwo; dokelż pṙedawſchi pżeſéda pżeſédſtwo jacz
na ſo wzacż ṅechaſche, ha wón ha namėſtnik kȯżdé jenak ẇele woſow
mėjeſchtaj, bóſchtaj Sandmȯjṅk pżez lȯſwaṅo za pżeſėdu ha Kokula za
namėſtnika poſtajenej. Za piſmaẇedżeṙa ha pokwadnika — dokelż zdu
pżiluƀenu dóſtaſchtej? — też pṙedawſchej, ṁenujczé wutżer Nowak, ha
Jurij Mahr wuzwolenej.

20tém wulkoho Różka mėjeſche towarftwo zhromadżiznu w Pėſkeczach. Wulki
ſnė, kruta zéma bėżtaj lochko wina, ze z Ṅebeltżicz, ze ſerbſkich
Paſélcz, ha też z Pėſkecz ſo ſwaƀe zeṅdżechu. Tola pak ſwawa tém
ſerbſkim mużam, kiż ſo wottraſchicż ṅedachu, zhromadżiznu wopotacż.
Wobżaruwali ſmȯ zo tam nichtón z nėmſkich Paſélcz, z Jėżowa, z Cżornowa
h. t. d. ṅeƀe. Czéli tola też tamo wſé na ſerbſkim żiẇeṅu dżėl bracż, ha
ſo nicz tak jara do nėmczowſtwa zalubwacż, tėdżenſku Nowinu ha traiż
Jutnitżku pilṅe tżitacż, zo bó też jim nowo ſwónczo ſerbowſtwa
ſwėtliſcho zezkadżawo! Żtoż nėtk zhromadżiznu naſtupa, bó wóſche ẇele
druhich ważnóſcżow też peticzija, kiż budże ſo na ſejm pȯſwacż,
prėdktżitana, kotraż za to proſé, zo bó tém, kiż lėkarſtwo wuknėli ha
pruhuwani ṅejſu, tola pak w ruṅaṅu ha hójeṅu zwonkownėch żkodow
wuſchiknoſcż ha wėdomnoſcż maju, dowolene bowo, téch, kiż ſo wo tajkich
należnoſcżach na ṅich wobrocża, wobſtaracż ſmėli. Jedėn kóżdé, kotréż
wė, żto to jo ſebi nohu habu ruku zwamacż, habu jedén ſtaw ſwojoho cżėwa
na druhe waſchṅo ranicż, ha ſebi pomóſli, kak dowho nėtk na hȯjeṅo
pżetżini ha kak droho jo toh pżindże, ha kak jo pṙedé bowo, hatż joho
runak, habé jedén mudré wowcżer do ruki wza, budże ſo wėſcżi k tutej
próſtwi pżizanknécż. Dale bé tam pżedṁet jednaṅa: te drohe do woża
kupwaṅo. Kóżdé nan, kȯżda ſwużowna dżowka wė, żto to jo, ha żto ma to na
ſebi! — Tuteje wėczé dla ſo wobzankné, woſebnite wuſtawki zeſtajecż ha
kóżdé, kotrėż tutón brach naſchoho tżaſa hani, ṅech pżez ſwoje podpiſmo
ſlubi, teſamo krucże dżerżecż; zwamaṙ ſwojoho ſluba pak budże ſo zjawṅe
pżed towarſtwom ṁenuwacż. Tajkulej ważnu wėcz mȯli ſebi też druhe
towarſtwa za wuſchi téknėcż, ha na to dżėwacż, zo bȯ też pola ṅich,
nėżto tajke poſtajene bowo.

Zrudne podawki.

Zaṅdżenu wutoru rano widżachu mėrkowſke dżėcżi duczé do ſchule muża na
kwatżanſkich polach pżi pucžu w ſnėzé ſedżo, ha móſlachu ſebi, zo tam
wotpocżuje. Dokelż pak tam hiżcżen ſedżeſche, hatż ze ſchule dżėchu,
wobladachu ſebi joho bliże, ha widżachu zo jo morwó. Duż bėżachu domoj
ha poẇedachu to ſwojim ſtarſchim. Nédom poda ſo mėrkowſki Priſt ze
ſwojej dżowku na pucż k tomu morwomu, ha póſwa, hako bėſche tam
dójſchow, tuſamu do Kwacżicz, z tej poẇeſcżu, zo morwó muż na jich
polach pżi pucżu leži. Duž podachu ſo nėkotſi Kwacżeṅo zmolom z
noſédwami po ṅoho, ha doṅeſechu joho k réchtarej Soẇe, kotrohoż żoné pak
ſo joho wobarachu, ha mėṅachu, zo tajki k gmejſkomu prėdkſtojecžeṙej
ſwuſcha. Napoſledku pak, déż bėchu Sowu ſamoho zawowali, powožichu toho
morwoho na ſwomu do cžopweje ſtwó. Potom dachu cżėwowoj żoṅe pžincž,
kotraž joho wuſlėka, jomu žkórṅe z nohow zrėza, ha joho ze zcžėtku
tžeſaſche. Jejné muž pak bėžeſche khwatajo do Welkowa po lėkaṙa ♣Dr.♠
Schamora ha wot tam do mėſta, zo bó tu wėcz wokreſnomu fizikuſei ♣Dr.♠
Kupferej wozjewiw. (Lėṗe bó bówo, dé bóchu joho do ſnėha habó do
lódzémneje wodé téknéli!) Hižcžen tónſamón ẇetžor pžijėdže ♣Dr.♠
Schamor, ſpózna nédom, zo jo tón morwó zṁerznéw, daſche joho ze ſnėhom
ſchudrowacž, ha ſpótowaſche to ha tamo, zo bó joho do žiẇeṅa wrócžiw.
Chczéſche tam też w tajkim próczowaṅu pžez nócz woſtacž, dokelž pak ſo
nichtón ṅenamaka, kiž bó joho man<pb n="38"/>dżelſczé to prajicž hicż
chczéw, da dérƀeſche ſo w noczé na dompucž podacž. Nazajtra pžijėdže tež
♣Dr.♠ Kupfer z jeném aktuarom z krajno ho ſudniſtwa. — Wón ſpózna toho
zṁerzṅenoho za czéle morwoho, ha daſche joho ze jſtwó won ṅeſcž, zo bó
tam tém ludžom k wobcžežnoſcži ṅeležaw. Pži wobhoṅeṅu ha pz̀epótaṅu
pokaza ſo, zo jo tón morwó naizkeṙe jedén tſėleṙ z Mėrkowa. Tónſamón
bėſche zaṅdženu póndželu ẇetžor z delneje Hórki duczé pžez Kwacz̀iczé
pžejſchow, ha ṅedaloko wotewſé ſwoje žiẇeṅo na tak zrudne waſchṅo
dokoṅaw. Tón tžwóẇek bėſche we dobrej draſcže ha nėdže 50 lėt ſtaré.

Schwanda dudak.

Tżėſka poẇeſcż, ſerbſkimaj herczomaj M. H. ha J. W. poſẇecżena.

Tžeſchi ſu narod hudžbné, ha dobré hercz ſo w Tžechach žeṅi zhubiw ṅej.
Wo tém mamó na ſta dopokazmow wot wulkoho miſchtra Mozarta,[6]⁾ kiž jo
ſwojoh’ ♣Don Juana♠[7]^(*)) za Tžechow piſaw, hatž do kmótra Schwandé,
kotréž ſwojim tžaſu podobne džiwó na dudach habé kózle tžiṅeſche, hako w
naſchich dṅach ♣Paganini♠[8]^(**)) na huſlach. Żkoda, zo tedém ṅebuchu
hižcže zjawne džiwadwa (theater), Schwandowa ſwawa bó ſo wėſcži po
czėwej Ewroṗe rozṅeſwa ha nowinopiſaṙo budžichu z joho khwalbu mnohe
liſtna wuṗelṅili. Hale to žno bėh tutoho ſwėta tak ſobu pżiṅeſe, zo
mnozé ludžo jara zahe na ſwėt pžindu, ha wot ſobuwėkownéch
(Zeitgenoſſen) tżaſto ani zrozeṁeni ṅejſu wowſchėm pak pžeczo žpatne
móto za ſwoje zaſwužbó dóſtanu. Tute ṅezbožo mėjeſche tež naſch
Schwanda, zo bė ſo k najmeṅſchom wo dwė ſczé lét pṙedé narodžiw, hatž
bėſche mėw. Za naſche tz̀aſé bó joho konczert na kózwo bohatoho ztz̀iniw.
— Konczert na kȯzwo? — ṅeſmėjcže ſo, wſchak žno ſmó tež konczert na
dérndatžku (Brummeiſen) mėli, — ha żto jo dérndatžka porno kózlej! ha
pžez to ṅebė w Schwandowomaj rukomaj kózwo ẇacz kózwo, tak ſpodz̀iwṅe
kraſne zénki wón z ṅoho wuwaƀeſche, kajkež bó ṅichtón w kózle ani
ṅepótaw, ha poſwuchaṙo bėchu pżi tém do ſédémoho ṅeƀa ztorṅeṅi. Dokelž
pak Schwanda w nowiſchich tžaſach žiwó ṅebė, — budže to nimale 199 lėt,
hatž jo wumṙew, ha tedém za herczow tak pžeṅcza ṅekcžėjeſche, kaž nėtko
— dérbeſche ſo wón do czéwa w niſchich zhromadžiznach woko lepicž, mėſto
w keklerṅach, w kortžmach racż, ha pucże nicz po wownéch mėſtach, hale
po kermuſchach khodżicż. Hacżruniż wſchak tehdémſchi tżas za tém ṅebė,
zo bó joho ṅezmėrne zaſwużbó zpóznaw, da wſchak ſo tola Schwanda na
ludżaczu ṅedżakomnoſcż wobcżeżwacż ṅeſmėdzeſche; dżeżkuliż pżindże, tam
rozṅeſe ſo nėdom po czéwóm mėſcże, zo jo tu Schwanda, ha wſchudżom bó
pżijaté, jako witané hoſcż. Hdżeż bė Schwanda, tam bėſche też ẇeſelo,
dokelż, tak khėtſé, hatż bė zapotżaw mėch po ſwojoh’ kózwa naduwacż,
rajachu żno pachołam ha holtżatam wſchitke żiwki w nohomaj, ha déż bė je
zpużcżiw, — kócz ẇedreṅcza! dha hakle bė ſchudérwaṅo ha ſkakaṅcza,
mwodżi ha ſtari, mawi ha wulczé ſo w kowe ẇercżachu, jako wobſéṅeni; też
móſlachu nėkotſi mudriſchi, zo na Schwandowóm kózle woſebite kuzwaṙſtwo
wotpotżuwa. Ha tak bėſche też woprawdże.

Schwanda bė muż ẇeſowó, każ kóżdė prawó hercz ſtajṅe latżné, pżi tėm
wulczė jara karté lubwaſche, woſobṅe tak ṁenuwanu wowtżu wowu. Bėſcheli
poſwuchaṙam do wole ſo nadudaw, zaẇeſeli ſo potom też radė ſam, ha
waƀeſche po ſwojim waſchṅu druhich tak dowho k racżu, hatż bė wſchitko,
żtoż bė ſej wupiſkaw, zaſé jom z kapſé wulėtowawo, ha wȯn tak prȯzné
woteṅdże, każ bė pżiſchow. Pſchi tém zaẇeſeleſche wȯn też ƀez kóſwa
ƀeſadu ze ſwojimi ſméſchkami ha <pb n="39"/>żortnémi napadami (Einfälle)
tak zo lėdom żtȯ z kórtżmȯ wottendże, tak dowho hatż tam Schwanda bė, ha
hatż dotal jo pżiſwowo w Tżechach, zo wot ẇeſowoj bėſadé praja: To jo
Schwanda!

Sta pak ſo jednoho dṅa, zo Schwanda w Mok anach pżi kermuſchi, hatż bė
wot luboho pżipowdṅa hatż pżez pownócz ſo nadudaw, ha ſebi mnohi bėwó
gróſch wupiſkaw, ſwoje kózwo wotpowożi, napżecżo wſchomu ṙeṅe rétżeṅu
mwodéch ludżi, kiż joho proſchachu ha dobru zapwatu pżiſlubjachu, zo bó
do raṅa wud#erżaw. Hale kmótra Schwandu żno ṁerzaſche, czuzej ẇeſowoſcżi
ſwużicż, wón chczéſche mėcż ſwoje zaẇeſeleṅo. Poſéné ſo tohodla ƀez
ſuſodow, ha potża picż na woſebitu worcżiznu, ha z mnohim ſmėſchkom ha
żortniwóm ſwowom beſadu k ſmėcham wuzbudżuwacż. Zkóntżṅe bó ſo jomu
zachczéwo kartow, ha wón waƀeſche ſuſodow k wowtżej woẇe; hale ṅimo
nadżijeṅa tedom nichtón ṅemėjeſche lóżta k racżu. Schwanda ṅebė zwutżené
z kortżmó woteṅcż, hatż mėjeſche żcże w kapſé ṅep#epité habó ṅepżėraté
gróſch, ha dżens bėſche ſebi ṙané ṗeṅes wupiſkaw, ha żadaſche tohodla
pże wſchu mėru po hracżu. K tomu bėſche trochu jara do karaṅa ladaw, ha
bė k widżeṅu, zo jo zkuṙené. Też ṅeda pokoj wo karté, ha hdéſch
widżeſche, zo jomu ſuſodżo nidé ṅechachu k woli bócż, zraba ſo hnėwné,
zapwacżi ſwoju worcżiznu ha wotendże z kortżmó. „W Drażiczach,“
rétżeſche duczé po pucżu, z ṅewėſtej krotżelu krotżo, „tam jo towarſtwo,
ha kantor (wutżer) z réchtaṙom ſtaj radé ẇeſowoj ha mėrnu wowtżu wowu
ſej nimo hicż ṅedatej. Haj, w Dražiczach dodżerżu, juchuchu!“ ha pz̀i tém
ſej poſkotži z ruku zamlaſkajo, zo ſo hiz̀cžen džeſacż krotżel kiwkaſche,
hatż cżėwo ſwoje, džeż bė woſobṅe wowa jara wobcżeżena, zas do runeje
wahi zwedże. (Pżichodṅe dale.)

Zbėrki.

* Tſjo ſakſonſczé burja. W Sommerſeldże pola Lipſka bódleſche 1650 bur,
z ṁenom Arnold. Tȯnſamȯn bėſche wulki aſtronoma habó wėzdaṙ, ha pżez
ſwoju wutženoſcž daloko ha ſchėroko znaté. Lipſtžanſka rada wuſwobodži
joho wote wſchėch dawkow, ha poſtaji joho wobraz (znaṁo) do radżineje
knihowṅe. — Jurij Palitž, 1723 w Prohliſu pola Dreždžan rodžené, bėſche
tež hako aſtronoma wuwowané. Wſchitczé wóſoczé ludžo joho tžeſcžachu, ha
tež krale joho wopótwachu. Sakſonſki kral Bedrich Awguſt ſprawné
rétžeſche radé znim, ha wuſwobodži joho w lėcže 1776 wote wſchėch
robotow, kiž mėjeſche na „Oſtravorwerk“ tžinicž. — Jan Gelanſki, ſerbſki
bur, kiž 1767 w Hodžiju wumṙe, znajeſche 38 rétžow. K najṁenſchomu 7 wot
nich, ſerbſku, nėmſku tžėſku, franczowſku, italienſku, wacžonſku,
hebrejſku tz̀itaſche ha rétżeſche wón doſpowṅe.

* W Algieru (pr: Alžiru) wobſteji to waſchṅo, zo ſo kóz̀de nowo lėto
ṅepžecželjo hoṙe pótaju, ſo zjednaju ha ſebi mėr ſlubja. To jo tola
khwalobne waſchṅo, ha hódne, zo bó tež pola nas nutſẇedžene bówo!

* W jenej ſekundže pžebėżi parowódž (Dampſſchiff) 15 ſtopow (7 1/2
wochcža); parnik na zelezniczé 40 ſtp.; wós (Schall) 1000 ſtp.; kanonſka
kula 1800 ſtp.; telegrafiſka poẇeſcž 4000 ſtp.; naſcha zeṁa na ſwojej
tžėri ẇaczé hatž 4 mile, ſwėtwo 42,000 mil, ha milina (elektricziteta)
hižcžen ẇaczé. —

* Swėrnoſcż w ſwužbe. W lėcz̀e 1806 déri ṅeẇedro do jenoho ruſowſkoho
mėſta, tak zo ſo teſamo, ſkóro do czéwa ſpali. Pži tutém ſtraſchném
podawku ſtejeſche jedén ruſki wojak pola kralowſkeje pokwadniczé na
waſche. Joho pžecz̀eljo ha ſuſodža pz̀ibċžachu, ha proſchachu joho boże
dla, zo bó domoj ſchow, zo joho žona ha džėcži w pwoṁeṅach zahinu, hejzo
jim k pomoczé ṅekhwata. Wón pak ſtojeſche krucže na ſwojim mėſcže, ha
ṅedaſche ſo pžez nitžo wot ſwojeje pz̀iſwuſchnoſcže wotwobrocžicž. Déž to
khejžor Alekſander zoni, daṙeſche tomu wojakej za ſwoju ſwėrnoſcž 1000
tl. ha wuſwobodżi joho z wojerſtwa.

<pb n="40"/>

* Srėdki pžecz̀iwo zémiczé. W knižkach: „Plahuwaṅo khṁela wot Groſa“
praji piſaṙ napoſledku, zo jo khṁel tež pžecžiwo zazémṅeṅu (zémiczé)
jara dobré. Wón jo z témſamém, kaž piſa, ẇele ludži wuhojiw, ƀez toho,
zo bó ſo zémicza zaſé wrótžiwa, habó zo bó wuſtroẇené heẇak nėkajke
druhe żkódne ſcžėwki mėw. Za doroſcženoho (ſélnoho) tžwójeka jo wón tak
ẇele dobroho khṁela nawožiw, hako móże jedén z tſjomi porſtami
wopžimnécž, jo jón z pow bėrtelka khané warjaczoho piwa woblaw, ha jo
nėtk khṁel be wſchoho daliſchoho waṙeṅa, pow hodžiné dowho w ſtajnej
tżopwocże namokacż daw. Potém bó jużka z wutżiſcżeṅom khṁela wuliṅena,
ha khoré ju pijeſche pžed lehnécż hicżom tak horczu, hatż móżno. — Wone
bó k pżecżu bówo, zo bóchu też Serbja z témlej ſrėdkom pżecżiwo zémiczé
wojuwacż ſpótali, zo bóchmó zhonili, hatż ſu też pola nas ſcżėwki toho
tak deṙe wupanéli, każ druhdżen.

* Žto ma ſo tżinicż, zo bóchu neple (bėrné) żane kikérnatże (kichoré)
ṅepużcżeli? Zo bóchu neple mutżnate ha dobre ſo zdżerżeli tak dowho,
hatż zaſé nowo nimamó, ha zo bóchu żane kikérnatże ṅepużcżeli, dérbja
wot mawoho różka ſém dżeṅ wote dṅa pżemėſchane bócż, żtoż hiżom ſo
nėdżeżkuliż dowhi tżas z doſpownémi ſcżėwkami ſtaṅe. — Pola wſchitkich
wuroſcżenéch nepli wobrocżeja ſo kikérnatże k ſwėtwu. Swėtwo, wėſta
cżopwota ha mėrne wotpotżuwaṅo wabja kikérnatże won. Budża-li neple
kóżdé dżeṅ, pak tola za tédżeṅ tſi habé żtėri krócż wobrocżane
(pżemėſchane), da ṅebudże żadén kikérnatż won wuroſcż. Wo ẇetżich
hozpodaṙſtwach móże ſo to z wėwném wopatżom ſtacż; w ṁeṅſchich móże ſo
to z dwėmaj dóṅczomaj dokoṅecż, dżeż ta powna z neplemi naṗelṅena, ſo
kóżdé dżeṅ do teje pódla ſtejaczeje prózneje pżeſépṅe. Neple budża potom
kóżdé krótż z druhej ſtronu k ſwėtwej wobrocżene, pżez tżoż wuroſcżeṅo
kikérnatżow ſo hoṙe dżerżi, ha neple pódla dowho dobre woſtanu. —
Wodżane neple ſo khėtro jara polėpſcheja, déż je nėkotré tżas wo
blizkoſcżi tżopwéch khachli lejżo woſtajiſch.

* Michaw Róhrer, w 16. lėtſtotétku wazeṅk w Biberachu (w
Würtembergſkej), lubuwaſcha wino tak jara, zo bė wón, déż tṙebané bó,
najbóle ṗané. Mėſtżanſka rada porutżi jomu tohodla, zo dérbi wón k
najṁeṅſchom ſṙedu ſtróżbé bócż, dokelż ſo na témlej dṅu, na kotrémż ſo
tam tédżeṅſke wiki dżerżachu, cżi burja kóżdé krótż hatż do kṙeje
tżeṗechu. Miżtér Róhrer pżindże pak napżecżiwo tomu z tej próſtwu:
„Tżeſcżuwana rada chczéwa buram porutżicż, ſo dopowṅa bicż, potom chcze
jich wón ſpróczṅe zaẇazowacż. Popowdṅu pak dérbi wón picż.“

Nawėżki.

Dokelž zandžené tédžeṅ bal roznoho ẇedra dla wodžeržané bócž ṅemóžeſche,
budže tónſamón ṅedželu 3. febr. ha pžeproſé tžeſcženéch Serbow k tomu
Jurij Beṅſch

w ſmėtżketżanſkej kuṗeli.

Jutſe ṅedželu 3. febr. budże pola podpiſanoho hoſcżina ha bal. Kóżdé kiż
chcze na hoſcżiṅe dżėl bracż, zmėje za to 6 nſl. pwacžicž. K tomu Serbow
ha Serbowki najlubozniſcho pżeproſcha W Bóſchiczach P. Brėzan.

Kṅez Kopri ſo lubozṅe proſé, zo bó tola praẇe bórzé zaſé ſwiṅacze
nóſchki z kiſawém kawom hotuwaw, ha to w Jutnitžczé wozjewiw. Mó
tónkrótž ṅeiſmó tz̀aſa doſcž zhonili, dokelž w ſerbſkich nowinach
ṅeſtejeſche, nėmſke pak ṅetžitamó.

Nėkotſi Serbja,

kotrémž ſo jich jara chcze.

Jutnitżka wukhadża kóżdu ſobotu z czėwom liſtnom, ho jo k dóſtaczu pola
redaktora Kutżanka, w Wellerez kniharni, ha pod bohatémi wrotami w
Budéſchiṅe. Kóżde tżiſwo pwacżi 1/2 nſl.

Za Jutnitżku poſtaẇene naſtawki habó wozjeẇeṅa maja ſo wotedacż pola
jenoho z redaktorow.

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 6. 9. dżeṅ februara. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne Podawki.

Z Barlina. Wulke, dowhe bėdżeṅo w komorowaj naſchej nowoj wuſtawé dla jo
dokoṅane. Wot krala ha miniſterſtwa pożadane należnoſcże ſu za dobre
zpóznate, pżiſahaṅo na tulej nowu wuſtawu wotpowożene, po kotreiż kral
wſchėch zapóſwanczow k hoſcżiné pżeproſé. Tola bė pżi wuradżenu
jednotliwéch paragrafow jenoj mawa ẇetżina za to — bez mawo kuſka
móżachu teſamo ruṅe tak deṙe też wotcżėſṅene bócż. Zo ſo to ṅeſta, na
tém bė wina, zo polsczé zapoſwanczé ſobu ṅewoſwachu. Dhé bóchu woni ſobu
woſwali, bó mnoha ẇetżina napżecżo wuſtawskim artiklam wupanéwa ha
kralowo żadaṅa ṅedoṗelṅene woſtawo. Mó ſmó ſo jara dżiwali na témlej
żadżerżeṅo Polakow ha ṅemóżachmó winu toho zpóznacż. Lejcże jenoj, żto
jo ſo ſtawo. Kral jo Polakam wulke ha ważne luƀena tżiniw, kotreż ſu
Polaczé z tajkim zpodżiwaṅom nazhonili, zo zaṁelknéchu, ha dokelż
ṅemóżachu za krala bócż, dha jim tola też dżakownoſcż jomu napżecżo
ſkutkwacż ṅedowoli. — Kṅeżerſtwo jo jim ṁenujczé ſlubiwo: zo chcze pṙedé
wotpohladane dżėleṅo Póſṅanskeje (Poſen), po kotrémż dérbeſche jedén
kruch Pruſkej, jedén Schleſingskej, ha jedén Bramburgskej pżipadnécż,
zpadnėcż dacż; — dale ſu hatż dotal hiżcżen ṅewėſte, tola pak jara
wobſchėrne lubeṅa w naſtupaṅu ſamoſtatnoſcże tuteje krajiné date. Mó ſo
nadžijemó, zo budżemó wo krótkim naſchim tżitaṙam tutu ſwowjansku
należnoſcż dale rozpojedacż mócz. — Kóżdé tżitar politiſkich nowinow pak
budże wo tutej, każ wo ẇele druhich naſchich póẇeſcżach z nowa zjawne
dopokazmo namkacż, zo żurwa, z kotréchż mó tżerpamó, tajke ſu, kich
lochczé nikomu druhomu k ſwużbi ṅeſteja. Zo traiż Jutnitżka drudé (ja
praẇu drudé) też póẇeſcż pżiṅeſe, kotraż ſo wo naſchich nėmskich
nowinach namaka, ṅedopokaże, zo Jutnitżka z „Wochenblotta“ tżerpa, hale
pokaza jenoj, zo Jutnitżka te żurwa też ma ha deṙe znaje. Żtóż pak chcze
ji toho dla poruk tżinicż, tón pokaza, zo jo wón mawo rozladané tżwojek.

Dokelż Sachſénska ha Hanoverska pżi tak ṁenuwaném tſjomkralowskim
zjenoſcz̀eṅu ṅewoſtaſchtaj, ha wot Rakuſkeje pżecżiwo Bramborskej
wudatomu proteſtej ſo pżizanknéſchtaj — każ też wupiſane wólbó do
Erfurta wo ſwojich krajach pwacżicż ṅedaſchtaj, — dha! na lejcże jenoj!
dha chcze nėtk Bramborſka ju w Frankfurcże zwamanoho ſluba dla
wobzkorżicż. — Bramborſka też ſwoje regimente z Polſkeje do Pruſkeje
cżehṅe, zo bó Rakuſkej napżecżo, joli tżomu pżindże, pżihotuwana bowa.
To pak zkoro każ za wójnu woṅa.

Ze Schwiczé. Kóżdé wė, zo jo ṅemėr ha wichor, kiž w poſlenej dwė lėcże w
europſkich <pb n="42"/>krajach dujeſche, w Schwiczé naſtaw. Dokelż pola
nas radikalni wo zjawnéch krawnéch bitwach dobówachu, każ wo pótajnéch
próczwaṅach ze zbożom ſkutkwachu, tak zo wóſche kṅeżerſtwo dóſtachu ha
cżiſami nėtk tżiṅa żtoż ha każ ſo jim lubi — dha bė tó nėmſkim
ruṅaſmóſleném pżikwad, kotréż, mó ſmó je zhoniłi, pilṅe zcżėhuwachu.
Dokelż pak jow ta wėcz ṅezbożomṅe wupaże, dha ſu nėmſczé cżekṅeni
zbėžkaṙo pola ſwojich pżecżelow, kiż w Schwiczé kṅeża, ſnadnu khowanku
namkali. Jow pak woni ṅezṗa ha prózni ṅelejża hale ƀez pżeſtacża za tém
dżėwaja, kak móli hiżcżen junkrótż ſwoje zƀożo zpótacż. Ewropſke wėrchi,
ſtaroſcżiwi za mėr ſwojich krajow, dawno za tém hdu, kak móli tute
hnėzdo, wo kotrémż ſo pżezczéwnomu lėpſchomu tak żkódni ludżo khowaja ha
jim ſtajṅe ṅezbožo roża, wuṅeredżicż. Hale to bė wſchitko podarmo. Wo
najnowſchim tżaſu ſtaj nėtk Rakuſka ha Bramborſka ſchwiczarſkej
wóſchnoſcżi praẇicž dawoi: póſleni krótż mó z tutém radżimó, tżincże zo
to kónczej pżindże, heẇak budżemó ſo mó ſami do toho mėſchecż dérbecż.
To dṙe móże ſo też ſtacż, joli Schwiczarſczé tute żadaṅo kedżbu nimaja.
Franczowſka pak jow też, ruṅe każ wo romſkich należnoſcżach, ṅebudże
ṁelcżecż ſmėcż; jenoj zo budże ji jow kuſk cżeżiſcho padnécż jednoſcż
wobkhowacż ƀez mócznarſtwami. Wo Roṁe bė ṁenujczé pżezczéwna, wſchitkim
(Rakuſkim, Spanſkich, Neapolitanſkim ha Franczowſkim) jara ważna
należnoſcż; — hatżruṅe wo politiſkim na żane waſchṅo pžezjeni ṅebėchu,
dha wažnoſcż katholſkeje należnoſcże, za kotruż dżėwachn, jich hromadu
zdżerża, ha kóżdé radé wotſtupi, hatż Franczoza tu czéwu wėcz na ſo wza.
Jow w Schwiczé Franczoza ṅebudże pżiladwacż ſmėcż, dėż tam nėmczé ha
traż Ruſa pżindu — cži pak też jomu wſcho do rukow dacż ṅebudża. —
Franczowſke kṅeżerſtwo jo ſwojim zaſtuṗeṙam pżi tſjoch pownócznéch
moczow pżſkazawo, jim pżi wotpohlaṅach pżecżiwo Schwiczé nitżo na pucż
powožicż. Mikwawſch jo też zaſtuṗera na francz. dwór póſwaw; dokelż
jandżelſki zapóſwancz pola Napoleona ẇele pwacżi ha zamóże, dérbi nėtk
ruſ. ſo próczwacż, zo bó joho wutwócżiw, ſebi ha ſwojomu khejżorej
pżedſédu francz. republiki k pżecżelej ztżiniw.

Z Roma piſaja: joli francz. wójſko hiżcżen dowho pola nas pżebóẇe, dha
budże ſo czéle pżewobrocżicż ha nakazacż. Wo czérkwi ſẇ. Pėtra ha dwėmaj
druhimaj ſu Miſioné za ṅich wotewṙene. Jedén biſkop jo ſo z nėkotrémi
horliwémi duchownémi zjenoſcżiw, jim na wſche waſchṅo k ſwużbe ſtacż. Za
jedén dżeṅ bėchu wóndaṅo tauſénté k ſpójedżi ha k bożomu blidu; pżi
prėdwaṅach, kiż ſo dopowdṅa ha popowdṅu jich dla ha za ṅich dżerża, ſu
mnoho wopotane. —

Bamż jo na żadaṅa italſkich biſkopow, kiż wo Imola Konczilium dżerżachu,
wuhnatém Jeſujtam wo romſkich krajach wſchė jich pṙedawſche mėſta zaſé
wotewriw ha nadżije ſo, zo budża ſo zaſé wrócżicż. — Wo neapolitanſkich
krajach jo ſo teſamo hiżon pṙedé ſtawo. — Biſkopojo bėchu wo ſwojich
próſtwach wupraẇili: zo jo to wutrobna żadoſcż luda.

Wone ſo rétżi, zo budża ſo hiżcżen wo tém mėſaczu rétżeṙo duchownoho
ṙada ſẇ. Jana (Johannitter-Ordens-Ritter), kiż też z tżaſow kżiżownéch
pucżwaṅow do Paleſtina wot 12. lėtſtotétka ſém wobſteji — wo Roṁe
zjenoſcżicż.

Z Majncza. Wó wėſcže, zo Bamž naſchoho nowoho biſkopa za dobroho
ṅezpóznaje. Nėtk jo na to ƀez ſtawami tachantſtwa ṅejednoſcž naſtawa.
Ẇetžina ſo ṅecha z bamużowém wupraẇeṅom zpokojicż, ha żada nowo
pżepótaṅo tuteje należnoſcże wo Roṁe.

Hanaw. 11. mėrcza budże ſo zkórżba zapotžecz̀ pžecžiwo mordaṙam
Lichnowſkoho ha Awerswalda, zapóſwanczaj na narodném ſejṁe w
Frankfurcže. Wóſchi appelatzionſki radžicžeṙ Zuſchlag z Kaſela, budže
pži tutém za czéwo nėmczowſtwo pžewažném ſudžeṅu pžedſédſtwo ẇeſcż.

Wot rheina piſaja, zo jo tam lėtſa wſchudžom jara jara zrudṅe, dokelž
rėka žawoſnu z̀kodu natžiniwa.

Z Wina. Ẇele ſo póẇeda wot rozdžėleṅa Badénſkeje. Kaž rėka, džėwatej
Rakuſka ha <pb n="43"/>Bajernſka ſélṅe na to. Rakuſka dérbi južné
(Breisgau) Bajernſka horné, Würtenbergſka ſreidżné tel dóſtacż;
Bramborſka pak, zo ſo ṅebó hórſchiwa, nėhdže druhdže wo pownócznéch
nėmſkich krajach nėżto dóſtacž.

Z Prahi. Wuſtawa za tžėſke kraje jo wozjeẇena. — Mó hižcžen žanoha
czérkwinſkoho wėrcha nimamó. Nėmczé chczeidža nėmſkoho, Tžeſcha
tžėſkoho. Woboj ſtroṅe pak ſtaj ſo wo jeném mužu zjenoſcžiwoj, kiž jo
wėrch Schwarczenberg, brat nėtuſchoho miniſtera, kardinal ha arczbiſkop
w Salczburku. Joli toho dóſtaṅemó, praẇa tež Tžeſcha, dha ſmó wėſcži
wſchiczé zpokojom, hatžruniž jo wón nėmcz, dokelž jo tak wuƀerné muž.
Próſtwu ſu na kheižora ha tež na ṅoho ſchli, zo bó to mėſto wzaw.
Salczburgſczé pak ſu tež tohoruṅa tžinili ha joho proſéli, zo bó jich
tola ṅewopuſchcžiw, hale pži nimi woſtaw. Schwarczenberg jo nėtk wſcho
bamužej pžepodaw, zo bó wón wotſudžiw, žto ma ſo ſtacž.

Ze Schwiczé ſwóſchimó hako najnowſchu póẇeſcž, zo te hoṙeka zpomṅene
pžipiſmo Rakuſkeje ha Bramborſkeje czéle podarmo bówo ṅejo. Schwicza zda
ſo nakazacz̀ chczécž. Wóndaṅo jo tam w Zürchu pžeſwóſcheṅo cžekṅenéch
wukrajnikow bowo ha wóſchnóſcž jo wot ṅich wėſte piſmo žadawa, kotrež
nimaja; te dérbja ſebi wot ſwojej pṙedawſchej wóſchnoſcže pžipóſwacz̀
dacž — ta pak bdže ſo paſcž — ha dóiž budža Schwiczu wopuſchcz̀icž
dérƀecž.

Jandželſka jo tola jene džiwne kraleſtwo: wſchudžom haru ha zwadu póta.
Wo turko-ruſėnſkej naležnoſcži pak zaſé nitžo ṅebó — ta wėcz jo wo mėṙe
zpokojena. Nėtk Jandželſka zaſé wo Griechénſkej zpotžina, ha tón bohi
kraj pžezcžėha; — tžoho dla? dokelž ſu ṗani ludžo jenomu jandželſkomu
wobodlerej w Griechiſkej joho wobſédženſtwo zapuſcžili — ha žtož druhe
tajke maja. Po prawém pak, dokelž Griechiſka z Ruſénſkeju džerži, ha to
Jandželſku ṁerza.

Z Hamburka. Naſchi kupczé z dowhimi hubami wokokhodža, dokelž jo ſo jim
wulka žpekulatzija ṅeradžiwa. Wó wėſcže kak pwacžizna kofeja roſcžeſche
ha kak drohi wón jo; — ẇele ṗeṅežnikow ſebi móſlachu, zo nidže ẇaczé
zaſwužicž ṅemóža, hatž déž ſebi kofej nakupẇedža ha bórṅe hatž
nanajdróſcho bowo; dokelž mėṅachu, zo budža jón wo krótkim hižcžen
dróſchiſcho pžedacž mócz. Nėtk pak jo na jene dobo czéle ṅenadžiczé kofe
khėtṙe zpadnéw, ha cži ludžo maja prawu żkodu. —

Żtoż dražd žanſki ſejm naſtupa, dha bó wo 2. kom. zakoṅſki natz̀iſk,
wodžeržaczé nėkotre pžeṁeṅeṅa wo naſtupaṅu dawkow, wuradžené. Woſobṅe
wažne wo témſamém jo, zo dérbja pžichodṅe tež wot daṅe, rentow, ha
druhich tajkich nuczpżindžeṅow, déž teſamo ẇacžé hatž 20 tlr. wutžiṅa,
wėſte dawki wotedate bócž ha to tež wot téch, kotſiž ſwoje nuczpžindžeṅo
jenoj z tajkich kužowow ƀeru. Hatž dotal bóchu dawki jenoj ze ſtroné
ſwojoho woſobnitoho nuczpžindžeṅa wottedate, nėtk pak wot wſchėch, tež
téch najṁenſchich. Ta wėcz jo potajkim nimale taſama, kaž tak ṁenuwane
dokhodne dawki (Einkommenſteuer), jenoj, zo jo poſlena wóſche ha wȯſche
pokratžwacza ƀez kóncza, tama jenoj do wėſteje ſummé. Nėkotſi
zapóſwanczé ſo za jenoj dokhodne dawki wupraẇichu, ha bó tež naṁet na to
ſtajené, — hale kral. komiſaṙ Opelt pokaza, zo ſo wo naſchim kraju
dokhodne dawki nuczẇeſcž ṅehodži. To móže jedén hižon ztoho widžecž, zo
ƀez 380,000 dawki dawaczémi 350,000 jo, kotſiž ṁeṅe hatž powtſecža toler
dawaju.

Wo pṙenej komoṙe jo najwažniſche: rozprawa wuƀerka na naṁet zapóſwancza
Czéža, poſtajeṅo ſerbſkich récžnikow pži ſudach naſtupajo, k kotrémž ſu
tež Serbja pžipokazani. Hatžruṅe Serbja wſchė wo ſwojich mnohich wo tej
naležnoſcži wotpóſwanéch petitzijach wuprajene žadoſcże doṗelṅene
ṅewidža, dha jo tola nėžto. Bóh daw jenoj, zo bó to deṙe wuẇedžene bowo.
Komora jednowoſṅe wobzankné, zo ma ſo pžichodṅe krucže na to ladacž.

Z Dreždžan 5. febr. Druha komora. Zap. ♣Dr.♠ Braun (jedén wot mėrcznéch
mi<pb n="44"/>niſtérow) wuſtupi z jenej nėmczowſtwo naſtuṗaczej
interpellatziju ha praẇeſche:

Kóždomu wėrnomu pžecželej wótcznoho kraja dérbi nėmczowſtwo kaz̀ nėtkoj z
nim ſteji, wulku ſtaroſcž tžinicž. Wot nėmſkoho k ẇetżoru jo nowa
republika naſtawa, kiž budže pžez najžadwawiſche ſtroniſke próczuwaṅa
ſwojich ṅepžecz̀elow ſwabena, kiž jenoj na dobru pžiležnoſcž tžakaja, wo
ſwojim ſamotném kraju nadobṅe z̀romadženu żahu zapalicž, ha z tém
ſuſodowu dom, nėmſke hona, zatéknécž. K raṅu wuladamó mó k wojuwaṅu deṙe
pžihotuwane wóiſko na porutžnoſcž tžakacž, wulczé wažné ṁecž ſwojoho
porutžeṙa na wahu powožicz̀ na kotrejž budže ſo nėmczowſtwa pžichodnoſcž
wažicž. Wo nėmſkich krajach ſamóch, džež jo wichor revoluczije
zakhadžaw, hižcžen dowho wſchitkón ſtrach nimo ṅejo. Ha žto tżini
nėmczowſtwo wo telej ſtraſchnej należnoſcżi?

Nakwilnu wuſtawu jo ſtworiwo, kotraž po ſamóm wupraẇeṅu jeinéch
zawožeṙow pžichodne lėcžo ṅedérbi dotžakacž. Pruſka cze nėmſke kraje pod
ſobu zjenoſcżicż, ztžimž ſo woſebite mócznarſtwa nėmſkich krajow
woprėdka zpokojene bócž zdachu: nėt pak ſo zjawṅe wotlakuẇa. Jow budża
komoré zbėhṅene, dokelž z pruſkei wuſtawu džerža; tam dokelž ſu ji
napžecžiwo. Wſchudžom jo ṅepžezjenoſcż, džėleṅo wſchudžom bojoſcž pžed
pžichodnoſcžu ha ſtroniſtwo. Bez tém hatž konſtitutzionaliſmus dóſtate
prawa zdžeržecž póta, ſtai jomu dwė ſtroṅe napžecžo, kiž ſtai pžezjene
wo ſwojich pucžach, tola ṅepžezjene wo ſwojich wotpoladaṅach: woṅei ſtai
pžezjene, dokelž kóžda jo pžepokazana, zo maja ſo nėtuſche krajne
wuſtawó pžezſtworicž; woṅei ſtai ṅepžezjene, pžetož jena ſtrona za to
džerži, nėmczowſtwei móže jenoi wo republiczé zbožo kcžėcž, druha zas
kwali abſolutismus. Jena konſtitutzionalismus zacžiſṅe, dokelž jo wón wo
nėmſkich krajach z monarchiju zjenoſcžené, druha, dokelž jo ſo monarchia
znim zbratroſcžiwa. — Tak ẇele jo wėſte, pṙedé ṅebudžė lėṗe hatž budže
ta wo wſchitkich nėmſkich krajach ſo wopokazuwacza żadoſcż za
zjenoſcz̀eṅom zpokojena. Jenoi zjenoſcżeṅo wo nėmczowſtẇe móże nas pżed
kóżdém ſtrachom zwonka habó znutzka wobrucż. Naſcha Regierunga jo to
zpóznawa, jo nam ſlubiwa nėmſke zjenoſcżenſtwo podeṗeracż, ha też wo
témlei naſtupaṅu nawożane ſrėdki zjewiwa. Hale tak dowho hatž tónlei
ſkutk ṅejo dokoṅané, tak dowho hatž wſchitke mócznarſtwa ha komoré wo
tém ṅeiſu pžezjenė; tak dowho rożate ſtrachi tež ṅeiſu woſtroṅene, ha
kóždé wótcżincz jo winwaté, ſwoju wóſchnoſcž móczṅe napominacż, ze
zkóntżeṅom toholei ſkutka kwatacž.

Ta wėcz pak ma hiżcżen druhu ſtronu, kotruž czu, tak ẇele hatž
Sachſénſku naſtupa, z krótko wopomnicž. Naſchomu roſudžeṅu jo wacz
zakoṅſkich nacžiſkow prėdkpowožene k pž. žtož naſtupa reviſion kraineje
wuſtawó, wólbné zakoṅ h, t. d. hale mó ṅemóžemó nitžo krute poſtajicž,
tak dowho hatž nėmſka wuſtawa ṅejo zṙaduwana. h. t. d. Tohodla praſcham
ſo ja Miniſterſtwo zwonkownéch nalez̀noſcžow:

1) Hatž jo Regierunka zṙaduwaṅa nėmſkeje wuſtawó dla wóſche zjenoſcžeṅa
z kralow. pruſkeje wóſchnoſcžu wot 26. Ṁeje 1849 tež z baiernſkei,
hannoverſkei ha würtenbergſkeju, reſp. z rakuſkeju wóſchnoſcżu jednawa?

2) Hatž jo telei jednaṅo wotpoladuwawo k pruſkei wuſtaẇe pžiſtupicž,
habó nowu tamoi napžecžnu zawożicż? ha napoſledku:

3) hatż regierunczé móżno ṅejo, wot tejelej należnoſcże komoromaj
ſlubenu rozprawu zkeṙe ha lėṗe ſobudżėlicż?

Ja ſo nadżiju, regierunka budże na to doſpowṅe ha wėſcże wotmoẇicz̀.

Se Serbow.

Hatžruniż jo ſtara wėcz, zo Serbſtwo wſchudżom nadobóẇe ha ſo roſchėṙa,
zo nowó duch móczṅe zajima ſtaréch ha mwodéch: ſo jedén tola kóżdé tżas
znowa wutrobṅe zẇeſeli pżi nadeṅdżeṅu radoſcżiwóch za narodnoſcż, krai
ha krala wulczéſṅe zahoṙenéch Serbow, kiż ſwoju wot nė<pb
n="45"/>tuſcheje nuzé ha ſtaroſcże wobcżeżenu wutrobu pżez wopominaṅo
dawno-ſtaréch dobréch tżaſow wolożeja, ha ſo po woprawdże ſtaro-ſerbſkim
waſchṅu tżeſṅe zaẇeſela. — Tak dżėſche ſo mi wóndaṅo na 29. wulkoho
Różka, hatż bėch ſo naſtajiw, po ſnėhowóch honach ſo trochu
pżekhodżuwacż ha tżiſté powėtr (Luft) ſrėbacż. Wo mojich móſlach dżėch
ja ṅimo Schowcżicz nowoho dwora. Z jeném dobom wuſwoſchach wulki howk ha
haru. „Swawa,“ ṙeſkaſche w mojimai wuſchomai, „Swawa naſchomu lubomu
krainomu Nanei Bedrichei Awguſtei;“ „Swawa Joho kralowſkei Wóſoknoſcżi,
naſchomu lubuwanomu Albertei.“ Htżcżen junu zahrima, „Swawa wſchėm
horliwóm Serbam, Swawa wſchitkim réṁeznikam. (Handwerker) — Żto to? —
praẇach ja ſam pżi ſebi. Żto tu taike wowaṅo? Jo traż ſerbſke Towarſtwo?
Witaja tam trużnika, z Pola kṅeza Doctora? Jo traż pżijew Mėrtżin
Schcżipalczecz, habó z Delan Boſcżi Néſchporecz? Jo tu cżeta Wochéla?
Boſcżijowa Kréſtela? Jow ṅemóż ṅimo hicż; tu wėcz dérbiſch woladacż. Ha
lei! Żto widżeſchtai mojei wotżi, déż ja dóiſtwó ſtupich? Dwanacże
horliwóch Serbow, kóżdé zhinaiſchoho réṁezniſtwa (Handwerk); preṅi bė
bur, druhi móṅk, tzecżi kupcz, żtwórté blidar (Tiſchler): pjaté cżėſla,
ſchėſté kowar, ſédémó ſchewcz, woſémó krawcz, dżeẇaté wuheṅow ṁecżér,
dżeſaté khoſchcża-ẇazar, jėdnaté lėṗer, dwanaté wotlėṗer. Wſchiczé bėchu
ẇeſoẇi, ha z jich radoſcże pownéch wobletżi rétżeſche bratrowſka
luboſcż. Ha to jo praẇe. Dżeż bratrowſka luboſcż kṅeżi, tam jo
pżezjenoſcż, mėr ha pokoi, tam jo zbożo ha żonuwuṅo, tam jo dobro
bódlicż. Tohodla lubi Serbja! ſcżėhuicże też wó; każ cżilei, horliwoſcż
ha luboſcż waſchich pṙednikow. ♣X.♠

Z maweje Zubornitżki. Pola nas bė nėtko tola zawoſna wulka woda.
Najſtarſchi ludżo tajku ṅepomńa. Naſchomu bohomu Nedowej jo wulka żkruta
jenu ſczėnu czėle powaliwa. Deṙe jenoż zo tola nichtȯn wo żiweṅo pżi tém
ṅepżindże. —

Z Kotecz. Naſch farar k. Wanak nas bórzé, najſkeṙe hiżom po jutrach
wopuſchcżi, dokelż jo za viczedirektaṙa na budėſki zeminar powowané. Mȯ
joho ṅerad zhubimó; hale dokelż w Budéſchṅe jara ważne, woſeƀe za
Serbowſtwo ważne mėſto dȯſtaṅe, hdżeż móże ha budże pżi ſwojej wutrobnej
horliwoſcżi ha wulkej naẇedżitoſcżi za lėpſche ha zbożo Serbowſtwa jara
ẇele ſkutkowacż: da chczemó ſo do Bożeje wolé podacż. Daj Bóh jomu ẇele
ſtroẇa ha zboża!

Z Kameṅcza. Snano jo hiżcżen nėkotromu żkuliż Serbej ṅeznate, zo ſu tudé
nam Serbam ſerbſke kemſche jara pżikrótzėli. Ṁenujczé naſchomu k.
duchomnomu Nowakej ha nėkotrém nėmſkim prėdkſtejeṙam jo ſo zpodobawo, zo
bó ſo pżichodṅe pola nas jenoż kȯżdu druhu ṅedżelu ſérbſczé prėdowawo.
To ſebi pak lubicż ṅedamó. Nėmczam ſo wo jich nėmſkej czérkwi nėmſczé
prėduje ha tam jo pżeczo, każ dṙe wſchudżom wo nėmſkich kemſchach, ẇele
próznéch wawkow, hdżeż tam kȯżdė ẇeſné nėmcz dżeſacż mėſtow za ſebe
namkacż mȯże. Mó ſmó ſo pola miniſterſtwa na tamne pżikrótzeṅo
hórſchili. Pżez 300 Serbow jo ſo na to podpiſawo. Naſcha próſtwa budże
wėſczi wuſwóſchana. Mó ſmó Serƀo ha Serƀjo woſtaṅemó.

Z Budéſchina. Pola nas ſo nėtko też wo tak ṁenowanej bėrgarſkej ſchuli
ſerbſki wutżi. Ṁenujczé k. Imiſch dawa tu 38 nėmſkim ſchuleṙſkim holczam
ſerbſke hodżinė. To jo praẇe, pżetoż tém holczam móże tola ſerbſka rétż
ẇele wużitniſcha bócz hatż hdėż ƀȯchu franczowſczé wuknéli. — ♣ski.♠

<pb n="46"/>

♣Zblědnjena róža.♠

♣(Hłós po ćěskim: Nad Berounkou pod Tetinem.)♠

♣W Nowohrodźje na zahrodźje♠

♣Kćěje krasna róžička;♠

♣Krjepiła je krasnu róžu♠

♣Za dwje nocy rosyčka.♠

♣W Nowohrodźje na zahrodźje♠

♣Pola krasnej’ rȯžički♠

♣Roniła je luba moja♠

♣Za dwě nocy sylzyčki.♠

♣W Nowohrodźje na zahrodźje♠

♣Smoj sej swěru slubiłoj♠

♣Pola krasnej’ młódnej róžje♠

♣Pjeršćenje smoj měnjałoj.♠

♣W Nowohrodźje na zahrodźje♠

♣Róža běše zblědnyła♠

♣A za dźeń a lětko bě mi♠

♣Luba moja wumrjeła.♠

♣W Nowohrodźje na zahrodźje♠

♣Cuny wětřik zaduwje♠

♣Syłobik na lubej’ rowje♠

♣Zrudne hłosy zanošwje.♠

♣M. Delanski.♠

Schwanda dudak.

Tżėſka poẇeſcż, ſerbſkimaj herczomaj M. H. ha J. W. poſẇecżena.

(Daleẇedżeṅo.)

Nócz bėſche jaſna, mėſacz ſwėcżeſche każ rébjacze woko. Tu ſo domotékwa
Schwanda na rozpucż, ha hatż nėkak wotżi pozbėhné, na dobo proſté ſtejo
woſta. Tżróda żkrahonczow ha rapakow z krakotaṅom zlecżachu do powėtra
(lofta) ha pżed nim ſtejeſche nizke twaṙentżko wot żtéṙoch ſtowpow,
zẇazanéch horka z prėtżnémi ṙadami, ha z kóżdeje ṙadé wiſaſche napow
pżetwate tżlowſke cżėwo. Ha bórzé Schwanda ſo domaſa, zo jo pod
ſchibeṅczu, kotréchż tehdémſchich tżaſach w mnohoſcżi ztwaṙenéch béſche
po polach ha pucżach, k ſtrachej téch ẇele rubeżnéch paſmow. Tu ſo kṅomu
wot nėhdże ſem pżiwda nėkajki kṅez nicz wulkoho zróſta, ha blėdoho
ƀezwotża, czéwó tżorné wodżeté, ha k Schwandże pżiſtupiwſchi ze ſétżatém
ha débawóm hwoſom na ṅoho zarétża:

„Dżeha tak pozdże, pżecżelo dudako?“

„Do Drażicz, tżórné panażko!“

„Ṅechczéw nam nėżto zapiſkacż?“

„J žto, ja żno ſém piſkaṅa ſété; ſém ſej nėkotre ſlėbornitżki zaſwużiw;
ha chczu nėtk też trochu ẇeſowó za ṅe pobócż.“

„Żto ſlėborniki, mó tebe zapwacżimó ze zwotémi“, praji tżorné pan, ha
horżcż ſo ſwėcżatéch dukatow wucżahnéwſchi Schwandże pżed wotżomaj z
nimi zabwóſka. Dudak bė każ wo widżeṅo; wowtża wowa bėſche dṙe za ṅoh’
ſélne waƀenſtwo, hale na tém bwóſchcżatém zwotém wotpotżwaſche hiżcżen
móczniſche kuzwarſtwo, ha hdéż bė joho tżorné pan za ruku, woznéw,
zcżėhuwaſche wón jako wobkuzwané. Schwandże ſo wowa do kowa ẇercżeſche,
ha wón ṅeẇedżeſche anicz, hdże ha kak dowho bė joho tamón ṅeznaté ẇed;
te jenitżke bė ſebi mėrkuwaw, zo joho tamón napominaw bė, déżkuliż jomu
żto podate budże, ṅech ſu ṗeṅezé habó k pżipicżu, zo bó ſo z hinajſchimi
ſwowami ṅedżakwaw, hatż: ẇele zboża bratſe!

Na jene dobo namaka ſo w jaſṅe wuſwėtlenej jſtwi, dżeż tſjo podobṅe
wodżecżi kṅeża, jako joho towarſch, pżi ſebi ſedżachu, kotziż, wulku
romadu zwotéch pżed ſobu mėjiczé, wowtżu wowu rajachu ha ſélṅe na ſo
ſtajachu. Pżi tém dżėſche wulka czénowa khana z winom wokow, z kotrejeż
ſebi ratżki khėtṙe pżipiwachu.

„Ẇedu wam kmótra Schwandu, bratſja“, praji do duri ſtupiwſchi, dudakowó
towarſch, „wo kotrémż ſo tajka ſwawa po zemi rozṅeſwa jo ha kotrohoż ſmȯ
dawno ſwóſchecż żadali. Nadżiju ſo, zo ſém ſej waſch dżak zaſwużiw,
dokelż chczemó dżens praẇe ẇeſowi bócż, ha hudżba wo nami rozbudżi
wſchitke żiwki.“

<pb n="47"/>

„Deṙe ſé tżiniw,“ zawowa jedén z téch rajaczéch, ha k Swandże ſo
wobrocżiwſchi, ṙekné: „poſéṅ ſo dudako, ha pżipij ſei“ ha poda jomu
czénowu khanu z winom.

Schwanda wozné khanu, napi ſo, ha zaſé na blido ju ſtajiwſchi,
ſejmowaſche ſwoju mėczku, ha praji: „ẇele zboża bratſe!“ każ bė joho
tamón nawutžiw.

„Ha duż nėtk piſkaj!“ zawowa druhi ratżk, ha Schwanda poſéné ſo wot
nazdala na wawku, naduwaſche ſwój mėch, hatż zatém tón pṙeṅi, kotréż
joho pżiẇed’ bė, ratżkam ſo pżitowarſchi, ha z kapſé deṙe napelṅenu
móſchnu wucżahnéwſchi, wulku romadu dukatow pžed ſobu na blido wuſépné.

Tu zaƀetża Schwandowo kózwo, ha bėſche k zpodżiwaṅu, kak móczṅe ta
hudżba na téch żtérjoch tżornéch panow ſkutkuwaſche. Jako bó dwoje
żiẇeṅo do ṅich zajėwo, pżindżechu na jene dobo do howkotżnej ẇeſowoſcże,
zẇetſchim lóżtom potżachu na ſo ſadżecż, dukaté klinkachu, ratżkojo
wóſkachu ha na ſtóltżkach poſkakwachu, czéwo jich cżėwo zejrawaſche, ha
zdaſche ſo, jakobó kóżda żiwka wo ṅimi ſo raduwawa. Khana dżėſche wokow
ha Schwanda ṅezadczpėjeſche ſej tżaſto pżipijecż. Najdżiwniſche pak pżi
tém bė, zo ſo khana ṅewuprózṅi ha ṅichtón ṅedoliwaſche. Tak huſto hatż
kus wupiſka, zwutżeſche[9]⁾ jomu howkotżna khwalba, ha do joho mėczé
próſcheſche zwoté deżcż, za tżoż Schwanda z mnohim: „ẇele zboża bratſe,“
pżiſwuſchṅe ſo dżakowaſche. Tak to trajeſche ẇele bodżinow, hatż
zkóntżṅe Schwanda potża ſkotżnu (reju) dudacż, kotraż tém tżorném panam
tak do nohow zajė, zo woſtajſchi wowtżej wowó na jedén raz ſo zrabachu
ha z dżiwómi ſkakami po jſtẇe haṅachu, żtoż jich ważném poſtawam
(żtaturam) ha zeſkṅeném woblitżam zpodżiwṅe pżiſtejeſche.

Schwanda bė doraw, kózlo kwitaẇe zapiſkné, ha cżi rejwaṙo hiżcże ſo k
kónczej pżez wowu ṁetachu ha ṅėkotre borané dṙejechu. Tu pżiſtupi jedén
z ṅich k blidu, ha dudakowu mėczu woznéwſchi, ſmokné z ruku, żtoż tu
zwotéch bė, do ṅeje, ha poda ju Schwandże, prajiczé: „Tu maſch, zo ſé
nas tak duſchṅe zaẇeſeliw.“ Schwanda lėdem ſwojimaj wotżomaj wėri, lada
na tajke bohatſtwo czéle zamolené, ṅewė z radoſcżu, żto potżinacż, ha w
tutom zaẇercżeṅu zapomṅi na to, kak ſo podżakwacż ma ha zawoẇe: „J
zapwatż wam bólbó kṅez tawſént —“ Hižcže bė je ṅedowuprajiw ha hižom ſo
pokréžtej joho wotżi z mhu, ha wſchitko: jſtwa, karté, panojo ſo pžed
wotžomaj zubichu.

Rano na to ẇezeſche ƀur na pola nój ha pžindžiwſchi na rozpucž, džež
zpomṅena ſchibeṅcza ſtojeſche, zaſwóſchi z daloka zwuki; ha poſwucha ha
tżim bliže pžikhadz̀i, tžim wėſcžiſcho zpóznaje, zo jo to kózlo, napina
wuſchi, ha z khwilemi zas pokhibuje (czwofluje), napoſlėdku wſchak
póznaje pėſnitžku ha zawowa: „J to jo Schwanda!“ Hatž pžijedže pod ſamu
ſchibenczu, ſwóſchi, zo zwuki pžindu zhorka, pozbėṅe wotz̀i, ha ajhle! W
róžku na ſchibeṅczé ſedži Schwanda ha horliẇe duje do kózwa, raṅſchi
wėtſik pak pohibuje pod ṅim wójƀeſchene cžėwa.

J dže té wſchudžom ṅejſé, kmotſe Schwanda!“ zawowa bur, „džeda ſé ſo
tola jow wzaw?“ Schwanda zatorṅené poſkotżi, puſchcżi kózwo z hubó,
drapa ſo wotžomaj, ha wokow ſo hladajo, z rózbu zpóznaje, dže ſo namaka.
Nicz bez cžežkoté zpomha jomu bur dele, ha Schwanda zatém zas do czéwa
ſtrózbó, wupoẇeda, žto jo ſo z ṅim ſtawo. Na dukaté ſo dopomṅiwſchi,
pželadẇe mėczu, pžewobrocz̀a zaki, hale anicz kroſchika ṅenamka.

Bur ſo kžižuje ha praji; „To jo cže Bóh tón kṅez khoſtaw ha zwóch duchow
na teƀe pȯſwaw, zo ſé tak žadoſcžiẇe na racžo khwataw.“

„Praẇe maſch“ džeſche Schwanda, kiž zcže ſo czéwó tžaſeſche, kaž
woſécza, „wot dženſa ſo na wėtžne kartow wotṙeknu.“

Džeržeſche tez̀ ſwowo ha na podžakwaṅo, zo ƀez žkodé z tajkoho ſtracha
wujſchow bė, pójſné kózlo, na kotrež bė tžertam k rejam raw, w ſwo<pb
n="48"/>jej narodnej wſé Strakoniczach jako wopor do czérkẇe, kotrez̀ tam
hatž na dženſniſchi džeṅ k wopomṅetžu wiſa, ha pžitžinu da k pžiſwoẇej
wo Strakoniczkim kózle. Pz̀eczo junu za lėto na tón džeṅ, hatž jo
Schwanda na ſchibenczé zwém ducham raw, praji ſo, zo jo ſamo wot ſo
hutžawo.

Delanſki.

Zbėrki.

Na poſlenim koṅaczém heṙmanku bė jedén bur ṙanoho koṅa wojakam pżedaw.
Lėdém pow hodżinė ſo miné, dha mėjeſche bur ſwojoho koṅa zaſé na ſchiji
ha dérƀeſche ṙane ṗeṅezé zaſé wrócżicż, dokelż kóṅ bė hikawé
(Krippenſetzer). Nėkotromu żkuliż burej zahidżi, do ſwojoho koṅencza
hicż, dokelż ma tam tajkoho ṅeduſchnika ſtojo ha bó traż żtó wė żto dow,
dhé bó tomu wotpomhacż mow. Wo tyrolſkich ratrarſkich nowinach
zcżėhuwacza pȯẇeſcż ſteji: kȯṅ ſebi tute wohidne waſchṅo czéle wotwutżi,
déż jomu korto praẇe nizke, tak każ kruẇacze ſtajiſch, kiż jomu hatż do
kolen dżo, ha hikaczoho koṅa nėkotre tżaſé jenoj z noho jėſcż daſch.
Schmėſchṅe jo ſkocżecżu pżiladuwacż, kak ſo wone wije ha ẇercżi ha zpóta
wowu naſtajicż hale ṅejo móżno; — ha déż jo nėkotre dné podarmo tak
zpótuwawo, dha czéle na ſwȯj ṅepotżink zabódże, ha té móżeſch jamu zaſé
korto wȯſche ſtajicż. Widżi pak tajki kóṅ dże drudże hikawcza, dha
zmolom zaſé nawukṅe ha té dėrbiſch hiżcżen junkrȯtż te wuſtajene
lėkarſtwo zpótacż. — Hatż budże, żtoż jo tyrolſkim koṅam pomhawo, też
pola nas pwacżicż, jo tola zpótacż hódne.

Nawėżki.

Dokelż jo wo naſchej wſé jara ẇele Serbow, kiż hiżcżen ſerbſczé tżitacż
ha piſacż ṅemȯża ha to tola radé nawuknéli bȯchu — ſu ſo jich ẇele na
mṅe wobrocżili, z tej prȯſtwu tola też tajku ṅedżelſku ſchulu, każ w
Tżorneczé ha Wȯrkleczé maja, zawożicż. — Ja ſém ſo też pżeſwėtziw, kak
zpomożne bȯ to za naſchich Serbow bowo, ha chczu to z luboſcżu mojim
bratram na ſo wzacż. Pżeproſchu tohodla też wſchitkich, kiż ſmȯſleni ſu,
na tém dżėl bracż, ſo jutſe za tédżeṅ, hako ṅedżelu 17. mawoho rȯżka po
dopownſchich kemſchach k dalſchomu rozrétżeṅu tuteje należnoſcże do
mojoho wobodleṅa.

Kukoẇa 9. dżeṅ mawo rȯżka 1850.

J. Kral, wutżer.

Żtóż chcze kheiżne tżiſwo na blach mėcż, dóſtaṅe je też pola ṁe za 3
nſl.

Bȯdlanecz Pėtr.

Budéſke czérkwinſke towarſtwo zmėje pżichodnu ſṙedu ẇetżor woſémich
zhromadżiznu.

17. mawoho różka zmėje ṅebeltżanſke ſerbſke towarſtwo zhromadżiznu w
Ṅebeltżiczé.

Pżedſéda Sandmóṅł.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Różka 2 tol. 5 nſl. też 2 tol. — nſl.

Pżeṅcza 4 = 7 1/2 = — 3 = 25 =

Jecžmeń 1 = 20 = — 1 = 15 =

Wȯws 1 = 10 = — 1 = 2 1/2 =

Rȯch 2 = 12 1/2 = — 2 = 7 1/2 =

Heduſchka 2 = 12 1/2 = — 2 = 7 1/2 =

Jutnitżka wukhadża kóżdu ſobotu z czėwom liſtnom, ha jo k dóſtaczu pola
redaktora Kucżanka, w Wellerez kniharni, ha pod bohatémi wrotami w
Budéſchiṅe. Kóżde tżiſwo pwacżi 1/2 nſl.

Za Jutnitżku poſtaẇene naſtawki habó wozjeẇeṅa maja ſo wotedacż pola
jenoho z redaktorow.

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 7. 16. dżeṅ februara. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne Podawki.

Rakuſka. Zjawṅe jo Bóh tón kṅez naſche ṙane kheiżorſtwo pżed zahuƀeṅom
wobkhowaw. Jomu bódż dżak. Nowo żiẇeṅo pak nėtk wſchudżom kṅeżi. Ḃez
pżeſtacża naſche kṅeżerſtwo dżėẇe, ha kóżdé tédżeṅ pżiṅeſe nowo
dopokazma joho próczwaṅa. Déż jo tak ſwój dom deṙe wobſtarawa, chcze
nėtk też dalſche należnoſcże ze ſwėru kedżbu mėcż; ṁenujczé nėmſke. Każ
wot zpotżatka ſem, ṅecha Rakuſka też nėtk nitżo druhe hatż „nutne
zjenoſcżeṅo z nėmczowſtwom.“ To Rakuſka chcze ſwojoho ſamotnoho
lėpſchoho ha ſwojich nėmſkich krajow dla. Poladaj na kartu, dha zmolom
widżiſch: Rakuſka ha Pruſka dérbitaj hromadu dżerżecż; dhé bó to ṅebówo
ha kóżdé ſam za ſo ſtacż chczéw, dha bó kóżdé na tſjóch ſtronach ſwoje
ṁezé wobaracż dérbjaw. Lej, Franczowſka tṙeba jenoj ranſche (pżi rėczé
rhein), Ruſénſka jenoj ſwoje ẇetżorne (polſke) kraje wobaracż, móżetaj
też ṅepżecżela pżimacż, dokelż ſo zadé kribeta nikoho bojecż ṅetṙebatej;
nicz tak Rakuſka ha Pruſka ſamoj za ſo. Ṅech pżindże ṅepżecżel wot
ẇetżora habó raṅa, kotré wot ṅej budże ſam ſélné doſcż joho wotwobaracż?
Kaike wójſko bó doſanéwo, tak wotewṙene ṁezé wobaracż? — Żto dha Rakuſka
chcze, déż wot nuternoho zjenoſcżeṅa rétżi? To zjawṅe prėdkleiżi wo tej
czentralſkej komifiji ha nėmſkim kṅeżerſtwam pżipóſwanej rozpraẇe. Wo
tém jo tſoje k wobkedżbuwaṅu: Rakuſka chcze jene zjenoſcżeṅo wo ludowéch
prawach — wo wikowaṅu — wo narodach (eine völkerrechtliche,
handelspolitiſche, und nationale Einigung). Ha tżoho dla ṅedérbeli
Wuheṙ, Polaka ha Italſki ha Nėmcz wo naſtupaṅu wikuwaṅa radé hromadże ſo
jednacż ha woſwacż, ha bódż każ jedni? — Dale, déż jo wikuwaṅo
zhromadne, każ bóchu żane ṁezé ṅemėli, dha dérbi też wo wėſtém druhim
jednoſcż bócż, każ k pżikwadej jedén tżiſcżerſki zakoṅ. (Preßgeſetz) —
Wo nowinach hatż najṅekmanſche Rakuſkej wſchėdṅe prėdkṁetaja; bóchu to
pżecżiwo wóſchnoſcżi tżinili, pod kotrejż ſteja, dha bó taſama tomu
zkoro kóncz tżiniwa; Rakuſka to ṅemóże; wona dṙe móże nėtk tajke piſma
wo ſwojich krajach zakazacż, zo ṅeſṁedża rak. ṁezé pżencż, — ṅebó pak to
ẇaczé mowa po wotéwṙeṅu ſwojich krajow k ſwobodnomu wikuwaṅu; toho dla
dérbja wėſte prawa jedne bócż. Woſobṅe chcze Rakuſka też druhim narodam
jich narodne prawa wobkhowane ẇedżecż.

Z Wina. Wėrch Windiſchgräcz (żtó jo kiż bó joho ṅeznaw?) jo zaſé w
Praſé, ha budże też nas zkora zaſé junu wopotacż pżincż.

Wóſchnoſcż na to dżėẇe, zapuſcżene wuherſke krajiné z nowémi wobodleṙami
wobdaricż ha ma te wotpohladaṅo, nėkotre milione nėmczow jow <pb
n="50"/>cżancż. No, to jo pėkṅe, tém krajam budże wėſcżi zpomhane! —

Windiſchgräcz budże, każ ſo ſélṅe póẇeda, mėſto Arczé-wójwodu Albrechta,
wóſche wójſka ẇedżerſtwo na ſachſénſkich ṁezach dóſtacż.

Żtoż nėmſke nowiné wot pże wſchu mėru ẇele zkhoṙenéch wo rak. wójſku na
tżėſkich poṁezach baja, jo też zaſé dopokazmo ẇaczé, kak jo ẇetżina
tutéch piſaṙow wſchomu napżecżiwna, żtoż Rakuſku naſtupa, dokelż ſu to
vżė.

Z Majncza. Naſche tachantſtwo jo ſo zjednawo; woni chczeidża tſjoch
Bamużej prėdkſtajicż, zo bó wón jenoho wot nich za biſkopa wuſwoliw.
Cżiſami ſu z Ketteler, probſt w Barliṅe, kanonikus Förſter w Wraczlaẇe,
kanonikus Oehler w Rottenburku. Jich jo woſobṅe k tomu hnuwo, zo dżėn jo
Bamż w Rottenburku ha Limburku też biſkopa ſtajiw ha woboj ſtaj
wſchitkim prawej. —

Z Pariza. Franczowſke kṅeiſtwo zda ſo czéle z tém pżezjene bócž, żtoż
ſtaj Rakuſka ha Bramborſka pżecżiwo Schwiczé wobzanknéwoj, dokelż maja
woni zawėſcżi te prawo, to jim ſtaiṅe rożacze wotwobrocżicż. Hiżon jo
też porucżene, jene francz. wójſko na ſchwiczarſkich ṁezach zhromadżicż.
Też Ruſa jo ſo za to wupraẇiw ha ſluƀiw, joli tṙeba, tajke prėdkwzacza
ze ſwojim wójſkom podṗeracž. Mikwawſch jo tola jedén dobré muż! K
pžemóſleṅu tuteje należnoſcże Schwiczé poſtajené tżas jo 10. mėrcza.
Joli hatż do toho tżaſa żane, ſo jim doſcż zpodobacze wotmojeṅo
ṅedoſtanu, dha pocżaṅetaj wobaj (pżihotuwanej hiżon ſtaj) zhromadṅe pżez
Kanton Graubünden, pżez dow wot Teſſin ha Badénſku. — Schwicza budże ſo
paſcż, ha tajkej moczé napżecżo ſo ſtajecż. Wėſcżi budże wona, ſwojich
hoſcżi dawno ſéta, tu ṙanu pżiležnoſcż, jich wotbócż wużiwacż ha ṙecz:
bódżcże bożeṁe! —

Wo Parizu bė wóndaṅo nėkotre dné żawoſna hara, tak zo dėrbeſche wójſko
pżimacż, ha pżi tém nėkotréch podruba. Wina bė, zo wóſchnoſcż nėkotre
żtomó, kotreż bė ſebi lud hako znaṁa ſwobodnoſcże pżi poſlenej
revolucziji po mėſcże woko pokaſaw, wottrubacż porutżi, dokelż wſchėdne
wikuwaṅo zadżėwachu. Dżėwacżeṙo podrubaṅo jenoho, na kotrėmż mėjachu
woſobṅe ſwoju ẇeſowoſcż, woborachu. Nėtkoj dṙe jo zwonka wſcho zmėrom
hale na Napoleona ſu jara zazwoƀeni ha mėṅa, zo jo wón na zbėżk
wotpoladaw, zo bó pżi tém pżileżnoſcż namakaw ſo za krala habó kheiżora
wuwowacż.

Griechiſka. Sẇate ludow prawa jo Jandżelſka raniwa, déż naſche mawo
ſwabo mėrne kraleſtwo napanė, każ rubeżnik, kiż cżwojekej, déż mėrṅe po
ſwojim pucżu dżo, tſjelbu na wutrobu ſtaji. 24 hodżinow jo wot ṅej
poſtajené tżas, jeje pożadaṅa doṗelnicż. Griechiſka wóſchnoſcż ſo toho
ſélṅe wobara. Wotpoladaṅa Jandżelſkeje ſu, zo bȯ nėkotre kupé dȯſtawa,
ha pżez to na jużnėm moŕu ẇaczé kneiſtwa nadobówo. Jandżelſka dṙe bó
ṅajradſcho pżezczéwnu wȯjnu mėwa, zo bó pżi tém praẇe pżez żkodu wſchėch
druhich (dokelż wona tola najmóczniſchi kraj) ſo bohacżicż mowa. Wo
Schwiczé, w Zardinſkej, w Siczilſkej, w Turkowſkej ſo ji to ṅeradżi,
nėtk zaſé tam zapotżṅe. Bóh daj, zo bó ſo ji też jow ha z czéwa nidże
ṅeradżiwo. Wſchitko wot toho wotwiſẇe, na kotru ſtronu ſo Franczowſka
wali. Taklej pak ma ſo z nėmczowſtwom pżeczé; ladacż dérbja, żto druzé
tżiṅa; żanu ſamoſtatnoſcż, żanu ważnoſcż, dokelż żanu mócz nimaja. Wo
prėdku tutoho tżiſwa ſobudżėlene rakuſke pżimiſmo wot pżizankṅeṅa rak.
khejżorſtwa k nėmczowſtwej mowo tomu wotpomhacż. Rakuſka chcze ze
ſwojimi 37 milionami pżiſtupicż ha potém bó zhromadné zẇaſk 70 mil.
wobdaw, ha zawėrno to bȯ kraſna mócz bowa. — Zawėrno, jow jo pucż
wotewṙené za doṗelṅeṅo nadżije lėpſcheje pżichodnoſcże.

<pb n="51"/>

Sejmſke póẇeſcże. 1. komora: wot Joſefa ſtajené natżiſk: „zo bóchu cżi
do mejſkoho zbėżka zaplecżeni pżed pżiſahanſke ſudniſtwa ſtajeni, ha wot
téchſaméch wotſudżeni bóli,“ — jo z 23 woſami pżecżiwo 22 pżijaté. Jow
bė praẇe widżecż, żto jo na jeném jentżkim woſom leiżane.

Też jo rozprawa wot wuƀerka wo naſtupaṅu nėmſkich należnoſcżow
wozjeẇena. Wo témſamém wuƀerk zmolom pżi prėdku kralowſkomu dekrecże
napżecżo ſtupi, kiż za to dżerżi, zo ṅejo wuſtawſka winwatoſcż
wóſchnoſcże, ſo wo zaṙadwaṅu nėmſkeje wuſtawé komorow praſchecż — ẇele
ẇaczé chcze wuƀerk ludowém zaſtuṗeṙam te prawo zakitane ẇedżecż, też pżi
tutej należnoſcżi ſwoje ſwowo wottedacż ſmėcż. — Wo daliſchim
wuƀerkowniczé ſami pżezjeni ṅejſu. Ṁenujczé Schenk chcze, zo bó ſo z
Bramborſkej zaſé z nowa jednacż zpotżawo. z Karlowicz ha Küttner
chczetaj hiżcżen dale, zo bó ſachſénſki lud na erfurtſki ſejm wuzwolaw,
— ha zo bó ſo z Bajernſkej, z Würtenbergſkej ha z Hanoverſkej dla
zjenoſcżeṅa wot 26. meje ha wuzwoleṅa na erfurtſki ſejm jednawo. — Joſef
ſo naṁeté ſtajicż zdżerżi. — Mammen chcze, zo bóchmó pżi frankfurtſkej
wuſtaẇe ſtejo zwoſtali. — Jednaṅo wot toho w komoṙe hiżcżen żane bowo
ṅejo.

Wo 2. komoṙe bó dalſche jednaṅo wot dawkow — ha wobzankṅene: zo maja ſo
pżichodṅe też dawki wot penſioné dawacż, tola wo ruṅej mėṙe każ wot
druhoho nuczpżindżeṅa ha wot téch, kiż ſu niże 200 tlr. nitżo. — Pżi tém
ſlubi miniſter Behr, zo budże zakojnſki natżiſk wot pżichodnoho czéle
pżeṁeṅenoho ha ẇele poniżenoho penſionirwaṅa krajnéch ſwużomnikow wo
krótkim prėdkpowożené. — Też bó wobzankṅene, zo wot téch, nėkomu jenoj k
tżeſcżi pżiſtajenéch titlow żane dawki dawane bócż ṅetṙebaja. Każ też,
zo ze ſwużbu puſchcżeni wojerſczé wóſchi, kiż pżi tém, każ to tak
waſchṅo jo, te prawo, ṁeno wóſchoho zaſtojnſtwa noſécż ſmėcż, dóſtanu,
jenoj żtwórcżiznu poſtajenoho dawka dawacż maja. — Kramer ſtaji naṁet,
zo ma też kral wot ſwojoho zamożeṅa każ też wot Czivilliſté ha prénczojo
wot ſwojeje apanażé wo runej mėri dawki dawacż. To pak bó z wulkej
ẇetżinu wotcżiſṅene ha wobzankṅene, zo ma kral jenoż wot nuczpżindżeṅa
ſwojoho privatnoho zamożeṅa dawki dawacż.

Jednaṅo dreżdżanſkoho ſejma wo naṁet zapȯſwancza P. Czéża poſtaẇeṅo
ſerbſkich ſudniſkich zaſtojnikow naſtupaczé.

Spomṅené naṁet, kotréż ſmó hiżom w 2. tż. Jutnitżki ſobudżėlili, bėſche
wot zapóſwancza Pėtra Cżéża w 11. poſedżeṅu ♣I.♠ komoré pżepodaté ha na
żtwórté wuƀerk k rozpraẇeṅu zapokazané. Tutón wuberk pżepoda ſwoju
rozprawu na 6. febr. komoṙe. Taſama ṅejo bez dobréch ſtronow, ha zaſwużi
woſebe ſwojoho ſkóncżnoho naṁeta dla khwalbu, tola pak ſo wo ṅej też
ẇele ṅezrawoho bacża namka, każ ſo to zẇetſcha wſchudżom ſtaṅe, dżeż
Nėmczé wot ſerbſkich należnoſcżow rétża. Rosprawa praji:

„Hiżom w lėcże 1848 pżindżeſchtaj dwaj na Czéżowé ſpodobnaj naṁetaj na
miniſterſtwo. Tajſamaj pak hiżcżen ẇele dale ſtupaſchtaj, żadaſchtaj
ſebi woſebite ſerbſke amté.[10]⁾ To pak ſta ſo w tajkim tżaſu, dżeż, wo
zjenocżeṅu z politiſkimi ha woſeƀe panſwoẇanſkimi hibaṅami pożadaṅa
hornowužiſkich Serbow wo wukhowaṅo ſwojeje narodnoſcże z nowej moczu
wuſtupowachu, żtoż ſo też wo tém pokaza, zo Serbja dobrowólṅe też tam
nėmſki rétżecż pżeſtachu, dżeż ſo to hatż dotal ſtawo bė. Na tej namėtaj
bó tedém wotmojene, zo ſo wo pożadanej mėṙe doṗelnicż ṅemóżetaj, zo pak
budże pżi zṙadowaṅu ſudniſtwow na potṙebnoſcże Serbow kedżbu brane. Też
nėtſiſchi juſticzminiſter jo tamnu próſtwu Serbow znowa wopomniw ha ſo
jeje dla pola budéſkoho krajſkoho ſuda napraſchowaw, kak ſo ze
ſpomṅenémi wobcżeżnoſcżemi Serbow ma? Hatżruniż jo bud. kr. ſud <pb
n="52"/>na to wotmojiw, zo dṙe bó deṙe bówo, dé bó ſo twumatżer
(Dollmetſcher) poſtajiw, wſcho druhe żadaṅo pak ṅetṙebawſche ha zbótne
jo, dha wſchak jo tola miniſterſtwo ſpóznawo, zo bó lėṗe bówo, dé bó ſo
wutżené juriſta na te mėſto poſtajiw. Tohodla jo pżed krótkim tżaſom
pola ſpomṅenoho ſuda modé ſerbſki juriſta (k. Wela) hako akczeſiſta[11]⁾
poſtajené, ha miniſterſtwo ma te wotpoladaṅo pola téch ſudniſtwow,
kotrémż mnohoſcż Serbow pżipokazana budże, pżichodṅe po móżnoſcżi na to
dżerżecż, zo bó wſchudżom k najṁenſchomu jedén akczeſiſta, habó aktuar
habȯ ſam aſſeſſor, kiż ſerbſki móże „poſtajené bów.“

Wuƀerk dżerżi wotmojeṅo miniſterſtwa na tamne „daloko ſtupacze“
peticzije za zdobne, mėni, zo w Sakſkej ẇaczé hatż 44,000 Serbow
ṅejo,[12]^(*)) ha rétżi potom dale:

„Dé bó też krajne kṅeżerſtwo za dobre ha wuẇedżomne ſpóznawo, Serbam w
ſchuli, w czérkwi, pżed ſudom wėſte ſamoſtatne wuſtawki dowolicż, ha
jich pżez to wo te wſchoho nėmczowſta zdaluwacż, da bó to pżecżiwo
ſamſnomu zbożu Serbowſtwa bówo. Jo pak ẇele bóle k pżecżu, zo bó ta w
nowſchim tżaſu jara pżibėracza ṅeluboſcż Serbow pżecżiwo wſchomu, żtož
nėmſke jo, ha ta jim pżinarodżena ṅedowėra pżeſtawa. Samoſtne wuſtawki
bóchu tomu zadżėwali.“

Wuberk ṅecha wėricż, zo mȯże ſo Serbam pżi proczeſach wilka żkoda ſtacż,
dokelż móża tolo z ẇetſcha wſchitczé nėmſki, ha mėni z druhich krajinow
nejſu żane ſkórżbó ſwóſchecż bòwo, hatż jenoż z Klȯżtrſkeje keṅſle. Też
Nėmczé ṅerozeṁa huſto doſcż kenſltſku rétż (ale móża ſej ju wukwadowacż
dacż! Red.), tu dérbja rétżniczé pomhacż. Żkoda mohwa ſo potajkim jenoż
pżi tak ṁenowanéch denuncziaczionſkich habo bagatellſkich wėczach ſtacż.

Wuƀerk ṅecha naṁet zapoſwancza Czéża tohodla ṅepżemėṅené hoṙewzacż
„dokelż jo w joho prėṅim dżėle wėſta litżba poſtajéna, druhi dżėl pak
pżez mėru daloko ſaha“, chcze pak pżiſtajene mėcż, zo bóchu te nowe
wuſtawki be wſchitkich wudawkȯw wot ſtroné Serbow do ſkutka ſtupili, ha
wobſtali, ha ſtaji tohodla tón naṁet:

„prėne komora chczéwa wo zjenocżeṅu z druhej krajne kṅeżerſtwo wo to
proſécż, zo bȯ pżi pżichodném zṙaduwaṅu ſudow pżez poſtajeno ſerbſkich
juriſtow pola téch ſudniſkich wokreſow, kotreż ẇele ſerſkich, nėmſkeje
rétże ṅemȯcznéch pżiſwuſchaczéch maja, też po potṙebnoſcżi pżi
proczeſnéch zakoṅach na wobſtacża téch w Sakſonſkej bódloczéch Serbow po
móżnoſcżi kedżbu brane bowo, ha te tohodla nuzne poſtajeṅa ze żanémi
khóſtami wot ſtroné Serbow zjenocżene bóli ṅebȯchu.

Miniſter ♣D.♠ Zſchinsky: Z tém, żtoż jo Waſch wuberk wo prėdkṅeſenej
rozpraẇe prajiw, ſém ja pżezjene. Wȯ ſcże ſwóſcheli, żtoż jo
juſticzminiſterſtwo hiżom tżiniwo, zo bȯ pożadaṅa Serbow doṗelniwo, ha
kajke ſlubeṅa jo za pżichod dawo. Ja bėch ſebi tohodla móſliw, zo naṁet
zap. Czéża jako doczėwa ſpokojenė pwacżicż mȯże. Waſch wuberk jo po
prawém teje ſameje móſle; wȯn jenoż dżerżi hiżcżen jenu wėcz za
ṅewutżiṅenu, to ſu ṁenujczé khóſté. Tudė dérbu pak ja ſpomnicż, zo jo
krajſki ſud w Budéſchiṅe hiżom na to pokazané, zo tón tam poſtajené
ſerbſki akczeſiſta za ſwoje pżewożeṅa nitżo liquidirẇacż ṅeſmė. To budże
ſo pżichodṅe też pola druhich ſudniſtwow ſtacż, dżeż ſo tajczė juriſtojo
poſtaja. Pżipódla chczu hiżcżen ſpomnicż, zo jo miniſterſtwo też na
klóżtrſke ſudniſtwo wukaz póſwawo, <pb n="53"/>wo kotrémż jomu
ſobudżėli, żto pola krajſkoho ſuda w Budėſchiṅe poſtajene jo, ha żada,
zo bȯ rozprawu pżipoſwawo, hatż pola nich, dżeż tola też wulka mnohoſcż
Serbow bȯdli, ſo nėżto podobne wuẇeſcż ṅeda. Tuta rozprawa hiżcżen
pżiſchwa nejo, budże pak, joli ſo to w błiżſchich dṅach ṅeſtaṅe, znowa
żadana.

Vicepräſidenta Schenk: Déż ſebi ja dowolu, w tutej należnoſcżi ſwowo
rétżecż, da ſtaṅe ſo to najbóle toho dla, dokelż ſnadż ſém ja ƀez Wami
najẇaczé pżileżnoſcże mėw, wobſtacża Serbow ſpóznacż. Potṙebu, kotrejż
chcze naṁet zap. Czéża wotpomhacż, pżipóznaju ja w pownej mėṙe, ha
dokelż to tżiṅu, ſu ṁe te poẇeſcże jara zẇeſeliwo, kotreż ſmó ruṅe wot
k. miniſtra Zſchinſkoho ſwóſcheli; tohoruṅa ſém też dżakomné za to, zo
jo wuƀerk naṁet zap. Czéża k najṁenſchomu z dżėlom hako ſprawné ſpóznaw.
Ja ſebi też móſlu, zo budżemó ſo nėtk z tajkim wobzankṅeṅom ſpokojicż
dérƀecż, kajkeż nam wuƀerk prėdkſtaja. Déż pak ja potajkim za naṁet
wuƀerka ſém, da jo tola joho rozprawa tajka, zo dérbu jej to ha tamo
napžecżo ſtajicż. Najpṙedé jo tam rétž wot panſlawiſtiſkich hibaṅow wo
Sakſonſkej ha woſeƀe w hornej Wužiczé; hatž ruṅe ſredž Serbow bódlu,
ṅejſém wot tajkich hibaṅow ženi nitžo pótnéw. Potom jo mi tež ṅelubo, zo
wuberk dwójczé na ṅedowėru Serbow pžecžiwo Nėmczam ſpomina, ha tuſamu
woſeƀe wuzbėhṅe. Moji kṅeža, Serb dṙe ma wėſtu ṅedowėru, to ṅejo
pžepóznacž, ale nichtón ſo tohodla dz̀iwacž ṅemóže, dokelž džėn Serbja k
jenomu pocžižcženomu narodej ſwuſcheja; tuta ṅedowėra pak ṅejo tajka, zo
bó ſo wotſtronicž ha pžedobócž ṅedawa. Ze ſamſnoho zhoṅeṅa móžu ja
wobkrucžicž, zo ſo tajka ṅedowėra wotſtronicž hodži, haj zo potom
nichtón ſwėrniſchi ha ſprawniſchi ṅejo hatž Serb. Wuberk jo dale
wuprajiw, zo žkoda, kotruž Serbja pžed ſudom cžerṗa, jenož pži
denuncziaczionſkich ha bagatellſkich wėczach ſo ſtacž móže. To pak jo
jenož džėl, najwažniſche jo pži kupjach, hypothekach, vormindſtwach,
pžepótaṅach. Ja ſam ſém zaſtojnik pži ſudniſtẇe bów, kotrež mėjeſche
ẇele Serbow pod ſobu, ṁenujczé pola mėſcžanſkoho ſuda w Budéſchiṅe. Tam
bėſche tež jedén ſerbſki zaſtojnik poſtajené, ha tam ſém ja zhonicž
móhw, kajke kraſne pwodé to ṅeſeſche. Najwažniſcha wėcz, moji kṅeža,
budže pži naſchich ſudniſtwach pžeczé to, zo tón kiž prawo póta, dowėru
k tomu dóſtaṅe, kiž prawo ſudži. Tajka dowėra budže pak ſo jenož tedém
namakacž, déž tamon wė, zo joho tutón zrozemi. Tohodla dṙe bóch ſebi
pžaw, ſo bó ſo na naṁet zap. Czéža hižcžen bóle kedžbu brawo, hatž jo ſo
to pžez wuberkowu rozprawu ſtawo; dokelž pak w kóždej wėczé zapotžatk
bócž dérbi, da ſém ja z tutém ſpokojom, nadžiju ſo pak zo tón zapotžatk
tež ſobu kóncz ṅebudže. Zap. Czéž: Moji kṅeža! Moje wotmojeṅo na
rozprawu budže dṙe khėtṙe ṅedoſpowne, dokelž ja tuſamu ruṅe haklej
pžetžitaw ha pruhowaw ſém. Woſeƀe ṅemóžu ſo zjenocžicž z jeje motivami
(wuẇedžeṅom). Ja tam ſtortžu na nėkotre napoladé, wot kotréchž ſém ſo
woprawdže džiwacž dérbjaw, kak ſu ſo poſtajicž mohwo, ha dowolu ſebi je
bližſchomu rozſudžeṅu podcžiſnécž. Pṙedé pak dérbu zjawṅe wuznacž, zo jo
ṁe to, žtož ſém ruṅe wot kn. miniſtra ſwóſchaw, jara zẇeſeliwo, ha mi te
ṅedoſpownoſcže ha ṅewėrnoſcže wo rozpraẇe zarunawo. Nėdém wo ſpotżatku
pótnu te ſwowa, zo ſu pożadaṅa hornowużiſkich Serbow wo wobkhowaṅo
ſwojeje narodnoſcże haklen wo najnowſchim tžaſu pżez panſwoẇanſke hibaṅa
naſtawo. To wuberk wėſcżi tohodla ṅewobkrucża, zo bó mój naṁet ſprawnomu
rozſudżeṅu pżepodaw; też jo jomu k. viczepräſidenta na to czéle po mojej
móſli wotmojiw. Ja ṅewėm, pżez kajke rozmóſleṅa jo wuberk k tajkomu
reſultatej (kónczej) pżiſchow, habó kajke ſkradżne ſrėdki jomu k pomoczé
ſteja, nėżto pótnécż, wo tżimż ſo Serbam ani dżawo ṅejo. Żtoż pak hibaṅa
lėta 1848 ha nėkajki zẇazk ƀez nimi ha naſchimi próczowaṅemi naſtupa, da
jo to prózne ha ṅeprawe wobſkorżowaṅo, ja ṅecham prajicż pżiſwodżeṅo,
kotromuż ja krucże napżecżo ſtupam. Żanomu jenitżkomu Serbej w <pb
n="54"/>czéwoj Wużiczé ṅejo pżipanéwo, na politiſkich hibaṅach dżėl
bracż tak daloko hatż teſamo zakonej napžecżo du. Serb jo ſpokojné ha
mėrné, déż joho w pokoju ha w mėṙe woſtaja. Ja ha wſchitczé cżi, kiż
ſerbſkomu ludej joho prawa wobaracż pótaja, ſmó hatż dotal teje
ṅewinwateje wėré bóli, zo żadaṅa Serbow wo wobkhowaṅo ſwojeje
narodnoſcże jenoż wo jich ſprawnoſcżi ha zdobnoſcżi ſwoje żórwo
namakaja; mó ſmó ſebi móſlili, zo tute żadaṅa wukhadżeja z pżeſwėdſeṅa,
kotreż ſta lėt trajacze ṅeprawdé ha podcżiżcżeṅa ſerbſkomu ludej ṅejſu
wotewzacż móhli; mó ṅejſmó ẇedżeli, zo ſu te tawzénté żpatnéch burow,
kotſiż ſu tu w rozpraẇe ſpomṅenu peticziju podpiſali, lucżi
panſlaviſcżi, kotſiż ſnadż pożadliẇe na ſuſodné tžėſki kraj zladuja; mó
ſebi też nejſmó móſlili, zo jo Serbow haklen lėto 1848 powutżiwo, zo ſu
Serbja, ha hako tajczé też nicz be wſchitkoho prawa.

(Pżichodṅe dale.)

Se Serbow.

Ż Budéſchina. Poſlene ludu-litżeṅo pokaſa, zo ma naſche mėſto 9914
wobodleṙow. Wo wėré-wuznacżu rozpadnu: 9104 lutherſkich, 766
katholſkich, 41 reformirt, 2 deutſchkatholſkich, ha 1 żid. —

Wone ſo wot toho rétżi, zo budże nowe Seminar twaṙené ha to jara wulki,
dokelż dérbi też Żitawſki do Budėſchina pżepowożené ha z ṅim zjenoſcżené
bócż. Jene dreżdżanſke nowinė nam tu póẇeſcż pżiṅeſechu, zo budże
ſeminarſki direktar Dreßler wot nabożnizkoho wutżeṅa ſuſpendirowané ha
jedén wowkowné farar (kṅ. Wanak) za zaſtupnoho direktaṙa poſtajené
nabożnizu wutżbó ẇeſcż. —

Zbėrki.

* Kak ſo kóṅ kopaṅa wotwutži? Jedén bur jo na tute praſcheṅo ſcžėhowacze
wotmojeṅo daw. Ja mėjach, praji wón, nėdé kobowu, kiž tak žawoſṅe
kopaſche, zo ſebi nichtón ẇaczé z ṅej wobkhadžecž ṅewėṙeſche. Jeje nohi
bėchu wot kopaṅa czéwo zacžekwo. Ja nawožich tohodla zcżėhowaczé ſrėdk,
zo bóch jej tón ṅepotžink wotwutžiw. Ja wutékach jedén mėch ze ſwómu ha
pójſnéch jón w ródži zadé mojeje kobowó. Hako taſama zadé ſeƀe nėz̀to
pótné, wudéri nédom, praſné do mėcha, ha mėch wotlecža do wėrcha hoṙe.
Nuṅe ſo kobowa zaſé k nowomu wudéṙeṅu hotowaſche, hako mėch,
pžilecžiwſchi ze zadé do ṅeje praſné. Wona ſo poſtroži, dokelž tajke
nėžto wotžakowawa ṅebėſche, ha wudéri z nowa, hatž ruṅe hižom ẇele
ſwabſcho. Cžim ſwabſcho tež mėch do ṅeje praſné. To ju pżeſwėdſi, zo z
moczu nitżo zapotžecž ṅejo, wona ſpózna tohodla za mudriſche, z mėrom
woſtacž, dowho ṅetrajeſche, ha moja kobowa woſtaji ſo kopaṅa czéle, ha
jo nėtk tak pėkna kaž žana druha.

* W czéwej Ewroṗe móže nėdže po pwacžizṅe 2000 millionow toleṙ hotowéch
ṗeṅez bez ludžimi bócż. —

* W Jandželſkej pžindže na 100 wobódleṙow 10 proſcheṙow, w Franczowſkej
7, w Rėmſkej, Ruſowſkej ha Danſkej jenož 5. —

* Jedén duchowné mėjeſche paduſchno ſwužownika. Krótki tžas pžed ſwojej
ſṁercžu daſche ſebi wón ſwój kachcž pżiṅeſcž. „Tolej jo moja poſleṅa
ſukṅa, prajeſche duchowné, ja ſo nadžiju, zo mi tu pokranécž ṅebudžeſch.

* Kak khėtſé drudé wėſcži Serbjo, kiž ſu ſerbſki zabóli (?) zaſo ſerbſki
nawuknu, to dopokaže ſcžėhowaczé wėrné podawk. Do Wonecz pz̀indže pžed
nėkotrémi lėtami mwodžencz, kotréž bėſche 2 lėcže za Dreždžanami ſwužiw,
domoj. Ha lej, wón ṅemóžeſche nitžo ẇaczé ſerbſki, wſcho bėſche zabów!
Joho macž pak, kiž bėſche wudowa, ṅerozeṁeſche nėmſki, ha duž ſo
ṅemóžeſchtaj zrétžecž. Wo tajkej nuzé beiži macž k ſuſodej, ſkorži <pb
n="55"/>jomu, ha praſcha ſo joho napoſledk: „Kmótſe, žto da dérbu tola z
nim zapotžecž?“ Suſod pak lėṗe zhoṅené wotmoji: „Pžipowṅu jomu nitžo
jėſcž ṅedaj, ha wón budže bórzé ſerbſki móhcz!“: Hako macž domoj
pžindže, potža ſo ſén ẇaczé krócž praſchecž: „Muter, warn mer ne bale
aßen?“ „Mój ſénko, ja to ṅerozeṁu, džeſche macž, ha ṅedaſche ſo wot
ſwojoho džėwa wotdžeržecž. Napoſledku pak, hako bėſche dowho doſcž wód
cžerṗew, zaṙeſka ſén: „Kócz tž — rt tola, dé da ’dżémó dženſa
wobedwacž!“ Haj, mój ſénko, nėtk cži ja rozeṁu, nó, to móže ſo na mėſcže
ſtacž.“ Wot toho wokomikṅeṅa móžeſche ſén wſchitko zas ſerbſki. —

Boha Kṅeza bȯdwo.

Z nėmſkoho pżewożiw jo Jaromėr.

Dże bódli Bóh tón kṅez?

Hlej tam horkach módre ṅebjo

Kak krucże ſtejhi dowhi tżas

Kak wóſoke ha ſchėroke

Zo nichtón je ṅedoſahṅe!

Hlej tam hwėzdow zwote ſwėtwa

Każ ṙane mawo wokṅeſchka

To jo Boha kṅeza dom

Tam ƀódli wón ha lada won;

Ha lada zwótżkom wótzczowſkim

Ha kiwa ſwojim dżėcżom wſchėm.

Dże bódli Bóh tón Kṅez?

Stup won do lėſa zeleno

Hlej horé k ṅebju zbėṅene,

Hlej ſkawó, kiż każ ſtowpó ſteja

Hlej tam ſchtomó wóſoke,

Poſkaj kak w jich wėrſchkach ſchumi,

Kak leſṅe w cżichim dolje zwoṅi!

Déż widżiſch to da tżujeſch też,

Zo w lėſu bódli Bóh l’bu kṅez.

Hacż ruṅe joho ṅewidżiſch

Tla joho wſchudżom zpóznajeſch!

Dże bódli Bóh tón kṅez?

Swóſchiſch zwonow wótre zénki?

Cże kemſchi woṅi wowaju!

Kak ṙeṅe cżicho w czérkwi jo

Kak ẇeſele ha ſtéſkno t’la!

Kak nutṅe ſpėwa wſchitkón lud

Ha k ſwojom Bohu modli ſo!

To cżini, Bóh kṅez bódli tud

Ha tohodla jow bliżi ſo

Kójżdé, zo bó joh’ cżeſcżuwaw

Ha nutṅe ſo jom dżakuwaw!

Dże bódli Bóh tón kṅez?

Czéwó ſwėt jo joho bódwo!

Déż pak ſo jomu polubi

Da wón kṅez wſchoho żiweṅa

Najṁeṅſchi bletžk ſej wuzwoli!

Kak mawa naſcha wutroba!

T’la Bóh jow też ſo namaka.

Dżerż tżiſtu twoju wutrobu

Zo Bóh tón kṅez w ṅej bódliw bó

Z radoſcżu pžiſchow ṅebeſkej

Ha ṅewopuſchcżiw żeni cže.

Pſchecżelſtwo ha bratrowſka luboſcż.

Ze wſchelakimi ṅezbożemi ſu tżwojſke ẇeſela pżeṁeſchane; ſchkropawȯ ha
cżeżki jo tohodla naſch pucż pżez żiẇeṅo, ha cżeżke te dṙeṁo, kotreż ma
nėkotré ṅeſcż; hale pżecżelſtwo ha bratrowſka luboſcż joho pucż debitaj
ha dṙeṁo cżeżke polóżitaj.

„Jow maſch twoje dṙeṁeſchko!“ praẇeſche nėdė jena macż k ſwojom ſénej,
hatż wón rano, ſtanéwſchi zwoża, ſo hótwacż potża na pucż daloki —
„jowlej maſch, k powojczé jo zjabukami ha k powojczé pak z kaṁeṅemi
naṗelṅene. Kaṁeṅe ſu k tomu, zo bó twoju mócz na ṅich ſpótaw. Ṅez je
zcżerpṅoſcżu ha ṅepraſchej ſo, tżohodla? Te pwodé budża twoju mocz zaſé
wobnowicż, hale ńejéz je pżez mėru, zo bȯ na pucżu ṅezkhoṙew.“ Tu powożi
jomu wona cżeżke tṙeṁo <pb n="56"/>na raṁo ha poda jomu nėkotre
najreṅſchich jabukow k jėdżi. B́ez ſtaroſcże ſén z ṅej z khejże dżėſche,
ha ṅemóſleſche na wobcżeżnoſcż ſwojoho dalokoho pucża; po huſkej
zcżeſczė woboj na mawu zelenu hórku dżėſchtaj, rȯżitżki z woboju bokow
kcżėjachu, żkowrontżki ẇeſele ſpėwachu ha raṅſche ſwȯṅtżko wobzwocżeſche
żtomow wėrſchki. Nėtkoj na hȯrku pżindżeſchtaj, wulki kraj ſo pżed nimaj
rozſchėrokoſcżi, powné horow ha dowow, ſkawow ha lėſow, zahrodow ha
holow. Macż pokaza z ruku tam, dżeż ṅewidżomné kóncz dalokoho pucża
bėſche. „Tamlej jo tón pucż, kotréż maſch hicż, — praẇeſche wona —
ṅekomdż ſo nidże, dokelż nėtkoj ſam póndżeſch. Ja budu dṙe pżecz wokow
teƀe ale widżecż ṁe ṅebudżeſch. Swȯſchecż budu cże wſchudżom, dżeż
budżeſch ṁe wot nėtżo proſécż; twoju próſtwu doṗelṅicż pak budu jenoż
tedém, déż po mojej woli, po mojim ſpodobaṅu budże?“ — Tole praẇiſchi
zubi ſo pżed joho wotżomaj. Wȯn ẇedżeſche, zo macż dobra jo, ale żtoż
wona praẇeſche, dérbeſche ſo ſtacż. Ẇeſele wȯn toho dla ſwój pucż
naſtupi, dżiwaſche ſo na tém ṙaném kraju, ƀez ſtaroſcże ladaſche na
wóſoke horė ha zkawė, pżez kotreż joho ẇedżeſche. Zjeném dobom zadé
mawoho kéṙetżka ṙané hóltżik wuſkocżi, „dżerż twoje dṙeṁeſchko“ —
praẇeſche wón, ha cżiſné jomu jabuko do rubiſchka — ẇele mojich bratrow,
kotrėchż twoja macż każ ṁe póſwawa jo, budżeſch na pucżu namakacż ha
ẇele ṙeṅſche jabuka budża hiżcże woni cżi dawacż.“

Ach té dobrocžiwa macži! — zawowa mwodžencz ẇeſele. — Teƀe chczu
poſkacž, na teƀe ſo ſpuſchcžecž, ṅech mój pucž ṁe ẇedže džežkuliż jo. —
Z tém džėſche wón ẇeſele ſkakajo dale ha wza ſebi jene jabutžko ze
ſwojoho dṙeṁeſchka. Spokojṅe dale bejžo wulada po khwile zaſé jedén
kėṙetžk, zadé kotrohož hóltžik wuſkotži. „Džerž twoje dṙeṁeſchko“ wón
zawowa — ha — ach — cžežki kaṁeṅ zlecža do ṅoho. Mwodžencz ſo poſtróži.
„Twoja macž jo mi kazawa“ — praẇeſche hóltžik — „hižcžen ẇele mojich
bratrow po pucžu na tebe tžaka.“ —

„Dėż té macżi jomu kazawa ſé, dha ṅech ſo ſtaṅe; te jabuko ſėm zjéd, kiż
ſé mi póſwawa, też tȯn kaṁeṅ chczu ṅeſcż, kiż mi pżipowożiſch.“

(Pžichodṅe dale.)

Nawėżki.

Haſlowſke ſerbſke towarſtwo zmėje ṅedželu 14. febr. w Haſloẇe pola
Rebiſcha zhromadžiznu.

Róbel, pžedſéda.

Ṅedželu za tédžeṅ 24. febr. ṅezmėje ani džiwocżanſke ani porſchiſke
towarſtwo zhromadžiznu. Prėdkſtejerſtwo.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Różka 2 tol. 5 nſl. też 2 tol. — nſl.

Pżeṅcza 4 = 7 1/2 = — 3 = 25 =

Jecžmeń 1 = 20 = — 1= 15 =

Wȯws 1 = 10 = — 1 = 2 1/2 =

Róch 2 = 12 1/2 = — 2 = 7 1/2 =

Heduſchka 2 = 12 1/2 = — 2 = 7 1/2 =

Khana Butré. 9 nſl. now.

Jutnitżka wukhadża kóżdu ſobotu z czéwȯm liſtnom, ha jo k dóſtaczu pola
redaktora Kurżanka, w Wellerez kniharni, ha pod bohatémi wrotami w
Budéſchiṅe. Kóżde tżiſwo pwacżi 1/2 nſl.

Za Jutnitżku poſtaẇene naſtawki habó wozjeẇeṅa maja ſo wotedacż pola
jenoho z redaktorow

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 8. 23. dżeṅ februara. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne Podawki.

Ze Schwiczé: Schwicza chcze do żadaṅow Rakuſkeje ha Bramborſkeje
zwolicż. Déż pak ſebi nėchtón móſli, zo budże nėtk revolutzijonſke żurwo
pżez wupokazaṅo nėmſkich cżėkaṙow ze Schwiczé zatékane, tón ſo jara
moli; dokelż czéwa Schwicza ſama jo ƀez mawoho wuṁeṅeṅa hórſcha hatż
ſami cżi ha woſobṅe ſu prėdkſtojecżeṙo ſchwiczarſkoho kraja deṙe
wudokoṅeni ha pruhwani zbėżkaṙo. Żtó ṅeznaje wot poſlenej ſchwiczarſkej
wójné ſem téch kraſnéch ludżi, każ Druej, Munczinger, Ochſenbein,
Furrer, h. t. d. bėchu — ha tucżi ſeidża ha ſu wóſche ſtawé narodneje
radé. Tak dowho hatż tak woſtaṅe, dha jena waka żeṙe na mėṙe ewropſkich
krajow ha zadżėẇe wſchė zṙadomne, ſwobodne ha trajacze wudokoṅeṅo wo
dalokich wokownoſcżach. Nėwėrno, nichtón ṅebudże na wutwaṙeṅo ha też
nicz na wupoṙedżeṅo ſwojich twaṙeṅow dżėwacż, komuż znaté zwózcżiwé
ṅepżecżel czéwo nėzdo zapalicż rozé. Joli Rakuſka ha Bramborſka nitżo
druhe ṅechatej, hatż wupokazaṅo wukrajnéch zbėżkaṙow ze Schwicze, dha jo
to tak ẇele każ nitżo, — haj zkeṙſcho hiżcżen ẇaczé żkodżi hatż pomha
dokelż nowé hnėw ha zwobé z tamoj ſtroné na ſo zcżehṅetaj. Ha żto budże?
teſamó, żtoż w lėtu 1836, dżeiż dérƀeſche Schwicza też tżródu czuzéch na
zadaṅa mócznarſtwow wupokazacż ha wo krótkim ſo zaſé wrócżichu ha kóżdé
wot nich ſédém druhich, hórſchich hatż kóżdé wot nich bė, ſobupżiẇedże.
— Ha kak móże tomu wotpomhane bócż? nidé hinak hatż pżez powaleṅo
nėtuſchoho ſchwiczarſkoho revolutzijonſkoho kraja. Budżeli to, Schwicza
ſama budże zaſé żtoż jo bowa, ſwobodne zbożomne kraleſtwo, ƀez tém hatż
po ſwojim nėtuſchim zaṙadwaṅu ſwojomu kónczej w ſkoku napżecżo beiżi. —
Hatż ſtaj Rakuſka ha Bramborſka żto dalſche wotpoladawoj hatż wupokazaṅo
wukrajnéch zbėżkaṙow, budże nas bliſcha pżichodnoſcż wutżicż. — Na
ṁezach pżepótaja ſo wſchiczé, kiż chczeidża ze Schwiczé do pódla
leiżaczéch krajow pżencż, jara krucże, ha wſchiczé, kotréchż piſma w
dobrém ṙedże ṅejſu, dérbja ſo zaſé wrócżicż.

Z Pariza 15. febr. — Telegrafiſka póẇeſcż wozjeẇa wudéṙené ṅemėr w
jużnej francz. krajiné Narbon. Nimale w wſchėch jużnéch ha raṅſchich
telach na to pokaza, zo móże, haj zo budża nowo zbėżki wudéricż. 24 dżeṅ
mawoho różka dérbi k tomu poſtajené bócż. Wóſchnoſcż pak jo na to
pżihotuwana. Franczowſka jo do 4 habó 5 wojerſkich wokreſow rozdżėlena,
ha ẇedżecżeṙo wójſka w téchſaméch czéle ſamoſtatni ha ſwobodni, zo
ṅetṙebaja haklej na porutżeṅa z Pariza tżakacż, hale ſmėdża poſtajecż ha
zkazacż, żtoż ha każ za trėbne zpóznaja. Na francz. ſejṁe jo ſo wulka
hara zbėnéwa, zo jo wójſk a ẇe<pb n="58"/>dżeṙam tajka mócz data;
wobcżeżuwaja ſo tež na Napoleona, kiż pżeczé nėżto tajke zapotżṅe.
Miniſter wójné zamoja kṅeiſtwo ha na liwiczu ſo wobrocżiwſchi, wowa wón
z wulkim woſow: „haj, haj, mó ſmó pżihotuwani — pżincżcże nėtk joli ſo
wam zpodoba.“ Na to ſo na wawkach liwiczé zawoſné howt ha hara zbėhṅe.
Nėkotfi ſtanu, beiża pżez ſejmownu k trübüṅe, ha chczeidża napżecżo
miniſterej rétżecż, dokelż pak poſtajené ṙad téch kiż wo ſwowo proſéli,
ṅemóże wopuſchcżené bócż, dérbja ſo zaſé na ſwoje mėſto wrocżicż.

Póẇeſcż, zo jo bramb. miniſter 18 miljonow za wójſko żadaw, jo też w
Parizu haru natżiniwo. Wone rėka, zo napżecżo Schwiczé póṅdże. Jena
ſrancz. nowina k tomu praẇi: zo ſu ſo Rakuſka Ruſénſka ha Bramborſka
zjenoſcżili z tém wotpohladaṅom: wſcho revolutzijonſke po czéwoj
Ewropſkej potwocżicż; ha zo budża pżichodne nalėcżo z tém zapotżecż. No
te jo bliſko!

Italſka. Joli dże żadén żonuwané kraj wo Ewropſkej, dha jo to toſkanſki.
Pwódna zeṁa, kcżėjacze wikuwaṅo, mnoho wopótaṅo czuzéch, — dobré ha
ſmėlné krajné wėrch. Wſchitko jo ſo pżez zbėżk zandżenoho lėta
pżeṁeniwo, jenoj naſch wójwoda jo tónſamſné woſtaw, ha wobſchėrnu
amneſtiju dowoliw. Kajke pwodé pak jo to nam pżiṅeſwo? Lėdém ſu ſo zaſé
wrócżili, dha też ſwoje mucżeṅa z nowa zapotżṅeja ha wóſchnoſcż dérbi z
nowa krucże napżecżo wuſtupwacż. Dokelż ſo na ſwojich ſamſnéch ludżi
doſcż zpuſchcżecż ṅemóżeſche, dérƀeſche Rakuſkich k pomoczé do kraja
powowacż. Kwódé ſu zaſé tak powne, każ dhé pṙedé amneſtije. Pżez
najbwazniſche ſluƀeṅa ſu tucżi ṅemėrniczé lud nažtżuwali ha zabwudżili.
— Wóſchnoſcż jo też za tém pżiſchwa, zo tſelbó ha druhe wójnſke
potṙebnoſcże z Franczowſkej ṁelcżo do kraja pżiẇezuja.

Z Roma. Ṗeṅeżne należnoſcże jo Bamż nėtk zaṙaduw aw, (ṁenujczé pżez
wupoſchcżeṅo) ha rėka, zo budże nėtk ſkoro pżincż. Znaté Rothſchild jo
te ṗeṅezépoſchcżiw. Dżiwne jo: zo jo ſo to ƀe wſcheje hypotheki ſtawo. —
Hiżcżen ſo póẇeda wot wobnoẇeṅa czérkwinſkich récżerſkich ṙadow ſẇ. Jana
habó Templarow, zo bóchu woni mėſto wójſka zaſtupili. —

Z Barlina. Nowu cżiſchcżerſki zakoṅ jo wujſchow. Tak ṁenuwane Kautzioné
ſu zaſé poſtajene, t. r. kóżdé, kiż chcze nowiné wudawacż, dérbi wėſte
ṗeṅezé pola wóſchnoſcże zapowożicż. Pżi nowinach, kiż ſchėſcż krótż za
tédżeṅ wukadżeja, wot 500 hatż do 4000 tl. (za tém mėſto jo, wo kotrémż
ſo cżiſchcża). Nowiné, kiż mėṅe hatž ſchėſcż krótż za tédżeṅ wukhadżeja,
nėżto ṁene. — Dale jo wo témſamém zakoṅe też poſtajene: „žtóž ṅewėrne
habó wumoſlene podawki zjawṅe wobkrucżẇe ha roznoſchuẇe, habó poſtajeṅa
wóſchnoſcže hidžeṅu wuſtaja — ma wot 20 hatž do 200 tl. pokuté dacž habo
4 ṅedž. hatž do 2 lėcže w kwódže ſeidżecž. Staṅe ſo tajke nėżto pžez
cz̀iſcz̀, dha woboj pokutže na ṅoho tžakataj.“ To budže jara zlė za
piſaṙow, kiž vža ha tež za tajkich, kiž na druhich ẇele rétža. Wſchak jo
to jenoj bram. zakoṅ, kiž nam ṅepwacži.

Bramb. miniſter wójné žada wot komoré 18 mil. toleṙ ṗeṅez za lėto 1850,
dokelž nuczkowne ha wonkowne naležnoſcže žadaja ſélniſche wójſko. —

Z Münchna. Proteſtow pžecžiwo tej w druhej komoṙe wobzankṅenej
emanczipatziji židow, jo tak ẇele, zo ſebi žanej radže ṅejſu, žto z nimi
zapotžecž. Wėſte dṙe jo, zo pžecžiwo tajkim žadaṅam nimale czéwoho luda
ṅebudža nitžo zapotžecž mócz — ha pṙeṅa komora budže ſo pžecžiwo
emanczipatziji wupraẇicž ha tak ta czéwa wėcz zpadṅe.

Z dreždžanſkoho ſejma. Tón tédžeṅ bó w 1. komoṙe kralowſki natžiſk wot
nėmſkich naležnoſcžow wuradžené. Wó hižon wėſcže, kak z nėmſkej jednotu
ſteji. Tak bė tež na naſchim ſejṁe. Hižon wuƀerk ſo pži rosſudžeṅu
tuteje naležnoſcže džėleſche. Wo komoṙe bė teſamo. Wſchiczéṙeṅe ze
ſwojimi naṁetami pžepažechu ha nitžo ṅebó wobzankṅene. To tež jo te
najlėpſche, žtož ſu tžinicž móli. Mó naſchich tžitaṙow ṅechamó
wobcžežwacž z témi wulkimi rétžemi, kiž ſu ſo <pb n="59"/>tam džerželi,
dokelž bė tola na kónczu wſchitko ruṅa 0. Jenoj to chczemó zpomnicž, zo
z Karlowitz pži ſwojich rétžach za Bramborſku wulki pžipad z trübüné wot
pżipoſuchaṙow dóſta. Miniſter Behr pak kruže jomu napžecžo ſtupi ha
zpomṅeſche tež wo dlėſchej rétži, zo z Karlowitz po prawém žadén prawé
Sachſa ẇaczé ṅejo, dokelž jo ſebi wo Bramborſkej wobſédženſtwo kupiw. —
Dale jo tež k pžizpomṅeṅu, zo cži na z wonkownej prawiczé z liwiczu
pz̀ecžiwo Karlowiczej woſwachu ha tak tež te poſleṅe powalichu. — Naſchim
tžitaṙam budže lubſche, te wo poſlenim tžiſẇe ṅewuẇedžene ſejmſke rétže
wot ſerbſkich naležnoſcžow džencz dale zhonicž.

Jednaṅo dreżdżanſkoho ſejma wo naṁet zapóſwancza P. Czéża poſtaẇeṅo
ſerbſkich ſudniſkich zaſtójnikow naſtupaczé.

(Pokrotżowaṅo)

Zap. Czéż rétżi dale: Moji kṅeża! Serb póta też w ſwojim tżaſu to na
ſwėtwo pżiṅeſcż żtoż joho cżiżcżi, ha żtoż ſebi pżeje. Ja móżu Wam
wobkrucżicż, zo móhw tajkich podcżiżcżeṅow ſta haj tawzénté poẇedacż,
hale ja wot toho wotpohladam. Rozprawa praji dale, zo jo ṅepżecżelſtwo
Serbow pżecżiwo wſchitkomu nėmſkomu, ha jich pżinarodżena ṅedoẇėra w
nowſchim tżaſu jara pżiberawa, hdżeż tola pṙedé pżibliżeṅo ƀez wobémaj
narodomaj mėſto namakawo. Ja dérbu wuberkej napżecżo prajicż, zo jo
nepżikhilenoſcż Serbow pżecżiwo nėmczowſtwu pżeczé jenak wilka bȯwa ha
to tohodla, dokelż ſu Serƀa pżeczė jenak wulku winu mėli wo nėmczowſtẇe
ſwojich podcżiżcżeṙow widżecż. To, żtoż wuƀerk za dobre ſpȯznaje, mȯże
jenoż k poẇetſcheṅu tutoho ṅepżecżelſtwa ſwużicż; tón jenitżki pucż k
zjednańu jo tón, zo ſo ſerbſkej rétżi wſchitke te prawa dowola, kotreż
ji Boha ha prawdé dla pżiſwuſcheja. Wuƀerk ſo dale jara moli, déż méni,
zo ſo ſkórżbó Serbow ṅeprawdé dla, kiż ſo jim pżed ſudom ſtaṅe, jenoż
pod klóżtrſkim ſudniſtwom namakaju. Ja dṙe ſém ſkwadnoſcż mėw z tuteje
ſtroné najẇaczė ſkórżbow ſwóſchecż, to pak leżi jenoż wo tém, zo mi to
wſchitko najbliże leiżi. Praſchejcże ſo ludżi pod druhimi ſudniſtwami,
ha wó budżecże toſamo zhonicż. Ja tudé wuwozmu te ſudniſtwa, każ
tachantſke w Budéſchiṅe, dżeż jo hiżom ṅedoſtatkej wotpomhane, dżeż ſu
hiżom ſerbſczé juriſtojo poſtajene. Tachantſke ſudniſtwo ma wilku
dowėru, każ wuƀerk z czéwej wėrnoſcżu praji. Drudże pak ſém ja ſam ſwėdk
bȯw kak ſo z ludżimi, z tżeſnémi mużemi wobkhadża, kajke ṅehodne rétże
dérƀa ſebi réchtaṙo ha gmejſczé prėdkſtojicżeṙo lubicż dacż, hejzoli tam
ha ſém nėżto żtoż ſo jim nėmſki praji ṅezrozeṁa. Wuƀerk dale praji, zo
jo też nėmſkomu burej kenſliſka rétż huſto doſcż mawo zrozemliwa. Chcze
ſnadż wón z toho doẇeſcż, zo to nitżo na ſebi nima, déż Serƀja hiżcżen
mėṅe dozrozeṁa, żto ſo pżed ſudom z nimi ſtaṅe? To móże nas zdobṅe k
tomu praſcheṅu hnacż: Su da ludżo ſudniſtwa dla, habȯ jo ſudniſtwo ludżi
dla na ſwėcże? Hiżcżen na nėżto chczu ſpomnicż. K. ſtatné miniſter
prajeſche, hejzo ſém joho praẇe zrozemiw, zo budże tón w Budéſchiṅe
poſtajené akczeſiſta pżichodṅe z krajneje pokwadniczé pwacżené. Hejzo
tomu tak jo, da jo nėżto hiżom wotſtroṅene, żtoż bėch ſebi hewak żadaw.
Ja ſo nadżiju, zo budża wſchė tajke ṅeprawdė ſkėṙe lėṗe wot miniſterſtwa
wotſtroṅene; dokelż żto móżemó mó Serbja pżez to, zo naſchi ſudniczé
ſerbſki ṅerozemja? Druhe naṁeté ſebi prėdkzdżerżo ſpokoju ſo w tón tżas
pżi tėm, żtoż jo nam pozkitżene. Jenoż wo to bóch hiżcżen krajne
kṅeżerſtwo proſéw, zo bó pżichodṅe ſo téch ṅepraſchawo ha tém ńewėriwo,
kotſiż dṙe ludowo lėpſche w ſwowach ẇedu, w ſkutkach pak je zakomdża.
Zda ſo, zo <pb n="60"/>chcze miniſterſtwo ſerbſku wėcz podṗeracż, ha to
Serƀja po tak ẇele ṅedoṗelṅenėch żadoſcżach też zaſwuża, dokelż woni
tżeſcża zakoné ha lubuja krala ha kraj, dżerża pak też na ſwojej
narodnoſcżi ha rétżi.“ —

Rozprawnik ♣D.♠ Weinlig zamoja ſo pżecżi-Schenkej ha Czéżej ha mėni, zo
wuƀerk ṅepraji, zo ſo pola Serbow panſwoẇanſke hibaṅa namakaja. Wón
jenoż wo tém nėkajke duchowne zjenocżeno widżi. Żtoż pak tu ṅedowėru
naſtupa, da ſtaj woboj rėtżnikaj pżidawoj, zo tu jo, ha ſtaj też
prajiwoj, tżohodla tu jo. Rozprawa pak jo jenitżczė tohodla na to
ſpomniwa, dokelż jo dopokazacż chczéwa, zo dėrbi ſo hiżom tuteje
ṅedowėré dla Serbow ſkórżbam wotpomhacż. Wo tėm nemȯże żane
wobſkorżuwaṅo ſerbſkoho luda leżecż, kotrohoż hódnoſcż ſém ja ſpóznacż
ſkwadnoſcż mėw. Żtoż pak to naſtupa, zo naṁet wuƀerka tak daloko ṅeṅdże
każ zap. Czéżowó, da to wėrno ṅejo; dokelż wón w jeném naſtupaṅu hiżcżen
dale dżo, ha ſpomni na nėżto, żtoż ſo w Czéżowém naṁecże ṅenamka, hatż
runiż jo zap. Czėż nam to privatṅe ſobudżėliw. To ſu ṁenujczé khóſté
(kotreż wuƀerk ṅecha za Serbow pżiſpoṙene mėcż). Wȯſche toho pak ſo w
naſchim naṁecże wſchitko to namaka, żtoż jo zap. Czéż mėcż chczėw.

Viczepräſidenta Schenk. Żtoż zamojeṅo k rozprawnika naſtupa, da mam jomu
napżecżo dżerżecż: dhé bóch ja tu rozprawu dżėwacż mėw, ja ṅebóch ſo
dwojczé na tu ṅedowėru ha te ṅepżecżelſtwo wrócżiw, kotreż, każ wuƀerk
wėri, w nowſchim tżaſu jara pżiberawo jo. Te najważniſche pak lejżi wo
tém: Ja ſém wo ſwojej rétżi wuprajiw, zo mi naṁet wuƀerka daloko doſcż
neṅdże, zo pak jȯn za zapotżatk, ha to za duſchné zapotżatk dżerżu.
Rozprawnik jo tudé druheje mȯſle, tohodla dowolu ſebi k mojomu
wuſprawṅeṅu ſczėhowacze pżiſtajicż. Czéżowomu naṁete jo dṙe pżez to
nėkak doſcż tżiṅene, zo jo pola krajſkoho ſuda w Budéſchiṅe ſerbſki
akczeſiſta poſtajené. Ale, moji kṅeża, to pak jo jenoż akczeſiſta, ha
hatżruṅe mi ṅepżipaṅe, khmanoſcż tutoho mwodoho muża do ṅewėſtoſcże
ftajicż, da tola wėſta zhoṅenoſcż k tomu ſwuſcha, joli dėrbi wużitk z
poſtajeńa ſerbſkich juriſtow nutsſtupicż. Tohodla nadżiju ſo ja, zo
budże ſo tutȯn akczeſiſta bórzé do aktuara ha jo-li móżno do aſſeſſora
pżewobrocżicż. Dale chcze wuƀerk, zo dérbi ſo te żadane poſtajeńo
ſerbſkich juriſtow haklen pżi zṙaduwaṅu ſudniſtwow ſtacż. To jo jara
ṅewėſta wėcz, kiż mȯże hiżcżen jara dowho tracż. Hejzoli pak jo Serbow
żadoſcż za ſprawnu ſpóznata, da ṅeſṁe jeje doṗelṅeṅo wot żanėch
ṅewėſtoſcżow wotwiſacż.

Zap. Czéż praji ƀez druhim, zo dérbja ſo też tam, dżeż jo nuzne, ſerbſke
protokóle ẇeſcż, dokelż hewak Serb zaſé ṅerozemi, żto podpiſa, ha ṅewė,
hatż jo ſo jomu prawda habo kżiwda ſtawa.

Hrabja Hohenthal: Ja ſém rozprawu czéle tak zrozemiw, kaž jo ju k.
rozprawnik wukwaduwaw, ha ſém ju toho dla z ẇeſowoſcžu powitaw; tež
zjenocžam ſo z tej khwalbu, kotruž jo prėni rétžnik ſerbſkomu narodej
daw. To žtož jo k. viczepräſidenta Schenk prajiw, nuzuje ṁe, jedén naṁet
ſtajicž, z kotrémž, kaž ſo nadžiju tez̀ wuƀerk pžezjene budže. K.
viczepräſidenta ṁenujczé ṙekné, zo ſo ṅeda widžecž, dé budže nowo
zṙaduwaṅo ſudniſtwow do ſkutka ſtupicž, ha zo móža toho dla Serbja dowho
tžakacž. Dokelż pak jo wot krajnoho kṅežerſtwa ta zwólniwoſcž wuprajena,
ha tež, kaž ſmó ſwóſcheli hižom pžez ſkutki wopokazawa, dowolu ſebi tón
naṁet ſtajicž, zo bóchu ſo do wuberkowoho naṁeta nėkotre ſwowa
pžiſtajiwo, ṁenujczé: prėṅa komora chczéwa w zjenocžeṅu z druhej
pžecžiwo <pb n="61"/>krajnomu kṅežerſtwu tu žadoſcž wuprajicž, zo „tak
khėtſe hatž mȯžno, wėſcži pak“ pži pžichodném zṙaduwaṅu a t. d. potajkim
zo ſo te ſwowa pžiſtaja „tak khėtſe hatž móžno, wėſcži pak.“

Miniſter Zſchinſki praji, zo pžecžiwo tutomu naṁetej nitžo ṅima. Tez̀
wuberk jo z nim pžezjene ha duž rėka nėtk naṁet wuberka wo czéwém kaž
ſczėhuje: „Komora chczéwa w zjenocžeṅu z druhej komoru pžecžiwo krajnomu
kṅežerſtwu tu žadoſcž wuprajicž, zo chczéwo tak khėtſe hatž móžno,
wėſcži pak pżi pżichodném zṙaduwaṅu ſudniſtwow pžez poſtajeṅo ſerbſkeje
rétže mócznéch juriſtow pola téch ſudniſkich wokreſow, kotrez̀ ẇele
ſerbſkich, nėmſkeje rétže ṅemócznéch pžiſwuſchaczéch maja, kaž tež po
potṙebnoſcži pži proczeſualnéch zakoṅach na wobſtejeṅa téch w Sakſonſkej
bódlaczéch Serbow po móz̀noſcži kedžbu bracž, ha te tohodla nuzne
wuſtajeṅa ƀez woſebitéch khóſtow za Serbow do ſkutka ſtajicz̀.

Tutón naṁet bó wot komoré jenowóſṅe hoṙewzaté.

Ze Serbow.

Nėkotre nėmſke tžaſopiſé ſu tu poẇeſcž rozſchėrili, zo jo ſeminarſki
direktor Dreßler w Budéſchini wot nabožneje wutžbó ſuſpendėrowané, ha zo
budža ſo ze ſeminarom pžemėṅeṅa ſtacž, kiž maja wotpoladaṅam wėſteje
politiſkeje ſtroné ſwužicž. To pak ṅejo wėrno, ha ma ſo czéwa wėcz tak:
dotalné prėni wutżer na ſeminaru wopużcżi ſwoje mėſto, ha ma ſo te ſame
tohodla znowa wobſadžicž. Tutón prėni wutżer pak ma po potṙebnoſcži
direktora zaſtupicž, ha woſebe tež nabóžnoſcż (Religion) wutžicż. To jo
dotalné wutżer też wo wſchėm tżiniw, ha jo nicz jenoż präparandam hale
też ſeminariſtam 1. ha 2. kurſa nabożenſku wutżbu dawaw. Nuznéch
wobſtejeṅow dla pak dérbi ſo nowomu wutżerej ſchėrſche mėſto wotewricż.
Najpṙedé dérbi ṁenujczé wo ſcżėhowaṅu ſerbſkeje peticzije wot jutrow
poṙadṅe ſerbſka rétż na ſeminaru wutżena, ha tež ſerbſka ſchula zawožena
bócž, to wſchitko pak pod ẇedžeṅom tajkoho muža, kiž wėcz ſamu ha tež
ſerbſku rétž deṙe znaje. Potom jo tež k pžiſpomṅeṅu, zo budže litžba
ſeminariſtow wo krótkim hatž na 60 poẇetſchena. Napoſledku wobſteji w
Budéſchiṅe präparandſki wuſtaw, kiž jo woſeƀe za ſerbſkich hólczow
zawožené, hatz̀ dotal pak ze ſeminarom wo žaném zjenocženſtwu ſtaw ha
tohodla tež tak kaž bócż dérbjawo zṙadowané bów ṅejo. Tohodla ſu dérbeli
za tajkim mužom ladacż, kiż bó nicz jeno mėſto pṙedawſchoho wuteṙa
wuṗelniw, hale też te ſpomṅene pżiſwuſchnoſcże na ſo wzacż mohw. Za
tajkoho muża ſu pak k. Wanaka ſpóznali. K. Wanak jo ſerbſki duchowné,
kiż hako tżwójek, pädagoga ha theologa runu tżeſcż zaſwużi, ha kotrohoż
budża joho pżichodni kollegojo wėſcżi też z luboſcžu powitacž. Zo ſnadż
budże wón pod ṁenom viczedirektor ſwoje zaſtojnſtwo naſtupicż, to
wotwiſuje wot nowoho zaṙadwaṅa ſeminara, ha namaka ſo pola druhich
ſeminarow toſamo. To pak wotwiſuje hiżcżen wot krajnéch ſtawow. Zo budże
pżichodṅe jenoż jedén wutżeṙ czéwu nabożnu wutżbu dawacż, to leżi wo
pädagogiſkich zakoṅach, ha jo ſo k. direktor też ſam wuprajiw, zo chcze
tuſamu wotſtupicż, hejzoli ſo hódné muż k tomu namaka. Wſchitczé Serbja
pak móża k. Wanaka na joho pżichodném nowém mėſcże z radoſcżu powitacż,
dokelż jo pżez ſwoje dotalne ſtaroſcżiwe ſkutkowaṅo za Serbow, wſchitkim
tu wėſtoſcż podaw, zo budże ſo za ſerbſkich mwodżenczow tak ſtaracż, każ
joho zaſtojnſtwo ha poladaṅo na ſerbſku narodnoſcż to pżikaże.

Ż Budéſchina. Poſleṅa zromadżizna, kotruż rétżeṅſke towarſtwo pżed
krótkim dżerżeſche, bė jara ſélṅe wopótana, tak zo bó lėdom jedén ẇazé
mėſto namakaw. K. Seyfertowa rozprawa wo wużiſkej hypothekarſkej
pokwadniczé bė jara <pb n="62"/>duſchṅe wuẇedżena ha powucżacza.
Wſchitkim ſo tak jara lubeſche, zo ſo nichtón do 11 pretż nehibaſche. Dé
bóchmó jenoż praẇe bórzé zaſė Lromadżiznu mėli.

Z Bórkowow w delnéch Wużiczach. Naſch wobſtarné duchomné Maténk jo
wumrėw. Tajkoho bohatoho faraṙa lochko ṅenadeṅdżeſch; pżetoż wón bė muż
k najmeṅſchom wot 80,000 tlr. Wo naſche wuprózṅene duchomnſtwo ſu ſo kk.
faraṙ Nowka (wudawaṙ brambórſkoho ſerbſkoho czaſnika) ha Markus, faraṙ w
Wulkim Ranju pola ſwoho Komarowa ha rektaṙ Kwiczka z Piczṅa zamojeli. —
♣ski.♠

Pżecżelſtwo ha bratrowſka luboſcż.

(Daleẇedżeṅo.)

Wón dale ſwój pucż dżėſche, hale nicz ẇacz tak ẇeſele ſkakajo. Nėtkoj bė
delkach w dole ha dżėſche po zelenej wutżczé dale pżi mawoj rėtżczé.
Drudé ƀez ſkawami daloko do ṙanoho kraja widżeſche; to joho zẇeſeli ha
jomu mócz da, k dalſchomu pucżej. Dżeż ſebi najṁeṅe móſleſche, za
tżornej ſkawó drudé jabutżko do dṙeṁeſchka pané, ẇeſele popané wón
kóżde. Hale nicz jenoż jabuka lėtachu do joho dṙeṁeſchka, tu ha tam też
cżeżki kaṁeṅ do ṅoho pané. To dṙe joho jara do raṁeṅa cżiſchcżeſche,
hale wona bė macżerna wola, te kaṁeṅe dérbjachu też ṅeſene bócż hatż k
kónczej toho pucża; żto jomu wóſche woſta, hatż je ſcżerpṅe dale ṅeſcż.
Swóntżko dṙe pżecz wóſche ſtupaſche, ha pót jomu na tżole ſtejeſche,
hale rėtżka k joho liwiczé jomu tżiſtu wodu k picżu da ha z ṅej zaſé
nowu mócz, na prawém boku pak khódné lėſk, wo ṅim ptatżki ẇeſele
ſpėwajo, tżas jomu pżikrótczichu. — Hale rėka ſo potża pomawu wot pucża
wicż ha ptatżkow ſpėwaṅo ſo zhubi, pod wiſatémi ſkawami wijeſche ſo
pucżik, hóltżkow z kaṁeṅemi bó pżecz ẇacz, ha téch z jabukami pżeczé
ṁeṅe; ſwóntżko joho zawoſṅe paleſche. „Ach macżi — żawoſcżeſche wón, —
„moje dṙeṁo ṁe k zeṁi twótżi, ṅezabócż na témlej cżeżkim pucżu ſwojoho
ſwaboho ſéna!“

Pżecz wobcżeżniſchi bėſche joho pucż, ſkawó wiſachu wóſche joho wowó ha
pużcżachu mawo ſwėtwa na żkropawu żcżeżku. Na prawóm ha na liwóm boku
wotżiṅachu ſo huboke dżėré: z jenéch woheṅ ſapaſche, z druhich wėtſik
duhjeſche, ha żana ruka ſo ṅenamka, kiż bó joho ẇedwa, — huƀeṅe ſo jenoż
wón dale cżeṅeſche. Ach, kak ſo jomu ſtéſkaſche za nėkim, kiż bó joho
żawoſcżeṅo ſwóſchaw ha joho tróſchtuwaw. Ale jenoż ſowó ſutachu wokowo
ṅoho ha z kżidwami joho do wowu cżeṗechu, wódne rapaki ſtraſchliẇe na
ṅoho rapachu. Joho mócz ſo zhubi, ha zrudné zlené ſo na żkropawó kaṁeṅ
ha bojazṅe ha ſtéſkṅiẇe za pomoczu ladaſche. Wo témlej wokomikṅeṅu
wobſwėcżi joho zdobom ſwėtwa mrótżel, wona ſo pżed nim dele puſchcżi ha
hlej — dwaj ṅebeſkej jandżelej ſtojeſchtej pżed ṅim.

Huſto duhja zémne pownóczne wėtſiki pżez kcżeṅa ṁeje ha ſnė zas padacż
pótżṅe. Hiżón róże ſwoje wojtżki k zeṁi pojſcheja, hiżón ſo ẇele tawzént
kcżėjaczéch woṗeżkow zrudṅe zahej ſṁercżi napżecżo zibuẇe, zarodnik
ſwoju nadżiju wotemṙecż widżi. Nėtk nalėcżo czéwu ſwoju mócz napina ha
wojoẇe pżecżiwo rożaczej zéṁe, wėtſiki cżėkaja, ſnė tahje, woṙewajo
ſwóntżko zadé mrótżelow wuſtupẇe, żtoż zrudṅe k zeṁi wiſaſche, zas ſtaẇe
ha żtoż zibṅene bėſche zas ſo zruna. Tajka bėſche ẇeſowoſcż toho ſo
dżiwaczoho mwodżencza, déż wón tej dweju jandżelow wulada. „Mój ſmoj z
ṅebes pżiſchwoj — praẇeſchtaj wonej — ha ſmoj twoju nuzu zhoniwoj;
chczeſchli ſo namaj dowėricż, dha chczemoj cżi ze wſchoho ṅezboża
pomhacż, ha teƀe hatż k kónczej cżeżkoho pucża doẇeſcż.“ — „„Ja chczu
twoje dṙeṁo cżi polóżicż, chczu cżi radżicż, hdéż w nuzé budżeſch;““ —
praẇeſche tón jedén. — „Ha ja chczu cżi pót z twojoho tżowa trėcż, na
żkropawó pucż cżi róże ſwacż, cże hójicż, déż b’dżeſch raṅené;“ —
praẇeſche tón druhi.

Z pukotaczej wutrobu ha ƀez rėtże ſtejeſche mwodżencz ha ṅeẇedżeſche
hatż w džiwném ſoṅe <pb n="63"/>leżi aƀó nicz. Wón ruku wupżėſtṙe, ale
ṅeẇedżeſche, kotromu ju dacż; polada na toho, chczéſche ju tomu, polada
na tamoho, chczéſche ju tamom dacż. Zdobom zmóſli ſo ha da kójżdom jenu
ruku, ha woboj hromadże joho ẇedżeſchtaj hatż k kónczej cżeżkoho pucża.
Ha bódṅe pucż hiżcżen bóle żkropawó bow, wonej joho ṅewopuſchcżiſchtaj.
Déż ſo wobſuné, wonej joho dżerżeſchtaj, déż pané, joho zbėhnéſchtaj,
bėſche wȯn mutżné, dha jomu picż ha ſwódke jabuka k jėdżi dawaſchtaj,
joho dṙeṁeſchko na khwilku ṅeſeſchtaj, zo bó jomu potom lóże bowo, —
hójeſchtaj joho rané, déż bėchu joho cżerṅe na pucżu zdrapali, ha ẇeſele
hromadże dale dżėchu pżez horé ha pżez dowó, każ jich pucż ẇedżeſche.

Ẇeſele bejżo mwodżencz hlėdom ſwoje dṙeṁo tżujeſche, zadé ṅoho tżorne
tżmowo ſkawó, pṙedé ṅoho ṙané pwódné kraj, dżeż kóncz ſwojoho pucża
ẇedżeſche; pżecz bliże ha bliże pżindże dowho pożadané bletżk; — zjeném
dobom ſtojeſche tam! — wſcha nuza bė zajſchwa; — ẇeſele ladaſche wón na
dowhi pucż, na ṅezbożo, kiż pżetraw bė. Dżakomṅe pané ſwojimaj
ẇedżicżeṙomaj wokow ſchije. Modżenczowa ẇeſowoſcż bėſche jimaj
najluƀſche móto nawożwaṅoho próczwaṅa, nėtk chczéſchtaj zas ſo do ṅebes
wrócżicż, hale tu pžiſtupi modżenczowa macż ha proſcheſche jej:
„Woſtaṅtej na zeṁi ha pomhajtej mojim druhim dżėcżom też każ tomlej,
ẇedżtaj jich po cżeżkim pucżu ha zaſwużtaj ſej jich dżak ha żonwaṅo.“

Ha wonej zwóſtaſchtej tu, bódleſchtej z tżwoẇekom, ha bėſchtaj joho
wutżeṙej wo kóżdej poczcziwoſcżi. — Ha tżwoẇekojo jej lubwachu, ſpėwachu
jimaj khėrluſche ha twaṙachu jimaj wowtaṙe, ha wopruwachu ſwoje
najluƀſche.

Ṅech jo pucż pżez żiweṅo tak cżeżki hatż chcze ha bódṅe tżwoẇeka ṅezbożo
ha hubeṅſtwo też hiżcżen bóle cżiſchcżawo, wonej jomu ruczé k pomoczé
datej ha wón ṅepodlejżi; ṅech ſo jeju wowtaṙe pod ſwėta prochom
zahrebaju, wo wutroƀe tżwoẇeka ſu jej ſẇate ṁena: pżecżelſtwo ha
bratrowſka luboſcż na wėtżne zapiſane.

Zbėrki.

* Straſchne wokomikṅeṅo. W lėcže 1810, hako kral Murat, jedén z
najṙeṅſchich mužow ſwojoho tžaſa, woſebṅe wo ſwojej póſchnej huzarſkej
draſcže, k nutſpaṅeṅu do Siczilſkeje ſo pżihotuwaſche, pžindże pokwadnik
(Zahlmeiſter) neapolitanſkoho wójſka na dompucžu z Neapla, džež bėſche
pžiprawó k póſwaṅu ṗeṅez zṙadowaw, pžez kraj džiẇich Kalabrezow. Wón
póſwa ſwojoho ſwužownika do prėdka, zo bó w jeném mėſtatžku, kotrež
hižcže doſanécž ſo nadžijeſche, hozpodu ſebi zamojiw. Hale džeṅ bėſche
tužné ha wón zapozdži ſo pžez pomawu jėdžeṅo tak jara, zo tamne
mėſtatžko dojėcż ṅemóžeſche, ha wo ſtarém pžezpólném twareṅtžku na drozé
pženóczuwacž dérbeſche. Hoſpodar bėſche wulki kruté muž z bruném
bezwotžom, ha ze ſélṅej brodu zaroſcžené. Pucžowaṙ bó pžecželṅe hoṙe
wzaté ha deṙe hoſpoduwané; k ſpaṅu pokazachu jomu pžez ſtaré khabwaté
ſkhód do bwukeje komorki. To mėſto bėſche ſkradžne, ha duṙe ƀez zanka.
Czuzomnik ſtaji ſtóltžk do duri ha powoži ſwoje wótṙe naloduwane piſtolé
kedžbliẇe pod ſwój wowak. Lėdém bėſche ſo wón dolenéw, hatž delekach w
kheži haru wuſwóſcha, kaž bóchu tam ludžo nuts pżiſchli, ha zkoro na to
wuſwóſcha wón ſtowpé jenoho muža na zkhodže. Pžez žkawbu w duṙach
ſwėtžeſche ſwėcza, kotruž hoṙe pžindžaczé w ruczé mėjeſche. Cżiſche
twótžeſche wón do duri, ha déž pótné, zo nėžto na putžu ſtóji, wotwótži
je wón tak daloko, zo móžeſche ſwoju ruku nuts téknécž, na tžož wón
ſtóltżk cžiſche pṙetž ſuné ha nuts ſtupi. To bėſche hozpodaṙ, ſwėtžnik w
jenej, ha wulki nóž w druhej ruczé. Wón pžiſtupi bliže k wožej. Wóſchk
napja ſwoje tſélbó pod poſleſchcžom, zo bó ſo ṙeſkot ṗera ṅepótnéw. Déž
muž k ſtroṅe woža ſtupiw bė, džeržeſche wón wóſchkej ſwėczu ƀez wotži,
kotréž pozdatžu krucže ſpaſche, hale drudé ſkradžṅe na ſwojoho
ſtraſchnoho hozpodaṙa polada. Tónlej pójſné ſwėtžnik na kóncz woža
džėſche ſebi po ſtóltžk na druhej ſtroṅe komorki, ſtaji jón k wožej ha
ſtupi na ṅón, <pb n="64"/>wulki nóž hižcže w ruczé džeržo. Wóſchk
chczéſche ruṅe hoṙe ſkotžicž, hako wón widžeſche, zo tónlej z kwatkom
nėžto khėtréch kruchow tutžnoho, kotrež wóſche woža wiſaſche, wotrėza,
ha kotrež pucžowaṙ pṙedé pótnéw ṅebėſche. Na to wotſtupi hoſpodaṙ,
wopužcži komorku ruṅa tak kedžbliẇe, kaž pžiſchow bė, ha džėſche k
ſwojim pṙedé pžindženém wódném hoſcžam dele. Kajki ſtrach wóſchk ſwojim
wožu lejžo — podarmo — wuſta, móže ſebi kóždé móſlicz̀!

* Czérkwinſka ſtatiſtika z Hawſtrijaſkeje. Po najnowiſchim ſtatiſtéſkim
wupokazomu namakaju ſo w khežorſkich krajach ƀez Wuherſkeje 61,888
mėſchnikow ha kṅežnitžkow, ha to: 35,728 Faraṙow ha Kapwanow, potém wo
703 mniſchich klóžtérach 14,500 mnichow ha 6000 Klerikaṙow; wo 113
kṅežnitžkaczéch klóžtérach 3660 kṅežnitżkow ha 200 Noviczow. Duchownſtwo
w Wuherſkej wobſteji nėhdže woko 20,000 woſobow (parſchónow). —

* Kaž bramborſka woborſka nowina piſche, tak jo w zaṅdženémaj dwėmaj
lėtomaj bramborſke wójſko w Barliṅe, Póznani, Erfurtže, Frankobrodže na
M. Dreždžanach Wratzwaẇe, Iſerloṅe, Elberfeldże, Schleswigu ha w
Badénſkej na ſcżėhuwacze waſchṅo cżerṗewo: czéłe moṙenéch bó 40 wóſchkow
ha 348 podwóſchkow ha wojakow, raṅenéch bó na 100 wóſchkow ha 1614
podwóſchkow ha wojakow.

Nawėżki.

Dżakpraẇeṅo.

Zjawné dżak zaſwużi wėſcżi naſch gmejſki prėdkſtojecżer, kṅ. Heinrich
Lehmann; nicz jenoj zo jo wón hiżon pżez tſi lėta tute ſaſtojnſtwo ẇed
ha to darmo ẇed, hale też wſchitke wunoſchki, kotreż na 23 tlr. wutżiṅa,
ze ſwojej móſchṅe zapwacżiw — ha wóſche toho hiżcżen 20 tlr. do naſchej
pokwadniczé za khudéch dobrocżiẇe dariw. Mó jomu toho dla z tutém naſch
najwutrobniſchi Dżak praẇimó ha proſémó, Bóh tón wſchohomóczné chczéw
jomu tute dobroté mnohe żohnuwacż, ha joho nam hiżcżen dowho ſtrowoho
zdżerżecż.

Pancżiczé 23. m. różka 1850.

J. Trutz.

w ṁeṅe wſchėch druhich.

Pżichodnu ſṙedu ẇetżor zmėje budéſke cżérkwinſke towarſtwo zhromadżiznu
w ſchuli.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Wȯſcha Niſcha Sṙedżna Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Kȯrcż Pwacżiſua. Kȯrcz Pwacżiſna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 5 1 27 1/2 2 — Woka 2 5 2 — 2 2 1/2

Pżeṅcza 4 5 3 20 4 — Jahwé 4 20 4 12 1/2 4 18

Jecżmeṅ 1 21 1 17 1 19 Heduſchka 2 15 2 8 2 12 1/2

Wȯws 1 7 1/2 1 2 1/2 1 5 Bėrné — 25 — 28 — 22 1/2

Róch 2 12 1/2 2 7 1/2 2 10 K. butré — 11 3/10 — 18 — 12 1/2

Jutnitżka wukhadża kóżdu ſobotu z czėwȯm liſtnom, ha jo k dóſtaczu pola
redaktora Kucżanka, w Wellerez kniharni, ha pod bohatémi wrotami w
Budéſchiṅe. Kóżde tżiſwo pwacżi 1/2 nſl.

Za Jutnitżku poſtaẇene naſtaw ki habó wozjeẇeṅa maja ſo wotedacż pola
jenoho z redaktorow

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 9. 2. dżeṅ mėrcza. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Z Barlina. Ta póẇeſcż, zo miniſter wójné 18 milionow ṗeṅes tṙeba, jo
ẇele ſtracha ha bojoſcże natżiniwa. Wſchiczé ſebi móſla, zo żana
hinajſcha wina bócż ṅemȯże hatż wójna z Rakuſkej. Nėtk pak ſu ſo tola
zaſé trochu zmėrili; dokelż pżetżorawſchim jena pȯẇeſcż, kotraż jo po
wſchėm zdacżu zminiſterſtwa ſamoho wujſchwa, zczėhuwacze pżiṅeſe: zo
wȯjnſke pżihotuwaṅo nikomu druhomu hatż Franczowſkim ṅepwacżi. Na
Franczoſu? to ſu tola dżiwne rétże! wſchak hcżen to w „Wochenblocże“
ſtawo ṅejo. Ta wėcz tak dżiwṅe hatż ſo bȯcż zda, pak traż tola czéle ƀez
to ṅejo. Wėſte jo, zo w Franczowſkej żawoſṅe ſcheri ha zo ſo ṅezpokomni
hiżon wot dlėſchoho tżaſa ſem móczṅe pżihotuwaja, te jim wohidne
nėtuſche kṅeżerſtwo powalicż; po czéwėm kraju ſu woni mutżili ha
żtżuwali. Wudėri pak tuta nowa revolutzija, ha dobódże traż, (ha to móże
ſo zkerſcho ſtacż hatż nicz, dokelż żtó dha wė, hatż budże wȯjſko ſwėrne
woſtacż) dha jo wėſte, zo ſo tżaſé tamnoho lėtſtotétka wrócża (żtȯ bó
ṅeẇedżaw żto chcze to praẇicż?) zo Franczowſka ṅezbóżném tżaſam napżecżo
dżo — ha zo tajke podawki też ṅebudża ƀez ƀezbȯżnéch zcżėwkow za ſuſodne
kraje woſtacż. Winé doſcż, po wſchej mȯżnoſcżi tajke wotpohladaṅa
zadżėwacż. Bez bramborſkim wójſkom w Badénſkej ha ƀez rakuſkim w
Arlberg, kotréchż jenoj rėka rozdżėli, jo najẇetſcha pżezjednoſcż, haj
najnutniſche pżecżelſtwo. Woni ſo pilṅe ƀez ſobu wopotaju, ha na
zhromadne wotpohladaṅa ſwawu wuṅeſuẇa.

Mannheim. Na 18. febr. pżeẇeſechu pżez naſche mėſto wulku hromadu
kachcżow; teſamo pżindżechu z Belgiſkej ha dżėchu do Schwiczė.
Wȯſchnoſcż porucżi teſamo pżepótacż ha lej, wone bėchu z tſelbami
naṗelṅene. Zo ṅebȯchu do wopacżnéch rukow pżiſchli, zkowa ſebi je naſcha
wȯſchnoſcż.

Z Münchna. Emanczipatzija żidow, to rėka, zo dérbja żidża wo wſchėm
porune prawa z kżeſcżijanami mėcż, wo pṙenej komoṙe hiżon wobzankṅena,
jo nėtk wo wóſchej radże k wuradżeṅu pżiſchwa. Mnoha ẇetżina ſo tam
pżecżiwo tejſamej wupraẇi ha zakoṅſki natżiſk, kiż bė też za to, jo
zacżiſṅené.

Na würtembergſkej, badénſkej, bajernſkej ṁezé budże wulke wojſko
rakuſkich ha bajernſkich wojakow mėſto dóſtacż ha każ praẇa, pod
rakuſkim wójſkaẇedżecżeṙu. Komu to pwacżi? komu heẇak hatż Schwiczė.

<pb n="66"/>

Z Frankfurta. Naſcha wóſcha rada (Senat) jo wobzanknéwa,
tſjomkralowſkomu zjenoſcżeṅu, (to jo nėtk po wotſtuṗeṅu Sachſénſkeje ha
Hanoverſkeje tak ẇele hako Bramborſka ſama) nicz pżiſtupicż. Rakuſka
zpotżina pżipad dóſtawacż.

Ze Schwiczé. Schwiczarſke należnoſcże naſtupacze póẇeſcże dżencza czéle
hinak klincża, hatż wóndaṅo. Pżedſéda francz. republiki jo piſmo do
Barlina, Wina ha Petersburka póſwaw, wo kotrémż rėka; „zo wón wot
Schwiczé nitżo żadacż ṅemóże, do tżoż wona ſama ṅezwoli.“ Wina toho jo,
dokelż ſo Jandżelſka też do toho mėſcha ha wſchomu, żtoż ſwobodnoſcż
Schwiczé zadżėẇe, napżecżo ſtupi; Napoleon pak tola Jandżelſku ṅecha k
ṅepżecżelej mėcż. Jena druha wina, kiż jo Napoleona k tomu hnuwa, jo,
dokelż wón ſam pṙedawſchich tżaſach hako potomnik Napoleona wupokazané,
w Schwiczé khowanku namaka, jow pżebówaſche, jenu wutżernu ẇedżeſche, ha
wo Kantoṅe Aargau prawo krajownika dóſta.

Z Noma. Mó ſo z nowa nadżijemó, zo budże Bamż zkoro pżincż. Pżedſéda
francz. republiki jo arczebiſkopa z Bourges wotpóſwaw, pżi bamużowém
wrócżeṅu do joho krajow Franczowſku zaſtupicż.

Franczowſczé w Roṁe zpotżinaja jara krucże wuſtupwacż. Hatż dotal
mėṅachu, zo budża z dobrém mėſto zmėricż. Dokelż pak ſo tohożruṅa ſta,
zo bóchu francz. wojaczé napaṅeni ha zkónczowani, dha jo nėtk wójſka
ẇedżicżer wukas daw, zo dérbi kóżdé, kiż nóż habó tſelbu pżi ſebi noſé
ſṁercże wumṙecż. To haklej jo lud praẇe zaſwobiwo, ha na ſwėtném dṅu
bóchu ſreicż mėſta zaſé tajke ṅekmanoſcže wuẇedżene. Nėtk pak ſtajṅe
ſélne potrullé nahaſach wſchėch kotréchż tṙechja, pżepótaja, ha dżeiż te
najṁenſche namkaja, habó żtóż ſo heẇak jim wobara, ƀez ſmėlnoſcże do
jaſtwa ẇedža; wóndaṅo mėjachu wokow 500 te żbożo, ha to na jeném dṅu.

Z Neapla piſaja, zo tam też jara ſcheri. Czéwa krajina Kalabrien jo do
wobleżenſkoho ſtawa (Belagerungszuſtand) poſtajena. —

Żtoż Grichiſku naſtupa, dha jo hiżcżen pżi ſtarém. Jandżelſczé z nimi
każ z ṅepżecżelami wobkhadżeja.

Konſtantinopel. Wo tamnéch nowinach namakaſche ſo wóndaṅo dlėſchi
naſtawk wot wóſchnoſcże, kiż praẇi, zo jo czéwa ṅepżezjednoſcż z
Ruſénſkej ha Rakuſkej zmėṙena ha zo jo Sultan wobzanknéw: téch wo
Schumla pżebówaczéch wuherſkich cżekṅenéch pżez woſebe k tomu
poſtajenoho komiſara do Varna pżeſadżicż, wot jow na parowodże
(Dampfſchiff) na kupu Malta pżeẇeſcż; ha zo móża tucżi potém hicż dżeiż
chczeidža, jenoj turkowſke kraje ẇaczé naſtupicż ṅeſmėdża; — ha zo jo ſo
Ruſénſka z tém zpokojiwa, ha bóſnadno dṙe też Rakuſka. —

China jo jedén pżewulki pohanſki kraj wo raṅſchej Aſizkej. Jandżelſka jo
każ wſchudżom też do téchlej wotleiżanéch krajinow ſwoje kṅeiſtwo
doṅeſwa. Nėkotre wójné hiżon z toho naſtachu, kotreż pżeczé zbożomṅe za
móczniſchich Jandżelſkich wupażechu. To też jim khrobwoſcż tżini, dale
ha bóle ſo wupżėſtṙecż. Zaſé jena nowa wójna ƀez nimaj naſtacż rozé.
Ṅech to bożeṁe jo każ chcze. Jena druha należnoſcż pak pżi tém jo, kiż
nam tu wėcz ważnu tżini ha naſche zatżutża wubudżi; ṁenujczé: wo tutéch
pohanſkich krajach jo pżez ẇelelėtnu ſtaroſcżiwoſcż kżeſcżijanſkich
krajow ha ṅepżewinitu próczu miſionarow ſéṁo kżeſcżijanſkeje wėré ſo
zakoṙenicż zpotżinawo. Tak ṅeſmėlṅe hatż heẇak chineſiſke kṅeiſtwo
pżecżiwo kóżdomu tajkomu wotpohladaṅu wuſtupaſche, jo ſo wone po tżaſu
nuzuwane widżawo, k tomu ṁelcżecż haj chineſiſki kheiżor jo wukas wudaw,
kiż wuznawaṙam kżeſcż. wėré ſwobodnoſcż dowola. Nėtk pak, każ jo ſo to
hiżon pṙedé też tak ſtawo, budże wėſcżi po wudéṙeném ṅemėṙe z
Jandżelſkim te najpṙenſche, zo budże ſo chineſizke kṅeżerſtwo na
kżeſcżijanſkimi wobodleṙami ſwojich krajow ẇecżicż, tżim ṁeṅe napżecżo
jandżelſkej pżemoczé żto zapotżecż móża. —

Ṅedaloko mėſta Neapel leiżi Veſuv, jena zpodżiwna hora. Na jeje wėrſchku
wotewri ſo bėzdṅa, kiż do hubiné horé ẇedże. Nėkotré żku<pb n="67"/>liż
khrobwé tżwojek jo tam do brucha horé zalės habó ſo tam dele puſchcżicż
daw. Khrobwoſcż k tomu ſwuſcha, dokelż ſtaiṅe ſo z ṅeje kuri, ha nuczka
tam ſécżi ha burcżi, ha ſo wari ha żeli, wėtżné woheṅ tam ṙeſka ha żri
każ najẇetſche rimotaṅo, zo zeṁa cżepocze. Tżas wot tżaſa, déż jo woheṅ
kruchi ṅewidżanéch ſkawow wotwaliw ha je do waṙaczoho wuſmuża zwariw,
wuprózni ſo hora tohoſamoho, — wuṁecze żeliwé woheṅ, ha rozṁecze ẇele
mil daloko kaṁeṅe, haj czéwo ſkawé — ha czéwa rėka tamnoho wuſmuża, Lava
ṁenuwané, wuliṅe ſo z wėrſchka horé ha wali ſo każ lijencza do
pódlaleiżaczéch krajinow ha zapuſcżi je. To ſta ſo tam też ṅedawno, 9.
10. ha 11. februara z jenej moczu ha ſurowoſcżu, każ ẇele zakraſnéch lėt
ẇaczé bowo ṅeƀe. Hora zdaſche ſo każ rozkwóta bócż — wóſoko hoṙe ſo
walaczé woheṅ zatżerẇeni czéwo ṅebjo kowoko; wucżo ha rucżo bė
ſwóſchecż, pżecżiwo kotrémż jo najſélniſche ṅeẇedro, wichor ha rimotaṅo
ṙana cżichota — zeṁa żṙeſche ha cżepotaſche — ha Lava wuliné ſo ha
beiżeſche, hodżinu ſchėroka rėka, tſi hodżiné pucża daloko ha hiżcżen,
hatż tutu póẇeſcż piſachu, ṅeƀe pżeſtawa, ſwoje ṅezbóżne żowmé dale
walecż. Na tutém pucżu ſo ji nitżo ṅeſtaja: nicz jenoj zo pwódne,
żonwane krajiné zapuſcżi — za krótki tżas bóchu czéwo wſé podmuṙene,
kheiże ha czérkẇe powalene ha na jich mėſcże zawoſta żeliwa kaṁentna
żkruta. Żawoſna jo natżiṅena żkoda ha ƀezbózné tṙechené lud. Żeni, praẇi
piſar tutoho, żeni ja ṅebudu zabócż, żtoż ſém widżaw — pżedznaṁo ſudnoho
dṅa ſém pżed wotżomaj mėw. —

Ze Serbow.

Wo 7. tżiſẇe naſcheje Jutnitżki tżitachmó te ſwowa: „Jow bė praẇe
widżecż, żto jo na jentżkim woſu lejżane.

Telei ſwowa ṅech ſebi woſobṅe cżiſami k wutroƀe wozmu, kiż na wólbu wo
tżaſu delanſkeje kermuſche ṅepżindżechu. Dé bóchu tedém pilniſcho hatż
ſo ſta pſchiſchli, bó wėſcże jedén muż wuzwolené bow, kiż bó ſwėrṅe za
zbożo Serbow rétżaw; hałe tak ta wėcz hinak wupaże każ jo to kóżdomu
znate. Wele wot téch Serbow pak ſo wobcżeżuẇe, zo dawkow ṁeṅe ṅejo, zo
na ſejṁe za Serbow praẇe doſcż ṅerétża. Żtó dha pak jo na tém wina? Déż
Serbja ṅechadża wuzwolecż dha budże ſnadż jedén druhi wuzwolené, kiż
drudé tola hinak zmóſlené jo, hako Serbja ſu, każ to pokaza ſejmſka
póẇeſcż wot 1. kom. tejeſameje Jutnitżki. —

Tżeſcż, haj jara wilku tżeſcž dérbimó pak wuprajicż jenomu jara tżeſnomu
nėmezej, kiż wo nėtuſchich poſejdżenach 1. kom. tak horliẇe za Serbow
rétżeſche ha po pſchiſwuſchnoſcżi Serbow należnoſcże zaſtupwaſche;
ṁenujczé kṅ. Schenk z Budéſchina. Jomu pwacżi to żtoż pżiſwowo praji:
Pżecżela z póznajeſch wo nuzé. —

Serbam bó wot 4. wuberka naſchoho ſejma każ Jutnitżka póẇeda,
prėdkṁetane, zo ſu Serbja z politiſkimi ha z panſwoẇanſkimi hibaṅami
zjenoſcżeni; zo ſo Serbja jara ṅeluboſcżiwi ha ṅewėriwi napżecżo Nėmczam
wopokazaja. Hale tón tżeſcże jara hódné kṅ. Schenk, kiż jo tola Nėmcz,
dopokaza, zo ma Serb powne prawo k tomu, ha zo Serbja, bórṅe drudé
napżecżo Nėmczam trochu ṅewėriwi bóli, tola po tém, déż ſu pżepokazani,
zo Nėmcz z ṅimi deṙe mėṅi, też ſwoje żiẇeṅo za ṅoho ſadża. Tżeſcż ha
dżak bódż tohodla hiżcżen junkrótż poṁenuwanomu kṅezej, za to, zo wón
hako Nėmcz, Serbow tak zakita.

Jurij Hawztén Bjarnad.

Z Budéſchina. Kak ſo tola tžaſé pžemėṅa! Tolej praju ſebi kóždé krótž,
déž na nėtſiſche ſerbſke žiẇeṅo pomóſlu. Jenož wo nėkotre krótke lėtka
poladam do zadé, ha kajki rozdžėl pótnu bez nėtſiſchim ha tedomniſchim
tžaſom. Zahoṙenoſcż za ſerbſku narodnoſcž bėſche dṙe hižom tež tedém
nėkotre mwode wutrobó zapžijawa, hale tute bėchu kaž ſamotne kwėtki wo
wilkej hale puſtej zarodže. Jich kcžėw bėſche dṙe lubozné, hale pokrété;
wſchudžom wokowo nich <pb n="68"/>roſcžeſche poduſchacza pjanka, kiž jim
mócz k roſcžeṅu precž ƀereſche, ha jim ze zažnej ſṁercžu rožeſche.
Serbſka rétž, ta nadobna, bėſche za žpatnu burowku mėta ha z towaṙſtwa
woſobnéch wuzankṅena. Serbſka narodnoſcž, tuta mwoda lipka, kiž do
ſucheje zeṁe zaſadžena podarmo na wokžeẇacze dežcžiki tžakaſche,
ſknėſche wo ſwojej mwodoſcži. — To jo ſo wſchitko pžemėniwo! Tamne
kwėtki ṅeſteja ẇaczé pokréte ha ſamotne, nė, wone zbėhaja ſwoje
khėluſchki praẇe póſchṅe k ṅeƀeſam, ha pjanka wokowo nich jo pžez
ſtaroſcžiwu ruku zarodnika wuplėta. Serbſka rétž ṅejo ẇaczé ta zaczpėta
burowka. Nė wona ſo runa ṙanej kṅežni wo nowej zébolatej draſcže, ha
tuta kṅežna jo wſchudżom w tžeſcži mėta, ha jej wotewṙa ſo wrota hordéch
rodow tak deṙe, kaz̀ jo ji ponižné dom wo luboſcži wottžiṅené. Ha tamna
ſwaba mwoda lipka jo k khėtromu žtomej zroſtwa, jeje koṙene ſu huboko w
zemi zaroſcžene, ſchėroke hawzé zakitaja ju pžed hoṙaczém ſwónczom ha
wichoré cžahnu ƀez ſtracha nimo ṅeje — W naſchim mėſcže dṙe žadén Serb
ẇaczé ṅejo, kiž bó, kaž ſo to pṙedé huſto ſta, ſwoju narodnoſcž zaprėw;
haj ſami Nėmczé ſu ſwoje zaczṗeṅo Serbowſtwa wot nėkotroho tžaſa ſem
czéle wotpowožili, ha ſu tomu rozomniſchomu zadžeržeṅu mėſto dali, zo
nėtk ſami ſerbſki wuknu habó ſwoje džėcži wutžicž dawaja. Na próſtwu
ẇele mėſchcžanow wutži ſo nėtk tež w mėſchcžanſkej ſchuli ſerbſki, ha
pžez 60 holczow ƀeru na tutej wutžbe džėl. Wutžeṙ jo k. Imiſch. Tež
hewak namakaſch huſto w domach, zo pilṅe ſerbſki wuknu. Woſobniſche
ſwójbó džerža ſebi tohodla ſerbſke ſwužowne holczé, zo bóchu jich džėcži
ſerbſki nawuknéli.

Nichtón ſo ẇaczé ṅedžiwa, déž ſo na zjawnéch mėſtach ha wot
woſobniſchich ludži ſerbſki rétži, dokelž kóždé ſpóznaje, zo Serbej tež
wo tutém naſtupaṅu teſame prawo ſwuſcha kaž komu druhomu. Spodžiwṅe
pokaza ſo pži Serboẇſtwu, kak móſlitžka kiž jo prawa ha na tžaſu,
wſchitke, tež te najẇetſche zadžėwki ſpowala ha z ṅepžewinitej moczu do
prėdka krotži. Serbowſtwo mėjeſche woſeƀe w naſchim mėſcže z ẇele
pžecžiwnoſcžemi wojuwacž. Liwkoſcž Serbow ſamóch, ṅedowėra ha
mawomóſnoſcž ſtajachu ſo próczuwaṅam wo zbudženo narodnoho zatžucża
wſchudžom napžecžo. Hale wobſtajnoſcž ha wutracžo jo tutu liwkoſcž do
horliwoſcže, ṅedowėru do najṙeṅſcheje nadz̀ije ha mawomóſnoſcž do
wutrobitoſcže pžewobrocžiwo. Tajke zadžėwki ṅebėchu pak jenož znutſkowne
ha wo Serbach ſamóch lez̀acze, nė, tež Nėmczé ẇedžechu krutu oppoſicziu
pžecžiwo Serbowſtwu. Tuta oppoſiczia mėjeſche wſchelake periodé, ha
pžeṁeṅeſche ſo z tz̀aſom ha z wobſtejeṅemi. Hako Serbſtwo ze ſwojim
próczuwaṅom do zjawnoſcže wuſtupi, powitachu je Nėmczé ze ſmėchom, kaž
to ṅerozomni ludžo pžeczé tžiṅa, déž nowa hale za jich ſwaboho ducha
ṅezrozemliwa móſlitžka w ſwėcže zeſkhadža. Tutón ſmėch pžewobrocži ſo do
wėſtoho ṅemócznoho ṁerzaṅa ha nėwaṅa, hako Serbſtwo ſpėſchṅe dale
krotžicž widžachu. To pokaza ſo wo ſwaṙeṅu ha haṅeṅu wſchoho žtož
ſerbſke rėkaſche. Pžiſwodžeṅo mėjeſche tež pomócznu ruku k tomu
podawacž. Hale Serbſtwo tedém hižon krucže ſtojeſche ha duż ſo tež tutón
ſrėdk be wſchoho wužitka pžetṙeba. Oppoſiczija woſwabné, pžeſta
wuſtupowacž, pžemėni ſo do zṅeſliwoſcže, ha khwaleſche na poſledku to,
žtož bėſche pṙedé haniwa ha pžeſcžėhawa. ♣M. C.♠

Dżėcżi ha kwėtki.

(Z pólſkoho pżewożi Jaroſwaw.)

Widżiſch tam dżėcżi na wutżczé wudéƀenej każ drohi perſiſki rub ze
wſchelako barƀenémi kwėtkami, kotreż ſu nalecżo, deżcż ha zeṁa tkali ha
kotreż jo ſwóntżko z tak ṙanémi barbami wobarbiwo. Tam pod lėſom
wuladaſch dwaj hȯlczow ha jene holtżatko. Jedén jėzdżi na dṙeẇaném koṅu,
zejrawa ze ſwojim teſakom, tżetżatė paṗerjané kwobuk na woẇe, ha dṙeẇane
wotrohi na nohomaj. Holtżatko raje z popku, kotruż jo z wėnczami
wudébiwa, kiż ſu dwójczé ẇetſche <pb n="69"/>hatż wona ſama. Tak z
tżaſami ludżo zbożo nadeṅdu, ẇetſche hatż ſami ſu.

Druhi hȯltżecz dżerżi kwėtku w ruczé ha lada k ṅebju.

„Żto ſé ſo do teje kwėtki tak zaladaw! dżeſche Marka, daj ju radſcho
mojej popczé. Tej ẇeſelo z ṅej ztżiniſch“

„Ow nė — wotmoji hóltżecz, ſtajṅe do khelucha pólnoho zwȯntżka ladajo —
nė, żkoda teje kwėtki, kiż tola wėſcżi tohodla roſtwa ha kcżėwa ṅejo, zo
bó w naſchich rukach zjadwa. Lej, luba Marka, kak jo ju Bóh lubu kṅez do
rjaneje ſuknitżki zhotwaw! Jeje draſta jo ẇele ṙeṅſcha hatż twoja.
Poſkaj, mi ſo zda, zo ma tuta kwėtka też żiẇeṅo ha zo ſwojich bratſikow
ha ſwoje ſotſitżki kwėtki lubuje ha mó morimȯ ju, déż ju wutorṅemó.“

„Nė, Michale, kwėtki nimaja żiẇenja, wotmoji holtżatko, hale ſu morwo
każ tu moja popka.“

„Ja cże proſchu, dżeſche hóltżecz, twoju popku ſu ludżo wudżėwali, hale
tuta kwėtka jo ſama ze zeṁe wuroſtwa, jo pod ſwónczom rozkcżėwa, jo roſu
piwa, ze zeṁe wodu ſrėbawa, ha ſwoje ſotſiki kwėtki lubo mėwa.

Tu pżibeża tȯn druhi hóltżecz, z dṙeẇaném ṁetżikom machajo, ha kwėtkam,
kiż duczé nadeṅdże, wȯjtżki wotrubwajo.

„Haṅbuj ſo Jurjo, ṙekné Michaw, tejko kwėtkow zabijecż! Dé bó k
najṁenſchom wėncz wot nich wiw, każ Marja!“

„„Ha tżom mi tu na pucżu roſtu!““ wotmoji Jurij.

„Ha żtó cżi kaza tudé bėhacż?“

„Ha żtó mi wobara? ṙekné hordże Jurij, to jo moja wuka, to ſu moje
kwėtki?“

„Wuka ha kwėtki ſu boże ha nicz twoje!“ Jurij hiżom ẇaczé ṅepoſkaſche ha
bėżeſche dale Michaw zawoſta ſam ha pżikwoni ſwoju wowu k kwėtczé.

Znajecże te wokomikṅeṅo, dżeż do dżėcżaczeje duſche ſtupi pṙeṅa mȯs z
ṅeƀes ha hibaṅo ſpȯznacża, blėde każ mėſatżkowo pruhi, ha wobwiwa wowu
hiżcżen drėmaczu? to jo zbudżeṅo duſche! Tedém ſo zda, każ bó ſo
wſchitko wujaſniwo pżed druhimaj wotżomaj, pżed wotżomoj ducha, każ bó
ſnutskomné wós k duſchi rétżaw, każ bó ſo dowhe cżmowo ſpaṅo k jaſnomu
ſonej rozdżėliwo.

Tajke bėchu Michawowe zatżucża pżi wobladaṅu kwėtki, kotraż jomu prėṅu
mós wot Boha w duſchi zażcżėpi. Na ṅu ladajo potża każ pżez mhu ſo
dopomnicż, zo jo ju nėchtón ſtworicż ha zeżiwicż dérbjaw, zo jo nėchtón
te kwėtki po wuczé rozſéwaw ha jim roſcż ha kcżėcż kazaw. Ha wón
pozbėhné ſwojej wotżi k ṅeƀeſam.

Ha na ṅeƀu ſo ſwónczo khowaſche, na różowém wożu, z mrótżelemi
wobcżehṅene mrėjeſche wone pomawu, ha blėdṅeſche hatż ſo z czéwa zakré.
Hale poſleṅe jeje pruhi poẇedachu Michawej toſamo, żtoż bė kwėtka kṅomu
rétżawa. Tedém wopżija wón Boha ha ſwėt, ha joho mwoda wutroba
pukotaſche z potajném zatżucżom radoſcże ha dżiwaṅa.

„Widżiſch ſwónczo, Juṙo?“ wopraſcha ſo Michaw.

„„Ja widżu! — wone ſo khowa,““ wotmoji Jurij.

„Ha wone cżi nitżo ṅepraẇi?“

„„Swónczo? Poẇeda da ſwȯnczo, khiba w bajczé?““

„Ṅemóſliſch ſebi té nitżo, déż ſwónczo ſo khowacż widżiſch?“

„„Ja ſebi móſlu, zo budżemó ſkoro ẇetżeṙecż, ha potom ſpacż póṅdżemo.““

„Ha ta kwėtka?“

„„Wſchak wėſch, zo kwėtki jenoż w bajkach poẇedaja.““

<pb n="70"/>

„Hale ṅemóſliſch ſebi té nitżo, déż na ṅu poladaſch? Żtó jo ju ſtworiw,
żtó jej kaza roſcż ha kcżėcż? Nemóſliſch té na to?“

„„Nė, wotmoji Jurij, na Boha móſlu ſebi jenoż na kemſchach, hejzoli zéma
ṅejo, ha pżi pacżeṙach, hezo ſo mi ſpacż ṅecha.““

„Hale wón jo wſchudżom, w kwėtczé, w ſwóntżku, kowo wokowo. Juṙo,
chczemoj ſo k ṅomu modlicż, té za nana ha macż, ja za ſwojej wotemṙetej
ſtarſchej.“

„„Ja budu ſo ẇetżor modlicż!““ ha bėżeſche dale; za nim Marja z popku,
ha wot jeje wėncza wotpadowachu kwėtki jena po druhej, tak każ tżwójek
na pucżu żiẇeṅa jenu nadżiju po druhej rozzubja.

(Pžichodṅe dale.)

Z Budéſchina. Zaṅdženu ṅedz̀elu mėjeſche wubeṙk macžiczé ſerbſkeje
zromadžiznu. Poſtajene bó, zo maja ſo za tute macžicžne lėto hižcže
tzoje knihe cžižcžecž, ṁenujczé 1) k. Mucžinkowȯ rukopis wot rodžižcža
na Landskróṅe pola Zholercza. 2) Ṗaté zeſchiwk tžaſopiſa ha 3) k.
Jentžowé rukopis wot Zelenſkeje.

— ♣ski.♠

♣Rózmarinka.♠

♣Hdyž ja džěch přez dubowinu♠

♣Napadny mje drěmota:♠

♣A mi k hłowje bě do ranja♠

♣Rózmarinka zakćěła.♠

♣Porjezał sym wšitkje pruty,♠

♣Krasny wěnč z nich napletł sej;♠

♣Pušćił sym jón powodżičcy♠

♣Po wodźičcy studnjenej.♠

♣Ta kotraž ju łójić budže♠

♣Rozmarinku zelenu,♠

♣Hišće moja luba budže♠

♣K tamej stronje za wodu.♠

♣Rano džěchu holčki krěcy♠

♣Wodu čerać do bowa,♠

♣A knim wěnc tam rozmarinki♠

♣Ksamej ławcy připłowa.♠

♣Rjana Młynkjec Liduška bė♠

♣Po njón so tam skhilawa♠

♣A ta wboha hołubička♠

♣Do wody tam padnyła.♠

♣Zwoni, zwoni trȯjcy zwoni,♠

♣Božo, što to znamenja?♠

♣Powjesće wšak lube ptački,♠

♣Snadž jo moja lubćička? —♠

♣Twoju lubu, twoju radosć♠

♣Z hotwali su do kašća,♠

♣Styrjo mužje w čornej drasćje♠

♣Do rowa ju kładžeja.♠

♣Ach mój Božo miłosćiwy♠

♣Wzał sy prječ mi njewjestu!♠

♣Powjesće wšak lube ptački♠

♣K jeje rowej šćežćičku.♠

♣Tam za hórku při cyrkwičcy♠

♣Knježe kury spěwaja,♠

♣Za cyrkwičku džesać kročel♠

♣W rowje leži Liduška.♠

♣Zrudny płakać chcu a žarwać,♠

♣Wotrjec zwětnom wjeselu;♠

♣Twojedla ty moja luba♠

♣Ćežkje horjo ponjesu.♠

♣Sćerpnje njesć chcu křiž a zrudžbu♠

♣Hač tež mje smjerć wumoži,♠

♣A wěnc rózmarinki něhdy♠

♣Mi so na row połoži.♠

♣Milna Delanski.♠

<pb n="71"/>

Katżka ha katżor.

Mó móſlimȯ naſchich tżitaṙow zẇeſelicż, dėż jim tam ha ſém jenu z téch
duſchnéch baſnitżkow ſobudżėlimȯ, kotreż ſo w tżaſopiſu macżiczé
ſerbſkeje namakaja, ha hiżcżen mawo znate ſu. Lėṗe pak tón tżini, kiż
ſobu do towaṙſtwa macżiczé ſtupi. Wȯn zmėje to w pownej méṙe, żtoż
móżemó mó druhim jenoż wo krotkich wucżawkach podawacż.

Katżka bachta k katżorej:

Poſkaj mużo rozſudżej.

Ṅej to hordoſcż ṅezṅeſna,

Ṅepżiſtojna khwalerſka —

Kajku kokoſch haru dżėwa

Dėż jo żane jejo mėwa.

Wohidne jej’ khwalerſtwo

Bó pak hiżcżen zejſchwo ſo

Ale tu maſch honaka

Tón haklej cżi dékota:

Moja żona, nejko nejko!

Nėtk jo zṅeſwa bėwe jejko!

Katżor praji! ſpokoj ſo,

Ṅewėſch ſwėta waſchnitżko?

Tżeſcże doſcż zo ṅedatże,

Pṙed, hatż jejo zṅeſwa je,

Z czéwa pak to wėcz jo ſtara.

Mawó kwas ha wulka hara!

Zbėrki.

* Kral Jochon Murat ha kuchaṙ wójwodé z Cambacéres. Nėduſchi neapelſki
kral, ſwawné Murat (praj Müra) bėſche ſén khudoho ſchewcza w
Franczowſkej. W ſwojej modoſcżi wukṅeſche wón rėzniſtwo. Hako wutżowné
hólcz dérƀeſche zamojene ṁaſo ludżom domoj noſécż. Tak pżindże też nėdé
k kucharej wójwodé z Cambacéres, ha pżiṅeſe ṗetżeṅ. Wonaj ſo
zwadżiſchtaj, ha tón rozzwoƀené kuchar cżiſné jomu ṗetżeṅ do wowé, tak
zo ſo Muratej krej z hubé ha z noſa lijeſche. Tutón podawk wottraſchi
Murata wot ſwojoho ṙeṁeſwa, wȯn dżėſche do wojakow, ha da ſo do pėſcheje
gardé zapiſacż. Joho ṙane ſtawó, joho khrobwoſcż ha wutrobitoſcż, wėczé
kiż pola Napoleona ẇaczé pwacżachu hatż woſobné narod, pozbėhnéchu joho
w krótkim tżaſu k generalej. Telej ſamownoſcże zbudżichu kedżbliwoſcż
Napoleonoweje ſotré na ṅoho. Wona da jomu ze ſwojej ruku prawo k joho
pżichodnej wilkoſcżi, ha każ jo znate bėſche Karolina w duchowném
naſtupaṅu na ſwojoho wilkoho bratra najbóle podobna. Z krótka potom bó
Napoleon kheiżor ha joho ſwak Jochon Murat potajkim franczowſki préncz.
Hako tajki woƀedwaſche wón junu pola wójwodé z Cambacéres, kotréż jara
dobre blido dżerżeſche. Murat namaka wſchitke jėdże tak deṙe
pżihotuwane, zo wójwodu proſcheſche, zo bó jomu ſwojoho kuchara
wotſtupiw. Hatż ruṅe ṅeradé dérƀeſche ſo Cambacéres k tomu podwolicż, ha
za wilku tżeſcż dżerżecż, zo ſmė ſwojoho kuchara ſwakej wſchohomócznoho
Napoleona wotſtupicż. Po woƀedże daſche tohodla wójwoda ſwojomu kucharej
pżed ſo pżincż, ha wozjewi jomu joho prėdkſtejacze zbożo. Kuchar padże
zaſtróżené ha ſṁercż blėdė ſwojomu kṅezej k nohomaj ha proſcheſche joho
boże dla, zo bó joho Muratej ṅewotſtupiw. „Hale, tżohodla nicz?
praſcheſche ſo Cambacéres. „Nadné kṅeże, déż ṁe préncz widżi, budże mi
ƀez miwoſcże wowu wotrubacż dacż, dokelż wón wėſcżi na tu kżiwdu zabów
ṅejo, kotruż ſém nėdé pżecżiwo ṅomu, hako wón hiżcżen rėzniſki hólcz
bėſche, wobojſchow.“ Wón wupoẇeda na to kṅezej te czéwe tedomniſche
podeṅdżeṅo. Tón radżeſche jomu, zo bó na mėſcże Pariz wopużcżiw. Kuchar
cżekné z Franczowſkeje, ha zawożi ſebi w Hamburku wulki hoſcżencz, dżeż
ſwojim hoſcżam jara huſto poẇedaſche, kak jo ſo jomu ſchwo.

Nawėżki.

— Dokelż jo ratarſke towarſtwo pżi Tżorniczé wużitnoſcż ha nuznoſcz
ſkocżaczéch wikow tudé w Neſwatżidli zjawṅe dopokazawo, dha jo ſo <pb
n="72"/>wot Kralowſkoho miniſterſtwa znutzkownéch naležnozcżow dowolacza
konczeſéja k wotdżerżeṅu mėſatżnéch ſkocżaczéch wikow, w zjenocżeṅu z
dżėwowémi wikami za zémſke mėſaczé, tudomnej gmejni dawa a pżez
Kralowſku krajſku direkczéju pżez poſtajene ſudniſtwo ſem wozjewiw.

Rozpomnejo to wſchitko podpiſanaj k zjawnomu nawedżeṅu dawataj, zo budże
ſo z wotdżerżeṅom tajkich ſkocżaczéch wikow, kiż ſo pżichodṅe prėṅu
ſredu kóżdoho mėſacza zmėja, ſredu 6. mėrcza 1850 zapotżatk tżinicż.
Stanſki ṗeṅes (Stättegeld) ſo pwacżicż ṅetreba.

W Neſwacżidli 1. decz. 1849.

Po porutżnoſczi kṅejſtwa: W ṁeṅe gmejné:

Eduard Moldau, Pjetr Pólenk,

inſpektar. prėdkſtojer.

♣List na Tebje!♠

♣Luby bratřje! Ty hižom wot někotreho časa sem mjelčiš, kaž by ći pawk
hubu zapřadł. Ja sym teho dla hižom wšelakje protyki dźěłał. Najprjedy
sebi myslach, zo sy ducy z Njeswačidła zamjerznył. Alje bjez tym je
žałosnje tało! a Ty tola tež tajki njejsy zo by ženje njeroztał. Aby, je
snadź će wulka woda sobu wzała? Ja sebi to skoro myslić njemóžu, dokjelž
Ty do njeje wulkje kruchi njedźeržiš; a potom by Ty tež wěsćje něhdźje
„wisajo wostał“, dokjelž dźěn to hjewak Twojemu wašnju runje napřećiwo
njeje. Aby molu so ja, a Ty sedźiš kaž starosćiwa pata na jejkach
Twojeje wučenosćje, a pytaš něšto prawje khmane wulanyć? Ow, njemjelč
dlěhje, a wutorhń mje bórzy z mojeje njewěstosćje, wšak wěš, zo mje
Twoje słowa zwjesela, kaž miłe zynki aeolskjeje harfy, kaž pluskot
spěšneje rěčki, kiž so přez kwětkojtu łučku wije, kaž zwuk lubozneho
zwónčka, kiž k wobjedu zwoni. Twój a mój tołsty přećel a jeho
mlokolubowacy susod dataj Tebje postrowić. Měj so derje! To z wutrobu
přeje♠

♣Twȯj manuscriptowlačny Michał Šibak.♠

♣Na. M. Delanskjeho.♠

♣Twoje poslenje připismo je so spodobało, duž njekomdź so, a pósćel
bórzy zaso něšto, a napominaj tež swojich přećelow!♠

Pżeproſcheṅo.

Lubi Serbja ſu z tutém na pżichodnu wutoru (hako 5. mėrcza) ẇetżor
ſchėſtej hodżiṅe do ſwoṁanoho dwora pżeproſcheni, zo bochu ſo na
ſwiṅaczémi nóżkami ze ſelu ha zkiſawém kawom wokſchewili.

M. Kopri.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcż Wȯſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżiſua. Pwacżiſna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 5 1 27 1/2 2 — Woka 2 5 2 — 2 2 1/2

Pżeṅcza 4 5 3 20 4 — Jahwė 4 20 4 12 1/2 4 18

Jecżmeṅ 1 21 1 17 1 19 Heduſchka 2 15 2 8 2 12 1/2

Wȯws 1 7 1/2 1 2 1/2 1 5 Bėrné — 25 — 28 — 22 1/2

Róch 2 12 1/2 2 7 1/2 2 10 K. butré — 11 3/10 — 18 — 12 1/2

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 10. 9. dżeṅ mėrcza. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Nėmczowſtwo.

Z Barlina. Pola nas ſo ẇele wot wójné póẇeda. Na koho dha pocżeṅemó? No
to jo nam wſcho jene! pah na Franczozu, joli tam, każ znate, też naſchim
krajam rożacza hara naſtaṅe; pah na Schwiczu, hatż runiż jo podwolṅe do
żadanoho wuhnacża cżėkaṙow zwoliwa, joli też Nowe-Hród, (Neuſchatel) do
poſlenej revolutzije pod bramb. wóſchnoſcż ſwuſchaczu krajinu, zaſé won
ṅeda. Haj też wójna z Rakuſkej jo móżna wėcz, joli Bramborſka na ſwojich
dotalnéch pucżach woſtaṅe. Też z Danſkimi móże wójna wudéricż. — Żto té
praẇiſch? to jo wam wſcho jene! dha dṙe chczeicże wó wójnu mėcż? No haj,
haj, tak ſo zkoro zda — naſchi ẇedżicżeṙo chczeidża wójnu, dokelž jim
pobrachuẇe mócz, krajne należnoſcże na mėrném pucżu k zbożomnomu kónczej
ẇeſcż; — wſcho jo tak zaſchṁatane, zo ſu dowėrnoſcż ha nadżiju każ k
ſamom tak też k ludej zhubili ha wójna jo jim poſleni ſrėdk, zo mowo
tomu wotpomhane bócż. — Jo dha to praẇe, tajke ſrėdki nawożecż? — Ja
wſchak to ṅekhwalu, ja je haṅu. — Budże dha potém lėṗe? To wſchak ja też
za to ṅedżerżu. No żto dha to cżi waſchi kṅeża chczeidża? Ladaj, kmótſe,
ja chczu tebi praẇicż: déż naſch lud do wójné pocżehṅe, — déż zmėje
kóżda ſwójba jenoho habó ẇaczé ſwojich lubéch wobżarwacż, dha bdża
zabócż na wſchelake wėczé, kiż nėtkoj k ṁerzaṅu wóſchnoſcże milioné
wutrobow zahoṙa. — Mėniſch té, zo budże pżez to zabóte? ṅebudże ſo to
duczé zaſé wrócżicż? ṅebudże to też na ſwėtwo pżincż, zo jo wóſchnoſcż
ṅetṙebawſchim tajkelej tżiniwa? żtó bdże ẇaczé k ṅej dowėrnoſcż mėcż
mócz? — Bėhdha Bramborſkej, joli to zahe doſcż ṅezpóznaje. — No wſchak
tak ṅezakadżej! móſli jenoj ſebi, Erfurtſki ſejm bdże tón mėſacz romadu
ſtupicż, ha tak ẇele hatż jo mi wėdomne, ſu tam tola praẇe duſchni ludżo
wuzwoleni. — Ja cże proſchu, ṅerétż mi wot Erfurta; to jo te ṅezbożo, zo
kral jón ṅecha zpadnécż dacż. — Kral jo też wraczlawſkoho biſkopa
Diepenbroka do Erfurta powowaw. — Oh ṅe! — Hale ṅewėſcże dha, zo jo tón
wotpraẇiw ha wot teje tżeſcże ṅerodżi? — tón jo mudré. — Lejcże jenoj,
żto mi ruṅe mój ſwak z mėſta póẇeda: kral jo zkadżuwaṅo erfurtſkoho
ſejma na ṅewėſte tżaſé wotſtorcżiw. To jo deṙe, dha traż wot czéwoj
wėczé nitżo ṅebudże. Ha móſlicże ſebi jenoj, naſch kral pżeczé ẇaczé
ſwojich pżecżelow zubi: Heſſen-Kaſélſka jo też wot Bramborſkoho
zjenoſcżeṅa wuſtupiwa; ha w Badénſkej bóchu też Bramborſkich radſcho žtó
wė dže rodżili hale woni ſebi pomhacż ṅemóża, dokelž żanu ſamoſtatnoſcż
ha ſwobodnoſcż nimaja. Badénſka hiżon jo nimale kaz̀ bramborſka krajina.
— <pb n="74"/>No dha zkoro nichtón ẇaczé wóſche woſtacż ṅebudże hatż mó
Bramborſczé ſami. — Mi ſo to tola woprawdże dżiwṅe bócż zda. Nimale
wſchitkeṙeṅe nėmſke nowiné za Bramborſku piſaja, ha ju kwala, ha w
zjenoſcżeṅu z ṅej jentżke móżne zbożo za nėmczowſtwo pótaja, ha namakacż
ſo nadża; — za Rakuſku nichtón ṅepiſa — ju wſchudżom haṅa ha zadſṗeja,
ha tola dżeṅ wote dṅa Rakuſka ẇaczé pżipada dóſtaṅe. —

Na 25. febr. mėjeſchtaj bramb. komoṙe poſlene poſejdżeṅo, ha zapóſwanczé
póṅdża dom. Wonej ſtaj w tutéch dṅach hiżcżen jara pilnej bowoj ha ẇele
prėdkleiżaczéch natżiſkow, z ẇetſcha be wſchoho jednaṅa, pżijawoj. Dowho
ṅeiſmó nidże na ſwėcże tajkich podwolnéch ha poſwuſchnéch zapóſwanczow
zromadżenéch widżeli kaž w Barliṅe.

Bramborſki kral jo ſebi nóżku raniw ha rana jo tak zwa, zo wożo ṅeſṁe
wopuſchcżicż.

Wot bramb. wójſka, kiż ſo woko Erfurta zromadżiwo, pocżanu 10,000 mużi z
Baterijami na bajernſke pownóczne ṁezé. Wo mėſcże Koburg budże wojerſka
wóſchnoſcż. —

Rakuſka jo natżiſk noweje wuſtawé za nėmſke kraje wupóſwawa. Wo tejſamej
jo poſtajene, zo zmėje wo wóſchim zaſtojnſtẇe zaṙadwaṅa nėmſkich
należnoſcżow Rakuſka 2 — Bramborſka 2 — ha Baiernſka 1 wós. Na druhe
kraje ṅejo kedżbu brane. —

Sedmihródſka jo z nowa zaſé wot Ruſow wobſadżena. Każ rėka, jo ſo to
toho dla ſtawo, zo bó rak. wójſko z ẇetſchej moczu na ſwojich nėmſkich
ha italſkich ṁezach wuſtupwacż mowo.

Rėka Dunaw jo w Wuherſkej zawoſnu żkodu natżiniwa.

Z ẇele ſtronow rak. krajow ſwóſchimó wot żkódnéch ṅeẇedrow ha wichorow;
bóſnadno zcżėwki wóndawſchich póẇeſcżow wot Veſuva. Hale też zaſé druhe
ſtraſchne wichoré Rakuſkej roża, ṁenujczé ṅezpokomnoſcż ha ṅemėr jużnéch
ſwoẇanow. — Wo Bóſniſkej, kiż z Krowatiſkej ṁezuje, ſu ſo Swoẇeṅo zaſé
pżecżiwo turk. wóſchnoſcżi pozƀenéli. Też rak. praſcheṅo ze Sultanom
hiżcżen ṅejo zaṙaduwane.

Griechiſka. Jandżelſka jo trochu pżeſtawa, bohich Griechow ſcharwacż.
Wone ſo zda, zo jo ſo Franczowſkej radżiwo, tutu należnoſcż zaṙadwacż.

Z Roma. Wo Terraczina jo wſchitko za bliſki pżikhad Bamuża pżihotuwane.
Franczowſki wóſchi w Roṁe jo ſwojim wojakam wozjeẇiw, zo budża wo
krótkim nėkotre regimeté Rakuſkich do Roma pżicżanécż ha jich napominaw,
z luboſcżu téchſaméch hoṙewzacż. —

Ze Serbow.

Z Bohecz moſtow. Wulka woda ha żawoſné wėtzik bėchu wina, zo dowhi tżas
ṅemóżach won hicż. Déż pak ṅedawno tak ṙane dné nutzſtupichu, tak
ṅemóżach ſo ẇaczé domach zdżerżecż; ha dokelż nam w Jutnitżczé drudé ze
ſakſkich Delan nėżto wot Serbowſtwa piſali bėchu, tak chczėch hicż ſo
ſam ze ſwojimaj wotżomaj ha wuſchomaj pżepokazacż, kak tam tola z nim
ſteji. Ja podach ſo tohodla nimo Ṅeſwatżidwa (dżeż mȯżu druhi krȯtż
dóṅtż) najpṙedé do Koſlowa. Pola Falenta wuladach „Tydż. Nowinė“ na
blidże lejżo. To moju ſerbſku wutrobu bȯle wokżewi, hatż żklencza piwa
moje cżėwo, hatż runiż piwo też huƀene ṅebėſche. Bȯrzé zhonich też, zo
ſo tam wo wſé Jutnitżka pilṅe tżita; też namaka ſo tam jedén ſobuſtaw
„Matżiczé ſerbſkeje“. W Koſloẇe bėſche ſo mi hako Serbej deṙe ſpodobawo,
ja dżėch dale do Nowoſlicz. Zo budu tam Serbſtwo deṙe zaſtuṗene
namakacż, toho ſo nadżijach. Ja też ſo wo tém ṅebėch moliw! Déż ſo
ṁenujczé praſchach, kak tam ze Serbſtwom ſteji, tak dȯſtach jara
ſpokojne wotmojeṅo, dokelż ma tam ſkoro kȯżdė dobru ſerbſku wutrobu.
Jutnitżku jich tam ẇele ſobu tżita; <pb n="75"/>tola pak dérbja, każ
ſwȯſchach, tam hiżcże nėkotſi bȯcż, kotſiż wot ṅeje ṅerodża, habó ẇele
ẇaczé zo ju radé tżitaju, hale tola ſobu ṅedżerża, hatżruniż to deṙe
mȯli. Dale ſwȯſchach z ẇeſowoſcżu, zo ſo tam też „Tydż. Now.“ tżitaju ha
zo jo też „Matżicza ſerbſka“ tam zaſtuṗena! Déż dale do Ralbicz
pżindżech, tak wobkrucżi mi dobré pżecżel, zo tam ze Serbſtwom deṙe
ſteji. Zẇetżoh wſchitczé ſu za Serbſtwo zahoṙeni (jenoż z nėkotrémi
wuṁeṅeṅemi); to hiżom na tėm zjawṅe widżimó, zo ſo tam nimale 20, praj
dwaczécżi Jutnitżkow ſobu tżita, wóſche toho hiżcże nėkotre „Tydż.
Nowiné“, ha jo tam też ſchėſcż ſobuſtawow „Matżiczé ſerbſkeje“![13]⁾
Hale ſerbſke napiſma na putżnikach, każ w Nowoſliczé, hiżcże jow
ṅewuladach! (Ja ſo pak nadżiju, déż zaſé do Nalbicz pżindu — ha to budże
wokowo ſẇatkow — zo tam je potém namakam!). Dėż bėch do Koṅecz pżiſchow,
tak ſo moja zraduwacza wutroba do zrudobé pżewobrocżi, déż widżach ha
ſwóſchach, zo tam hatż dotal jenoż mawo wutrobow za Serbſtwo bije.
Zjawne dopokaſmo toholej wobkrutżeṅa mamȯ, déż rozpomnimȯ, zo ſo tam
jenoż 2, tżitaj dwej jenitżkej Jutnitżczé dżerżitej, każ bȯ mi
wobkrutżene! Hatżruniż jo tam burow doſcż — ha ƀez nimi też zamȯżitéch
burow! — Nėtk dżėch do Schunowa k piwarczej. Hatżruniż bė tam khėtra
ƀeſada ſo zejſchwa, ha hatżruniż, każ ſwóſchach, ſo tam dżeṅ wo te dṅa
wulka ƀeſada zkhadżuje, tak tola bohużel tam podarmo za Jutnitżku habȯ
Tydż. Now. wokow ladach! To horliwu ſerbſku wutrobu zrudżi, déż do tak
wuƀernéch piwnéch khėżow w Serbach ſtupi, ha tam anicz jenu ſerbſku
nowinu ṅewulada! Hewak pak w Schunoẇe ẇele ludżi kóżdé tédżeṅ
zẇeſowoſcżu na Jutnitżku tżaka ha potom ju radé tżita, każ mi jedén
wobſtarené muż poẇedaſche; po tajkim też tudé Koṅetżanow pżetṙechja! Ja
ſo potom zaſé wrȯcżich (dokelż bėſche hiżon popowṅo ha ẇetżor tola zaſé
domoj dėrbjach) ha pżiṅdżech do Trupina. Też tu ſu dobri Serbja ha
tżitaju z dżėlom Jutnitżku ha z dżėlom Nowiné. Napoſledku zẇeſelich
hiżcże ſo wulczé, ha to w Rakeczé, dėż tam pola pżekupcza Sajberlicha na
blidże lejżo „Jutnitżku ha Tydż. Nowiny“ wuladach, też pódla nazhonich,
zo ſo tam ẇaczé „Tydż. Nowinow“ dżerżi. Déż bėch tu żklentżku winka
wurazéw, podach ſo pżi jaſném mėſatżku zaſė domoj zẇeſowej nadżiju na
nėtk zakcżėte lėpſche tżaſé Serbowſtwa! Lejcże moji lubi tżitaṙo! Taklej
w tamném dżėlu ſakkich Delan ze Serbſtwom ſtoji. Na Jutré chczu ſo zaſé
won podacż ha nėkotréch druhich wſach ſo rozladacż. Nitżo za zwo!

Waſch Nebojſo.

Z Radwoṙa. Serbſka dobrocżiwoſcż ha nutnoſcż za Bożu tżeſcż żeni
ṅewoſwabi. Nėtziſchi tżas jo zawėrno zrudné ha cżeżki; kȯżdé ma nuzé ha
haré doſcż, ſwoje nainuzniſche potrėbnoſcże zpokojicż: Ha tola ſu mnohe
ha wulke darė, kotreż ſu naſchomu Bożomu doṁei zkrótka daṙene. Mȯ ſmó
doſtali:

a) tzi Réſwa, jene tżerẇene, jene zelene ha jene tżorne. b) Jenu dowhu
Albu, c) jene woſebne Velum. d) jenu kraſnu Bórzu, e) ſchėſcż rubow na
wowtaré, f) jedén rub na Tabernakel g) jedén rub ha dwai ſwėcżeṅkai na
ſẇ. Marinė wowtar, h) ṙane nuchawki na wulki wowtar, i) jene Antipendium
(pżiſtawk k wowtarei) k) dwė koſchélczé za Swużownikow l) Kṅezomai nowe
mėczki, m) kraſné woſobné <pb n="76"/>Tṙeṗen k Swėcżeṅkam na ſẇ.
Boſcżiowó wowtar, kotréż budże poſdżiſcho z tém napiſmom: ♣k česći
swjatomu Boscianei♠ wudébené, n) dwoje hanki z taleromai k wowtarei ha
jenu khanu k duṗe wot naſchoho pṙedawſchoho Kṅeza ♣Dr.♠ Geißleṙa o) pżez
hromaduzwojeṅo nowo mahré z ranei tżornei pwachtu (k jeje dopwacżeṅu dṙe
nam hiżcżen nėkotre toleṙe pobrachuẇu.)

Dokelż nėkotzi wot téchlei dobrocżeṙow nam czéle neznacżi ſu, ha ſo też
wo druhich woſadach namakaja, wupraẇimó tu ztém wſchitkim, kiż pżez
telei daruwaṅo naſch Bożi dom tak ṙeṅe wudébéli ſu, zjawṅe naſch
wutrobné dżak. Bȯh chczéw jich daré, kotreż ſu woni k ſpėchuwaṅu joho
tżeſcże darili, za jedén khwalbné ſebi ſpodobné wopor zpóſnacż ha jich
za to ztżaſnémi ha wėcżnémi kubwawi bohatże żonuwacż.

Cżi Prėdkſtojicżeṙo.

Dobré żort. Lėkar ṅeƀe do towarſtwa pżiſchow. „Dże ſé wtżora bow?“ ſo
joho pżecżel praſcheſche. „Ja dérbjach, mėṅeſche lėkar, do H.... tam
jedén nėmcz ſerbſki wukṅe, ha jo ſebi pżi tém zazék zwamaw“

♣M. N.♠ Zandz̀ene tžiſwo Jutnitz̀ki pžiṅeſe pod podpiſmom Jurij Hawžtén
Bjarnad naſtawk, kotréž najpṙedé wot wuzwoleṅa, potom wot ſkutkuwaṅa za
Serbow na dreždžanſkim ſejṁe ſo wupraẇi. Hatžruṅe ſém wo ẇaczé hatž
jeném naſtupaṅu z tutém pžez jene, da nemóžu ſo tola wo wſchėm z nim
zjenocžicž. Zo ſu naſchi Serbja pži poſlenim wuzwoleṅu jara ṅerodni
bóli, ṅemóže nichtón prėcž, zo ſu ſebi pžez to žkodžili jo tež wėſte;
dokelž pži nėkajkim dżėlbraṅu hodžeſche ſo w 11. wokreſu tež do 1.
komoré Serb, naſch tžeſcžené Seifert wuzwolicž. Tónſamón bó, kaž ſém
pžeſwėdſené, wėſcži wo kóždém naſtupaṅu za zbožo ha lėpſche Serbow
rétžaw ha wojuwaw.

Po tém ſo Nėmczam, każ k. Schenkej, kiż ſu naſchu wėcz podṗerali, dżak
ha khwalba wupraji; to jo ruṅe tak ſdobne każ ſprawne. Tón tżeſcżené
dopiſowaṙ ńeſmėdżaw pak pżi tém na k. hrabju Hohenthala zapomnicż. Wón
bėſche tón prėni, każ ſém zonicż ſkwadnoſcż mėw, kiż naṁet zapoſwancza
Pėtra Czéża z radoſcżu powita, ha wobżarwaſche, zo jȯn ṅejo ſobu
podpiſacż ha tak k ſwojej ſamſnej należnoſcżi ſtżinicż mow. Też joho
podnaṁet wopokaza joho pżecżelne zmóſleṅo pżecżiwo Serbam ha ńeƀeſche
tón ſamón za nas ƀez ważnoſcże. — Zo pak hiżcżen tón habo tamón Nėmcz
wot panſwoẇanſkich hibaṅow ha wot ṅedowėré Serbow pżecżiwo Nėmczam
bledżi, ṅemȯże nas na żane waſchṅo molicż. Kóżdé rozomné ha nėkak
rozladanė tżwóẇek wė, żto ma wot toho dżerżecż; też jo na tajke rėtże
wot zapȯſwancza Czéża czéle po zaſwużƀe ha wėrnoſcżi wotmoẇene. Serbow
dowėra pżecżiwo Nėmczowſtwu budże wo tej mėṙe pżibėracż, każ budża
Nėmczé pżecżiwo nam ſprawni.

Z Jėzenczow. Nam jo k wuſchomaj pžiſchwo, zo jo jena pilna tžitarka
Jutnitžki (poſkajcže, poſkajcz̀e, wó mwode holczé!) w ſakſkich delanach
dérbjawa prajicž, zo hižcže chcze ju jenož tȯnlej mėſacz ſobu džeržecž,
potom pak wottedacž, dokelž tam žane „mawe kuſki,“ k. r. ſmėſchki jaczé
ṅenamaka, kaž w pṙenich tžiſwach t. l. Jenož tohodla jo ſebi wona
Jutnitz̀ku dawa zamojicž! Nó, mó ſo ji to ṅedžiwamó, żto jo ji na
politiczé ẇełe lejžane? Tolej ṅech ſebi cži tžitaṙo Jutnitžki za wuſchi
téknu, kotſiž chczedža lutu politiku, ha jenož politiku! Z toho pak
widžimó, zo dérbi w Jutnitžczé wſcho zaſtuṗene bódž, politika tak deṙe,
kaž nowinki ze Serbow, ha pódla tež nėkotre „ſmėſchki,“ tak zo tam kóždé
tžitar nėžto ſpodobne namaka. Tohodla ſo pak tež nichtó hórſchicż
ṅedérbi, déž wón wſchitko po ſwojej móſli ṅenamaka, dokelž wone jo
znajowne, zo ſo jenom nėžto ṅezpodoba, žtož ſo druhom ruṅe praẇe lubi! —

<pb n="77"/>

Dżėcżi ha kwėtki.

(Daleẇedżeṅo.)

Ṅezrozeṁené wot téch, kiż z nim w jenej ſtarobe bėchu, móſleſche wón
khwilku, zo ſnadż ſu wſchitke joho móſle ſón bóli. Wón tżujeſche
potṙebnoſcż ſo pżepokazacż; zo praẇe ma, to praẇeſche jomu joho wutroba;
wón dérƀeſche ſo wuznacż nėkomu tajkomu, kiż bó joho zrozemiw; tohodla
ƀeżeſche k cżecże.

„Ja proſchu, cżeta — ṙekné Michaw do jſtwė ſtupiwſchi, ṅejo Bóh ſam te
kwėtki tak ṙeṅe wudébiw?“

„„Tak jo moje dżėcżo!““

„Ṅejwėrno, kwėtki ſu k tomu zo bóchu je dżėcżi torhali?“ zawowa Jurij:

„Ṅejwėrno, zo nicz? zawowa tu Michaw — wſchak kwėtki lubuja kwėtki, każ
tżwóẇek tżwóẇeka.“

„„Kwėtka, moje dżėcżo, wotmoji kṅeni Wornarowa, kwėtka ṅelubuje, dokelż
ani duſchu, ani móſle nima, ale roſcże za tżwóẇeka póchi, jėdże ha
lėkarſtwa dla.““

„Ach, moja cżeta, ṙekné Michaw, jo da Bóh to wſchitko tżwóẇeka dla
ſtworiw, ha żto tżwóẇek za to Bohu lubom kṅezej tżini?“

„„Wón jo jomu za to winojté pobożné, poſwuſchné, dobré bócż, wſchitkich
lubo mėcż, ha na nikoho ſo ṅenėwacż, ha Boha luboh kṅeza wóſche wſchoho
lubuwacż.““

„Ale, moja cżeta — dżeſche Michaw — móże da to bócż, zo bó kwėtka
zeſkhadżawa, ze zeṁe wodu ſrėbawa, roſu piwa, ha ſwónczu ſo wotewriwa
ſamoho tżwóẇeka dla? Ha w puſcżiṅe, dżeż ludżo ṅejſu, ſu tola też
kwėtki?“

Kṅeni Wornarowa, pżez telej praſcheṅo trochu zamolena, wotmoji, zo bó
jenoż te dżėcżo wotbówa: „„Tam ṅejſu żane!““

Michaw ſo zamóſli. „Ha kak ludżo wo tém ẇedża, déż tam żane ludżo
ṅejſu?“

„„Z tżaſami pżindu tam woni —““ wotjoji kṅeni.

„Ha kwėtki tam nédom wuroſtu, tak khėtſe hatż ludżo pżindu?“

„„Zawėſcżi, jolizo ſu wuſéte!““

„Ale ſame wot ſo ſo nenaṅdu?“

„„Nė!““

„Mi ſo zda, cżeta, zo jo Bóh tón kṅez kwėtki jich ſamóch dla ſtworiw.
Ludżo ſu ſo jenoż tak narétżeli, zo bó jim nichtón ṅewobaraw je
torhacż.“

„Żto té bajeſch? Michałe! — zawowa kṅez Wornar z rubém woſom z kanapeja
ſtanéwſchi, na kotrémż bėſche wo mėṙe trubku kuriw — cżeta to lėpe
rozemi hatż té!“

Michaw ſo wuja bojeſche, ha wotṁelkné. Na róże, kiż w wokṅe ſtojachu,
ladajo, pomóſli ſebi: Tute różc tu ṅejſu ſame pżiſchli, bohe jate, kak
ſu ſwoje kwėtki k woknu zwobrocżeli, kak do dwora won ladaja, kak cżėmno
dérbi jim tu bócż! kak blėde tola ſu. Tamne kiż pżed woknom roſtu na
powėtſe ſu ẇele ṙeṅſche.

„Cżeta, wopraſcha ſo wón znowa ju zlochka za ſukṅu torhajo, ha bojazṅe
na wuja poladujo — ſu te róże ze zarodé?“

„„Haj, ze zarodé ſu.““

„Teſame?“

„Haj, teſame!““

Potom wotṁelkné wón ha zamóſli ſo znowa. Jurij twaṙeſche na blidże ród z
khartow, ha dujo jon zaſé powali. Maṙa ẇedżeſche żiwu rozmowu ze ſwojej
popku. Michaw ladaſche ha móſleſche.

„Cżeta — potża wón z cżicha, wuladajo zo bė Juṙowé ród panéw — padaju
też naſche domé tak, déż móczné wėtr zaduje?“

„„Z tżaſami, déż ſu huƀeṅe twaṙene, ſtaṅe ſo to.““

„Ha déż ſu deṙe twaṙene, dṙe wėtżṅe ſtoja?“

„„Nė, jenoż dowho.““

„Kak dowho?“

„„Wſchelako, z tżaſom jara ẇele lėt! daloko wot nas, w najhorcziſchim
dżėlu ſwėta, kotréż ſo Afrika ṁenuje, jo kraj Egyptowſka, tam ſtoja
twaṙeṅa, żawoſṅe wilke, zwonka na tón ród po<pb n="78"/>domne, kotréż
tamlej Jurij ſtaja, ha dokelż ſu tak wilke ha kaṁeṅtne, ſu ẇele tawzént
ludżi pżėtrali.““

„Kak ſo tute twaṙeṅa ṁenuja?“

„„Piramidé!““

„Su to czérkẇe habo domé?“

„„Rowé!““

„Ha rowė ſu ludżi pżėtrali! — dżeſche Michaw — ha domé, w kotréż mó
bódlimó, ſnadż bórzé rozpanu?“

„„Za ſto lėt ẇaczé ṅejſu.““

„Ha żto potom?“

„„Pak je nėchtón znowa natwari, pak nicz!“

„Ha żto budże na témlej mėſcże?“

„„Wſcho móże tu naſtacż abo nitżo, polo, czérkeẇ, kėrchow, ródż.““

„Ha żadén tżwóẇek ṅebudże ẇedżecż, zo ſmó tu bódlili?““

„„Wėſcżi nicz!““

„To jo zrudṅe — ṙekné Michaw — ha na tém mėſcże, dżeż mó wumrejemȯ, móża
ſo druzé ẇeſelicż?“

„„Tżomu nicz?““

„Michale, wſchak tola bledżiſch, każ ƀez rozoma, prajeſche kṅez Wornar,
ha cżecże woſtudu natżiniſch. K tżomu tajke praſcheṅa, jolizo chczeſch
ſo praſchecż, da praſchej ſo nėżto rozomniſche! Żto jo tebi na tém: żto
tu jo, ha żto tu budże? Tżomu ſo radſcho ṅepraſcheſch, kak ſo żito ſéje,
kak ſo polo wora, kak ſo wowé korṁa, kak ſo kupuje ha pżedawa?“

„Ha tżomu to, wujo, prajeſche Michaw?“

„„Wſchako budżeſch nėdé ratar!““

„Nė!“

„„Ha tżohodla nicz? żto to móſliſch dżėwacż?““

„Ja ṅewėm — ja budu móſlicż na Boha luboh kṅeza ha na kwėtki!“

Kṅez ha kṅeni Wornarowa na ſebe poladnéſchtaj, ha poladnéwſchi ſebi
woboj dwaj k zrozeṁeṅu daſchtaj, żtoż tola zrozemiwoj ṅebėſchtaj. Ha
Jurij zawowa:

„Macżi, ja budu wojak, zmeju ſwėcżate epoleté, ha ṗera na kwobuczé, ha
żkórṅe z podkowkami ha wilke ſlėborne wotrohi. Ja pocżahnu do wójné,
budu ſo bicż, pobiju wſchitkich ha budu general, ha potom kral, ha
wożeṅu ſo z jara ṙanej kralownu. Ta zmeje, każ ſo w bajczé poẇeda,
mėſatżk na tżole, ha draſtu z wėzdami, ha budże parle pwakacż — Nė,
pwakacż ṅebudże — tżomu pwakacż, mȯj budżemoj jara zbożomnaj, zmejemoj
wilki zwoté ród ha brillantowe wokna.“

„„Ha żto budżetaj dżėwacż?““ wopraſcha ſo macż ſwojoho ſénka watkujo.

„Mój budżemoj ſo ṙeṅe wuhotowacż, ha budżemoj ſejdżecż każ nan ha macž,
ha zmėjemoj woſtudu:

Starſchej ſo ſmėjeſchtaj.

„„Tżoho dla woſtudu? Wſchak ſo namaj ṅewoſtudżi.““

„Ale jo to móżno, ſpochi na kanapeju ſejdżecż ha woſtudu ṅemėcż?“

„„Wſchak mamoj dżėwo!““

„Haj, macż żtrémpé żtrékuje ha nan z nohu cżumṗe.“

„„Nan huſto piſche, ha móſli pżeczé nėżto, ha ja, déż ṅedżėwam ſebi też
nėżto móſlu.““

„Ach, tżomu móſlicz, ja ſebi móſlicż ṅebudu, tżomu bó to bówo?“ To jo
żawoſne woſtudne! Ja budu wokow bėhacż. Aj Maṙa, déż budu kral, da
budżeſch widżecż, kajku ṙanu draſtu chczu twojej popczé kupicż! Ha nanej
ha macżeri budu dacż ẇele, ẇele — czewó mėch ṗeṅez, dokelż nan ha macż
jara ṗeṅezé lubujetaj.“

„„Marka, żto budżeſch da té tżinicż?““ wopraſcha ſo nan, kotromuż ſo to
ſpodobaſche.

„Ja ṅewėm, nanko, kak to budże! ale kaž ſo mi zda, déž budu wotroſcžena,
budu ja prawa kṅežnitžka, potom budu ſédacž na kanapeju, wſchitczé budža
ſo kemni kwonicž ha mi ruku koſchicž. Ja ṅezmėju žanu pėſtontžu ha tež
żanu popku ẇacz, budu pžed hoſcžemi ẇele rétžecž ha ſo ſṁecž; mi budže
dowolene ſo hotwacž hatz̀ do ſnėdaṅa — dokelž budu jara ṙana. Lej, tu ṁe
wolada jedén bohaté kṅez, woženi ſo zo mnu, ha potom kupimoj ſebi dwė
džėſcži, budžemoj jej <pb n="79"/>wotcžahnécž ha lubuwacż, kaž nan ha
macž nas. Ha potom, déž zeſtaṙu, da zmėju mėſto popki pſétžka, budu
bréle noſécž, džeṅ wote dṅa ke mſchi khodžicž, na wſchitkich ludži
ſwaṙecž, žtrémpé žtrékwacž ha zéwacž.“

„Ha té Michale, kajke chczeſch té žiẇeṅo? žto bó ſo tebi najlėpe
ſpodobawo?

Džėcžo ſo zatžerweni, polada wokow, ha praẇeſche ze ſélzami: „Ja budu
móſlicž na Boha ha na kwėtki!“

„„Ha budžeſch da tak zbožomné?““

„O nė, wotmoẇi ſérota, ſélzé zetrejo, ja ṅebudu zbožomné, doniž nana ha
macż ṅewoladam.“

Cžeta polada na ṅoho, ha wokoſcha joho nuta.

„Nėwėrno, woni nėdé wuṅdu z kėrchowa, ze ſpodé trawé, kotraž nad nimi
roſcže, ze ſpodé kaṁeṅi, kotrež jich cžižcža? wopraſcha ſo wón z cžicha
— budu jich nėdé woladacz̀, cžeta? budža woni ṁe tak lubo mėcž, kaž cžeta
Maṙu ha Juṙa?“

„„Budža, lubo dz̀ėžo, hale ṅepwatž, dz̀icže ſo zaẇeſelicž, bežcže ha
rajcže hudbabu.““

Hudbabu! wowaſchtej džėſcži, ha cžehṅeſchtej Michawa za ſobu, kotréž
hižcžen ſélzé tṙejo z cžicha praẇi: „Ja bóch radſcho móſliw na Boha, na
nana ha macž, ha na kwėtki.“

„Džiwne džėcžo — ṙekné kṅez Wornar, trubku wotpowožiwſchi — nejwėrno
Hanža, ja móſlu, zo wón hiz̀cžen rozom zubi, dokekž ſo jom nėz̀to tajke
bezrozomne w mozach ẇercži, poſpochi wón na nana ha macž ſpomina.“ —

„„Boha ſotra — wotmoji kṅeni Wornarowa, Bóh daj, zo bó jeje džėco
zbožomniſche bówo, hatž wona bė. Ha w duchu pomóſli ta wboha žona: Bóh
daj, zo bó zbožomniſche bówo hatž mó wſchitczé. Kṅez Wornar polada na
ſwoju žonu, ha nėžto ſpėwajo džėſche ſebi nowu trubku natékacž.

Zbėrki.

* Kral Heinrich ♣IV.♠ bė ſo nėhdé na hontẇe zabwudżiw, ha ſwojich ludżi
zubiw. Hatż bė zaſé na prawé pucż pżijėw, zetéka joho bur, kiż na wiki
dżėſche. „No buriko, dże ſtupaſch?“ praẇi kral. „Do mėſta!“ wotmoji bur.
Wonej ſo romadżje dale podaſchtaj, kral na koṅu, bur pódla beiżo ha
wſchelake ſebi póẇedaſchtaj, też wot krala bė rétż. „Ja bóch tola radé
krala woladaw,“ ṁeṅeſche bur. „Wėſch té żto, wotmoji tamón, toho móżeſch
bórzé widżecż — pój jenoj zo mnu, ja k ṅomu jėdu.“ „Jo?“ zawowa ẇeſele
burik, „to bó mi jara lubo bowo — hale na tżim jo wón k zpóznacżu?“ „To
chczu cżi ja też praẇicż, ṙekné kral; tak khėczé hatż budżemoj k
mėſtżanſkim rotam pżincż, dha kedżbuj, kotré zmėje kwobuk na woẇe, tón
je jo. Ḃez tém ſo wonej k rotam pżibliżuwaſchtaj, dżeiż kralowſczé
hajnczé ha tſeleṙo na krala tżakachu, ha z nahimi wowami poſtrowichu.
Bur pak ha kiż z ṅim bė, zkhowaſchtaj kwobuczé na woẇe. Nėtk kral ſṁejo
na bura potża: „ẇidżiſch nėtk, kotré jo kral?“ „Ja ṅeẇem, żto dérbu
praẇicż,“ wurazé bur, „hale jedén wot naj dérbi kral bócż!“ —

* Po jenej lipſtżanſkej haſé, wo kotrejż bėtnarſke ſudobja dżėwachu,
dżėſche nėhdé jara woſobṅe hordże tžiṅaczé tżwojek nimo ha dżerżeſche
ſwoju jenu rukajczu wo z ṗerſcżeṅemi naṗelṅenej ruczé. „Miżtṙe! ladajcże
jenoj, kajku mnohoſcż ṗerſcżeṅow tón ma.“ „Ṅezabódż! mój ſénko“
praẇeſche miżtr, „kóżde huƀene ſudobjo tṙeba ẇele wobrutżow.

* Macż ſwaṙeſche ſwojoho ſéna, kiż bė wulki picżk žawoſṅe, ha praẇi jomu
ƀez druhimi też: té ſé każ wów. Nicz tola tak, praẇi nan, kiż bė też
pżitomné. Żto, zawowa macż, té dṙe mėniſch, za ja tej ṅerodże hiżcżen
kżiwdu tżiṅu? Ṅe wſchak, ṙekné nan, nicz jomu hale ſkocżecżu tżiṅiſch
ṅeprawdu, — dże ſé té ṗanoho wowa widżawa? —

Sejmſke póẇeſcže. Druha komora jo ſo nėtk tež wo nėmſkich naležnoſcžach
dojednawa. Wotwoſwaṅo czéle hinak wupaže hatž w 1. komoṙe. Wona ſo za
zjenoſcžeṅo z Bramborſkej wupraẇi. To pak, wo tžimž woboj komoṙe
pžezjenej ṅejſtaj, nitžo ṅepwacži. Potajkim dṙe bdže czéwo jednaṅo
podarmo.

<pb n="80"/>

Dale jo ſo 1. komoṙe kral. natžiſk pz̀ijaw, po kotrémž jo zakoṅ wot
wobladuwaṅa cz̀ėwow wuzbeṅené. Cžėwne žoné zmėja pžichodṅe to wobſtaracž,
na kotréchž bdže woſebne pžipokazuwaṅo k tomu wudate. Pži cžėwach
dżėcžow ma baba to wobſtaracž.

Nawėżki.

Wo pżichodném tżiſẇe budżemó naſchim tżitaṙam liſt wot znatoho Serba z
daloka ſobudżėlicż. Ṁenujczé kṅ. Brühl z Rubelcżicż, pṙedawſchi kapwan w
Radwoṙu jo piſaw.

Redaktzija jo wo tutém tżaſu ẇele pżipiſmow ƀez ṁena ha podpiſma
dóſtawa. Témſamém wozjewimó, zo tajke nitżo do Jutnitżki ṅeſtajimó.
Knaiṁenſchom dérbi Redaktzija ṁeno ẇedżecż, bórṅe ſo też zjawṅe
ṅewozjeẇiwo. — Jenomu tajkomu ṅeznatomu, kiż jo nam naſtawk wot k ....
czérkẇe pżipȯſwaw, bódż praẇene, zo ſu pżizpomṅeṅa, każ: „żane ſwowo
ṅepżeṁenicž“ k najmeṅſchomu ṅepżiſtojne. Redakczija hiżon wė, żto ma
tżinicż.

Pżichodnu ſṙedu ẇetżor woſėmich zmėje budéſke czérkwinſke towarſtwo
zromadżiznu na ſchuli. kk.

W 3. tżiſẇe Jutnitżki rėkaſche: Bratſiko! mój pżijedżemoj zawėrno!
zpuſchcż ſo na to! — Bratſik dṙe ſo krutże na to ſpuſchcżeſche, ha ja z
nim, hale podarmo! Żtó ṅejo pżijew? Bratſikaj!!

Zajaczé ſmó ſpėſchṅe tzéleli!

Kurwoté też dowho khowali!

Tola ſmó nėtk dawno zjėdli je,

Dokelż żadén Bratſik ṅepżindże. —

Też ſmó za Waj bėwo piwo kupili,

Je pak nėtkoj dawno ſami wupili! —[14]⁾

Też jedén ♣Mikławš.♠

♣W čera, 8. mėrca, dopołnja 11. wumrje Jan Korla Smoler, druhi wučeŕ w
Łazu. Z hłubokej zrudobu wozjewimy jeho smjerć wšitkim lubym Serbam, kiž
teho njeboho znajachu. Wón běše dobry wučeŕ, sprawny přećel a horliwy
Serb. W našich wutrobach je wón sebi trajacy wopomnik załožił.♠

Na Janka!

Dom ſém pżiſchow, to b’dżeſch zawėſcżi mi wėricż Té!

Czéłe mokré ha też bwotżané!!

Pważtż Twój ſém ja deṙe wužiw pak,

Méj Té za toh’ wulki, towſté dżak! —

Mokrowſki z Delan.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcż Woſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżiſna. Pwacżiſna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 5 1 27 1/2 2 — Woka 2 5 2 — 2 2 1/2

Pżeṅcza 4 5 3 20 4 — Jahwé 4 20 4 12 1/2 4 18

Jecżmeṅ 1 21 1 17 1 19 Heduſchka 2 15 2 8 2 12 1/2

Wȯws 1 7 1/2 1 2 1/2 1 5 Bėrné — 25 — 28 — 22 1/2

Róch 2 12 1/2 2 7 1/2 2 10 K. butré — 11 3/10 — 18 — 12 1/2

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb/>

Tżiſwo 11. 16. dżeṅ mėrcza. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Liſt z Afriki.

Kȯżdomu tżwojekej jo lubo, déż po dowhim tżaſu wot ſwojich znatéch z
daloka nėżto ſwȯſchi. Tohodla nadżije ſo redakczija Jutnitżki,
ſcżėhuwacze pȯẇeſtwa, kotreż ſu z liſta tżeſcżownoho nėtk wo Africzé
pżebowaczoho Serba deṙedoſtoinoho kṅeza Jakuba Brühla z Rubeltżicz
nėdawſchoho Kapwana w Radwoṙu wzate, budża ſo naſchim Serbam tżim bȯle
ſpodobacż, hatż jo jich ẇele bez nimi, kiż ſu z nim pṙedé wobkhadżuwali,
ha joho wėſcżi hiżcżen wo dobrém wopomṅecżu wobkhowali. Wȯn taklej piſa:

„Ja ſém nėklej wo Africzé, wo Oran, w jenej krajiṅe Algierſkeje, ha
zaſtuṗu wo nėmſkej Koloniji Stidia duſchow-paſtéṙa be wſcheje zdé. Żtoż
tṙebam, dȯſtanu ja wot mojoho duchownoho ṙada, każ też wot algierſkoho
biſkopa; dérbu ſo potajkim jara zlutniẇe żiwicż. Hale ja ſo nadżiju, zo
budże zkoro lėṗe. Z krȯtka traż hiżon budże krajna wȯſchnoſcz tudé varu
zawożicż, z kotrejuż jo potém jena zda wot 1800 frankow, to jo nimale
500 toleṙ, zjenoſcżena. Ha ṅebudże ſo tež ruṅe won za mṅe hako ſtawa z
Jėzuſowoho ṙada hodżecż, tajke mėſto na wobſtajne tżaſé zaſtupicż, hale
jenoj tak dowho, hatż kṅ. biſkop druhoho duchownoho ṅenamaka; da ſebi
mȯſlu, potém z tejſamej zdu k vikarej wot krajiné Oran wuzwolené bȯcż,
kiż ma pżiſwuſchnoſcż, wſchitke blaki, dżeż ſo nėmſczé namakaju, tżas
wot tżaſa wobȯṅcż, ha wſchudżom, tak dowho hatż tṙeba jo, pżebowacż. —
Nėmſkej duchownej ſmoj tudé jenoj dwai: ja ha jedén ſwėtné duchowné,
wėſté Kney, varar wo Arzew. Ja ſém varar ha wutżer, wſcho hromadże; hale
dokelż dérbu na druhich blakach pomhacż, ſém huſto nuzowané, moje mėſto
wopuſchcżicż. —

Żtoż ſtrowotu naſtupa, jo tudé za wſchitkich, kiż z pownȯcznéch krajow
pżikhadżeja, jara zrudṅe. Pṙeṅe lėto ſu lute khoroſcże, woſobṅe zémicza.
Mi ſo naipṙedé noha jėtſeſche, ha ſuroẇe boleſche; potém pżimné ṁe druha
khoroſcż, kiż ṁe tak woſwabi, zo ṅemȯżach khodżicż ani na koṅu wutracż
(daloke pucże tżinimȯ mȯ na koṅu.) Tak pżetżinich ja czéwȯ mėſacz, ha
potém hatż bėch ſo z Bożej pomoczu zas trochu zṙebaw, popaże ṁe zémicza,
dokelż bėch ſo w noczé, dżeż dérbjach daloko khoromu hicż, zazémniw. Wot
toholej tżaſa ſėm ju nėtk hiżon 4 krȯtż pomėw, ha ṅejſém ſebi żadén dżeṅ
wėſté, dżeż ſo ṅewrȯcżi; dokelż wodṅo jo pola nas też w zéṁe jara
tżopwo, w noczé <pb n="82"/>pak ſuroẇe zéma, toho wȯtroho wėtſika dla
kotréż wot moṙa pżindże. (Moja ẇes lejżi czéle pżi moṙu.)

Kholera jo ha kṅeżi hiżcżen pżeczé pola nas; ja ſém na żtéṙoch blakach
za ſobu téch wot ṅeje napaṅenéch ze ſẇ. ſakramentami wobſtaraw. Najpṙedé
wo Arzew, dżeż dérbjach tamnoho varaṙa, kiż bė zkhoṙew ha wotejſchow,
zaſtupicż. Wone bėſche ruṅe pṙeṅi dżeṅ winowcza hatż tam kholera wudéri.
Nimale czéwȯ dżeṅ dérbjach wo ſpitalu pżetżinicż. (To jo moje ſtaine
dżėwo, tak dowho hatż wo Africzé pżebowam.) Zkoro wſchitſé khori, kiż tu
tedém leiżachu, bȯchu natékṅeni ha wumṙechu huſto za dżeſacż ha ṁeṅe
hodżiuow; bes nimi też ẇele téch, kiż khoréch wotladachu ha jim
ſwużachu. Na nėkotréch dṅach zemṙechu wſchiczé, kiż bȯchu wot tejelej
zweje khoroſcże napaṅeni. Bojoſcż pżed ṅeju bė tak wulka, zo wſchitko,
żtoż mȯżeſche, cżėkaſche. Ja ha varar Kney, kiż bė ſo bez tém wuſtroẇené
wrȯcżiw, mėjachmoj wodṅo ha w noczé dżėwacż, khoréch wopraẇecż ha
mordwȯch ṙebacż. Wėſcżi pecżina wobodleri jo w témlej blaku wumṙewa.

Déż bė jow towſche nimo, pżeẇezech ſo na wodże do Oran, jenoho mėſta z
30,000 wobodleṙami, dżeż wopomṅené mȯr ze wſchitkej ſwojej ſurowoſcżu
kṅeżeſche. Jow wo wojerſkim ſpitalu, dżeż zandżene lėto wo mėſaczomaj
ſeptember ha oktober wſchėdṅe 1300 khoréch lejżeſche, zemṙe wopṙedka
kȯżdé dżeṅ ẇacz, déżli 100, bez nimi też zkoro wſchiczé wotladaṙo
khoréch ha 5 lėkaṙo. Jow ſém ja, zo bȯch po mȯżnoſczi wſchitkich
mrėjaczéch wobſtaraw, wnoczé ha wodṅo džėwaw, ha drudé czéle bez moczé
bez nimi leiżo woſtawaw.

Na to ſém te wokowo Oran leiżacze wſé wopotuwaw, dżeż bėſche żadwawa
khoroſcż też khėtṙe zakhadżawa. Nėtkoi ſém zas wo mojej koloniji Stidia
ha wopotuẇu tam ha ſém Maſtagene, jene 3 hodżiné wotleiżane ha wot mȯra
cżeſczé prudżene mėſto. Żtoż ṁe ſamoho naſtupa ſém, Bohu bȯdż wėcżné
dżak, hatż dotal pżeczé deṙe wotejſchow ha wot tejeleje ſuroẇeje
khoroſcże ṅeraṅené zwoſtaw.

Afrika, woſobṅe krajina Oran ẇele tawzéntow pṙedé tżaſa do rowa pżiṅeſe,
ha ruṅe tak ẇele hubenéch ha ṅezbȯżnéch tżini. Dżeż jo wodé doſcż jo
pwȯdné, jara pwȯdné kraj; dżeż pak żane kużowȯ ṅejſu, ſu jara ſkupo żnė.
Najbȯle ſéje ſo wo novembru, w meji ha w juniju hiżon jedén domdżėwa.
Déż jo deṙe, zpotżina wo oktobru deſchcżik hicż, ha to traje hatż do
mėrcza też haperleja. Potém pak ṅejo ani mrȯtżawka na ṅebju k widżeṅu.
Wodṅo jo ſmudżacza horczota, woſobṅe déż Sirokko (jużné wėtſik) duje,
kotréż jo tak horczé, zo ẇele tżwojekow na drozé mordwȯch leiżo woſtaṅe.
Zeṁa pżi tém tak wuſkṅe, zo zkoro nitżo ṅeroſcże, hatż tam ha ſém jena
kwėtka, kotreż ſu też wo naiẇetżich puſcżinach k widżeṅu. Na
najwȯtriſchich wupaleṅſchcżach nadendże jedén wo mėſaczu awguſtu
naiṙeṅſche lilije, kiż najlėpſchu wȯṅ ſapaja. Wulke, wȯſoke kėrki ſu
tudé jara porėdko k widżeṅu; najbȯle nadeṅdże jedén palminé, niſki żtom
z wulkimi woṗenawi, kawate cżerṅe ha hubene roſuſchki, kotréchż wulka
mnohoſcż bohim koloniſtam ẇele dżėwa ha prȯczé tżini. Kwėtkow, kotreż ſu
wo Ewropiſkej jenoj w zarodach k namakaṅu, widżi jedén jow doſcż ha na
doſcż na polu.

Nėtlej jo tudé jara zrudṅe. Hiżon dwė lėcże za ſo żnė czéle tżiſcże ſo
ṅeiſu radżiwo. Wone bėſche jara mawo deſchcżika, ha ja dérbu ſo dżiwacż,
zo zkȯt ha ludżo hiżcżen zawutnili ṅejſu. Pżez mėru wulkeje ſuchoté dla
jo czéroba jara droha. Treida t. j. jecżmeṅ ha pżeṅcza, druha ſo ṅeſéje,
ſtejitaj jara wȯſoko w ṗeṅezach. Żtoż loni 4 ha 5 ſrankow (1 tl. ha 1
tl. 10 nſl.) <pb n="83"/>pwacżeſche, pwacżi lėtſa 25 frankow (7 tl.) Wot
wikowaṅa zkoro żane rétże ṅejſu. Kuſk ſucho dṙewa ſebi ludżo nazbėraja
ha ẇezu je na ſwojich woſélkach tſi hodżiné daloko do mėſta, dżeż ani
tak ẇele za to ṅedoſtanu, zo mȯli ſebi tſi mawo wojerſke klėbȯ kupicż.
Ja ṅeẇem, kha budża ſo bozé ludżo hatż dȯ żni zeżiwicż.

Na 11. meje zandżenoho lėta ſém mȯj ſlub wotpowożiw, ſém czéle tżiſcże
zpokojom ha żonuẇu wokomikṅeṅo, wo kotrémż jo ṁe Bȯh tȯn kṅez k tomulej
wulkomu ſkutkei powowaw. Loni dṙe ſo nam jara zlė dżėſche, dérbjachmȯ
wopuſchcżicż dom ha kraj, tola nėtk jo zas kuſk lėṗe, ha żtȯ wė, hatż
traż ſo nėdé ṅebudu zas k ſakſénſkim poṁezam pżibliżicż. Bȯchcżeli ṁe
widżeli, wȯ ṁe ṅebȯchcże zpȯznali, ja mam żawoſnu brodu; mȯ wſchitzé
damȯ ſebi ju roſcż, ha moja jo khėtṙe pżiſtojna. Moje powowaṅo jo
cżeżke, mam ẇele pżecżiwnoſcżow ha wobcżeżnoſcżow, ha ſém wȯſche toho z
boloſcżemi ha khoroſcżemi cżeſczé domapȯtané. Hale wone też na wolożeṅu
ṅebrachuẇe. Moji prėdkſtojicżeṙo ſu mi wot dweju ṅėṁeju lėtow jene
zpużcżili, ha mi ſtaiṅe wulku luboſcż ha wėru wopokazali. Też kṅ. biſkop
Pawy jo ṁe loni wopotaw, ha mi wo wſchėm ſwoju zpokojnoſcż wuznaw. To ṁe
krutoſcżi ha ſélnoſcżi, zo ja też najcżeſche ha najwobcżeżniſche z
ẇeſowoſcżu tżiṅu.

Pżi tém ſpominam ja radé ha huſto na mojich pżez moṙo ha tak ẇele krajow
wote mṅe rozdżėlenéch lubȯch. Moje pacżeṙe ſpėwam wſchėdṅe ſerbſczé ha
tżitam też ſerbſke knihi: Wot Krotżena za Kréſtuſom. Sélzé roṅa ſo z
mojeju wotżow, déż ſebi ja na to pomoſlu, żtoż ſtaj mojej bratraj ha
druzé wulczé dobrocżeṙo na mni tżinili. Bȯh tȯn dobré nan pwacż jim to
nadobṅe. Praicże jim: woni ſu ſwȯj cżeſczé zaſwużené ṗeṅes deṙe
nawożili; woni beru dżėl na pwodach mojoho cżeżow pownoho ſkutkuwaṅa.
Haj prajcże jim: woni ſu ſwoj ṗeṅes dali za Kréſtuſa ha zpomożeṅo ẇele
tawzént tżwojekow wo Africzé. Wſchoho ſém ſo ja wotṙek, wſchitko
wopużcżiw, ha jedén pżecżiwnoſcżow ha ſélzow powné kraj pȯtaw, zo bȯch
Kréſtuſowo ſéṁo roſéwaw, Boże kraleſtwo wuſchėṙaw. Haj prajcże jim: ẇele
tawzéntow bohich dżakuẇu ſo jim zdaloka ha praẇa: Bȯh zapwacż wam
tawzént krotż. —

Swėtne podawki.

Nėmczowſtwo. Rakuſka ha Bramborſka chczetaj frankfurtſke czentralſke
zaſtupne mócznarſtwo, tak ṁenuwane „Interim“, kiż dérbeſche k 2. meje
1850 rózno hicż, na pow lėta podlėżicż. — Wo bramb. krajném wozjeẇeṙu
(Staats-Anzeiger) wȯndaṅo ſtejeſche, zo bramb. kneiſtwo, żane
wotpoladaṅa nima, kiż móli nėhdże nėkak ewropiſki mėr ha krajow
pżezjenoſcż zbudżicż. Mó to ṅezakomdżimó, naſchim tżitaṙam ſobudżėlicż,
dokelż ſmó wo poſlenim tżiſẇe Jut. tomu napżecżiwne póẇeſcże
ſobudżėlili. Nichtón pak ṅewėri, zo budże naſch kral ſchwiczarſku
krajinu nowé-hród tak khėczé zpadnécż dacż. — Bramborſka jo wobzanknéwa,
zo chcze Hanoverſku wo Frankſurcże wobzkorżicż, dokelż jo ſwój ſlub
zwamawa ha z bramb. zẇazka wuſtupiwa. — Sachſénſka ṅech ſo też na kedżbu
bėṙe. —

Znaté kṅ. ze Schmerling budże w porutżnoſcżi rak. wóſchnoſcże do
Frankfurta póſwané. Tón hiżom budże jim dorétżecż. —

Zaſé jene nowo tſjokralowſke zjenoſcżeṅo jo naſtawo; ṁenujczé bez
Bajernſkej, Sachſénſkej ha Würtembergſkej. Hanoverſka ṅerodżi. Rakuſke
jo je też za dobre zpóznawa tola ṅepodpiſawa.

Hanoverſki kraj nėtk czéle ſam za ſo ſteji. Wot Bramborſkeje jo ſo
zjawṅe rozdżėliw ha z Rakuſkej ſo też ṅecha pżiſanknécż. To jo dżiwṅe,
dokelż Hanoverſka tola żane tajke kraleſtwo ṅejo, kiż bó tak hordże
wuſtupwacż ha czéle ſamo ſa ſo wobſtacż mowo.

Żtoż tu ƀez Bramborſkej ha Schwiczé ro<pb n="84"/>żaczu wójnu naſtupa,
móżu wam hako najważniſchu nowinku ſobudżėlicż, zo jo Franczowſka czéle
z tém pżezjena, deż Bramborſka tu hatż do 1. mėrcza lonſchoho lėta pod
ſwoju wóſchnoſcż ſwuſchaczu krajinu nowe-hrod (Neuenburg, Nefſchatel)
zaſé żada. Hatż pak jo póẇeſcż wėrna, ṅecham wobſwėtſicż.

Wo Wiṅe bė 5. mėrcza wilki czérkwinſki ſẇedżeṅ. Wot raṅa mnohé lud haſé
ha torhoſchcżo woko czérkẇe ſẇ. Żcżėpana wobdawaſche, wo kotreiż
nuczkowném bó pṙeṅe lėtne wopomṅecżo naſtacża naſcheje krajneje wuſtawé
wobondżene.

Franczowſka. Wo francz. krajnéch pokwadniczach pobrachuwaſche za lėto
1849 — kak ẇele? — 290 milionow. Tola ſu naṁeté na wſchelake lutuwaṅa
ſtajena. Za lėto 1850 żada miniſterſtwo 1512 mil. — Komiſija chcze jenoż
1887 mil. dowolicż. Krajné dow jo nėtk? no kak ẇele mėniſch? — pżez 390
mil. ha tón miniſterſtwow 731 mil. — Ẇaczé hatż 49 mil. ſu za krajne
twaṙeṅo poſtajene. Franczowſke wójſko jo 408,630 mużi ſélne. 75,000
tṙebaja za Algier — 20,000 za Italſku ha 60,000 za wobkhowaṅo mėra w
Parizu, tak woſtaṅe krajne wójſko 245,000 mużi. —

Z Dreżdżan. Zapoſwancz na dreżdżanſkim ſejṁe, z Karlowicz jo wot bramb.
krala za Komiſara do Erfurta poſtajené. Wón jo toho dla ſachſénſkomu
ſejmej bożeṁe praẇiw, ha ſo ſwojim wuzwoleṙam porucżi.

Wo mėſaczu haperleje budża każ ſo póẇeda Rakuſkej pżecz̀elni wėrchojo ſo
w Drez̀dżanach zkadżuwacż. Rakuſki mwodé kheiżor, kralojo Bajernſkeje ha
Hanoverſkeje ha Würtenbergſkeje.

W poſedżenu druheje komoré wot 12. mėrcza bó naṁet zapoſwancza P. Czéza
„poſtaẇeṅo ſerbſkeje rétże mócznéch prawiznikow, pżi wużiſkich kral.
wokreſnéch ſudach naſtupaczé wobradżowané ha bó jenowoſṅe wobzankṅene:
zo bó ſo tón w prėnej komoré wujednané naṁet pżijaw tola pak z mawém za
Serbow wužitném pżemėṅeṅom.

Na jednaṅu wobdżėliſchtaj ſo jenoż k. duchowné Jakub ha miniſter ♣Dr.♠
Tżinſki. Kṅez Jakub wuſtupi, każ ſo to wot ṅoho nadżijecż móżachmó,
ſélṅe za Serbow. Joho rétż budżemó pżichodṅe ſobudžėlicż.

Ze Serbow.

♣M. II.♠ Nėmczé ſu nam Serbam huſto wuṁetuwali, zo nimamó żanu tżiſtu
rétż, hale zo dérbimó ſebi huſto ze ſwowami z jich rétże wupomhacż. To
pak maju woni czéłe wopaki. Serbja ſu ſwowa za wſchitko mėhli, żtoż
jenoż ſu wuprajicż chczéli, hale pżez ṅerodu, wupoſcż ha nėkajkoho
hordoho ducha ſu je woni khėtro z nėmſkimi pżeṁeṅeli, jedén ẇaczé, druhi
ṁeṅe, ha pżi tém ſu huſto doſcż pozdżiſcho na te prawo ſerbſke ſwowo
zabóli, ha po tżaſu je tak nimale habó traż czéle zhubili! Dżakwane
Bohu, zo jo tónlej za Serbſtwo tak zrudné tżas nėtk zczéwa nimo, ha zo
jo jomu nowo ſwónczo narodnoſcże zakcżėwo! Runij pak, każ ſu ſebi Serbja
z nėmſkeje rétże ſwowa brali ha tṙebali, tak też maju Nėmczé wo ſwojej
rét, i ẇele ſwowow, kotreż ſu ze ſwowjanſkich naſtali. Tak pżindże k. p.
nėmſke ſwowo „Preußen“ (Pruſka habó Bramborſkich) wot ſwowjanſkej ſwowow
„po“ ha „Ruſſia“ (Ruſowſka) (t. r. pola Ruſowſkej); tón kraj dóſta ṁeno
Pruſſia ṁenujczé dla ſwojoho ſuſodſtwa z Ruſowſkej, k tżomuż w ſtaréch
tżaſach też Litawſka ha Samojetéſka ſobu zrozeṁenej bóżtej.

Ze ſakſkich delan. Wobſtaraju da cżi, kotſiż jutrowne jejka barba,
teſamo też pėkṅe ze ſerbſkimi napiſmami? Piſaṙ toholej widżi ſo nuzuwané
telej praſcheṅo tżinicż, dokelż jo ṅedawno z kwadnoſcz mėw, nėkotre
jejka, wot heẇak wuwowanoho Serba barƀene — wohladacż, hale — bohużel z
nėmſkimi napiſmami! — Déż te róntżka prėdktżitaw bėſche, tak prajeſche
pżipoſwuchaté 84 lėt ſtaré ſchėdżiwcz: To jo ṙane, dhé bó pak ſerbſki
bówo, bó mi hiżcże ſo ẇele lėṗe lubiwo! Zawėrno, wón mėjeſche je praje!
— ♣M.♠ Serb.

<pb n="85"/>

Z Ṅeſwatżidwa. Naſch hermank 6. mėrcza jo deṙe wupanéw. Na pżedaṅ bėſche
59 wowow, 2 bokaj, 72 kruwow, pżez 30 koni, 1 koza, 90 ſwini, 48
proſatow. Kupczow bėſche tu ẇele, ha bó tohodla też ẇele toho
poṁenowanoho ſkotu pżedate. Najbóle ladachu za hoẇadami ha ſwiṅemi; na
proſatach hiżcżen pobrachwaſche. —

♣M. C.♠ Tżaſto ſo ſtaṅe, zo ſo tón habo tamón z naſchich tżitaṙow na
nowe ſwowa hórſchi, kiż ſmó tṙebali. Hatżruniż jo naſcha prócza pżecze
na to zwożena bówa, ludej zrozemliẇe piſacż, da wſchak ſo tola też pżi
tém tajkich ſwówow zminécż ṅemóżemó, kiż ſu nėkotromużkuliż ṅeznate ha
nowe. Nitżo ṅejo wohidniſche hatż do jeneje rétżi ſwowa z czuzeje
mėſchecż, ṅech jo to do kajkejecż chcze. W Nėmczach kṅeżeſche pżed
ṅedawném tżaſom to waſchṅo tak ẇele hatž móżno ſwowow z wacżonſkoho habo
z franczoſkoho tṙebacż. Z toho bó huſto doſcż rétż naſtawa, kiż ani
Nėmcz ani Franczoza rozemiw ṅebó. Z wulkej próczu rozomniſchich ludżi bó
tajkej ṅeduſchnoſcżi kóncz tżiṅene. Ka pak pola nas Serbow z tém ſteji?
Ow, żawoſṅe jara huƀeṅe! Pżipoſwuchaj jenoż na tajku ſerbſku rozmowu!
Kóżde tſecże ſwowo jo nėmſke. To ſo wſcho mėrwi wot lutéch „gor, gleich,
habn h. t. d. Ha kṅez „ſchulmejſter“ wutżi „lazowacż“ ha „rachnowacż,
hatżruneż ſebi dżėcżi też jazék zwamali ṅebóchu, dé bó ſo jim mėſto toho
tżitacż ha litżicż prajicż pżiporutżiwo. Wſchitkim jo deṙe znate, zo
Nėmcz Serba wuſmėſcha, ha ſerbſku rétż hani, déż jene jenitżke nėmſke
ſwowtżko wo ṅej zaſwóſchi. Ha tola ſebi nichtón tu próczu ṅewozṁe, zo bó
tżiſcże ſerbſczé rétżaw, hale hani wo ſwojej wupoſcži ẇele bóle toho,
kotréż ſo rozomniſcho zadżerżi. Serbſka rétż jo wo ẇele naſtupaṅach
hiżcżen mawo wutwaṙena, to dṙe jo wėrno, naſchi wutżeni pak ſtaraja ſo
za to, zo dżeṅ wote dṅa na doſpownoſcżi pżiƀera. Nam ſo nėtk pżiſwuſcha
to żtoż ṅezrozemimó nicz hanicż, hale zeznacż pótacż, hejzo chczemó ṁeno
rozomnéch ludżi zaſwużicż.

Z Budéſchina. Po deṙewobſtatém pruhowaṅu wopużcżi lėtuſche jutré naſche
gymnaſium k. Ernſt Mróz z Huſki, zo bó na lipſkej univerſitecżi prawo
ſtudowaw. — Budéſki ſeminar wopużcża k wutżerſtwu deṙe pżihotowani po
deṙe wobſtatém pruhowaṅu dotalni ſerbſczé ſeminariſtojo k. k. z Tżornowa
pola Kaṁencza; Helm ze Żidowa, Buſcha z Komorowa, Paulinus z Kortniczé;
Bräuerz Khróſcżicz.

Za burſke hoſpodarſtwa.

Wėſte Heinrich Henniſch, zarodnik w Dreżdżanach na mawej plawenſkej
haſé, tżiſwo 13. wuƀerne neple pżedaẇe. Teſamo zahe zraẇa, deṙe ſwodżo,
mnohe ſo ſpoṙa. Jich mawoho zela dla móża jun krótż tak mnohe ſadżane
bócż hatż druhe ha zmolom po pṙenich ſo z nowa hodża wuſadżecż ha teſamo
lėto hiżcżen dozraẇa. Ra nójnéch ṙadkach pod żklenczami ſu woni za
ſchėſcż tédżeṅow dozrawili. Maſka pwacżi 1 tl. — To dṙe bó tola zpótacż
hódne bowo.

Z Franczowſkej nam ſrėdk pżecżiwo żkódném żitném watżkam ſobudżėlja. Na
jenej hubji leiżachu 400 kórczé pżeṅczé, kotraż bė wot żitnéch watżkow
jara nażrana. Hoſpodar junu koṅepje domwza, ha jón k pżenczé tékné. Na
druhi dżeṅ ſo wón jara dżiwaſche, hatż wulada, zo czéwo romadé żkódnéch
watżkow na ṙadach, prėkużkach ha na tżėſche ſejdżachu ha z kwatkom
cżėkachu. Hoſpodar z wopacżu pilṅe ſwoju pżenczu wobrocżi ha lej — te
wacżki cżeṅechu każ te dżėcżi Jſrael z Egyptowſkeje precż, tak, zo tam
po nėkotréch dṅach nicz jena ẇaczé ṅeƀe. Wot toho tżaſa wón to kóżde
lėto zpótaſche, ha żeni ſo tam żana watżka ẇaczé ṅepokaza. — Wó dérbicże
toho dla, joli chczeicże tónlej ſrėdk nawożecż, kóżde lėto, déż jo
koṅepje zrawé, nėkotre horſki tohoſamoho, kajkiż z pola pżindże, jow ha
tam k żitam, kiż na hubji leiża, powo<pb n="86"/>żicż. Do żṅow zeżraẇené
koṅepje jara ſélṅe woṅa; zo pak bo do żṅow zeżrawiw, dérbi hiżon w
mėrczu wuſété bócż; pozdżiſcho wuſété tak ſélṅe ṅewoṅa ha traż doſcż
ṅepomha.

Kuketżanſka piwarṅa.

(Wós: Beżi hóltżik z Kulowa.)

Kuketżanſka piwarṅa

Nima w ſẇecże ruṅecża,

Wuża wodu żórli ji

Z napżecża tam pżi ſchuli.

Kukeczach tam zelena

Wuża jo wot katżidwa,

Dobru wodu k piwej da,

Dokelž jo kuſk huſcżiſcha.

Żabé w wużi ṙechtaja

Wowatżki tam leṅeja

Żabé wodu polepſcha

Duż ju k piwej bereja.

Kruwki z wuże pijeja

Ha ta latżna huſétżka

Żtož tam tedé woſtaja

Lėpſchu wodu k piwej da,

Pacholjo ha holitża

Nóżku ſej tam mójeja,

Tajka woda czédżena

Radne piwo podawa.

Stare dóṅczé, wobrutże

Mokaja w tej wużi wſchė,

Deżcżik pucż nuts wopwoka

Ha to piwko poṙedża.

Kuketżanſka piwarṅa,

Kajke maſch té żórleżka!

Kiż tu wużu ṅeznaja,

Twoje piwko pokhwala.

♣Zamosy k lubowanju.♠

♣Žiwy być bjez holeča

Njeje khwalba přistojna

Brunowóčkate

Holčo lubozne

Poparmo by na swěći

Kćěło w swojej krasnosći.♠

♣Zerzawiło žiwjenje

Bórzy by bjez lubosćje

Módrowóčkate

Holčo přećelne

Podarmo by wutrobu

Měło miłu wokřewnu.♠

♣Mužstwa lubosć sapata

Dymi so bjez holeča

čornowóčkate

Holčo košiwe

Podarmo so wutrobi

Zahorja po lubosći.♠

♣Łubosć dycha člowjestwo

Dušam z njebja přišła je

Holčo kćějate

Dušje radosć je

Štož sej lubosć njepyta

Teho zdobnje wusměja.♠

♣Lubosć žórli wutroba,

Dudwawcow so njejima.

Khelchi mjedowe

Morwy njepije

Duž štóź lubosć njezaču

Njeměšej so k člowjestwu.♠

* * *

Nabożne mȯſlitżki.

Praſcheṅo: Kotra wſchelakoſcż jo ƀez wėṙe ha ṅewėṙe? —

<pb n="87"/>

Wotmojeṅo: Żtož wėri, ſo wo ſwojim żiẇeṅu ṅebohi ſṁercże — ha wo ſṁercżi
nicz ſwojoho zandżenoho żiẇeṅa. — Żtóż ṅewėri pak cżepocze wo ſwojim
żiẇeṅu pżed ſṁercžu ha wo ſṁercżi pżed ſwojim (zandżeném) z̀iẇeṅu.

Kpiſanu tṙebaſch tſi porſté — tſi porſté tṙebaſch też k pžiſahi. Lej
nėtk: piſacž ṅeſṁeſch z tſjomi porſtami, na tžož tſi porſté ṅechali
pžiſahacżi.

Tſoje jo, žtoż móžeſch wo ſwojim tžaſu deṙe zpóznacž:

2. khrobwoho — wo ſtraſche.

2. mudroho w hnėẇe.

3. pžecz̀ela w nuzé.

Zbėrki.

Hrabja wot Trautmansdorf, kiż bė k ruczé kheiżora Korle 6. poſtajené,
kupi ſebi wot wėſtoho Jakuba Stajneṙa huſle z témi wuṁeṅeṅami:

Pżedawaṙ krédṅe najpṙedé 66 Karłsdore, na tżas żiẇeṅa dobré woƀed,
koižde lėto jenu draſtu z zwotémi treſſami, 4 bėrtle piwa ha wobodleṅo
darmo, z dṙewow ha ze ſwėczu, koižde mėſacz 100 ſchesnakow, ha tak wele
zajaczow, hatž jenož tṙeba, pžitém pak tež hižcže 12 korbow ſadu kóiždé
lėto za ſo ha ruṅe tak ẇele za joho ſtaru żonu. Pžedawar bė po pžedacžu
hižcže 16 Lėt ziwé ha tak husle kupczej woko 10,000 ſchėsnakow
pz̀indżechu.

♣Luby bratřiko!♠

♣Ty so prašeš, komu je tón list w 9. čislje Jutnički płaćič měł? Hač
runje měješe napis „na Tebje,“ dha tola na Tebje njeběše. Pola Tebje
wšak tajkjeho pohanje a napominanja trjeba njeje, kaž pola wěstych
druhich ludźi, kotrychž sy Ty jara derje zwudał. Ja chcył jenož rady
wjedźeć, hač je što pomhało? Alje mi so zda, zo wón hišćje přecy za
khachlemi sedźi, měcu přez wuši sćehnjenu. Hdyž so Tebi pućje tak droho
zapłaća, kaž mi pisaš, dha dźij tam na njeho, zestorkaj jeho, zo wutuči,
a zowotaj jemu do wucha: Ty, tajki hinajki! a tak dalje. Mój dźak za te
wje lje dobreho, a praj je zasy!♠

♣Twój

Michał Šibak.♠

Nawėżki.

♣Na M. D. w N.♠

♣Luby bratřiko (kochany)!♠

♣Dokjelž Ty přeco bólje a bólje Twojemu wujej, ćichomu Michałej so
(runjeć počinaš, a ničo wot so słyšeć njedaš, a w Twojim nězdźje kaž
zapředźeny sedźiš, njemóžemy my, jako wo Tebje starosćiwi přećeljo to
wjacy přenjesć. My pósćelemy Ći tehodla našeho Handrija, kiž khwatajcy z
listom k Tebi běži, kotryž ma Ći wozjewić, zo my přichodnu srjedu, jako
13. měrca k Tebi do N. přijedźemy. Ty maš so tehodla po zdobnosći ze
wšěm nuznym na to wobstarać. Měj so derje!♠

♣Twoji přećeljo:♠

♣M. C. — J. K. — B. H. I. — I. E. S. — H. W.♠

Wozjeẇeṅo ha pſcheproſcheṅo.

Cżi ſtarſchi, kotréchż dżėcżi ſu hatż do Michawa 1850 ſchėſcż lėt ſtare,
ha tachantſku wu<pb n="88"/>tżerṅu wopótacż budża, maja teſamo
nanajkhėcziſcho wo parſchoṅe pola podpiſanoho zapiſacż dacż.

Pżi tutém ſo też wſchiczé ſchulſczé wótczojo, — ſtarſchi — ha pżecżeljo
modoſcże k zjawnomu pruhuwaṅu na pżichodnu póndżelu ha wutoru
pſcheproſcha. Pruhuwaṅa budża dżerżane póndżelu 1/2 8 z pṙenej —
popowdṅu 2. z druhej klaſu. Wutoru 7. z tſejcżej ha 1/2 10 ze żtwórtej
klaſu Popowdṅu wot 2. hatż 6. hodżiné pak z ṁeṅſchimi ha z ẇetſchimi
dżėcżimi ſerbſkeje ſchulé. Dir. Buk.

Wozjeẇeṅo.

Nanajſkeṙſcho jutſe za tédżeṅ, hako na bowoncżnu ṅedżelu budże Kṅ. Żur
druhu Bożu Swużbu za katholſkich Serbow wo Dreżdżanach wotdżerżecż. Rano
zahje budże ſo zpójedż ſwóſchecż, dopowdṅa 1/2 9 pak ſo kemſche
zapotžecż ha, kaž pṙeṅi krótż, woko 10 ſo dokoṅecż. Bóh daw, zo bóchu
bohate pwodé pſchiṅeſli! Za tédżeṅ budżemó za wėſte praẇicż mócz. —

Z Hórkow. Déż ſo nėchtó rano zahe ṙanu tżiſtu draſtu wobletże ha nėdże
dżo, da móże wón pżepokazané bócż, zo ſo nanajpozdżiſcho wokowo pżipowṅa
khėtro deżcżik póṅdże; wozṁe ſebi pak jedén na mokrojtém (pokhmuṙeném)
raṅu pola wonhicża pżedeżcżnik (Regenſchirm) ſobu, da móże wéſté bócż,
zo ſo w najkrótſtſchim tżaſu najzamrótżeniſche ṅeƀeſa wujaſṅa!

To zda ſo ſmėſchne bódż, jo pak huſto woprawdże tak!

(Najbóle b’dże jedén tak zhebané, déż ẇedro — k Rakeczam — wiſé!).

W Wonecz. Zaſé pak ſo nam ẇeſowé tżas Jutrow pżibliżuẇe, potajkim budża
też zkoro zaſé banté za kżiżerſke koṅe trėbne. Ja ſém ſebi prėdkwzawa,
naſchoho wotrotżkowomu koṅej praẇe ṙané żidżané bant, ha hezo — li
móżno, ze ſerbſkimi barbami, kupicż. Tohodla ſo nėtk z tżaſom praſcham:
Dżeha ſu żidżané banté ze ſerbſkimi barbami k dóſtatżu? Wo wotmojeṅo
proſé.

Schowtżicz dżowka.

Pow kopé khójnowéch kloczow wſchelakeje wilkoſcże ale wſchitke jara
ṙane, jo na pſchedaṅ w Jitku pola Rakecz. Wſcho dalſche jo dopraſcheṅu
pola Hajnka Blankenſteina tam.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcż Wȯſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżiſna. Pwacżiſna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 7 1/2 2 — 2 4 Woka 2 7 1/2 2 — 2 2 1/2

Pżeṅcza 4 5 3 20 4 — Jahwé 4 20 4 15 4 17 1/2

Jecżmeṅ 1 21 1 17 1 19 Heduſchka 2 15 2 7 1/2 2 10

Wȯws 1 7 1/2 1 2 1/2 1 5 Bėrné — 27 1/2 — 20 — 22 1/2

Róch 2 10 2 5 2 7 1/2 K. butré — 11 3/10 — 18 — 12 1/2

Jutnitżka wukhadża kóżdu ſobotu z czėwȯm liſtnom, ha jo k dóſtaczu pola
redaktora Kużankc a, w Wellerez kniharni, ha pod bohatémi wrotami w
Budéſchiṅe. Kóżde tżiſwo pwacżi 1/2 nſl.

Za Jutnitżku poſtaẇene naſtawki habȯ wozjeẇeṅa maja ſo wotedacż pola
jenoho z redaktorow.

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb/>

Tżiſwo 12. 23. dżeṅ mėrcza. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Wozjeẇeṅo.

Miniſterſtwo ṗeṅeżnéch należnoſcżow jo za tém pżiſchwo, zo ſo z naſchimi
krajnémi paṗeṙanémi ṗeṅezami hebaṅo ſtaṅe — na te waſchṅo, zo ſo nėkotre
dobre paṗerki na wſchelakich blakach rozrėzaja, potém pak nėkotre
wotrėzane kruchi jeneje z témi jeneje druheje zjenoſcża, wurėzane kruchi
vak k nowomu paṗeṙanomu ṗeṅezej ſo zjenoſcža.

Joli żtó pżez ṅewėdomnoſcż tajke ṗeṅezé dóſtaw, móże je hatż 2.
haperleje 1850 wo dreżdżanſkej pokwadniczé dobre tżiṅene dóſtacż; budże
pak po tutém poſtajeném dṅu ſam żkodu zṅeſcż dérƀecż.

Miniſterſtwo ṗeṅeżnéch należnoſcżow.

Behr.

Swėtne podawki.

Nėmczowſtwo. Te nowo w Münchṅe wobzankṅene zjenoſcżeṅo nėmſkich wėrchow,
każ też ta pſchi tém poſtajena wuſtawa wopżija nėtk hiżon żtėri kralow
(Bajernſkoho — Sachſénſkoho — Würtenbergſkoho ha Hanoverſkoho) każ też
rakuſke khejżorſtwo. Hanoverſka ṅechaſche pżiſtupicż, dójż Rakuſka
ṅebudże ſo wupraẇicż. Rakuſka ṅechaſche kwatacż hale dworliwoſcże dla
(aus Höflichkeit) pżecżiwo Bramborſkej jeje pżiſtup wottżaknécż. Dokelž
pak Bramborſka pżeczé hiżcżen ṅerodżeſche, dha jo nėtk Rakuſka ſwój
pżiſtup wupraẇiwa, żtoż budże ſo dṙe nėhdém też ze ſtroné Hanoverſkeje
ſtacż. Żtoż wopżijecżo tuteje noweje żtérikralowſkeje wuſtawé naſtupa,
jo teſamo zkrótka zcżėhuwacze: wóſche nėmſke mócznarſtwo wobſteji ze
ſédém zaſtuṗeṙow najẇetſchich nėmſkich krajow. Pódla jo komora poſtajena
wot 300 ſtawow, kotreiż Rakuſka 100 — Bramborſka 100 — ha wſchė druhe
nėmſke kraje romadże też 100 zapóſwanczow pżipȯſcżolu.

Mnohóſcż nėmſkich nowinow hiżcżen jara ſélṅe pżecżiwo wſchomu
Bramborſkej pżecżiwnemu wuſtupeja, potajkim też napżecżo tutej wuſtaẇe.

Mikwawſch jo zawoſṅe rożacze piſmo na bramb. wóſchnoſcż wotpóſwaw, wo
kotrémż ſo wobcżeżuẇe, zo chcze Pruſa ewropſki mėr budżicż. Pruſa pak
ſebi ze ſwojoho wuja Mikwawſcha ẇele ẇaczé z toho ṅetżini ha woſtaṅe pżi
ſwojim. Woprawdże dérbi na 20 mėrcza ſo erfurtſki ſejm zapotżecż. Zo jo
litżba pżitomnéch zapóſwanczow jara mawa, wotewṙeṅo zromadz̀izné ṅebudże
zadżėwacż. Hiżon jo ṙad wotewṙaczoho ſẇedżena poſtajené. Rano budże ze
wſchėmi <pb n="90"/>zwonami zwoṅene; potém nėkajke ſpėwaṅo, (wot tſeleṅa
nitżo ṅeƀe zpomṅene) potém póndża zapóſwanczé, katholſczé ha lutherſczé,
kóżdé do ſwojej czérkẇe ke mſchi ha na to budże ſejm pżez kṅ. Radowicza
wotewṙené. Policzija jo tam jara mnoha, znaṁo ſwobodnoſcże. Tém
wſchelakim piſaṙam, kotréchż ſu redakczije ważniſchich nowinow tam
póſwali, zo bóchu pżez nich pṙeṅe ſejmſke póẇeſcże dóſtali ha je hiżcżen
tżopwo ſwojim tżitaṙam pżepodacż móli, zadżėwki ſtajeja, żtoż heẇak tola
nidże ṅejo. Też z Pariza jo tu jedén ha jedén z Ameriki. — Jutnitżka
wſchak bó tam też radé nėkoho póſwawa, hale ... —

Rakuſka. Z Wina piſaja, zo budże ſo mwodé kheiżor zkoro krónuwacż dacż.
Dokelż wón ważniſchich wėczow dla tutón ſẇedżeṅ pżeczé wotſtorkuwaſche,
dha hiżon rėkaſche, zo chcze wón wotſtupicż, zo ſebi ṅewėri zaſtacż tak
ważnomu zaſtojnſtwu — ha żtoż druhe tajke bladé bėchu.

Zo ẇele nėmſkich nowinow na Rakuſku pżez mėru zakhadžeja, ha najẇetſche
wupoſcże wot nej bledża jo znata wėcz. K pżikwadej: jedén farar w Prazé
ṅecha zwolicż do żentwé jenoho wutżeṙa z jenej francz. holczu —
tżohodla? dokelż tón farar francz. republiku za dobru ṅezpóznaje. — Też
praja: zo jo wſcha prócza kṅeżerſtwa za poſtajeṅo ṙadomnoſcże wo
ranſchich krajach: Wuherſkej, Kroatiſkej, Serbiſkej podarmo, dokelż jo
tam wſcho tajke, zo ẇaczé k pomhaṅu ṅejo. — Też wóndaṅo rėkaſche zo
budża w Prazé mėſto jenoho dwaj arcze-biſkopaj poſtajenej, jedén za
nėmczow, jedén za tżechow. No na te rétże tola.

Turkowſczé Serbja ſu tu wot nich wobleṅenu twerdżiznu Bihacż powalili,
ha Turkow wuhnali.

W Griechiſkej jo hiżcżen wſcho pżi ſtarém. Ha bórṅe to Jandżelſkim nitz̀o
ṅepomhawo, żkodżi tola Griecham, dokelż na ẇele ẇele lėt jich czéwo,
pżez dotalnu dżėwawoſcż ha pilnoſcż jara ſwawne pżekupſtwo, zkazé. Też
Ruſu Jandżelſka pżez to cżeżczé rani! lej, déż Ruſa pżecżiwo Jandżelſkej
pżi tajkich zjawnéch ṅezprawnoſcżach, każ napad Griechiſkeje jo, krucże
wuſtupwacż ſo ṅewėri, dha wuznaje Ruſa Jandżelſku za móczniſchu,
pżeważniſchu hatż wón ſam jo — ha to jo politiſka cżeżka rana bita, kiż
ẇaczé boli ha hóṙe krawi, hatż nėkotra żkuliż wėrna rana. Ruſa pak ſo za
to na kraju ſuroẇe hótẇe ha Jandżelſkej rozé. Na tém czéwém jo
Franczowſka wina: Napoleon ſebi ṅecha Jandżelſku k ṅepżecżelniczé
tżinicż, ha dójż ſo dlėji ha komdżi ha ṁelcżi ha pżez porſté lada.

Wo Italſkej ruƀeżniſke tżródé pucże jara ṅewėſte tżiṅa. Nicz doſcż na
tém, z ṅeſwóſchanej khrobwoſcżu też czéwo wſé ha hrodé napaduweja ha ze
zawoſnej dwórliwoſcżu (höflich) wobſédżeṙow ſaméch ſwoje wobſédżenſtwo
ha pokwadé jim pżepodacż, zamóża.

Politiſke rozmóſleṅa. Déż bó pżecżel revoluczije ſo ṁe wopraſchaw: żto
jo wo tutém naſchim tżaſu najlėpſchi ſrėdk k zpėchuwaṅu zbėżka ha noweje
revoczije? ja bóch jomu wotmojiw: ſtaraj ſo pilṅe za to, zo cżi, kiż ſu
pżi ṅemėṙe dżėl brali, déż za nich deṙe ṅewupaṅe, ƀez żtrafé woteṅdu! ha
druhomu: zo ſo wrócżeṅo ha dobrotżiṅeṅo naſtateje żkodé nicz wot téch,
kiż ſu wina na ṅej, hale wot druhich żada! — Déż jedén na zadżerżeṅo
nėkotréch wóſchnoſcżow lada, zda ſo zkoro, zo woni naſtacżo noweje
revoluczije chczeidża. Z tżim wuſtupichu kṅeżerſtwa. po pżewiṅeṅu ṅemėra
khėtſiſcho hatż z Amneſtiju, kiż winikam żtrafu ha dobrocżiṅeṅo żkodé
zpuſchcżi. Z toho zcżėhuwaſche, zo dérbeſche z krajneje pokwadniczé, to
rėka, wot téch, kiż z ẇetſchoho tela ſo na żane waſchṅo do ṅemėra tékali
ṅeƀechu, jon traż ẇeleẇaczé podrazécż pomali, zapwacżene bócż. Żto jo k
pżikwadej Bajernſka pżecżiwo zbėżkaṙam w Pfalczé tżiniwa? Amneſtija tu
zmolom bė! ha komora zapóſwanczow jo ſo wupraẇiwa, zo dérbi żkoda na
jeném jentżkim mėſcże (w Ludwigshafen) wot 282,200 fl. kraj zapwacżicż;
żtoż ẇetſchinu ṅewinwatoho ludu tṙechi, kotrohoż króſchki ha tolerki do
ṅej beiża, ha to tžim ẇaczé, ẇaczé ſo z ṅej wudaẇe. Sachſénſka
wóſchnoſcż jo ſo wo tém trochu krucżiſcha wopokazawa, zo tajke żadaṅa
komorow za dobre zpóznawa ha do toho zwoliwa ṅejo.

<pb n="91"/>

Czérkwinſke póẇeſcže. Wot polſkich ṁezow hatż k franczowſkim ſu wo
nėmſkich krajach najwóſche horé kżekonożne
(♣křekonošne♠mrócżelnoſchacze) habó tak ṁenuwane hoƀerſke horé
(Rieſengebirge). Wo nich jo nanajwóſcha hora zneżka (Schneekuppe), na
wėrżku czéle naha ha jenoj z tżerẇeném mochom wobrozcżena. Na ṅej
ſtejeſche wot zaſtarſkich tżaſow ſem czérkej, k kotreiż kóżde lėto ẇele
pobożnéch ludżi pżikhadżeſche, kiż chczéchu jow wo tżiſtėm poẇetru
(loft), pod jaſném ṅebju ſwojoho Boha tżeſcżicż ha kwalicż. Pżed ẇele
ẇele lėtami hiżon bó czérkej zapuſcżena ha pżeṁeṅene tżaſé bėchu też ju
pżeṁenili, ha jeje ſẇ. mėſto k ſwėtném wotpoladaṅam nawożeli; czérkej
bėſche kortżma! Hrabja Schafgocż jo mnohe ludowo nabożne żadaṅa, woſobṅe
wo nowſchim tżaſu pżez ſwawne czérkwinſke towarſtwa w Schleſingſkej
wubudżene ha pżizpoṙene, doṗelniw, dėż jo zapuſcżenu czérkwitżku
wobnowiw. Pżichodne Sẇatki budże Wraczlawſki Biskop tuſamu ſẇecżicż. Z
daloka ha zblizka budża woſadé z khorojemi ha z kżiżemi k tutomu
ſẇedżenej pżikhadżecż. —

Z Lipſka. Naſch dotalné druhi kapwan, deṙe doſtojné kṅez Pėtr Kretżmer,
wam Serbam deṙe znajowné, budże w krótkim za faraṙa w Freiberku
poſtajené.

Ze Serbow.

Ze żtéṙoch lipow. Ṅedaloko wot nas ſtojachu wóndaṅo ẇetżor nėkotre mwode
hólczé, ha ſebi wot ſtaréch tżaſow póẇedachu. Jedén wot nich też
poẇedaſche, zo jo wėſté Mikwawſch Petter w Hamſterdaṁe tak ſélné wós
mėw, zo, déż jo jón ſélṅe ſwóſchecż daw, ſu ſo winowe żkleṅczé pukali!
Na to pak dżėſche ruṅe ſtrażnik (wajchtaṙ) nimo, kotréż, tulej rétż
wuſwóſchiwſchi, ṁeṅeſche, zo dṙe jo tajkich, kotſiż chczedża wſchitko
czéwo rozpukacż, też nėtklej hiżcże doſcż! Na liṗe ſejdżo jo pak ſebi
tolej wotpoſkaw

Jedén żkórcz.

Z Ralbicz. Hiżom ẇaczé krótż jo w Jutnitżczé ha w Tydż. Now. na
ralbitżanſke putżniki ſpominane. Wėſté „Neboj ſo z Bohecz moſtow“ haklej
ṅedawno wot nich rétżeſche. Jomu ha wſchitkim druhim Serbam bódż k
ẇedżeṅu, zo jo tu w zandżeném tédżeṅu nowé putżnik ſtajené, na kotrémż
ſo pódla nėmſkoho też ſerbſke napiſmo namaka! Taklej jo praẇe! Mó móżemó
ſo wot naſchich gmejnſkich prėdkſtojicżeṙow też z wėſtoſcżu nadżijecż,
zo budża woni na wſchitke druhe naſche putżniki bórzé tajke ſerbſke
napiſma wobſtaracż dacż! Potém pak ṅech kṅez „Nebojſo“ k nam pżindże, ha
nam nėżto praji!

H.

Zjawné liſt na kṅezow Redaktorow Jutnitżki. Déż naſche muże ṅedżelu
Jutnitżku dóſtanu, tak jo naſche pṙeṅe praſcheṅo: Kah ẇele pak jo butra
pwacżiwa? Ha duż woni nam nėkotre tédżeṅe zaſobu taklej prėdktżitachu:
wóſcha pwacż. 11 3/10 nſl., ſṙedżna 12 1/2 nſl. ha niſcha 18 nſl.!! Zo
jo wo zṙaduwaṅu pwacżizné nėkajki zmólk, to mó zmolom zpóznachmó! Nėtk
dérbicże Wó pak ẇedżecż, zo jo pola nas ẇele tajkich, kotſiż dérbja
butru kupowacż, druzé pak móża tejeſameje kóżdé tédżeṅ nėżto pżedacż. Wó
budżecże z toho ſami widżecż, zo jo ſo na tajke wozjeẇeṅo pwacżizné
butré pżez Jutnitżku nicz jenoj ẇele ludżi pola nas zẇeſeliwo, hale też
ẇele druhich zaſé jara zrudżiwo! Nėkotra hoſpoza chczéſche ſebi nėtk tež
18 nſl. za khanu butré dżerżecż, na Jutnitżku pokazujczé, kotraż praji,
zo w Budéſchiṅe też hinak ṅejo! Kupowarkam butré ſo pak to praẇe wėricż
ṅechaſche, ha duż też ṅechachu tak ẇele dawacż.

Dobré pſchecżel, kotréż do wſé pżindże, haklej nas z ṅewėſtoſcże
naſcheje butroweje należnoſcże wutorné ha nam tu wėcz rozjaſni.
Napoſledku nam wón hiżcże też pójedaſche, kak jo w zaṅdżenéch tédżeṅach
ſtajṅe w „Jutnitżczé“ ha w „Nowinach“ widżaw, zo dérbitaj kṅezaj
redaktoraj Jutnitżki drożſcho butru pwacżicż, hatż kṅ. redaktor „Tydż.
Now.“! Mó jej wobżarujemó!

Ẇele hozpozow w Woneczach.

<pb n="92"/>

Kaṁenſka ſerbſka czérkej.

(Z Kaṁencza pżipóſwane)

Hatżruṅe kowo wokowo nas ṙane ſerbſke żiẇeṅo zakcżėwa, ha Serbja z
dowhoho ſpaṅa wotutżuja, w kotrémż ſu lėtſtotétki leželi, ſwoju
narodnoſcž ha ſwoje prawo zabówſchi, da ſo tola pola nas bohužel hižcžen
nitžo za Serbſtwo ṅetžini. W naſchej wokolnoſcži ṅeẇedža Serbja hižcžen
zo ſu lud ha zo maja ſebi teſame prawa žadacž, kotrež Nėmczé wužiwaja.
Zda ſo ẇele bóle, zo Serbowſtwo pžeczo dale mrėje, ha zo ſo Serbam na
mėſto, zo bóchu ẇaczé prawa w ſchuli, czérkwi, ha pžed ſudom doſtali,
tež jich ſtare prawa pžikrótſuja, kotrež ſu hatž dotal mėli. Jako
pžikwad k tutomu ṅech ſcžėhuwaczé, tžitaṙam Jutnitžki z džėlom hižom
znaté podawk ſwuži:

Nowe lėto bó naſcha ſerbſka czérkej, klȯžtrſka habo ſẇateje Hané czérkej
ṁenowana, znowa poſẇecžena. Taſama zhubi hižom dwójczé pžez pwoṁeṅa
howṙatoho woheṅa, kiž naſche ṅezbožomne mėſto domapótaſche, ſwój wóſoki
ha nahwó kréw. Prėni krócž ṁenujczé 11. junija lėta 1707. To bė zrudné
džeṅ za naſche mėſto, pžetož z wuwzacžom wulkeje czérkẇe ha radneje
kheiże pżewobrocżi ſo tedom czéwo mėſto do poṗewa. Druhi krócž zhubi
naſcha ſerbſka czérkej ſwój kréw, w tamnej zrudnej noczé wot 4. do 5.
awguſta 1842, w kotrejž naſcha ſtéſknoſcž daloko do kraja won
ſwėcžeſche. A laj, žtož bė tamna zrudna nócz zahubiwa, to ſo za nėkotre
lėta kraſniſcho zaſé z popėwa pozbėné. Cžez̀ke lėta mėjeſche dṙe naſche
mėſto, pṙedé hatž ſo zaſé natwari, cžežke woporé mėjeſche tež naſcha
ſerbſka woſada, pṙedé hatž ſwój lubó boži dom zaſé poṙedži ha znutſkach
ha zwonkach tak wupóſchi, zo móžeſche ſo zaṅdžene nowo lėto zaſé znowa
poſẇecžicž. To bė ṙané ſwedžeṅ! Serbam ha Nėmczam, znatém ha czuzém,
bohatém ha khudém ſtejachu radoſtne ſélſé wo wotžomaj, hako nam nowo
lėto naſch wudebené boz̀i dom wotewri, ha k. duchowné Nowak ſwoje ṙane
ſẇedženſke prėdowaṅo po pſalṁe 118, 19 — 29 džeržeſche, kiž jo ſo
pozdžiſcho po požadaṅu w nėmſkej rétži cžižcžawo. Hale, žtoha mamó mó
Serbja nétko wot toho, zo ſmó naſchu ſerbſku czérkej znowa natwarili, ha
z darami luboſcže wupóſchili? Hatž dotal prėduwaſche ſo nam kóždu
ṅedželu ha kóždé ſẇaté džeṅ w naſchej lubej ſerbſkej rétži, wot nowoho
lėta ſem dérbi ſo to jenoż kóždej dwė ṅedželi ſtacž. Džewecž z wetſcha
ſerbſkich wſow jo do tuteje czérkẇe zapokazanéch ha tutém džewecž wſam
dérbi ſo nėtko jenož kóždu druhu ṅedželu ſerbſki prėdowacž! Jo to
prawda? Ḃez tém zo w druhich ſerbſkich woſadach huſto doſcž za 6 habo 8
Nėmczow kóždu ṅedželu nėmſczé prėduja, ƀez tém zo w druhich džėlach
naſcheje ſerbſkeje Wužiczé Serbja wo czérkẇach ha ſchulach pžeczé
powniſche prawa doſtawaja, beru nam naſche ſtare hiſtoriſke prawo! Nicz
na tém doſcž, zo ſu nam Nėmczow za wutžeṙow ha kantorow poſtajili, nėtko
nam tež božu ſwužbu pžikrotſuja! Jo to te wuwowane rune prawo nowoho
tžaſa?!

Zo pak bó kóždé ẇedžaw, kak ſo z tutém naſchim prawom ma, chczu ja tu
czéwu naležnoſcž rozeſtajecž.

(Pžichodṅe dale.)

♣Serbow bitwy♠

♣pod lubinskjej horu.♠

1. ♣Do bitwy♠.

♣Rapak znošwje wot wječora♠

♣Na hona so łužiskje;♠

♣Njestraši joh lěsna hora♠

♣Ani doły hłubokje.♠

♣Wothłós zrudnoh rapańa♠

♣Wo Serbach so rozlěha.♠

♣Za rapakom stražne ċehnje♠

♣Němcom wójstwo přemócne.♠

♣Ćěmna mróčel powoblehnje♠

♣Mjezy zemje serbskjeje.♠

♣Hrozy horjo surowo♠

♣Našim wótcam wotročstwo.♠

<pb n="93"/>

♣Na wšě strony pòsły njesu♠

♣Zrudnu powjesć po kraju♠

♣W polu horkach, delkach w lěsu♠

♣„Do bitwy wšo wołaju!♠

♣„Bratřja! hona wótcowskje♠

♣„Z wótrym mječom škitajće!“♠

♣Ṡtóž kreẃ serbsku w žiłach čuje♠

♣Swětłu brón sej wopasa.♠

♣Ryzy konja posedłuje♠

♣Z lubymi so rozdźela.♠

♣Młodźenc, wótc, starc šedźiwy♠

♣Do bitwy jo hotowy.♠

♣Hdźež tam wokoł lubinskjeje♠

♣Hory sokoł pozlětwje,♠

♣Wo slěbornych žołmach S̀preje♠

♣Jasne křidła wobhladwje♠

♣Tam so Serbja zkhadźuja♠

♣Khorohje jich zmahuja.♠

♣Hněw wšěm ducha pozběhuje♠

♣W wočach khróbłosć płomjeni♠

♣Sylna ruka zapřimuje♠

♣Meč kiž nóžnach zašćerći.♠

♣Twoji Serbja, Łužica,♠

♣Strach ha bojosć njeznaja.♠

♣Na njebju so słónco khowa♠

♣W mróčelach krejčerwjenych.♠

♣Mnohich do ćěmnoho rowa♠

♣Wita w pruhach błyščatych.♠

♣Tola Serb so wjeseli♠

♣Smjerće za kraj wótčinski.♠

2. ♣Po bitwje♠.

♣Zas so słónčko za horami♠

♣Lěsojtymi dokhowa♠

♣Mróčelje pak z njnwjedrami♠

♣Jasnosć joho přikryja.♠

♣Ćěmnosć nócna pozemi♠

♣čorne křidła rozšěri.♠

♣Njemdry wichor wuje w holach♠

♣Dreje lisćo ze štomow♠

♣Po krawych je nosy polach —♠

♣Morwym Serbam zrudny row♠

♣Sama Špreja slěborna♠

♣Žarowajo płuskota.♠

♣Ćežki hrimot k rowu zwoni♠

♣Jasny błyskot přewodźwje;♠

♣Ćmowo njebjo sylzy roni,♠

♣Krwawo rany wopłokwje,♠

♣Kotrež smjerć su přinjesli♠

♣Serbam za kraj wótčinski.♠

♣Posyte je ze ćěłami♠

♣Njezbožomne bitwišćo!♠

♣Bóh tu njebje ze Serbami!♠

♣Padnychu jich kralojo!♠

♣Znimi bě so nadźija♠

♣Zkóždej duše zhubiła.♠

♣Khróblje Serbja wojowachu♠

♣Za sławu ha swobodu.♠

♣Hótre mječe zehrawachu♠

♣Njepřećelam k njezbožu,♠

♣Dóž njej přemóc njezměrna♠

♣Wutrobitosć přemóhła.♠

♣Pod horu tam rowy hryja♠

♣Ze želniwym zdychwanjom♠

♣Morwych bratrow z pjeršću kryja.♠

♣Błyskot jasny z hrimotom♠

♣Krwawo polo wobswjeći♠

♣Zahrjebanych počesći.♠

♣Kralow morwych donjesechu♠

♣Wysoko pak na horu.♠

♣Z kamjenjemi pokładźechu♠

♣Rowy; ludej k znamjenju.♠

♣Kak su dali wótcojo♠

♣Za Serbowstwo žiwjenjo♠ —

<pb n="94"/>

♣K rańju won so zyboleše♠

♣Hwězda jasna na njebju;♠

♣Z nadźiju zas posylnješe♠

♣Serbow styšnu wutrobu:♠

♣Přichodnosć zo přinjese♠

♣Rjeńše časy zbožomne!♠

♣Jaroměr♠.

Zbėrki.

* Bedrich Awguſt, nėtſiſchi ſakſénſki kral w ſṁertném ſtraſche. Lėſné
zaſtojnik, z ṁenom Noſſal z Tegernſee, kotréż hiżon ẇele ludżom żiẇeṅo
ze ſṁertnoho ſtracha wumóżiw bėſche, ſwóſcheſche 12. awguſta 1835
ſtraſchne wo pomocz wowaṅo, ha khwataſche zmolom na te mėſto, dżeż
wowaṅo ſem pżindże. Wón namaka tudé deṙe zwoblekanoho muża wóſche hubiné
wiſajo, kotréż ſo téſchniẇe próczuwaſche, zo bó tomu ſtrachej wucżeknéw
ha dele ṅepadnéw, ha ſo tohodla ze ſwojimaj rukomaj krucże za koṙeṅe ha
hawzé téch żtomow pżimaſche. Wón wumóżi ṅeznatoho z toho ſtraſchnoho
bócża ha pżewodżeſche joho do kralowſkoho bajernſkoho hrodu (Luſtſchloß)
Tegernſee, dżeż Noſſal zhoni, zo jo joho kralowſku wóſokoſcż préncza
Bedricha Awguſta, wójwodu ha ſobukṅeżeṙa ſakſénſkoho wumóżiw, kotréż ſo
na botaniſkim pucżuwaṅu zabwudżiw bėſche. Préncz ſo ſwojomu wumóżnikej
jara dżakowné wopokaza, ha daṙeſche jomu zwoté tżaſnik (zeger) za to!

* Hród Eskurial w Żpanſkej, wot Pilipa ♣II.♠ po dobótej bitẇe pola ſẇ.
Kwentina natwaṙené, jo 38 milijonow toleri pwatżiw. Żtóż chcze ſebi
nėkak joho wulkoſcż prėdkſtajicż, ṅech ſebi jenoż pomóſli, zo ma wón
4000 duṙow ha 11,000 woknow.

Z Hórkow. Pžed nėkotrém tžaſom chczéchu ṗecz̀o zkawaṙo na naſchich horach
kaṁeṅe džėwacž; dokelž pak bėſche tam ẇele zeṁe zwėrcha na kaṁeṅach, tak
dérbjachu ſebi tuſamu najpṙedé wotṁetacž. Pżi tém wuhladachu na junkrótž
nėkotre kulwate kuſki, kaž ṗeṅezé, ha déż je bliže wobladachu, da bėchu
woprawdžje ſlėborne ṗeṅezé ze ſtarodawnéch tžaſow! Woni tohodla zmolom
dale pótachu, ha namakachu wſchėch do hromadé 85 žtuk! Nėtk ſo woni
bratrowſczé do nich rozdžėlichu, ha dóſta jich potajkim kóždé 17! Wo
wulkoſcži dérbja te ṗeṅezé nimale kaž naſch toler, hale ẇele cženiſche
bócž. Tak ſo poẇeda, ja pak hižcže žanoho widžaw ṅejſém, tohodla tež
ṅewėm, dže ha w kajkim lėcže ſu bite, habo kak ẇele traž jedén pwatžicž
móže. M. H.

Wȯſwow prawowaṅo.

(Z baſṅow H. S — a.)

Do tżródki wóſtow na brȯżku

So wóſwe nėdé dżėlachu.

Duż naſta wilka mėſchnicza

Ha kopaṅo ha pżekora,

Każ nėdżeżkuliż pżecżelſtwo

Pżi braṅu pżindże pod kowo.

Mul, dobra wowcza zmėrniwa,

Na jednaṅo ſej prȯczu wza;

Każ jandżel wón k nim rétżeſche

Ha mėri, lada, ṙaduje,

Zo wulki, ſrėni, malutżki

Swȯj dżėl bó dóſtaw po prawdżi.

Tė powſcha! jeni zaſwarja,

Té ſchelma! druzé pluwaja

Nė! kóṅ, to muż jo hinajſchi

Tón naſchu wėcz ṅech wutżini.

Kȯṅ wowané też pżibehṅe

Ha mėri, piſche, woptuje.

Wón wſchė te wóſte zwoptowa

Ha wóſwam wuſudżeṅo da:

Ta wėcz, kiż macże wo ſkórżbi

Mi lėdėm próczu zapwacżi

Ha tohodla, każ widżicże,

Tu żadén nitżo ṅekrédṅe.

<pb n="95"/>

Hatż téch wóſwow ṁerzaſche

Zo jich proczes tak wupadże?

Nė mawi wulkim popżachu

Ha wulczé dżachu ƀez ſobu:

Ṅech jo! Mȯ wutracż budżemé

Tém mawém nitżo nanidé!!

* * *

Bez kheżkaṙom ha bez burom

Jo zawiſcż jėdowaté żtom,

Ha tola lóże namaka

So pſowej hėcże pomazka

Hatż jednota ha popżecżo

Dżeż burja ſu ha khėżkarjo.

Nawėżki.

♣Na M. C. J. K. B. H. J. J. E. S. H. W.♠

♣Łubi najlubši! Waš list we zańdźenjej Jutničcy je me jara zwjeselił. Wy
sće mi złote myslje we nim zjewili. Ow štó by tola tu wubjernosć Wašich
hłójčkow měł.♠

♣Waše kwaklate podpisma sym ja jako wučeny muž hnydom z ćěmnosćje na
swětło přinjesł, a wunamakał, štó sće, mjenujcy pjećo krawscy z
bunceljec wumjenka. Wy sće ludźo za tym, kiž mi hižom tedom lute
wjeselje činiće, hdyž na Was njemyslu (štož so za tydźeń dwójcy stanje),
kak takljen potóm budźe, hdyž změju Was před wočomaj. Na kjermuš sym Was
prosył, alje tedom Wy jenož po kruchach přindźešće. Mi so zda, zo chceće
Wy přeco njeprošeni přinć. Śtož hjewak Waše słowa nastupa, dha praju:
tesame we česći; hałje hdyž měniće, zo so mojemu swěrnemu wujej ćichomu
Michałej runjać počinam, dha so tola kusk moliće, přetož z ćichich
Michałec swójby ja nihdy wupanył njejsym. Přetož Michał sym wot swj.
kčency sem a ćichi wot teho časa, hač móžu ryčeć. Jenož druhdy njejsym
hubu dźeržał, mjenujcy tehdom nic, hdyž dyrbjach. Dalje Wy mojemu domej
tu česć wopokazače, zo jón nězdo mjenujeće. To hjewak tak hłupje njeje,
alje njedźiwajće, nězdo wón hišće cylje njeje, přetož do nězda hišće
něšto pobrachuje. Hišće něšto. Tón muž wóšje Wašeho lista je mi tež
welje wjesela načinił. Alje Wy prajiće, zo je to Waš Handrij, to nihdy
wěrno njeje, Handrija ja lěpje znaju. Ja sebi pak myslu, zo je so to
jedyn wot Was wšitkim ludźom k wjeselu wotznamjenić dał. Móžno pak tež,
zo je to bražka, kiž mi wot Was kwasnu powjesć lubi. Přetož na brašku je
wón jara zapodomny. Žadniwje na Was čaka♠

♣Waš♠

♣Kochany♠.

Zjawne dżakpraẇeṅo.

Tém tſjom Serbam, kiž ſu zo mnu ha z mojimi ludžimi pži récžu jich
ſtudṅow tak jara pžecželṅe ha lubozṅe wobkhadželi — dowėrnoſcż nam
wopokazali ha naſche próczwaṅo zpóznali, pžiṅeſemó tudé zjawṅe naſch
wutrobné džak. Ṁenujczé Mich. Kucžankej w Swinarni — Wenkej w Wotroẇe —
Markej w Pozdeczé. Żeni, wó lubi, mó na Was ha téch Waſchich zabócż
ṅebudžemó.

W Budéſchṅe na nižej garbarskej

haſé, tžiſwo 53.

P. Schuſter,

ſtudṅe réjer.

<pb n="96"/>

Wȯtmojeṅo na Schowtżicz dżowku z Wonecz.

Loni jėdžech na koṅu, lėtſa pak na zelezniczé pžez Dreždžan do Barlina
po ṙane židžane banté ze ſerbſkimi barbami. Tam namakach po mojim žadaṅu
ha pžiẇezech je dom. Déž jena ſerbſka holcza, kiž chcze kžižerſkomu
koṅej habó druſchka kmótra, kiž chcze kmótej ſerbſki bant kupicž, tajki
nowé bant z Barlina widži, kupi ſebi jón be wſchoho pžekwadžeṅa. Wo
ſélne wopotaṅo proſé:

Michaw Hornig z Khróſtžicz.

Ja chczu moje w Hórkach pola Worklecz leižacze polo wot 215 Qu. rutow,
kiž jo mi jara wotlejžane, pžedacž. — Dokelž jo teſamo czéle pži wſé ha
tež pži pucžu, bó ſo deṙe za mėſto k twaṙeṅu hodžiwo. Wſcho dalſche jo
zhoṅeṅu pola

Michawa Horenka

w Radwoṙu, ſtare tžiſwo 421.

Pžichodnu ṅedželu hako 24. džeṅ mėrcza popowdṅu po božich ſwužbach budz̀a
w Hórkach w Michawa Bulankowéch twaṙeṅach zcžėhuwacze wėczé
pżedawane: 1) žoṅacza draſta, hako jedén pwachcz̀ (mantel), nėkotre dobre
ſchórczé ha ẇele druhej žoṅaczej draſté. — 2) jedén wós na dwė kruhe
habó jenoho koṅa ha nėžto druhoho burſkoho gratu. — 3) nėkotre ſahé
(klofteré) dṙewa ha tež ẇele romadow kójnowéch, brėzowéch ha wólſchowéch
hawzow.

pžez Jana Hiczku.

Do jutrow żana zhromadžizna czérkwinſkoho towarſtwo ẇaczé ṅebudże.

Bože ſwuz̀bu za katholſkich Serbow w Dreżdžanach budža haklej po jutrach.

♣Maćica serbska.♠

♣— Towarstwo maćicy serbskjeje změje srjedu po jutrach jako 4. haperleje
swoju lětušu hłownu zhromadźiznu a to popolnju wot 1. hodżiny na
budyskjej winicy. K tutej zhromadźiznje wšitkje sobustawy towarstwa
najpodwólnišo přeprošuje♠

♣wubjerk.♠

♣— Haslowskje serbskje towarstwo změje třeći dźeń jutrow w Baćenju
zhromadźiznu.♠

♣Róbel, předsyda.♠

♣Lipa srjedu po jutrach 3. haperleje w dźesaéich na postajenym měsćje.♠

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcż Woſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżitſna. Pwacżiſno.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl

Różka 2 5 1 27 1/2 2 — Woka 2 7 1/2 2 2 1/2 2 5

Pżeṅcza 4 5 3 20 4 — Jahwé 4 25 4 17 1/2 4 20

Jecżmeṅ 1 21 1 17 1 19 Heduſchka 2 15 2 7 1/2 2 10

Wȯws 1 7 1/2 1 2 1/2 1 5 Bėrné — 27 1/2 — 20 — 22 1/2

Róch 2 10 2 5 2 7 1/2 K. butré — 12 1/2 — 10 — 11 3/10

Jutnitżka wukhadża kóżdu ſobotu z czėwȯm liſtnom, ha jo k dóſtaczu pola
redaktora Kucżanka, w Wellerez kniharni, ha pod bohatémi wrotami w
Budéſchiṅe. Kóżde tżiſwo pwacżi 1/2 nſl.

Za Jutnitżku poſtaẇene naſtawki habó wozjeẇeṅa maja ſo wotedacż pola
jenoho z redaktorow.

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 13. 30. dżen mėrcza. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Z Barlina. Bramborſki kral bė ſo wóndaṅo zawoſṅe roznėwaw — ha to na
würtenb. krala. Tón bė pżi wotewṙeṅu ſwojoho ſejma rétž dżerżaw, wo
kotreiż wón bramb. kralej winu daẇe, hako bó wón chczéw druhich nėmſkich
wėrchow do zaka téknécż. Bramborſki bė tak zahoṙené, zo chczéſche zmolom
bramb. prénczej, kiż w Badénſkej ſteji, porucżicż, ze ſwojim wójſkom
Würtenbergſku wobſadżicż. Jenoj dlėſche próſtwé miniſtrow joho trochu
zmėrichu. To pak ſebi ṅeda wurétżecż, zo ſwojoho zapóſwancza ze
Stuttgarta zmolom dom powowa. — Ze Sachſénſkeju zda ſo hiżcżen
pżecżelſtwo bócż, dokelż z Barlina piſaja, zo chczetaj kral ha kralowna
po jutrach do Dreżdżan na kwas pżincż. — Pódla Kurheſénſkej ha
Kaſélſkej, wot kotreiż ſmó hiżon zpownili, ſu nėtk też Heſén-Darmſtadt
ha Meklenburk-Strelitz wot Bramborſkej wotpanéwoj. Hamburg hiżcżen
trochu wiſé. Haj, móſlicże ſebi jenoj: Karl Anton, pṙedawſchi wėrch
Hohenzollernſkeje (Sigmaringen), kiż jo hiżon ſwój czéwó kraj na
Bramborſku wotſtupiw, jo ſo też zaſé hinak dopomniw ha ṅecha to pwacżicż
dacż.

Z Erfurta 20. mėrcza. Tak dha jo ſo ſtawo, żtoż za ṅemóżne dżerżachmó:
naſch ſejm jo wotewṙené; pṙeṅa komora pżez z Karlowicza, druha pżez
Radowicza. Poſejdżeṅa budża wo ṙeṅe k tomu pżihotuwanej czérkwi
Awguſtinaṙow. Wo pṙenej komoṙe, wo kotreiż 63 ſtawow ſejdża, bó
prėdkpowożené poṙad (Geſchäftsordnung) nakwilṅe pżijaté, ha wėſté z
Auerswald za pżedſédu wuzwolené. Wo druhej komoṙe bė 157 zapóſwanczow
pżitomnéch. Moje móſli, praji piſar tutoho, moje móſle pżi tém bėchu:
„Pżi wotewṙeṅu ſejma w Frankfurcże cżeṗechu wſchė wutrobu weſowoj
pżichodże napżecżo, — nėtk też wele wutrobow pukocze, hale pżed ṅewėſtém
zamrócżeṅom toho, żtoż pżincż budże. — Lėdém romadu ſtuṗené ſejm, zaſé
na kwilu ſẇ. dṅow dla róznopóṅdże.

Wo Badénſkej ſu Miſioné, (czérkwinſke ſẇedżené, kiż wo prėdwaṅach ha
wopotaṅu ſẇ. ſakramentow wobſteja,) ludé czéwéch krajinow pżewobrocżili
ha ducha ṅemėrnéch, rebelſkich tżaſow zandżenoho lėta poduſéli. — Też w
Münſterſkej jo ſo teſamo ſtawo.

Rakuſka. Wo jeném piſṁe na tſjoch zjenoſcżenéch kralow wuprawi ſo
kheiżor: Rakuſka pżija wot nich poſtajenu wuſtawu — chcze ze wſchitkimi
ſwojimi krajami, też z nicznėmſkimi, do toholej nėmſkoho zẇazka ſtupicż
— ha napoſledku réka: zo ṅecha wot tak ṁenuwanéch ſrankf. zakwadnéch
prawow nitżo ẇedżecż. — Jutnitżka <pb n="98"/>jo wóndaṅo ſobudżėliwa, zo
chcze Jandżelſka też w Toskanſkej tak tżinicż każ w Grichiſkej; — ha też
pżi tém krucże ſtejo woſtaṅe. Rakuſka jo ſo nėtk wo tej należnoſcżi
wuprajiwa: zo budże wona kóżdu Toskanſkej tżińenu kżiwdu za winu k wójni
hoṙewzacż. Ha, żtoż hewak waſchṅo ṅejo, jo Rakuſka telej piſmo na
Jandżelſku wſchėm rak. wójſka ẇedżeṙam w Italſkej ſobudżėliwa. —

Radeczki jo nėtkoj 36 ṙadow ſobuſtaw ha tak ẇele vėzdow ha kżiżikow joho
wutrobu debi — ha też wot 26 mėſtow hiżon jo wón za ſobuſtawa mėſta
hoṙewzaté.

Franczowſka. Wilki mnohoſcżej cżėkaṙow, kiż ze Schwiczé wupokaſani, nėtk
w Franczowſkej pżebówaja, jo porutżene, ſebi dale dże bȯdwo pótacż. — Na
ſejṁe bėchu nėkotre mėſta prȯzne, te dérbjachu zaſé wobſadżene bȯcż. Wo
Parizu ſu tute wólbó jara ſlė wupanéli. Wo jenej zromadżizṅe praſcheſche
ſo Napoleon: kak móże wudéṙeṅu pżezczéwnoho wojeńa wotpomhane bócż?“
Mawé Thiers (zapóſwancz) jomu wotmoji: „wone jo lėṗe, zo, pṙedé hatż
zémné wohen wudėri, ſo khoré ſtawė cżėwa wotrėzaja.“ To ſo prawi:
radikal kurirt! —

Z Italſkej. Z Roma. Nėtkoj pak jo czéle wėſte, zo budże Bamż ṅedżelu po
jutrach ſo dom wrócżicż. Franczowſke wȯjſko budże czéle ha wo wſchėm
Bamużej k woli ſtacż. Neapolitanſczé joho hatż k krajném ṁezam pȯẇedu.

Ze Serbow.

§. Z Różanta. Wėſté „Nebojſo“ jo ṅedawno w ſakſkich delanach wokowo
pucżuwaw ha ſo tam wo należnoſcżach „Serbowſtwa“ rozladaw. Dokelż pak
wón hatż k nam dójſchow ṅejo, tak dowolu ſebi ja ſwowtżko wot toho
rétżecż, kak pola nas ze „Serbſtwom“ ſtoji. Teſamo jo ṁenujczé tudé
nėtklej zczéwa deṙe zaſtuṗene, to widżimó hiżom z toho, zo ſo tu ſédém
„Jutnitżkow“ ſobu tżita, haj ſamo „Tydż. Nowiny“ ſu tu k namakaṅu! Każ
ſo zda, tak dṙe hiżcże żanoho ſobuſtawa „Macżiczé ſerbſkeje nimamó; tola
pak móżemó ſo nadżijecż, zo nėkotre naſchich horliwiſchich Serbow bórzé
k nej pżiſtuṗa. Daj to Bóh! Nėkotſi pak ’żcże tu tola też ſu, kotrémż bó
jara ṙeṅe pżiſtawo, dé bóchu Jutnitżku ſobu dżerżeli; hatżruniſch to
deṙe móli, tak je tola ṅetżiṅa. Zo pak ju radé tżitaju, déż dże żanu
widża, toho ſém ſo ẇaczé krótż pżepokazaw! — Na jeném (pżed nėkotrémi
lėtami ponoẇeném) kaṁentném ſẇetżatku pżede wſu namaka ſo hnucża powne
ſerbſke napiſmo! Prėduwaṅa mamó nėtk, dżakwano Bohu! ſtajṅe ſerbſke, ha
to jara kraſne!

♣M. H.♠ Ze ſakſkich delan. Lubé Ṅebojſo! déż Té zaſé do Koṅecz
pżindżeſch, tak ſo tola lėṗe wobhoṅ, hako jo ſo to zaṅdżené krótż ſtawo!
Té prajiſch, zo jeno ſo tu dwė Jutnitżczé ſobu tżitatej; tomu pak ṅejo
tak, hale mó mamó jich tſi. Té też nitżo wot toho ṅezpominaſch, zo mamó
mó wot nėkotroho tżaſa ſém jara horliwoho Serba wo wſé, kotrohoż
budżeſch zkoro k ſobuſtawam Macżiczé ſerbſkeje litżicż mócz! Déż ſé Té
tak jara dobré Serb, ṅejſé da ſo też na to doladaw, zo ſo na jeném ſẇ
kżiżu w ſrejdż wſé ſerbſke napiſmo namaka? Nėkotſi ſu też ſwojim
ſchulerſkim dżėcżom ſerbſke kniżki „Bohuſwaw“ kupili, kotreż ſu ſo tu
pilṅe tżitali ha deṙe zpodobali; też tolej dopokaże, zo mó pżecżiwo
Serbſtwu ṅejſmó. W Schunoẇe pola Piwarcza ſmó teſamo kniżki tżitacż
widżeli ha ſwóſcheli, potajkim też tam Serbſtwo z domu wuſtorkane ṅejo,
każ ſo to po Twojim naſtawku bócż zdaſche.

Kaṁenſka ſerbſka czérkei.

(Daleẇedżeṅo.)

Na kónczu tſinatoho lėtſtotétka mėjeſche kóżde téch ſchėſcż wulkich
mėſtow naſcheje Wużiczé ſwój klóżtr, jenoż w Kaṁenczu hiżcżen jedén
ṅebė. <pb n="99"/>Kapitel francziſkanſkich michow w Bechiṅe w Tżechach
mėjeſche tehdom nadoſcż ſobuſtawow, ha wobzankné tohodla, za ſwój ṙad w
Kaṁenczu nowé klóżtr natwaricż. W lecże 1490 proſchachu woni tżėſkoho
krala Wladislawa, wo dowolnoſcż, ha doſtachu ju. Kaṁenſka rada
kwadżeſche dṙe jim wſchelake zadżėwki na pucż, ale miſcha ṅedachu ſo
wotpokazacż, wobcżeżowachu ſo pola tżėſkoho krala, kiż tehdom Wużiczu
wobſedżeſche, ha tutón ṅeda jim jenoż kruté zakitarſki liſt, hale póſwa
jim też wużiſkoho krajnoho hetmana Siegmunda z Wartenberga na pomocz,
kiž w lecże 1493 różkowné kaṁeṅ k klóżterej powożi, ha z ṗeṅezami
twaṙeṅo podṗeraſche. Hiżom 1499 bė czérkej dotwaṙena ha ſẇatej Haṅe
poſẇecżena. 1512 bėchu wſchitke klóżtrſke twaṙeṅa hotowe, ha
francziſkanaṙo (też kapuczinaṙo ha boſémiſcha ṁenowani) zacżahnéchu do
ṅoho.

Tutón klóżtr ṅemėjeſche ſo pak dowhoh wobſtacża zweſelicż. Dokelż bórzé
potom potża reformaczia wo Wużiczé zeṁu dobówacż, ha też wobódleṙo mėſta
Kaṁencza pżizanknéchu ſo nowej wėṙe. Tak ſo ſta, zo klóżtr na ſwojej
moczé zhubi. Litżba joho ſobuſtawow potża ſo poṁeṅſchecż, tak zo bėchu w
lėcże 1564 w czéwém klóżtṙe hiżcżen jenoż tſjo miſcha. Ha dokelż ſo
poẇedaſche, zo chczedża nėkotſi wokolni zeṁeṅo w tamnéch ṅemėrnéch
tżaſach klóżtr z moczu dobócż ha na ſo pżiṅeſcż, wobrocżi ſo
kaṁentżanſka rada na kapitel w Bechiṅe ha proſcheſche zo bó klóżtrſke
twaṙeṅa mėſtej wotſtupiw. Tutón wotmoẇi, zo wón to ƀez dowoleṅa tżėſkoho
krala ha bamuža tżinicż ṅemóże, zwoli pak do toho, zo ſmė rada bez tém
klóżtr na ſo wzacż. Na poſledku pak widžeſche ſo Bechinſki kapitel
nucżené, klóżtr radże ha mėżtżanam w Kaṁenczu czéle woſtajicż. To ſta ſo
wo woſebitém wotſtupném liſcże pod ſcžėhawaczémi wuṁeṅeṅemi:

„Zo bó Kaṁentżanſka rada wklóżtrſkej czérkwi dawa ſerbſczé prėdwacż, zo
bó ſchulu do klóżtra pżepowożiwa, zo bó wowtaṙe ha ſẇecżata ṅezraṅene
woſtajiwa, zo bó poſledṅoho Micha Hodana dożiwiwa.“

W lėcże 1564 w 9. awguſtcże bó tute wotſtuṗeṅo ha wurunaṅo ƀez Kaṁenſkej
radu ha Bechinſkim kapitelom pżez tachanta Leiſentritta w Budéſchiṅe
wobkrucżene.

Tak pżipadże klóżtrſka czérkej ſẇ. Hané Serbam. Po doſtatém dowoleṅu
dżerżeſche M. Lindner hiżcżen w témſamém lėcże na dṅu wſchitkich ſẇatéch
ſwedżenſke prėdwaṅo w ſeróſkej rétżi. Nimale 300 lėt ſu Serbja ſwoje
prawo nepżikrótſene wobkhowali ha nėtk na jene dobo dérbeli ſebi je z
rukow wuwinécż dacż? To ṅejo poprawdże! W tém bożim doṁe, w kotrémż ſu
Serbja lėtſtotétki dowho wo ſwojej matżernej ſerbſkej rétżi kóżdu
ṅedżelu Boha khwalili, ha tróżt ha zbóżnoſcż za ſwoje duſche pótali, ha
namakali, tam mó, jich potomniczé ṅechamó każ czuzniczé ha jenoż
cżerṗeni bócż. ſ Dona.

Pżiſpomṅeṅo redakczéje. Mó ſmó tutomu naſtawkej radé w naſchej nowiṅe
mėſto dali, dokelż jo naſche prawidwo: Serbowſtwo wo ſwojim praẇe
wſchudżom, ṅech jo to na katholſkej abo evangelſkej ſtroṅe zakitacż
pótacż. Mó ſpomnimó na to, zo jo ſo wo tutej należnoſcżi hižom peticzija
na kralowſke miniſterſtwo wotpóſwawa. Hatż jo hatż dotal żane wotmoẇeṅo
pżiſchwo, ṅejo nam znate, nadżijemó pak ſo, zo budże miniſterſtwo Serbow
w jich praẇe też tudé zakitacż, każ jo ſo to w druhich należnoſcżach
ſtawo, ha za tżoż naſch najwutrobniſchi dżak znowa tudé wuprajimó. Jo da
tohodla nuzne Serbam jich boże ſwużbé pżikrótſecż, dokelż ſu też Nėmczé
wo woſadże? Tżohodla ſo tudé tak ṅetżini, każ druhich czérkẇach, dżeż ſo
kóżdu ṅedżelu pódla ſerbſkeje bożeje ſwużbé też nėmſka džerži, joli zo
Nėmczé hinak ſkwadnoſcż nimaja ſwoje nabożinſke potṙebnoſcże nėdże
drudże ſpokojicż? Mó ṅechamó hudacż, żtȯ jo na tém wina, ha tżohodla?

<pb n="100"/>

Hoſpodarſtwo.

§. Neplacze-wóſkowo ſwėtżki. Déż wóſk zeżkrėjeſch, zmėſcha ſo k ṅomu
tſecżi dżėl neplaczeje (bėrṅaczeje) muki, ha liṅe ſo tak zmėſchane na
ſwużow do żklentżanéch bórmow. Jena neplacza-wóſkowa ſwėtżka pali ſo
ſpoṙe (wot 15 hatż do 17 hodżinow), ha to hižcże ẇele tz̀iſtżiſcho, hatż
tżiſta wóſkowa ſwėtżka, ha dawa też ẇele ṁeṅe kura. Wotkapṅe-li wot ṅeje
krepka na blido, habó na nėżto druhe, tak tṙebaſch jenoż to zmėrom leżo
woſtajicż, ha déż jo doſcż zeſknéwo, dha móżeſch je zlochka czéle pretż
wotżkrabacż, ƀez toho, zo bó tam żto ẇaczé wot ṅoho zawoſtawo habó
widżecż bówo.

Tolej ṅejo nitżo nowo, ṅetṙebawo pak ’żcże tola wſchitkim tżitaṙam
Jutnitżki znate bócż.

Nawėżki.

♣Dobra hospoda♠.

♣Hdyž ja rano złoža stawam,♠

♣Kóždy króć so dopomnju♠

♣Moj’ho wuja, dżak ’mu dawam,♠

♣Moju ćetu wopomnju:♠

♣Hdyž ja k nimaj na nȯc du,♠

♣Mam ja krasnu hospodu!♠

♣W wulkjej stwě při woknje k ranju♠

♣Łožo steji móškojte,♠

♣Wo jstwi srjedža k rozslěkanju♠

♣Blido namkaš róžkojte;♠

♣K přiběranju tež tam je♠

♣Zawkow dosć na hromadźje.♠

♣Khoroj serbska, krasna rjana♠

♣Wyšje łoža zmahuje,♠

♣Prȯca njej’ při łožu žana,♠

♣Wuj mi škórnje zćahuje.♠

♣Prjedy mje njewopušći,♠

♣Dojž so wóčko zanka mi.♠

♣Rano, hdyž na sydom bije,♠

♣Přińdźe mój wuj wołać mje,♠

♣Ćeta hižom khofej lije,♠

♣A mje strowi pṙećelnje:♠

♣Zaso přinć mi kazaju,♠

♣Ja tež bórzy hić tam chcu!♠ ♣J♠ —.

Z Rakecz. Wo poſlenim tżiſwe Jutuitżki ſo nėchtón na ẇedro hórſchi ha
tżini, każ bȯ te rozne ẇedro z Rakecz pżiſchwo. To pak ṅejo nidé wėrno
ha tohodla ſo nichtȯn na nas rėſchicz ṅetṙeba. Déż jo pola nas praẇe
rozne ẇedro, da toſamo wėtżṅe pak wot Kulowa ha pak nėdże wot Ralbicz
jow pżiṅdże. Tohodla też maja ludżo pola nas pżiſwowo ha déż ſo pótżṅe
nėżto mokre hicż, da praja: „No, woni pak tam w Kuloẇe lodẇedża.“ Żtóż
to ṅecha wėricż, tȯn ſo ṅech pſchiṅdże naſcheje ſtareje Madlené
wopraſchecż.

Nowa, deṙe twaṙena żprécza jo wobſtejeṅow dla za 210 tol. na kuṗeṅu pola

H. A. Säuberlicha w Rakeczach.

Druhi džeṅ jutrow ſmėje nebeltżanſke ſerbſke towarſtwo zhromadžiznu w
Nėmſkich-Baſélczach. Pżedſéda Sandmóṅk.

Haſlowſke ſerbſke towarſtwo zmėje tſecżi džeṅ jutrow w Bacženju
zhromadžiznu.

Róbel, pžedſéda.

Wſchiczé tžitaṙo Jutnitžki, kiž tuſamu pžez ṁe dóſtanu, chczéli tak
dobri bócž ha k pžichodnej ſobocže za pṙeṅe bėrtél lėta pola ṁe
zapwacžicž. Mich. Hawſt. Piwarcz,

wutžeṙ w Wotroẇe.

Hóltcžecz zprawnéch ſtarſchich, kiž chcze mójnſtwo wuknécž, móže mižtera
pżipokazanoho dóſtacž pžez Hobraka pod hrodom.

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 14. 6. dżeṅ haperleje. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Bramborſka. Naſcha wóſchnoſcż ſebi wot bohej Badénſkeje 2,090,000 tlr.
za tutomu krajej datu pomocz pżecżiwo ṅemėrnikam żada. To jo khėtṙe
droha pomocz. Za to jo hiżon ſtarane, zo wóſchnoſcż tejko ṗeṅes
zapwacżicż ṅezamȯżi, ha tak budże bóſnadno kóncz czéweje wėczé zo ſo
Badénſka Bramborſkej podcżėſṅe. Badénſka jo kraj tak wilki każ
Sachſénſka — ha jo to kraſné dobotk, kiż bȯ nėkomu żkuliż ſo deṙe
hodżaw. Ja pak ſo boju, zo budże jow każ z témi kruwémi, wot kotréchż te
tutżne te ſuche zeżrachu ha tola towſte ṅebȯchu ha każ z témi kwóſkami,
wot kotréchż powne te prȯzne zjėdżechu, ha tola ṅepżiberachu. Bramborſka
nidé ṅebudże k zbożu pżincż na tajkim pucżu ha budże ſebi ſama wo ſwėtwu
ſtacż.

Rakuſka. Wo Wiṅe jo ẇele ludżi do żkodé pżiſchwo ha to pżez zkuſaṅo
pſékow. Wóſchnoſcż jo pſécżu lėkarńu zawożiwa ha porutżiwa, zo dérbi
kȯżdé, kiż chcze na haſach pſéka pżi ſebi mėcż, joho na ſtrétżku
wodżicż. — Rakuſka wȯſchnoſcż jo wſchė móżne ſrėdki poſpótuwawa,
Bramborſku na pucż prawdé ha zjenoſcżenoho ſkutkwaṅa za zbożomne
wuẇedżeṅo nėmſkich należnoſcżow doẇeſcż, hale wſchitko podarmo. Nėtk
Rakuſka tżaka, żto budże dale naſtacż. Haru zapotżecż dṙe wona ṅebudże,
to ṅejo jeje waſchṅo nėtk każ też żeni pṙedé ṅebe; — zo pak bó hotowa ha
na wſcho pżihotuwana bowa, chcze wona jene z téch k ṅej pżecżelnéch
nėmſkich krajow wzate zromadne wȯjſko wo jużnéch Nėmczach poſtajicż.

Dokelż ſo tak jara ẇele wot ſurowoſcżow rakuſkoho wȯjſka pżi wuherſkej
wójni piſawo, jo Haynaw porutżiw, zo dérbja zaſtojnſtwa ze wſchėch
wuherſkich krajinow pȯẇeſcże wot żadżerżeṅa ha ſkutkuwaṅa wuherſkich
rebellow jomu pżipóſwacż, zo bó ta wėcz z wobeju ſtronow wopiſana do
zjawnoſcże pżiſchwa.

Z Münchna. Po ſtarém waſchṅu jo kral też lėtſa na zeleném żtwórtku
dwanacżom khudżém mużam po pżikwadże naſchoho zbóżnika nohi mow ha
tėchſaméch potém bohacże wobdariw. K tomu ſo pżeczé cżi najſtarſchi
mużojo wuzwola; lėtſa bė jedén ſto, żtėṙo pżez dżeẇecż dżeſat lėt ſtari.
Też kralowa jo tejko mwodéch khudćch holczow wudawawa.

Bajernſke wójſko ſo zawoſṅe hótuẇe. Za artilleriju ſu tam jenoj za
300,000 ſchėſnakow koṅe k cżeṅeṅu kupili.

<pb n="102"/>

Też Würtenbergſka ſwojich rozpuſchcżenéch wojakow zaſé romadu woẇe ha
wſcho każ w najſtraſchniſchich tżaſach wȯjné pżihotuẇe.

Ze Schleſwig Holſtajna piſaja, zo ſu tam, dokelż na Danſkich tſelecż
ṅeſṁedża (Bramborſki to ṅedopuſchcżi) lėtné ſẇedżen lonſchoho wuſtuṗeṅa
pżecżiwo nim (24 mėrcza) pżez mnohe tſeleṅo wobowſchli.

Franczowſka. Swawne mėſto Lyon, wo kotrémż ſo w lėcże 1822 te wulke
miſionſke towarftwo zawożi, kotreż nėtk po czéwém ſwėcże ſwoje zbożomne
wotpoladaṅa zpėchuẇe — ma też jene druhe kwalbne towarſtwo, kotreż chcze
ṅekmanomu żiẇeṅa-ẇedżeṅu ha joho ṅezbożomném pwodam pżez to wotpomacż,
zo khudém ludżom pżez ṗeṅeżne pżinożki tu móżnoſcż do ſẇ. mandżelſtwa
ſtupicż wotewṙa. Wȯndaṅo wotpowożena rozprawa ſwojoho ſkutkwaṅa pokaza,
zo jo wone w lonſchim lėcże 429 mandżelſtwow zawożiwo ha dale 146 dżėcżi
mandżelſkim ſtarſchim pżipokazawo. Wot téch pżez telej towarſtwo
wożeṅenéch ludżi ṅejo anicz jedén na ſurowém ṅemėṙe lonſchoho lėta tel
braw. Tute towarſtwo wobſteji hiżon dwanacże lėt ha jo wo tém tżaſu 4000
żentwow móżne tżiniwo.

Na ſejṁe jo ſo naṁet ſtajiw, zo bȯ k. 1. Jan. 1850 francz. lud
wotwoſuwaw, hatż chcze Monarchiju habó Republiku. Ẇetżina dérbi
wotſudżicż. Bó potém żto hinak bowo? — bȯ kraj mėrniſchi bow? ja ṅewėṙu,
mam ẇeleẇaczé za to, tżwojekojo mȯża ſo pod kóżdém kneiſtẇe deṙe
namakacż déż jenoj ſo za tém zadżerża; wſchak ṗecżene hójbjé nidże do
hubu ṅelėtaja ha mėd ha mloko też ẇacz ṅebejżi, każ nėhdé wuzwoleném
kraju. —

Z Italſkeje. Jara dżiwṅe bó tola bowo, dé bȯ Jandżelſka wot Toſkanſkeje
tu ſwojim krajownikam pżi poſlenej revolucziji w Italſkej natżiṅenu
żkodu dobrutżiṅenu żadawa. Tuta żkoda jo ſo woſobṅe pżi pżedobócżu mėſta
Livorno ſtawa ha to pżez rakuſku bróṅ ha tſelbu anicz toſkanſku. Ha
potém tola czéwé ſwėt wė, ha wo archivach toſkanſkoho dwora ma kóżdé
pżileżnoſcż, ſo wot toho pżepokazacż, zo ſu tute zbėżki ha nemėré wot
Jandżelſkeje zbudżene ha podṗerane bȯli ha nėtkoj chcze wona hiżcżen też
ṗeṅezé za to mėcż. Naſchomu krajej bȯ ſo zkerſcho pżihodżiwo wot
Jandżelſkeje nėżto żadacż.

Z Neapela piſaja, zo jo kral jene piſmo z 20,000 podpiſmami dȯſtaw, z
tej prȯſtwu: wón chczéw jich krajnu wuſtawu tola czéle wuzbėnécż, dokelż
wo ſkutku hiżon dawno nitżo ẇaczé ṅepwacżi.

Ruſowſka. Wo Polſkej ſteji wulke wójſko ha ſtajṅe roſcże; też ſo póẇeda,
zo ſnadż do Nėmczow habó do Franczowſkej pocżahnu, joli tam poṙad ſkoro
mócz ṅedoſtaṅe. Nėmczé ſo żawoſṅe boja. Rakuſka, praẇa, jo też na tém
wina, zo ſo Ruſa do nas téka, dokelż ſebi ſama ṅewėri pżecżiwo
Bramborſkei wuſtupicż, jo Ruſu pżeproſéwa.

Sejmſke póẇeſcże. Kralowſki dekret wotẇazowaṅo wicżeżnéch ṗeṅez
naſtupaczé, ſo wobemaj komoromaj nezpodobaſche. Po nim bó ſo na ſto lėt
nanajwóſche ṗecż padow licżicż hodżawo; — komoṙe wobzanknéſchtaj, zo
dérbi ſo na ſto lėt jenoj 1 herbſki ha 1 pżedawanſki pad poſtajicż, ha
zo ſmė ſo nanajwóſche, wſcho romadu wzate, jenoj 3 padé licżicż. Żtó wė,
żto budże nėtk kral ha wóſchnoſcż k tomu praẇicż. Miniſterej z Frieſen
ṅezdaſche ſo to ruṅewon jara zpodobne. Joli pak zakoṅ tajki wuṅdże, dha
budże jenoj za téch, kotréchż wotẇazowaṅo hiżcżen zkóncżene ṅejo. — Zo
pak bó komora za tute polożeṅo bowa, rétżeſchtaj też naſchej Serbaj w 2.
kom. kk. Jėzorka ha Jakub. Tón pṙeni praẇeſche: „Ja bóch ſo czéle ſwowa
zdżerżecż mow, dokelż mó ſmó ſo <pb n="103"/>hiżon w lėcże 1848 z
knejſtwom tak zjednali, zo ſo wotẇazowaṅo wicżeżnéch ṗeṅez na 2 padaj
poſtaji. Ja ṅemóżu pak hinak hatż kṅeżerſtwo wobżarowacż, déż ſo wone z
naṁetom wuƀerka zjenoſcżicż ṅemóże. Ja ṅewidżu, tżoho dla ma kṅeżerſtwo
za to, zo ſo kṅeżim z tutém bliſko ſtupi. Ja ẇele ẇaczé wėṙu, zo ſo tém,
kiż maja pżiſwuſchnoſcż dawacż, ṅeprawda ſtaṅe: pżetoż tżoho dla jo ſo
pwacżizna lezomnoſcżow po tém, każ nėtkoj jo, poſtajiwa, ha tżoho dla
dérbi ſo po nėtſiſchim wotſchaczuwaṅu wotẇazowacż? Wo lėcże 1832 bó
kórcz żita z 3 tl. ha ẇaczé wotẇazowané, ha déż nėtkoj tajki kórcz na
wiki pżiṅeſu, dha mi nichtón 20 nſl. za ṅón ṅeda; — dokelż żito bó hako
daṅ wot kṅeżich brane, déż bė na żito jenoj podobne. Dhé bó mi
kṅeżerſtwo za to ſtacż mowo, zo nėtuſcha pwacżizna leżomnoſcżow tak
dowho woſtaṅe ha zo ſo teſamo po dokoṅanej rencżi kóżdé tżas za hotowo
ṗeṅezé pżedacż dadża, potém bó wuƀerkowa rozprawa napoſledku pżedaloko
wot zmóſleṅa kṅeżerſtwa bowa. Ja dérbu zjawṅe wupraẇicż, zo ja dale hatż
wuberkowa rozprawa, kotraż jo za mṅe hiżon pżejara poniżṅe, wſchow
ṅebóch. Ja móżu, ja budu jenoj za wuberkowu rozprawu woſowacż.“ — k.
Jakub prajeſche: „renté wot wicżeżnéch ṗeṅez ſu ƀez témi ṗeṅeżnémi
dawkami, pżez kotrež ſebi buṙa wſchelake pṙedawſche wobcżeżnoſcże
wotẇazacž dérƀachu ha hiżcżen dérbja, te, kiż burſkich ludżi najbóle
wobcżeżuja, ha k ṅezpokojnoſcżi wabja. Wone ſu nowé, huſto też khėtṙe
wóſoki dawk, pżetoż joli mi praẇe praẇene, dha jo jedén mi znaté
wobſédżeṙ kubwa wot nėhdé 1400 dawſkich jednoſcżow, kiż pżed 20 lėtami
300 tl. wicżeżnéch ṗeṅez zapwacżi, na pucżu proczeſa wotſudżené, zo
dérbi lėtṅe ẇacz hatż 30 tlr. renté dawacż. Wone ſu po tajkim nowé ha z
dżėla wóſoki dawk, kiż tomu dawarej za joho parſchonu żadén materialné
wużitk ṅepżiṅeſé, każ ſo to pṙedé pżi wotẇazowaṅu roboté ha druhich z
ṅej zjenoſcżenéch cżeżow ſta. Ẇeleẇaczé jo ſo pżi hoṙewzacżu kubwa ta
kneiſtwu pżiſtejacza pżiſwuſchnoſcż wot dawaṙa hiżon doṗelniwa, ha toho
dla jomu jedén za zwo wzacż ṅemóże, déż chcze wicżeżne ṗeṅezé tak tuṅo
hatż móżno wotẇazowacż. Prėcż ſo ṅeda, zo wotẇazowaṅo kṅeżim żadén
wużitk ṅepżiṅeſe. Hale wulku żkodu, dokelż nėżto druhe jo, te prawo
mėcż, pżi kóżdém wobſédżenſkim pżeṁeṅeṅu wot wėſtoho kubwa wėſte
proczenté pwacżizné bracż ha nėżto czéle druhe, ſo junkrȯtż z
wotẇazowanſkej ſummu zpokojicż. Hale tola ṅeſṁe ſo zabócż, zo ſo
wicżeżne ṗeṅezé w tej wȯſokoſcżi, każ ſo nėtk woblicża, wo pṙedniſchich
tżaſach ṅewoblicżachn; pżetoż nam wſchitkim jo znate, kak ẇele ṁeṅe
hewak kubwa pwacżachu, kak nizka bó pżi wotedacżu kubwow wot ſtarſchich
na dżėcżi pwacżizna téchſaméch poſtajena. Toho dla chczeidża też kṅeża
zdobṅe wotẇazowaṅo wicżeżnéch ṗeṅes. Déž bóchu, na pžikwad, na jenej wſé
jenotliwczé po pucžu proczeſa k 5 padam wotſudženi, dha jo ſo jim na
pucžu zjednaṅa na 3 habó 2 1/2 pada zpuſchcżiwo. Toho dla móſlu, zo móżu
pžed ſwojim ſwėdoṁom ha pżed témi prawiſnu mėjaczémi zamojecž, déž za
naṁeté wuberka woſuju.“ —

Ze Serbow.

Z Klóżtra Marinej-vėzdé. Tak ſmó tola zaſé, Bohu dżakwano, jene ſerbſke
prėduwaṅo w naſchej klóżterzkej czérkwi ſwóſcheli. To tola czéle hinak k
wutrobe dżo hatż nėmſke! Mócz macżerſkeje rétże ſmó z nowa zaſé praẇe
zpóznali. Żkoda jenoj, zo nam naſcha wóſchnoſcż tute duchowne wokżecżo
huſcżiſcho ṅedari. Pṙedé wſchak ſmó radé nitżo ṅeprajili, dokelż bė
ṅemóżna wėcz, déż pak jo nėtkoj kṅ. Alberikus pżez ṅewuſtawaczu pilnoſcż
tak deṙe ſerbſczé nawuknéw, bó ſo to tola praẇe deṙe hodżawo ha ṅemóżemó
nadżiju zpuſchcżicż, zo budże ſo też ſtacż. Wſchak jo tola duchowneje
wóſchnoſcże najſẇacżiſcha winwatoſcż, tajke potṙebnoſcże doṗelnicż.

<pb n="104"/>

Z Różanta. Pola nas jo nėtkoj tola praẇe ṙeṅe; mó mamó jenoj ſerbſke
prėduwaṅa, ha te ſo ṙeṅe zpodobaja. Tola ṅemóżu ſo zminécż, ṅeduſchnoſcż
zjawṅe porukowacż, kotraż jo naſch bożi dom, ja ſmėm praẇicż,
woṅetżeſcżiwa ha ẇele joho pobożnéch wopótaṙow jara zrudżiwa. Nėkotrém
pėſkowſkim hólczam ṁenujczé, kiż do Różanta ke mſchi khodża, mó radżimó,
ſo z tżaſom namakacż, joli chczeidża wo wawkach ſejdżecż. Déż pak tak
pozdże pżindu, każ zandżene jutré wutoru, dha ṅech ſo do wawkow
ṅepżiſtojṅe ṅetwócża, déż widża, zo hiżon druzé wo téchſaméch ſejdża.
Mėṅa traż cżiſami, zo maja prawo tam ſejdżecż, dha ṅech ṅezapomṅa, zo ſu
wo naſchej czérkwi mėſta ſwobodne, ha ma jedén tak ẇele prawa każ druhi.
Ja ṅecham nikoho ranicż hale wo czérkwi bóch tola radé mėr mėw. Żto
pomha nam też wſchė próczwaṅo horliwéch Serbow za wuzbėṅeṅo ha
wudokoṅeṅo ſerbſkoho luda, déż boże domé ẇacz w tżeſcżi nimamó! ha
ſerbſke mwode hólczé, nadżija za hiżcżen ṙenſchu pżichodnoſcż ſerbſkoho
luda, bóchmó radé też ha woſobṅe wo tutém naſtupaṅu za wėrnéch ſénow
ſwojich wótczow zeznali. N. N.

♣H.♠ Z Ralbicz. Każ druhe lėta, tak też bó lėtſa jutrownitżku naſch
kżiżerſki próczeſton do Kulowa ẇedżené. Hatżruniż bėſche khėtṙe zéma, ha
hatżruniż hiżcže ſnėh ležeſche, tak tola zẇeſowoſcžu widžachmó, kak ſo
jich ſchikwana tżródka zhromadži, na žane zadžėwki ṅeladajſchi. Naſchich
kžižeri bėſche 35 porow (potajkim jenož jedén jenitžki kžižer ṁeṅe hatž
loni). Kulowſkich kžižeri bėſche lėtſa ſédém porow ṁeṅe, hatž loni,
ṁenujczé 70 porow.

Džakwano Bohu, zo jo ſo wſchitko tak khwalobṅe ha zbožomṅe dokoṅawo!

Rasmus. Ṁe ſo D.. kecz Michaw z S ..... praſcheſche, kak jo w
Ṅebeltžiczé kžižerſka proczeſija wupanéwa. Wſchitko jara deṙe, jomu
wotmojich hale to bė žkoda, zo ſo Ṅebeltžeṅo ſwaƀe pži tém wobdžėlichu.
Jara pėkṅe bė, zo zému dla z Kaṁencza nichtón ṅepžindže, tak tola jenoż
Ṅebeltžeṅo na nas ladachu.

Z Wonecz. Nėtk pak ſmó zaſe radoſtné tžas jutrow mėli. Pola nas bó po
ſtarém waſchṅu nóczné wobkhad tež tute lėto wotdžeržané. Na 1. haperleje
zromadžichmó ſo wokow jenej na poſtajeném mėſcže. Hatž bė wobkhad
nuterṅe wotdžeržané, dóſtachmó poſélṅacze ſnėdaṅo, džeiž ſo nam tak
zpodobaſche, zo tež naſchu raṅſchu pobožnoſcž tam wo iſtẇe wuſpėwachmó,
ha wutrobicže zaſpėwachmó radoſcže powné khėrluſch: „ẇeſelcže ſo
wſchiczé wėrni.“ —

Nėkotſi pžitomni. —

Jutrowne jejka mėjachmó lėtſa zaſé praẇe ṙane ze ſerbſkimi napiſmami.
Dokelž pak wo nėtuſchim tžaſu Serbja hižon na to zwutženi ſu, wſchitko
žtož po nėkotrém tžaſu jim zaſé pžed wotži pžindže bóle zdžėwane, ha
wudokoṅene namkacž, — nadžachmó ſo, zo budža tež jutrowne jejka lėtſa
dozpowniſche hatž loni. Wo tém pak ſmó ſo zhebali. Ja pak ſebi móſlach,
zo budža ſo ṙane nabožniſke róntz̀ka, kaž ta kṅeni wo knižkach „jutrowne
jejka“ pėkném džėcžom na jejkach wudžėleſche, ſo tež na lėtuſchich
jutrownéch jejkach namakacž. Bȯh daj, zo bóchu cži dobri ſerbſczé
pžecželjo, kiž k lėtu tute ṙane, za naſchu mwodoſcž ẇeſelacze jejka nam
zdžėwacž budža, te knižki wot kṅ. Kk. k rukam wzali, džež budža
wſchelake ṙane k tomu pžihodne róntžka tṙechicž.

♣Z Budyšina. Towaŕstwo maćicy serbskjeje dźeržeše srjedu po jutrach na
budyskjej winicy swoju lětušu hłownu zhromadźiznu a bě so k temu wjelje
sobustawow ze wšěch stronow serbskjeho kraja zejšło. K. Dr. Klin,
předsyda towaŕstwa, wotewri zhromadźiznu z přećelnym postrowjenjom
přitomnych a spomni při tym na zańdźene, we wšelakim nastupanju zrudne
lěto, kotrež pak Serbow dotalnu khwalbu a zakońskje zmyslenje na žane
wašnje njeje pomjeńšić móhło, alje wjelje skjerje jich swěrnosć jasnišo
póznać dało. Dalje wupowjeda wón wubjerkowe skutkowanje w <pb
n="105"/>zańdźenym lěćje a wozjewi, zo je tón samón redaktorej Smolerjej
za dotalne wudawanje maćičneho časopisa Seilerowe česne myto (10 tl.), a
štud. Jenčej, za jeho spis „Zeleńska“ Pfulowe česne myto (5 tl.)
přisudźił, tež spomni wón na to, zo su lipscy serbscy študentojo maćicy
rjany pomjatnik darili, kotryž bu potom k wobhladowanju wokoło daty.
Potom da k. městopředsyda duchomny Jakub rozprawu wo tym, što je maćica
zańdźene lěto wudała. To je jenož mało było, dokjelž pjenjezy
pobrachowachu, mjenujcy te knižki „Bohusław z Dubowina a IV. zešiwk
časopisa. Tola dostanu maćične sobustawy na lěto 1849 hišće d wě
powjedańčcy a jedyn zešiwk časopisa, kotrež spisy so hižom éišća. Na to
wułoži maćičny pokładnik k. diakonus Wjacka, kak z pokładnicu steji a
pokaza so, zo je so zańdźene maćične lěto 217 tl. do pokładnicy nadało a
180 tl. wudało, tak zo 37 tl. wyšše wostanje. Hjewak ma maćica hižom 203
tl. zamóženja w budyskjej nalutowarnicy♠ (Sparkaſſe). ♣Z cyła je pak
maćica za te 3 lěta swojeho wobstaća za 700 tl. serbskich knihi wudała.
— Mać. knihownik, k. Imiš, wozjewi potom, zo ma knihownja nětko 372
knihi a mać. sekretaŕ, k. Kućank, spomni, zo je wšitkich sobustawow 193.
Wot tych su pak třjo wumrjeli a třjo wustupili. — Na to bu dlějši čas wo
wudawanju knihow ryčane, štož pak hakhlej přichodnje sobudźělić móžemy a
skónčnje stachu so nowe wólby zastojnstwa a wubjerka. Dr. Klin bu za
předsydu, duchomny Jakub za městopředsydu, kapłan Kućank za 1. a
vicedirektaŕ Wanak za 2. pismawjedźerja, kand. Imiš za knihownika a
diakonus Wjacka za pokładnika na bližše 3 lěta wuzwoleny. Na tón samón
čas buchu do wubjerka wuzwoleni: notar Cyž, duchomny Seiler, kantor
Pjekaŕ, direktaŕ Buk, wučeŕ Kulman I., ryčnik Rychtaŕ, kanonikus Haška,
Dr. Pful a aktuar Seyfert. Hjewak bu notar Wehla za knihaŕnika a redak.
Smoleŕ za redaktora maćičneho časopisa postajeny.♠

Hoſpodarſtwo.

§. Nadobne waſchṅo, butru naſelecż. Wzmi ſebi dwaj dżėlaj ſele, jedén
dżėl czokora ha jedén dżėl ſalṗetra, zmėſchej tolej deṙe romadu; wzmi
potom na kóżdé punt dwaj lutaj tajkelej mėſcheṅczé, ha déż to z butru
praẇe pżemėſchaw ſé, nakwadż nėtk butru k potṙebe do horncza nucz.
Nichtón ſebi ṅemóże móſlicż, kajka wſchelakoſcż jo ƀez tajkelej butru ha
ƀez tej, kotraż jo na wſchėdne waſchṅo naſelena. Wona dérbi pak też k
najṁenſchom tſi habó żtéri ṅedżele ſtejo woſtacż, pṙedé hatż budże
natżiṅena. Zpótajcże je, wó hozpozé, ha pżepokazajcże ſo!

Zbėrki.

* Ṗeṅeżna należnoſcż. Déż ſebi nėkotre dóſtate ṗeṅezé drudé bliże
wobladaſch, mȯw ſkoro ṅewėſté bócż, wo kajkim kraju bódliſch — wo
Rakuſkej, Bramborſkej, w Heſénſkej, h. t. d. dokelż dóſtate ṗeṅezé ſu z
ẇetſcha z poṁenowanéch ha druhich krajow, ſkoro najṁeṅe jo jich pak
ſachſénſkich. To pak nitżo ṅeżkodżi, tak dowho hatż maja tute ṗeṅezé
dozpownu pwacżiznu pola nas, ha kȯżdé mów ẇeſowé bȯcż, dé jenoj bó jich
praẇe ẇele mėw. — Hale to pak ſo nam ṅezpodoba, <pb n="106"/>zo hiżcżen
ſo nėkotſi ludżo tu ha tam do tajkich ṗeṅez domaſacż ṅemȯża ha tajke
ṗeṅezé, kiż w Sachſkej za powne ṅeṅdu, dokelż tu pwacżiznu nimaja, tola
za pomne wudawaja. To ſtaṅe ſo k. pż. z bramb. krożkami, kotreż pola nas
jenoj dwaj nowaj (po prawém 2 1/2) pwacża ha z bramb. dwajnohami, kiż
jenoj 1 now ṗeṅez pwacża. Dale ṅepwacżi ṗeṅez „tſi marine ſlėborné“ (3
Mariengroſchen) 25 now. ṗeṅ. hale jenoj 24. now. ṗeṅ! Wón jo na koniku,
kiż jo na nim woznaṁeṅené, k zpȯznacżu. Tolej ṅech pżichodṅe cżiſami
wobkedżbuẇa, kotſiż hatż dotal na tajke mólitżkoſcże ladali ṅejſu. Mȯ ſo
nadżijemó, zo tżitaṙow Jutnitžki to ṅetṙechi, — zo budża woni ẇeleẇaczé
pilṅe na to ladacż, zo bó ſo wot druhich ṅeſtawo!

* Pucżowar, kiż tżėſke ṁezé pżeṅcż dérbeſche, hale na poſleṅej ſtaczioṅe
ſwoje wopiſmo zabow bė, bó wot kortżmaṙa narétżané, ſebi jėdżowé liſcżik
(Speiſezettel) ſobu wzacż. Wȯn to z tżini ẇacz żortow hatż nuzé dla. Na
ṁezach hoṙezdżerżané, wot teda wón ſwuzownikej ṁenuwané liſt. Tȯn
pżeṅdze, mȯſliczé zo ma w ruczé Pos, tón liſt wo z czėhuwaczem ṙedże ha
pżi ſtajném ladańu na pucżowaṙa: Cżelacza wowa; hm to może halt bȯcż!
Huſacze jatra, nó to ſo mi zcże żeni tak tṙechiwo ṅejo. Żabjacże ſczena,
hm, hm. Jėdżcże bożeṁe lubé pżecżelo, ja widżu, zo ſcże jara braſchiwė
hubené tżwojek praji nėtk tȯn na ṁezach poſtajenė ſwużownik ha da tón
liſt zaſé tamom ha bȯ powne ſobużelnoſcże.

Jeden wėſte N. praji nėdé w jenej zromadżiſṅe, zo wȯn ton ſón z
bibliſkich ſtawiznow krala Varaona praẇe wopżijecż ńemóże; ṁenujczė zo
te 7 ſuche kruwé te 7 tutżne ſu tak zeżrali, zo na nimi nitżo ṅejo
widżecż bowo. To ja też ṅemożach praji klamar D., dȯiż ſo ja ṅeżeṅach. —
Tedém mėjach ja ſédém wilkich knihi, wo kotréchż bė moje zamożeṅo
zapiſane; moja żona mėjeſche pak jenoż jenitżke mȯlitżke hoſpodarſke
knihe. Pżi kónczu lėta bėchu pak te mawo knihe moje wilke ha towſte
zeżrali ha na nimi też nicz te najṁeṅſche widżecż, ha wot toho tżaſa ſem
wėṙu ja do toho ſona.

* Jedén ṅeſprawné kral praſcheſche ſo duchomnoho: kotré ſkutk ma
najẇaczé pwacžiwoſcže pžed Bohom? Za tebe, wotmoji Duchomné, te ſpaṅo,
ha to tohodla, dokelž tak dowho hatž té ſpiſch, nikoho ṅeczwėluẇeſch.

* Naramné tžwojek dari nėkomu kuſk tékancza; ton wza ſebi na blidže
lejžacze nowiné, zo bó ſebi tékancz zawaliw. Ach mój Božo, te Nowiné
žcže ja ṅejſém tżitaw. To nitžo ṅežkodži, wotmoẇi khudé, déż wó nėkomu
nėžto dacže, tak to ſwuſcha do Nowinow.

* Pėtér tón Wilki ruſ. kheižor bė nėdé wo ſudniſtẇe jara nėwné ẇele
paduſtwow dla, ha praji ſwojomu Keṅczlerej: piſajcže, kóiždé kiž jenoj
pwacžiznu ſchtréka kraṅe, dérbi wójbeſchené bócž. Keṅczler praji ſṁejo:
Déž waſcha majeſtoſcz chcze kheižor bez podanow bócž, móže ſo to nédém
ſtacž. Pėtér ſo potža ſṁecž ha wėcz woſta pži ſtarém.

Nawėżki.

♣Saxonia,♠

krupow żkodé zawėſcżacze towarſtwo w Budéſchiṅe.

Pżez zromadne ſkutkwaṅo ẇele moczow ſu ſo wſchelake zawėſcżacze wuſtawé
(Verſicherungs-Anſtalten), zawożili, ƀez nimi cżahnu rataṙowu (burowu)
kedżbnoſcż woſobṅe te na ſo, kiż pżez krupé naſtatu żkodu zarunacż
wotpoladaja, dokelż wo nikoho moczé ṅelejżi, krupowbicża wot ſwojich
honow wotwobrocżicż.

To jo też wina, zo ſo krupow žkodé zawėſ<pb n="107"/>cżacze towarſtwa
bóle ha bóle wudokoṅeja ha wſchė w tutém naſtupaṅu tżiṅene nazhoṅeṅa ſo
wuẇeſcż pótaju.

Dokelż pak wuſtawki dotalnéch krupow żkodé zawėſcżaczéch towarſtwow
pożadaṅa pżitomnoſcże ẇacz ṅedoṗelṅa, dokelż też zaṙadwaṅo téchſaméch
pżewulke, prawa zawėſcżaczéch zaſtojnſtwam towarſtwa napżecżo pżemawo —
dha jo ſo wėſta litżba ſakſkich kubleṙow, rataṙow ha pżekupczow
zjenoſcżiwa, ha pod ṁenom „♣Saxonia♠“ krupowbicżo zawėſcżacze towarſtwo
zawożiwa, kotreż chcze ſwojim ſobuſtawam powne zarunaṅo pżez krupowbicżo
natżiṅeneje żkodé dawacż, ha kotreż dérbi ſo wo ſwojim ſkutkwaṅu pżez
czéwo Nėmczowſtwo rozſchėricż.

Zawożeṙo ſu pżi zeſtajeṅu ſwojich, miniſterſtwej hiżon k pżeladaṅu
pżepodatéch wuſtawkow, najẇaczé téch brachow rozpomnili kiż ſo pżi
dotalnéch, krupowbicżo zawėſcżaczéch, towarſtwach namakaja, ha ſu
woſobṅe to na kedżbu wzacż ſo próczwali, na tżoż jo ſo wo ratarſkich
towarſtwach wo tėm naſtupaṅu zpominawo.

Tute nowozawożene towarſtwo dari zawėſcżaczém najwóſchu móżnu wėſtoſcż
ha wodża je woſobṅe zcżėhuwacze wotpoladaṅa: 1) tuṅota zaṙaduwaṅa. — 2)
ſwobodne wolbé zaſtojnſtwow ze ſtroné ſobuſtawow. — 3) powna wzajomnoſcż
(vollſtändige Gegenſeitigkeit). — 4) zarunaṅo po pownej wóſokoſcżi pżi
zawėſcżeṅu pżipoẇedżeneje ha pżi ſapiſaṅu zawėſcżeṅa za prawo zpóznateje
pwacżizné pwodow. Wobkedżbuwaṅo ha wodżeṅo towarſtwa ſtaṅe ſo pżez ze 6
ſobuſtawow wobſtejaczé wuƀerk ha zaṙaduwaṅo jo direktoriju, ze ſchėſcż
woſobow (parſchonow) wobſtejaczomu, dowėṙene, kiż ma ſo ze ſwėru
wotpoladaṅa towarſtwa ha poſtajeṅa wuƀerka ha wobzankṅeṅa wowneje
zromadżizné wuẇeſcż.

Pokwadnicza ma ſo wot woſobṅe poſtajenoho pokwadnika pod ẇedżeṅom
direktorija ha pod wobkedżbuwaṅu wuƀerka zaṙadwacż, ha dérbi wſchitke
ṗeṅezé, kiż za towarſtwo nuczpżindu, po móżnoſcżi khėczé ha wėſte na daṅ
dacż.

Pokwadnicza ha knihe ſo wot z wuƀerka k tomu poſtajenej komiſije
pżeladuja. Pżinoſchki ſobuſtawow budża tak nizke hatż móżno, ha po tém
żtoż ſo zaẇėſcża ha po krajiṅe, wo kotrejż zawėſcżacze pwodé ſteja też
wſchelake; — też maja ſo jenoj prämije, heẇak pak anicz zaṙadnizke
wudawki, anicz pżinożki k rezervofondej woſeƀe pwacżicż, dokelż dérbi
tutón pżez te w wuſtawkach poſtajene wotcżahi wot nadżateje dividendé a
t. d. naroſcż.

Wſchitke po tutéch wotcżahach zawoſtate zbótki ſo tém woprawdżitém
ſobuſtawam wrocżo (naſṗet) pwacża.

Wuſtawki habó ſtatuté — podmwoweṅſke liſté (Anmelde-Bogen) — ha reverſé
móża ſo na wowném bürowi, każ też pola naſchoho agenta Guſtava Adolfa
Löveniga w Budéſchiṅe, dóſtacż, ha móża ſo tam też prämiſke tarifé, każ
też wo ſwojim tżaſu lėtne rozprawé ha zkóncżne zlitżbuwaṅo wobladuwacż.

Wo zromadżiznomaj, kotrejż ſo 16. ha 23. mėrcza tutoho lėta w Budéſchiṅe
wotdżerżuwaſchtaj, zawożi ſo po §. 28. zakwadnoho zakoṅa wuƀerk ha
wuzwoli nėhdém ze ſwojeje ſrejdżizné tſjoch wuradżuwaczéch (berathende)
direktaṙow, kotſiż po §. 15. z wuẇdżaczémaj (vollziehende) direktoromaj
ha z pownomócznikom (Bevollmächtigte) direktarſtwo wutżiṅa; każ też po
§. 29. ſwojoho pżedſédu ha joho namėſtnika. Po tutém ſtupi też
Direktorium romadu ha wuzwoli po §. 19. zakwadnoho zakoṅa — tohoruṅa też
ſwojoho pżedſédu ha joho namėſtnika, po tz̀imż bó zjawne wozjeẇeṅo
zawożeṅa krupow żkodé zawėſcżaczoho towarſtwa wobzankṅene.

Wuberk za lėto 1850 wobſteji:

1. kṅ. ſpeczial-komiſar Guſt. Adolf Wiezand na Jaſenczé, pżedſéda.

2. = Wilh. z Czenker z Pomerecz, namėſtnik pżedſéde.

<pb n="108"/>

3. = Herrm. Oehmichen récżerkublerſki najnk w Baczdorfe pola Miſchṅa.

4. = Karl Herrm. Fahnauer kubleṙ w Bobolczé.

5. = Bruno Menczner z Krakecz.

6. = Guſt. Jul. Ochernal, récżerkublerſki najnk w Ratareczé.

Direktorium, kiż wobſteji z tſjoch wuradżuwaczéch ſtawow:

kṅ. Pėt. Alfred hrabja z Hohenthal w Kinsbórku, pżedſéda w direktoriju.

kṅ. Guſt. Ed. Heidemann, direktar lutuwarſkeje pokwadniczé w Budéſchiṅe,
namėſtnik pżedſédé. Rud. Magnus w Drożdżu

ha z tſjoch wodżaczéch ſtawow:

kṅ. Jan Chriſt. Kind na mawém Budéſchinku.

kṅ. Ernſt Stökhard récżerkublerſki najnk ha direktar ratarſkeje wutżerṅe
w Brėzeni.

Ha tón podpiſané pownomócznik:

Heinrich Julius Linka, pżekupcz w Budéſchiṅe.

Reda kczija jo loni k jutram ṙane jutrowne jejka daṙene dóſtawa, lėtſa
nadżijeſche ſo też hale hatż dotal jo podarmo tżakawa. Ṅech wſchak tola
tȯn dobré pżecżel tajke ṙane waſchṅo zancż ṅeda!

Témſamém, kiż chczeidža nalėto nowo poté wokow ſarodow džėwacž habó
ſtare wobarbicž, móža k tomu woſobné mas w Ṅebeltžiczé dóſtacž. Kóždé
budže jomu toho pokazacž, kiž jón ma; ṅech ſebi tež joho ſchlahi
pokazacž da, kiž dobrotu maza woſwėtſja — ha tež Kamencžeṅo jon znaja,
kiž ſu ſebi nėžto wot Skorteſena (tak rėka barƀa) pžiṅeſcž dali.

Rasmus.

Wutrobné džak za wſchu pžecželnoſcž ha luboſcž ha ẇeſowu pėknu ſerbſku
zabawu, kotruž ſém jutré wutoru wo Wotroẇe ha Jawoṙe dóſtaw. K. k.

Zo bó ſo mwodéch jutrow dla nichtón ṅezakomdžiw, dha zmėje budéſki
rétženſke towarſtwo na mnohe žadaṅo haklej ṅedz̀elu za tédžeṅ, hako 14.
haperleje zhromadžiznu popowdṅu ṗecžich na winiczé.

♣Luby bratřiko J. w P.♠

♣Wutrobny dźak za twoje ha twojeho bratřika připosłane dźěło. To budźe
so wěsći našim Serbam wulcy spodobać. My Tebi toho dla na twoje
prašenjo, hač dyrbiš tesamo daljewjesć, z jenym sylnym „haj haj,
wotmolwimy. Redakcyja.♠

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcż Woſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżiſna. Pwacżiſna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 6 1 26 2 — Woka 2 7 1/2 2 2 1/2 2 5

Pżeṅcza 4 5 3 20 4 — Jahwé 4 25 4 7 1/2 4 20

Jecżmeṅ 1 22 1/2 1 18 1 20 Heduſchka 2 15 2 7 1/2 2 10

Wȯws 1 10 1 3 1 6 Bėrné — 27 1/2 — 20 — 22 1/2

Róch 2 5 1 — 2 2 1/2 K. butré — 13 4/5 — 20 — 12 1/2

Jutnitżka wukhadża kóżdu ſobotu z czėwȯm liſtnom, ha jo k dóſtaczu pola
redaktora Kucżanka, w Wellerez kniharni, ha pod bohatémi wrotami w
Budéſchiṅe. Kóżde tżiſwo pwacżi 1/2 nſl.

Za Jutnitżkn poſtaẇene naſtawki habó wozjeẇeṅa maja ſo wotedacż pola
jenoho z redaktorow

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 15. 13. dżeṅ haperleje. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Wozjeẇeṅo.

Tſejcżu ṅedżelu po jutrach hako 21. dżen haperleja budża druhe ſerbſke
boże ſwużbé za podjanſkich Serbow wo Dreżdżanach. Teſamo budża zaſé w
kralowſkej dwórnej czérkwi. Zapotżatk dopowdṅa 1/2 9 — Zpójedż ſo
ſwóſchi wot rano ſcheſcżich.

Swėtne podawki.

Z Dreżdżan. Zaṅdżenu ṅedżelu mėjachmó wulki wojerſki ſẇedżen. Pżipowdṅu
cżehṅeſche dżėl naſchoho wójſka pżez móſt ha poſtaji ſo ſreidż
podjanſkej czérkẇe ha keklerni. Kral pżijėdże na koṅu, wobdaté wot mnoho
żtaba. — Pżi joho pżibliżuwaṅu wuṅeſechu jomu wojaczé wulku ſwawu. Ja
hiżon ſém ẇele ſwawow wuṅeſcż ſwóſchaw, hale tajku hiżcżen nidé. —

Z Dreżdżan. Pżedtżorawſchim dżėch też nimo kathol. czérkẇe ha wuladach
tam na duṙach wulke piſmo; ẇele ludżi ſo tam wokow twótżeſche; nėkotſi
każ nėwni zaſé dale dżėchu, druzé ſo lubozṅe ſṁejo woteṅdżėchu. Ja
wucżeżech moje nawotżi (brille) ha lejcże, lejcże! wuladach tam ſerbſke
piſmo. Na nim ſtejachu tute ſwowa:

„Za Serbow.“

„Tſecżu ṅedżelu po jutrach budża ſo tudé w krałowſkej farſkej czérkwi
ſerbſke boże ſwużbé dżerżecż ha to po zcżėhuwaczém ṙadu: rano wot
ſcheſcżich ſwóſchi ſo ſẇ. zpójedż ha k napow dżeẇecżich zapotżṅe ſo boża
mſcha, pżi kotreiż ſo ſerbſke khėrluſche ſpėwaja ha po wopraẇeṅu
mėſchnika ſẇ. ſakrament toho wowtaṙa wuzpójedaném ſobudżėli. Po bożej
mſchi ſo wo ſerbſkej rétżi prėduẇe. Bóh daj, zo bó ſo tónlej ſkutk wėré
k bożej tżeſcżi ha waſchej duſchi k zbóżnoſcżi dokoṅaw.“ — Wóſche toho
ſu ſo tute ſerbſke boże ſwużbé też z klėtki, ha w naſchich nowinach
wozjejili, — ha ſmėmó po tajkim tu wėſtu nadżiju mėcż, zo budże tón
krótż ẇeſowa póẇeſcż ke wſchitkim pżincż mócz. Swawa naſchej duchownej
wóſchnoſcżi!

Dreżdżanſczé maja ſo wo blizkej pżichodże hiżcżen druhich ſẇedżeṅow
nadżecż. Naſchi wóſchi ṁenujczé, kiż ſu wo Schleſwiku bóli, chczeidża
lėtne wopomṅecżo najſwawniſchoho ſkutka ſachſénſkoho wójſka wo tutej
wójni, pżedobócża hrodżiſchcżow pola Düppel dżerżecż. Deputaczija
pojėdże do Budéſchina po préncza Alberta, kiż jo ſo na tutém dṅu hako
ṅebojazné rétżerſki wóſchk ſwawṅe wopokazaw. Też druzé wojazé budża <pb
n="110"/>pżi tém dżėl bracż. To jo pėkṅe, zo jo tajka pżezjednoſcż ƀez
wójſkom. Żkoda jenoj, zo hiżcżen jo tu ẇele ludżi, kiż ſo z naſchimi
wojakami jich zadżerżeṅa pżi mejſkim zbėżku dla zpżecżelicż ṅemóża.

Jedén druhi ſẇedżen, Bóh daw, za naſchu kralowſku ſwójbu praẇe zbożomné,
budże kwas prénczeſiné Hilżbeté. Zardinſki wójwoda, jeje nawożeṅa jo 12.
haperl. zardinſke wowne mėſto Turin wopuſchcżiw ha budże 20. habó wėſcżi
21. do Dreżdżan pżincż. Wėrwaṅo bóſnadno zjawne ṅebudże.

Bramborſka. Tſi ewropſke mócznarſtwa: Jandżelſka, Franczowſka ha
Ruſénſka ſu wo tém pżezjene, zo dérbi ſo krucże na to dżerżecż, żtoż jo
ſo w lėtu 1815 ƀez nėmſkimi wėrchami poſtajiwo, ṁenujczé zo ſmė tedém
poſtajena wuſtawa jenoj wo pżejednoſcżi wſchėch jednotliwéch ſobuſtawow
tutoho zẇazka ſo pżeṁenicż ha jich ſamoſtatnoſcż ṅezraṅena wobkhowacż.
Na to kedżbuwacż ſu zpomṅene tſi mócznarſtwa tedém też ſlubili. Teſamo
pak ſu wo tém, żtoż Bramborſka wo nowſchim tżaſu tżiniwa, wotpoladaṅa na
zahubeṅo ſamoſtatnoſcże nėmſkich wėrchow zpóznali, ha ſo ſélṅe pżecżiwo
Bramborſkej wuprajili. Jutré bėchu ważne poſejdżeṅa ha wuradżeṅa bramb.
krala z miniſtrami ha z Radowiczom. Wo téchfaméch bó zkóntżṅe
wobzankṅene: dotalnu politiku wopuſchcżicż ha na zprawniſchim pucżu
nėmſke należnoſcże zaṙadowacż pótacż.

Z Erfurta. Bramborſczé miniſteṙo, każ też Radowicz ha bóle hiżcżen
Karlowicz zpotżinaja na naſchim ſejṁe czéle hinak piſkacż hatż do
ſẇatéch dṅow. Po czéwém jich zadżerżeṅu zda ſo wėrno bócż, żtoż
wſchelake nowiné póẇedaja, ṁenujczé, zo jo bramb. wóſchnoſcż nadżiju
zpuſchcżiwa, na dotalném pucżu k zbożomnomu kónczej pżincż. — Wėſte jo,
zo jo naſch ſejm najdlėje traw — zo ſmó z nowa ſmėcham wuſtajeni. — Ja
ſém jenoj cżipné, żto budża pżecżeljo Bramborſkeje, woſobṅe cżi
ſachſénſczé k tomu prawicż; wėſcżi budża zaſakẇe hanicż téch, kotréchż
pṙedé doſcż wukwalicż ṅemóżachu. Mó ſmėmó pak nėtk też tu nadżija mėcż,
zo budżetaj Rakuſka ha Bramborſka wo pżezjednoſcżi nėmſke należnoſcże
zaṙaduwacż pótacż. — Tak dha jo bramb. kral tu wėcz hatż na poſledne
zẇed ha nėtkoj ſo wobrocżiw. To wſchak jo deṙe hale bó ſo dawno pṙedé
hiżon ſtacż mowo.

Z Barlina. Franczowſki zapóſwancz na naſchim dwoṙe jo ſo do Pariza
wrócżiw. Napoleon joho dobru radu póta. Wón jo ſo wo naſtupaṅu francz.
należnoſcżow taklej wuprajiw: zo móże jenoj jena wonkowna wójna nahwo
roztorṅeṅo ṅezbóżnoho nuczkownoho zaplecżeṅa francz. kraja
wotwobrocżicż. Jo też dale pżiſtajiw, zo ſu po ſwojim pżeſwėtſeṅu
bramborſke ẇetżorne ṁezé pżi tém najbóle ſtrachej wuſtajeni. —

Z Wina. Wot zaſtarſkich tżaſow ſem jo naſcha kheiżorſka ſwójba pżi
czérkwinſkich ſẇedżenach ſo wobdżėliwa. Tak bė tez̀ lėtſa: naſch mwodé
kheižor zo pṙeni krótž pokaža. Hižon zelené žtwórk wón 12 ſtarém
wobodleṙam mėſta nohi mójeſche; — wuſtajene bože hrowé wo ẇele czérkẇach
pobožne wopotaſche ha pži jutrownej proczeſiji z czéwém dworom wo
kheižorſkej kraſnoſcži ſo ze ſwojim ludom ſtowarſchi.

Rakuſka jo ſo nėtk tež pžecžiwo wot Bramborſkeje zawoženém wojerſkim
zjenoſcžeṅu z Brawnſchweig ha z Meklenburg-Strelicz wuprawiwa; dale tež,
zo rak. kheižorſka wóſchnoſcż cžerṗecž ṅebudže, déž bó bramb. kral ſwoje
wójſko w Badénſkej ſtejo woſtajicž ha Badénſke do bramb. mėſtow
pžeſadžicž chczéw. —

Z Majncza. Barlinſki probſt z Ketteler, jo wot bamuža za naſchoho
biſkopa poſtajené. Wo nėkotréch nėmſkich nowinach ſteji, zo jo wón
hižcžen pžed tſjom lėtami wojerſki wóſchk bow. To pak ṅejo nėtuſchi
biſkop hale joho brat, kiž jo do duchownoho ṙada pžeſtupiw, ha z naſchim
wójſkom loni wo Schlezwiku pobów.

Hannoverſka jo ſo pžecžiwo pžiſtupej nicz-nėmſkich krajow Rakuſkeje do
nėmſkoho zẇazka wuprajiwa.

Ze Schwiczé. 560, nėmſkich cžėkaṙow, ſtawé 16 towarſtwow w Schwiczé, ſu
nėtk wupo <pb n="111"/>kazami, 214 pod wobkedžbuwaṅo policzije ſtajeni.
Schwiczarſka wóſchnoſcż wozjewi, žtož jo ſo pži pžepótaṅu téchſaméch
podawo. Wone wobſteji wo zcżėhuwaczém: 1) dopokazane jo, zo ſu ſo
nėmſczé džėwacžeṙo wo Schwiczé zkadžuwali; nicz jenoj, zo bóchu nowu
revolucziju zapotželi — hale zo bóchu thróné ha wſchė ludowo
wobſtejenſtwa powalili, najpṙedé wo nėmſkich krajach. 2) Tute
zjenoſcžeṅo nejo haklej w Schwiczé naſtawo hale ma w Nėmczach, w
Franczowſkej ha Jandželſkej ſwoje žurwa ha ſu ſo cži jenoj do Schwiczé
podali, dokelż ſu jow ſwobodniſchi. Jich ẇedžicžeṙo ſu wo wukraju.
Schwicza ṅejo potajkim, kaz̀ pżeczé rėka, kužow ewropſkich zbėžkow. 3)
naſche towarſtwa ſu ſo z tutémi cžėkaṙami zjenoſcżili, kaž tež nėkotſi
wot nich naſche towarſtwa podṗerali. — Tak tola Bramborſka ha Rakuſka
nejſtaj wopaki mėwoj, tajku haru Schwiczé dla tžinicż.

Z Franczowſkej. Tež Napoleon chcze ſwoje kraje po móžnoſcži tžiſte
zdžeržecž. Dokelż ſu cži ze Schwiczé wupokazani nėtk ſuſodne francz.
ṁezé pžeſchli, wupóſcžele wón komiſarow do ranſchich krajinow, kotſtž
wſchitkich wucžėṙa. Z wownoho mėſta Pariza ſu tež wſchiczé, kiż tam ƀez
dżėwa ha wobodleṅa pżebówaja, zdobom wuhnacži; jich jo 1500. — 15,000
hižon wobnadženéch ṅemėrnikow wot lonſchoho lėta do Afriki wupóſwacž, jo
naṁet ſtajené. Dže woſtaṅe ta wukwalena republikanſka ſwobodnoſcž.

Wo Parizu ſu ſo pod ẇedžeṅom Arczebiſkopa Sibura towarſtwa zawožili, kiž
maja jara ṙane wotpoladaṅa. Džeſacž woſobow (parſchonow) ſtuṗa romadu,
maja wėſté wokres pžipokazané, wo kotrémž ſo za khudémi, pomoczé
potrėbnémi ſwójbami wobhoṅecž ha jim na wſche waſchṅo k ruczé ſtacž,
jich winwatoſcž jo. Wo wſchėch farſkich mėſtžanſkich woſadach wobſteja
tajke towarſtwa, wo jenej hižon pžez 200.

Ze Żpanſkej. Wo krajiṅe Granada ſu w rudnéch horach (Erzgebirge) bohate
zwote żiwé namkali. Teſamo ſlubja nimale tajke kaž w Kalifornizkej bócž.
Żpanſczé wſchak budže je deṙe tṙebacž mócz. Tam ſu ṗeṅezé jara żadne, to
pokaza tež, zo wondaṅo nėkotre kompanije wojakow do Franczowſkej
cžeknéchu, dokelž hižon dlėſchi tžas žanu zdu dóſtali ṅeƀechu.

Ze Serbow.

Z Klóžtera. Zaṅdżena jutroṅtżka bė ẇeſowó ſẇedżeṅ za nas, dokelż wot
dowho tżaſa ſem ſwóſchachmó junu zas prėduwaṅo w ſwojej lubej ſerbſkej
rétżi. Ṁenujczé na néſchpoṙe džeržeſche nam kn. P. Albrik Hecht, kiž jo
z wilkej próczu ſerbſku rétž nawuknéw, jene wuƀerne prėduwaṅo w lubej
macžernej rétži. Déž bė wón wopžijecżo ſwojoh prėduwaṅa: Kréſtuſowe
hoṙeſtacžo hako zjawne wopokaſtwo naſchoho hoṙeſtacža, z ṙanémi ſwowami
wſchitkim k wutroƀe zẇed, praẇi wón hižcže zkóntžṅe tu te ſwowa:

„Wó muſczé ſerbſkoho ludu, Was ja proſchu: zdalujcže ſo tajkich
towarſtwow, wot kotréchž te zbótki waſchich wotemṙetéch nanow ha
matžeṙow nitžo ṅeẇedža! — Ha wó žoné ſerbſkoho zplawa, ẇedžcže waſche
hozpodarſtwo tak, kaž je waſche wotemṙete macžeṙe k tžeſcži ſerbſkoho
ludu nėdé ẇedžechu! — ha wó ſénojo ha džowtžitžki, kiž ſcže wó tón kcžėw
pz̀ichodnoho ſerbſ. ludu, was ja proſchu, zdžeržcže ſo tajkich
towarſtwow, wo kotréchž was waſchi ſtarſchi ha waſch jandžel pėſton
ṅewidži. Wſchiczé wó: džeržcže ſo k domej božomu, zo bóſchcže wſchiczé k
tžeſcži waſchej czérkẇe wotroſtli.“ —

Żtó ṅebó pži tajkich ſwowach hnuté bȯw! Wo ẇele wotžach widžach ſélzé
hwubokoho hnutža ha wutrobneje radoſcže. „O, to bė ṙane prėduwaṅo!“
ſwóſchachmó z ẇele hortow, ha nėkotré hižcže pžiſtaji: „Haj, ja dṙe
wſchak tež radé na nėmſke prėduwaṅo poſucham, hale ſerſke móžu tola zcže
lėṗe wopžijecž, ha tež bóle wot wutrobu k wutrobe džo.“ — Dóſtancže Wó
tohodla, wóſoczétžeſcžené kṅeže, kiž ſcže ſebi tajku próczu dawali, nam
w lubej macžernej rétži prėduwacž mócz, tudé naſch najwutrobniſchi džak,
zjenoſcžené z tej ponižnej próſtwó, Wó chczéli nas bórzé zas tak
zẇeſelicž! — Naſchomu lubomu <pb n="112"/>Krawczej z Miwotžicz ha tem
druhim tžeſnem mužam, kiž ſu ſo za to ſobu ſtarali naſch najwukrobniſchi
dżak.

Żtėṙo w mėṅe ẇele druhich poſuchaṙow.

Dalokopis (Telegraph).

Hejzo ſcże dé na zelezniczé do Drżedżan jėli, ſcże widżeli, zo zboka
cżėṙe kóżde 30 — 40 krotżeli kolik ſtoji, ha zo wot jenoho kolika k
druhomu grót dżo. Nėchtónżkuliż traż bó radé zhoniw, żto to do wėczé jo;
tohodla chczemó jom ju trochu wopiſacż ha wukwaſcż.

W Budéſchiṅe na dwórniſchcżu (Bahnhof) jo wo jenej ſtwi hoṙeka ſpodżiwna
pżiprawa (Vorrichtung) natwaṙena, tohoruṅa też w Dreżdżanach na
dwórniſchcżu, ha z jeneje pżiprawó do druheje (potajkim z Mėſta do
Dreżdżan) dżo grót, kiż jo wot kolikow zpodeṗerané. Ha wſcho to do
hromadé ṁenuje ſo telegraf. To jo grichiſke ſwowo, ha rėka do ſerbſkoh
pżewożene „dalokopis“ (tele═daloko, graf═pis). Tuta wo nowſchich tżaſach
wunamkana pżiprawa jo ſo tohodla dalokopis poṁenowawa, dokelż móże ſo z
jeje pomoczu daloko piſacż t. j. z jeje pomoczu móże ſo to, żtoż nėchtón
w Budéſchiṅe na dwórniſchcżu napiſche, w tejſamej minucże w Dreżdżanach
na dwórniſchcżu tżitacż. Ṅewėrno, to jo tola zpodżiwna wėcz? Déż pak ju
trochu pżepótamó ha pżeladamó, widżimó, zo to nitżo kuzwarſke ṅej, hale
zo jo to ẇeleẇaczé wunamkaṅo ha wumóſleṅo rozoma, kotréż jo naſch
ṅeƀeſki Wótcz nam tżwojekam daw, ha kotréż wo ſwojim zpóznacżu ha
wudozpowṅeṅu pżeczé dale ha dale krotżi.

Narėzaj ſebi nėkotre drobne kuſki paṗeré, wzmi kruch tżerẇenoh wóſka
(zéglaka), ſchudérwi jón na ſukṅanej laṗe, dżerż jón potom kus wóſche
paṗerkow, dha budżeſch widżecż, kak ſchudérwané wóſk teſamo k ſebi
ſcžehṅe ha po tżaſu zas pużcża. Tuta ſamotnoſcż rėka elektritżnoſcż, ha
elektritżne ṁenuja ſo te wėczé, kotreż ſu tajke, zo druhe lochke wėczé k
ſebi cżahnu, ha je po khwili zas wotſtorkuja. Tute poṁenwaṅo pżindże wot
toho jow, zo jo ſo tuta ſamotnoſcż najpṙedé na kaṁeṅu, kiż wo grichiſkej
rétżi elektron rėkaſche, pokazawa. — Tola nicz jenoż pżez ſchudérwaṅo,
też na druhe waſchṅa móże ſo elektritżnoſcż zbudżicż, mȯża ſo wėſte
wėczé elektritżne ztżinicż. Tak na pż. pżez ſamo dótkaṅo; tṙeba ſo jenoż
woṗeżko czénka z woṗeżkom khopra dótknécż, ha wobaj ſtaj elektritżnej,
pżicżahujetai lochke wėczé ha potom je zas wotſtorkujetaj. Żto po prawém
tuta elektricza (ſerbſki: milina)[15]⁾ jo, ṅehodżi ſo z wėſtotu praẇicż,
ruṅeż każ też ṙecz ṅemóżemó, żto po prawóm cżopwota jo (pżetoż woheṅ
ṅejo cżopwota, wón jenoż cżopwotu tżini): wobej wėczé, cżopwotu ha
milinu (elektriczu) zpóznawamó jenož z jeju tżinkow habó ſkutkow. —

Chczemó nėtk bliże k ſwojej wėczé, k dalokopiſej pżiſtupicż. Déż dowhu,
cżenku żerdku zelezwa habó khopra habó ſlėbra ha t. r. z jeném kón czom
do woheṅa tékṅeſch, jo taſama bórzé te hiżon na druhim kónczu cżopwa;
cżopwota bėżi mów ṙecz ſpėſchṅe wot jenoh kóncza k druhomu, hatżruniż mó
to ṅewidżimó. Skoro tak ma ſo też z milinu. Maſchli dwė tafli, jenu z
khopra ha druhu z czénka wo nakiſwoj ſchwablowej wodże (Schwefelſäuere)
kruch wot ſeƀe rózno ſtejo: dha jo pżez to woſeƀe khoprowa tafla jara
elektritżna. Joli zo nėtk kruch grotu z jeném kónczom ke khoprowoj tafli
pżirazéſch ha z druhim kónczom czénkoweje tafle ſo dótkṅeſch: dha
pżebėżi milina wot khopra k czénkej, ha to wo wokomikṅeṅu, bórṅe też
tutón grót ẇele zakraſṅenéch mil dowhi bów. Tute bėżeṅo habó cżetżeṅo
miliné habó elektriczé wot jenej tafle k druhej ṁenuje ſo elektritżné
tok (elektriſcher Strom). Tónſamón traje tak dowho, hatż ſo grót wobeju
taflow dótka, pżeſtaṅe pak, tak <pb n="113"/>khėtſé hatż jo grót nėkak
pżetorhṅené habó wot jeneje tafle wottorhṅené. Tutej tafli ṅetṙebatej
ruṅe w nakiſwoj ſchwablowoj wodże ſtacż, doſcż na tém, déż jenoj w ſérej
zemi tſitaj, ha tu móżetaj ẇele mil daloko rózno bócż. Ḃewſchoho
dalſchoho rozkwadwaṅa bódż tu z jeném ſwowom praẇene, zo jo tajki
elektritżné tok (Strom) w grocże prėṅa ha wowna wėcz pżi kóżdém
dalokopiſu, ṅech ſu wſchė druhe naréchtwaṅa ha pżiprawó pódla kajkeż
chczedża. Tutón tok, tute cżetżeṅo habó bėżeṅo miliné wo grotże traje
pak tak dowho, dójż jo grót czéwé ha na woƀemaj kónczomaj do zpomṅenej
pżiprawow (na pż. taflow) krucże zatékṅené.

Kak dha ſo potom z tutém tokom piſche? — Tajki grót, w kotrémż milina
cżetże, ma ſpodżiwnu mócz. Pomóſli ſebi, zo grót wot powṅa k pownoczé
džo (ha tak móże ſo na wėſtém mėſcże zhibnécż, bórṅe też heẇak wot raṅa
k ẇetżoru ſchow), pomóſli ſebi, zo tu bliżko ſpodé habó wóſche grotu
magnetitżna jóhwa[16]⁾ ſtoji, pomóſli ſebi, zo ſo potém elektritżné tok
do grotu pużcżi: tu póṅdże magnetitżna jóhwa ze ſwojim pownóczném
kónczom do boka, ha budże tak dowho kraṅu habó k ẇetżoru pokazwacż, każ
dowho cżetżeṅo miliné (elektritżné tok) traje, déż pak te pżeſtaṅe,
wrócżi ſo jóhwa ze ſwojim kónczom zas k pownoczé.

Tale wėcz jo jara ważna; zjeje pomoczu hodżi ſo w Mėſcże tak piſacż, zo
mȯże ſo to napiſane w témſamém wokomikṅeṅu w Dreżdżanach tżitacż. Mėſto
tutej johwȯ ſu nėtk wſchelake druhe naréchtwaṅa ha pżiprawȯ, tola wėcz
jo taſama; mó chczemó pżi johẇe zwoſtacż, tak traż budżemó wėcz najlėṗe
zrozemicż. — Na téch blakach, dżeż chczedża piſacż (Budéſchiṅe ha
Dreżdżanach a t. d.) jo grót kus pżetorhṅené; joli pak pżetorhṅené, dha
ṅejo wo nim, każ ſmó ſwȯſcheli, żadén elektritżné tok. Déż chczu
potajkim elektritżné tok do grotu mėcż, dérbu wutorhṅené kruch
zaſadżicż. Tute zaſadżwaṅo ſtaṅė ſo na jara lochke waſchṅo pżez
pżitwótżeṅo wėſteje klopó, kotraż wuzbėhṅené kruch grotu zaſadżi. Tak
dowho hatż ſo na tulej klopu twȯtżi, jo grót czéwé ha elektritżné tok
dże pżez ṅón; pżeſtaṅe ſo na klopu twȯtżicż, wuzbėhṅe ſo zaſé wutorhṅené
kruch grotu ha tok wokomikṅeṅu pżeſtaṅe. Tak dowho hatż elektritżné tok
traje, khila ſo magnetitżna jóhwa na bok, ha za tém hatż ſo mawu khwilku
habȯ dléſchi tżas na klopu twȯtżi, jo jóhwa pak jenoż mawu khwilku, pak
też dlėſchi tżas na bok wotwobrocżena. Na tajke waſchṅo ſu żtéri znaṁa
móżne; ṁenujczé najpṙedé wotwobrocżeṅo jóhwó na prawȯ bok, mawu khwilku
trajacze, ha to chczemó poznaṁenicż z czéfru 1. potom wotwobrocżeṅo
jȯhwȯ na prawó bok, dlėſchi tżas trajacze, ha to chczemó poznaṁenicż z
czéfru 2; woboje ſtaṅe ſo pżez krótſe habȯ dlėſche pżitwótżeṅo
zpomṅeneje klopó. Dale wotwobrocżeṅo jóhwó na liwó bok, mawu khwilku
trajacze, ha to chczemó poznaṁenicż z czéfru 3., na poſledku
wotwobrocżeṅo jóhwó na liwȯ bok, dlėſchi tżas trajacze, ha to chczemó
poznaṁenicż zczéfru 4.; woboje ſtaṅe ſo pżez krótſe habó dlėſche
pżitwótżeṅo druheje klopó, kotraż jo heẇak tajka, kajkaż prėṅa, jenoż zo
jóhwu na liwó bok wot<pb n="114"/>wobrocża. To ſu jenoż żtéri znaṁa (1.
2. 3. 4.) ha z témi dérbimȯ ladacż, kak ſebi pomhacż. Z tutėch żtéṙoch
czéfrow da ſo ẇaczé, tola jenoż ſchėſnacże dwejuczéfrowéch litżbow
(Zahlen) zeſtajicż, ṁenujczé: 11, 12, 13, 14, — 21. 22, 23, 24, — 31,
32, 33, 34, — 41, 42, 43, 44, ẇaczé nicz. Kóżda z tutéch litżbow móże
nėtk wėſté piſmik (Buchſtaben) znaṁeṅecż. Dokelż pak jo piſmikow ẇacz
hatż ſchėſnacże, wozṁe ſo za wėſte jenajke piſmiki (każ boha p. d. ha t.
ha t. d.) jenoż jena litżba. Czėwó nėmſki abecej jo nėdże taklej z
tutéch litżbow zeſtajené

11 ═ ♣a♠

22 ═ ♣e♠

33 ═ ♣i♠

44 ═ ♣o♠

43 ═ ♣u♠

12 ═ ♣b, p♠

13 ═ ♣c, z♠

14 ═ ♣d, t♠

21 ═ ♣f, v, w♠

23 ═ ♣g, k, q♠

24 ═ ♣h♠

31 ═ ♣l♠

32 ═ ♣m♠

34 ═ ♣n♠

41 ═ ♣r♠

42 ═ ♣s♠

Żto dha bȯch potajkim tżinicż dérbjaw, dé bóch chczéw a napiſacż? To
bóch dérbjaw jenoż mawu khwilku na prėnu klópu tak twótżicż, zo bó
elektritżné tok jenoż mawu khwilku traw ha magnetitżna jȯhwa w
Dreżdżanach jenoż mawu khwilku na prawó bok wotwobrocżena pobówa. To bȯ
bówo znaṁo 1. potom bóch dérbjaw khėtſė hiżcże junu toſamo ztżinicż, ha
to bȯ zaſé bówo 1. woboje romadu jo 11 ═ ♣a.♠ Na tajke waſchṅo bȯch
potajkim pżez dwoje dépṅeṅo na prėnu klopu piſmik „♣a♠“ napiſaw, ha w
Dreżdżanach na dwórniſchcżu bó nėchtón druhi tżitaw „♣a♠“. Ja mam za to,
zo jo to nėtk k zrozeṁeṅu, kak ſo nėdże z dalokopiſom piſche. Tola kak
dha bȯ bȯwo, dé bóchmó ſebi dlėſchi pżikwad tajkoho dopiſwaṅa wzali?
Débó takle mėſcżanſki piſaṙ do Dreżdżan napiſacż chczéw: „pola nas jo
rebellion“: żto dha bó dérbjaw tżinicż? Poladaj do abeceja, tam
namakaſch, zo maja ſo tute ſwowa z dwejuczéfrowémi litżbami tak piſacż:
12, 44, 31, 11 — 34, 11, 42 — 33, 44 — 41, 22, 12, 31, 31, 33, 44, 34. —
Kak dha ma ſo najpṙedé p napiſacż? Tu ma ſo najpṙedé na pṙeṅu klopu
jenoż mawu khwilku twótżicż, tak zo w Dreżdżanach magn. jóhwa jenoż mawu
khwilku na prawó bok wotwobrocżena pobudże (to je 1.); potom ma ſo
toſamo kus dlėſchi tżas tżinicż, tak zo jóhwa kus dlėje na prawȯ bok
wotwobrocżena pobudże (to je 2.). Dwė potwótżeni za ſobu tżinitaj hakle
jedén piſmik, tulej potajkim 12 ═ ♣p.♠ Dale ma ſo na druhu klopu dlėſchi
tżas twótżicż, tak zo magn. jóhwa dlėſchi tżas na liwȯ bok wotwobrocżena
pobudże (to je 4.) ha tżiſcże toſamo żtżini ſo hiżcże junu: dha maſch 44
═ ♣o.♠ Dale ma ſo na druhu klopu jenoż mawu khwilku twótżicż (to jo 3),
ha potom na prėṅu mawu khwilku (to jo 1); tu maſch 31 ═ ♣l.♠ Na poſledku
ma ſo dwójczé za ſobu na prėṅu kiopu zkrótka potwȯtżicż; to jo 11 ═ ♣a.♠
Tak jo prėṅe ſwowo napiſane: „13, 44, 31, 11“ — t. j. „pola“; ha w
Dreżdżanach ſu je tjitali w témſamóm wokomikńeṅu, déż jo ſo w mėſcże
pżez nėkotre dépṅeṅa na zpomṅenej dwė kloṗe napiſawo. Ṅetṙebawſchi bȯ
bówo też te druhe tſi ſwowa naſcheje ſadé (pola nas jo rebellion) tak
daloko ha ſchėroko wukwadwacż; to żuo nėt kóżdé ſam dokoṅa. Dérbeli mó
tak piſacż, bȯ nam to z woprėdka cżeżke bówo, każ dżėſcżu tżitaṅo ha
piſaṅo, déż jo prėni tédżeṅ w ſchuli; tola po tżaſu dże woboje praẇe
duſchṅe. Hiżcże junu ſpomṅu, zo ſu pżiprawȯ pżi dalokopiſu jara
wſchelake ha druhdé też jara zaſchṁatane, zo ſu mėſto taflow ha
magnetitżnej jóhwó (w naſchim wopiſaṅu) heẇak też wſchelake druhe
redliſche ha dozpowniſche naréchtwaṅa: tola hwowna wėcz woſtaṅe pżeczé
taſama; ha tak <pb n="115"/>każ ſmó wėcz tu poẇedali, tajka bė ze
zapotżatka, ha tajka jo też najlėṗe k zrozeṁeṅu.

Hlajcže tak jo móżno też parnik (Lokomotive) pżėſcżahnécż. Zpodżiwṅe
zeṅdże ſo tu nėdé nėkajkom paduchej. Tón bė wodṅo pola jenéch ludżi
pobów, ha pżitej ſkwadnoſcżi nėżto jara drohe pokranéw. Zo bó praẇe
khėtſe pżewſchė horé ha dowó bów, bėžeſche na dwórniſchcżo, dżež
chczéſche ruṅe, każ wón ẇedżeſche, parné wóz wotjėcż. Hiżon potża ſo
pomawku jėcż dha wuhlada paduch wo wozu nazdala policzaja, kiż k
dwórniſchcżu khwataſche. Wón ſebi pomóſli: „Tón khadla jo ṁe najſnadno
hiżon wuſlėdżiw, tola tónkrócż ṅech mi kus hoṙeduje.“ Hatż policzaj na
dwórniſchcżu zhoni, zo jo tajki ha tajki tżwoẇek ſobu wotjėw, wozjewi
wón to khėtſé pżez dalokopis do bliżſchoh mėſta z krótkim wopiſaṅom
paducha, każ bė je wot ſpomṅenéch ludżi ſwóſchaw. Hatż nėtk parné wóz wo
tutém mėſcże zaſta, pżindże druhi policzaj k wozej, wubra ſeƀi wopiſanoh
khadlu, wza jo ſobu do khódé, ha tu bóchu jom kraṅene ſlėborne ha zwote
wėczé wotewzate. Po khwili bė ſam, ha pomóſli ſebi potom zewſchej
nutérnoſcżu: „Cżi tola ze ſwojimi kaṁenſkimi noſami wſchoho ſcżerba
wutżuſchla.“ Dalokopis pak wón nicz kuſka ṅerozeṁeſche ha duż tež na ṅón
ṅepomóſli.

Zbėrki.

* Huſto jedén ſwóſchi praẇicz, zo nėtuſche mnohe rozwutžwaṅo w ſchulach
nitžo ṅepomha, ẇeleẇaczé žkodži, ha ṅeduſchnikow zplahuẇe. Tajczé pži
ſwojim woſtanu, ṅech jim jedén praẇi žtož chcze; to dṙe hižon ſu tžitaṙo
Jutnitżki nazhonicž tež pžileżnoſcz mėli. Ladajmó pak na zjawnéch
zwóſnikow, kiž ſwojich ṅeduſchnoſcžow dla w jaſtwach leiža, žtó ſu cži?
jo jich ẇetžina ƀez nimi deṙe wotcżehṅena ha rozwutžena? Lejcže žto w
Parizu wóſchnoſcž nazhoniẇa: Ḃez 100 jatémi ſu 52, kiž anicz tžitacž,
anicz piſacž ṅemóža; jenoj 2, kiž ſtaj deṙe wotcžehṅenaj. Ḃez 7903 k
galeram wotſudženémi bėchu 4331 piſaṅa ha tžitaṅa czéle ṅenazhoṅeni;
2139 jenoj jara ṅedozpowṅe. Wo naſchim ſtwoṙeném ſwėcže pwacz̀i ta
wėrnoſcž: z nitžoho nitžo ṅenaſtaṅe ha wėdomnoſcż póczcziwoſcži
ṅezadżėẇe, ju ẇeleẇaczé podṗera.

Nawėżki.

♣Luby Mikławšo! ty měješe něhdy někajkoho třelenja dla tajku žadosć za
Dreždz̓anami, zo so nihdźe změrić njemóžeše hač tam na hórcy zady
bróžnje; ty sy, mój najlubši, při kóždym sejmje khwatajcy do Dreždźan
přijěł, našich krajnych zastupjerjow spóznać; — oh, přindź dha tola tež
nětk do Dreždźan, zo by widźał wjesowosć našich Serbow při swojich
božich słužbach! oh přindź so z nami zradować a našeho Boha wo maćernej
ryči tudy khwalić pomhać! — A tež wy druzy serbscy bratřja a sotry, wy
je njewěsće, (Bohu bydź dźak, zo w tajkich připadnosćach njejsće!) kajke
wokřećo to jo, hdyž móžeš po dołhim času zasy w znatych lubych zynkach
maćerneje ryče Boha česćić słyšeć, haj hdyž móžeš tež sam so při tym
wobdźělić a temu wšehomócnemu khwalbu spěwać; přindźće toho dla wěsći!♠
—

♣Dreždźanski.♠

Pžichodnu póndželu, hako 15. haperl. chczu ja moje w Hórkach lejżacze
polo wot 215 Qu. rutow na pžeſadžuwaṅo pžedacž. Cži, kiž chczeidža ſo
pži tém wobdz̀ėlicž nech ſo na poſtajeném dṅu dopowdṅa džeſacžich pola
kortžmaṙa Pecža w Hórkach zhromadža.

Michaw Hoṙenka.

<pb n="116"/>

Wottžeſane dṙewo k twaṙeṅu, waté ha kloczé jo na pžedaṅ pola Michawa
Relki w Koſloẇe.

♣Za lubych Serbow pak chcu přichodnu póńdźelu w šěstej hodźinje k jenej
wokřewjacej wjećeri zasy świnjace nóški z kisawym kawom přihotuwane
dźeržeć.♠

♣Kopri.♠

Ratarſke towarſtwo khrótžanſkeje ha wujezżdžanſkeje woſadé zmėje 21.
haperleje popowdṅu tėṙoch zhromadžiznu w Lejṅe

Wiezand, pžedſéda.

Tež Budéſchinſke rétženſke towarſtwo zmėje jutſe popowdṅu ṗecžich
zhromadz̀iznu na winiczé

Seyfert, pžedſéda.

Rataṙam horneje Wużiczé.

Wotpoladaṅo, rataṙam pžez krupow-bicžo natžiṅenu žkodu narunacž, jo
hižon wot dawno ſem krupow žkodé žawėſcžaze towarſtwa do žiẇeṅa wowawo
ha zawožawo. Tajke hatž dotal wobſtejacza towarſtwa pak mėjachu pódla
tež te wotpoladaṅo, wužitk wot ſwojoho ſkutkwaṅa mėcž. Toho dla bė pola
nėkotréch pak zaṙaduwaṅo pžedrohe, pak z̀tož kóžde lėto po zapwacżeṅu wot
krupow natžiṅeṅeje žkodé wot ṗeṅes wóſchewoſta, zawožeṙam pžipṅe. Wſcho
to bė k žkodžė k towarſtwej pžiſtuṗaczéch rataṙow. Nėtk jo ſo w
Budéſchiṅe pod ṁenom ♣„Saxonia“♠ krupow žkodé zawėſcžacze towarſtwo
zawożiwo, kotrež tute brachi nima, dokelž jo poſtajene, zo dérbi
zaṙaduwaṅo po móžnoſcži tuṅe — te ṗeṅezé pak kotrež k zapwacžeṅu pżez
krupow-bicžo natžiṅeṅeje žkodé trėbne ṅejſu, ſo tém towarſtwej
pžiſtuṗeném rataṙam zaſé dacž dérbja. Tež jo ratarſki wuƀerk wuzwolené
ha poſtajené kiž ma czéwó naležnoſcž pilṅe wobkedžbuwacž, ha krucže na
to dżerżecż, zo wſchitko po prawdže džo.

Dokelž dha jo rataṙow lėpſche zakitane, — dokelž tute towarſtwo tež wo
tém wſchė druhe pžetṙechi, dowolu ſebi ja rataṙow na tute towarſtwo
♣„Saxonia“♠ kedżbnéch tżinicż, ha radżu témſamſném po mojim lėpſchim
pżeſwėtſeṅu, pwodé ſwojich polow wo nim zawėſcżicż.

Wiezand.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcz Woſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżiſna. Pwacżiſna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 6 1 26 2 — Woka 2 7 1/2 2 2 1/2 2 5

Pżeṅcza 4 5 3 20 4 — Jahwé 4 25 4 7 1/2 4 20

Jecżmeṅ 1 22 1/2 1 18 1 20 Heduſchka 2 15 2 7 1/2 2 10

Wȯws 1 10 1 3 1 6 Bėrné — 27 1/2 — 20 — 22 1/2

Róch 2 5 1 — 2 2 1/2 K. butré — 13 4/5 — 10 — 12 1/2

Jutnitżka wukhadża kóżdu ſobotu z czėwȯm liſtnom, ha jo k dóſtacżu pola
redaktora Kucżanka, w Wellerez kniharni, ha pod bohatémi wrotami w
Budéſchiṅe. Kóżde tżiſwo pwacżi 1/2 nſl.

Za Jutnitżkn poſtaẇene naſtawki habó wozjeẇeṅa maja ſo wotedacż pola
jenoho z redaktorow.

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki

Tżiſwo 16. 20. dżeṅ haperleje. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Z Dreżdżan. Na 13. aprilu ſẇecżachu naſchi wojaczé lėtne wopowṅecżo
dobócża düppelſkich naſéṗow wo ſchleſwikſkej wojṅe. Ẇeſowa hóſcżina
zromadżi ſkoro wſchitkich pżitomnéch wóſchich w hoſcżeṅczu „mėſto Win“;
podofficzirowe ha wojaczé mėjachu bal, kotréż bó też wot naſchich
kralowſkich prénczow wopótané. — W blizkich dṅach budże kwas prénczeſné
Hilżƀeté ze ſardinſkim wójwodom. Tónſamón pżiẇedże ẇele woſobnéch
kawalirow ſobu. Dżeṅ wėrwaṅa ṅejo hiżcżen poſtaẇené. Teſame budże ſo wot
k. biſkopa Dittricha ſtacż. — Oberſtleutnant Heintze, mejſkoho zbėżka
dla k ſṁercżi wotſudżené, jo nėtk też na tẇerdżiznu Königsſtein
doẇezené. Wón bėſche jara khorwaté. — Spodżiwṅe jo, zo ſu ſo pola
Dreżdżan w nėtſiſchim tżaſu nėkotre ſkażene pſé pokazali. —

Z Lipſka. Tudé jo wilke wuſtaẇeṅo téch najwſchelakiſchich ha
najżadniſchich pwodow tżwójetżeje dżėwawoſcże. Ze wſchitkich nėmſkich
krajow ſu te najṙeṅſche wėczé pżiẇezene ha na pokazaṅo habó też k
pżedawaṅu wuſtaẇene. Ẇele czuzéch pżijėdże wſchėdṅe, zo bóchu ſebi tute
wuſtaẇeṅo wobladali. Też kral ha kralowna budżetaj tu pżijėcż. (Mó ſo
krucże nadżijemó, zo budże naſch Liptżanſki dopiſowaṙ k. J. nam tu wėcz
na drobniſcho rozpraẇicż.)

W Erfurcżje wuradżeja dale, tola ſo zda, zo ſami żanu nadżiju nimaja, zo
budże jich wėcz wobſtacż. Bramborſka krotżi na tém pucżu dale, kotréż jo
naſtupiwa, to jo, wona chcze tém wėrcham, kotſiż do jeje zẇazka ſtuṗa
pomawu kṅeżerſtwo ha ſamoſtatnoſcż wotewzacż. To zapotżṅe wona pżez to,
zo jich wojakow do ſwojich ztéka. Bliżſchim tżaſu budże ſo też z
Hamburkom tak ſtacż. Hatż pak budża ſebi druzé ewropiſczé mócznaṙo to
dale lubicż dacż, jo druhe praſcheṅo.

Darmſtadt 11. apr. Proczes pżecżiwo ſkónczowaṙej hrabiné z Görlitz jo
ſkóntżené, wobſkorżené Jan Stauff za winwatoho ſpóznaté ha k jaſtwu za
tżas żiẇeṅa wuſudżené. Hrabina z Görlitz bó ṁenujczé pżed tſjomi lėtami
wo ſwojej ſtwi ſpalena namakana. Zo dérbjawo ſo tajke żawoſne ſpaleṅo
pżez nėkajku ṅekedżbliwoſcż ſtacż, ṅebėſche k wėṙe podobne. Ludżo
tohodla tukachu na jeje muża, nėkotſi ſnadż też na jeje ſwużobnika,
hoṙeka poṁenowanoho Jana Stauffa. Hrabja z Görlitz jo tu wėcz nėtk
pżepótacż daw. Tutón czéwó proczes trajeſche żawoſṅe dowho, jara ẇele
ſwėdkow bó pżeſwóſchanéch, hatż na poſledku pżiſahanczé w 24 poſedżeṅach
te pżeſwėdſeṅo dobóchu, zo jo wobſkoržené Jan Stauff hrabinu najpṙedé
ſkónczuwaw, ha potom, zo bó ta wėcz won ṅepżiſchwa, jeje cżėwo <pb
n="118"/>wopaliw, tak zo mówo ſo zdacż, zo jo ſo hrabina z
ṅekedżbliwoſcžu ſama ſpaliwa.

Schleſwik-Holſtein ſo k wójṅe hotowó dżerżi, hatż ruṅe ſo nadżecż
móżemó, zo budże bórzé mėr ſtżiṅené, dokelż ſo ani Bramborſkt ani żadén
druhi nėmſki kraj pżi wójṅe wobdżėlicż ṅecha.

Hohenzollernſkej wėrchowſtẇe ſtaj pżeſtawoj ſamoſtatnej krajej bócż, ha
ſtej z Pruſkej zjenocżenej. Jedén wėrch jo hiżom bramborſkomu kralej
hako poddan pżiſahaw.

Rakuſka jo k wojṅe hotowa. General Heß jo ſebi wóndaṅo hiżom bramborſke
ṁezé wobladuwaw. —

Jelatżicż jo 31 mėrcza z hrabinku Sofiju ze Stockau ſlub mėw. Wėruwaṅo
budże w juliju. Poẇeda ſo, zo budże khroatiſki ban nutszcżehṅene kubwa
zkónczuwanoh madżarſkoho wodżicżeṙa Kißa, kotreż lėtṅe 80,000 ſchėſnakow
wunożkow dawaja, wot khejżora daṙene dóſtacż. Też Hainawej jo, każ rėka,
tajki dar pżiſluƀené. —

Z Roma. Najnowſche nowiné pžiṅeſu tu poẇeſcż, zo jo bamż ſo do Roma
wrócżiw. Wón budże pot zakitom rakuſkich ha franczóſkich wojakow
woſtacż.

Neapel. Też wot tutoho kraja ſebi Jandżelſka zarunaṅo za żkodu żada, kiż
ſu jeje poddani pżi téch wſchelakich zbėżkach cżerpeli. Kral pak jo ſo
na ruſowſkoho khejżora wobrocżiw, zo bó jomu w nuzé k pomoczé ſtaw. —
Peticziow, wo kotréchż ſo żada, zo bó kral krajnu konſtitucziju zaſé
wuzbėhnéw, jo 2283 na ṅoho pżiſchwo. —

W Franczoſkej ſo pżeczé hiżcżen żanoho mėra nadżecż ṅemóżemó. Tżerẇeni
republikanaṙo poſbėhaju ſwoje wowé bóle hatż dé pṙedé. Wſchitko ſo boji,
zo budże zaſé nowa revoluczia wudéricż, krwawniſcha, hatż żana druha
pṙedé. Też na wójſko ṅemóża ſo ẇaczé czéle ſpużcżicż. To ſu zrudne
poladaṅa do pżichoda.

Ruſowſka ſtoji na wſcho hotowa. Pólſke ṁezé kipja powne wojakow. K tém
160,000 hi#om zromadżeném maju w bliżſchim tżaſu zaſé 50,000 ſtortżicż.
Wot najniżſchoho wojaka hatż do najwóſchoho generola ṅewé nichtón, komu
ma tajke móczne broṅeṅo pwacżicż.

W Bóſni zbėżk dale bóle roſcże. Na druhej ſtroṅe zromadżuje paſcha
khėtre wójſko. Tamni chczedża ſo zjednacż ha bróṅe wotwożicż, hejzo maja
te jim znowa nakwadżene dawki ſpadnécż.

Z Pólſkeje piſaju wróczwawſke nowiné, zo jo jena kubleṙka ṅedawno pżecz
dżėcżi porodżiwa. W Parizu jo ſo pżed nėkotrémi dnami toſamo ſtawo.

Turkowſka. Pżekora z rakuſkim khejżorom wuherſkich cżėkanczow dla jo
nėtk wujednana.

W Grichiſkej jo hiżcżen pżi ſtarém. Kral Otto Jandżelſkej napżecżo
krucże na ſwojej móſli ſtejo woſtaṅe ha ṅecha nitżo dacż. Tudé jo
khejżor Mikwawſch ze zadé. Wón jo Gricham tak pod ruku ſlubiw, zo budże
jich prawa pżecżiwo kóżdomu zakitacż, ha, joli budże nuzne, za teſak
pżimacż. Nicz jenoż na pruſkich ha rakuſkich hale też na jużnéch
(powdniſchich) ṁezach cżehṅe ſo ſélne ruſowſke wójſko romadu. Teſamo ma
te wotpoladaṅo Turkowſku do ſtracha ſtaẇicż.

W Pruſkej jo dla pżiſahi na krajnu konſtitucziu pżekora ƀez
miniſterſtwom ha katholſkim duchownſtwom naſtawa. Nėkotréch krajinach ſu
tulej pżiſahu czéle zapoẇedżili (Münſter) w druhich pak chczedża ju
jenoż tak daloko wotpowożicż, hatż taſama pṙedawſchej duchownſkej
pżiſazé napżecżo ṅeſtupa. — Pżi tém ſo też praſcha wo zamożeṅo
katholſkeje czérkẇe, kotreż jo kṅeżerſtwo pṙedé z ṅeprawdu na ſo
zcżanéwo. Kṅežerſtwo wobara ſo teſame czérkwi k ſamſnomu zaṙaduwaṅu won
dacż, dokelż — je ẇaczé nima.

Sejmſke poẇeſcże.

Druha komora wuradżowaſche budget wudawkow miniſterſtwa znutskownéch
naležnoſcžow. Pži tém rétžeſchtaj tež ſerbſkej zapoſwanczaj Jakub ha
Jėzorka. Hako ſo ṁenujczé wot wudawkow za koṅeplahowaṅo rétžeſche,
žadaſche k. Jėzorka zo dérƀeli ſo pži kupwaṅu koni za wȯjſko bóle burſke
koṅe wot burow ſamóch ha nicz haklen z rukow konikupczow kupowacż. Pži
jed<pb n="119"/>naṅu wot ṅedželſkich ſchulow ſpomni k. Jakub, zo ſu bez
Serbami woſeƀe tež na wſach tajke ṅedželſke ſchule habó nawedženſke
towarſtwa. Ha dokelž wodžeṙo tajkich towarſtwow za ſwoju próczu žanu zdu
ṅedoſtawaja, da mėneſche wón, zo woni zaſwuža, zo ſo jim pžez zpóznacžo
jich ſkutkowaṅa zjawné džak wupraji. — 16. apr. bó w druhej komoṙe nowó
zakoṅ wot cžėwow wobladwaṅa wuradžené. Po témſamém budže nėtk drohe
lėkaṙowe wobladwaṅo zahnate ha budže jenož cžėwowém žonam porutžene.
Zap. Jakub rétžeſche za to, zo bóchu tež pžichodṅe kaž dotal, babó cžėwa
noworodženéch dżėcži wobſtaracž ſmėli; ẇetſchina woſowaſche pak pžecžiwo
joho naṁetej.

Ze Serbow.

Z Budéſchina. Naſch tžeſcżené ſerbſki krajan ha pžecžel k. Jakub Buk ze
Zejicz, jo po dokoṅanéch ſtudiach zaṅdženu ſobotu pžed budéſkim
katholſkim kónſiſtorſtwom pruhowaṅo z wulkej khwalbu wobſtaw ha 1.
czenſuru doſtaw.

Z Budéſchina. Sredu 17 haperleje bó dotalné kotowſki duchowné k. Wanak
hako viczedirektor na budéſkim ſeminaru zapokazané.

§. Ze ſakſkich delan. Każ ſmó w protéczé tżitali, da pak zmėja
pſchichodnu póndżelu w Rakeczé hermank. Mó ſo też z ẇetzoh wſchitczé na
ṅón hotujemó, teho dla ṅech ſo naſchi tamni pżecżeljo ha pżecżelniczé
deṙe z khofejom ha zczokorom wobſtaraju! Mó ſo też z wėſtoſcżu
nadżijemó, zo ſu ſebi wuwowanéch ludżi z czuzéch krajow zamojili, kotſiż
budża na torhożcżu potajne wobrazé z rubeżniſkich podeṅdżeṅow
pokazowacż, ha je wuberṅe wobzpėwacż z pżewodżeṅom kraſneje hudżbé
(muſiki)! — Aw, jaw, jaw! —

Z Khróſcżicz. Żadoſcż nėtżiſchoh’ tżaſa jo, zo bó kóżdé pżibėraw w
zpóznacżu ſrėdkow ſwojoho zboża: toho dla też woſobita żadoſcz téch
ſtarſchich, zo bȯchu jich dżėcżi w wutżėrṅach k doſtoiném ſtawam
ſẇetnoh’, każ wėtżnoh’ kraleſtwa pżihotuwane bówo. Z tuteje żadoſcze pak
zcżėhuje ta winwatoſcz; ſo huſto wot wėdomnoſcżow ſwojich dżėcżi
pžeſwėdſicz. Ta pžiležnoſcz jo ſtarſchim, kaž kóždom’ pžecželej
wutžerṅow, w tžaſu zjawnéch pruhuwaṅow zkicžena. Tola piſaṙ toho dérbi
ze zrudnej wutrobu wuznacż: wulka jo liwkoſcz ſtarſchich ƀez Serbami wo
poṁenuwaṅej wėczé, poſwabena luboſcz wutżerṅam ha tohodla ſkupe
wopotwaṅo zjawnéch pruhuwaṅow. — W wutżernach tžeſneje khroſczianſkeje
woſadé bė pruhwaṅo 2. 4. 5. džeṅ haperleje. Ṅebėchu tam żani hoſcżo
pžitomni? Żani ſtarſchi, kiž bėchu ſo pžepokazali, zo te w pwocže
ſwojoh’ wobletža zaſwužene dawki k wutžerṅam neiſu do wodé panéwo? Té ſo
ẇele praſcheſch: ja chczu tebi wſchitkich pżitomnéch pomenuwacž. W
Khroſtżanſkej wutžerni bėchu jenož pžitomni: Hajnk z Jaſéṅcze; w
Woklecžanſkej: Hornich ha Bieſold z Worklecz, Kokla znoweje Weſki; w
Cžornetžanſkej: Petrancz z Cžornecz, Kžižan ha Kokla z Pozdecz. Lubozné
džak pžecželam téch mólitžkich, zjenocžené z tej ſélnej nadžiju, zo, déž
naſch duchomné nan Joſef ſwoje lubwane ſerbſke džėcži pžichodṅe wopotacž
budže, tež cžėwne ſtarſchi ha pžecželo wutžerṅow w mnohoſcži pžitomni
budža.

— anſki.

♣Słowjanskje narodne wašnja.♠

♣Cyłe žiwjenje słowjanskich ludow, kaž so we jich ryčach a domjacych
wašnjach a přiwučenjach wozjewja, dopokaže kóždemu, kiž we tychlej
wěcach jenož trochu wobhonjeny je, zo wšě tehlej ludy, něhdy
starodawnych časach, hako jedyn narod zjenoćeni, hromadźje bydlachu, a
kaž to wučeni přepytwarjo Słowjanstwa nam wobkrućeja, — najskjerje w
dalokich a šěrokich runinach nětčišich ruskich krajinow, w jednym a
tymsamym wašnju wšěswoje naležnosćje zarjadowachu.♠

<pb n="120"/>

♣Před nimalje wosomnaće lětstotytkami pak so Słowjenjo, přez nutřkomne a
zwonkomne přičiny pohnući, k połdnju ha k wječoru rozšěrjeć počachu,
přeco dalje a dalje, — tak zo wšě zemje wot Wȯłhi a Dona na asiatyskich
pomjezach, hač k Łubju a k alpskim horam, — wot sewjerneho lodoweho
morja, hač k čornemu a adrijatyskjemu morju, wobsadźichu. We tychlej
swojich nowych sydłach wjacy krućje wostać njemóžachu. We kóždym,
tychlej nowowobsadźenych krajow, lud nětk sam za so swój puć k dalšemu
wudospołnosćenju kročeše. Tak nastachu po času wšelakje słowjanskje
narody, kaž je nětkoj znajemy. Ryč wašnje a přiwuk pola kóždeho
samostatnje so wutwari, ha přez to ćim dalje ćim bólje wot swojich
susodow so rozdźeli. Tola we ryči a wašnju stary zakład, kaž bě něhdy
jedyn a tónsamy był, tež jedyn ha tónsamón we wšěch pozdźišich
přemjenjenjach tychlej ludow njeranjeny zawosta. Kóždy we Słowjanstwje
jenož trochu wobhonjeny, teho dla lohcy pola wšitkich tychlej ludow w
jich ryči kaž w jich přiwukach wjelje wěcow nadeńdźe, kiž wšěm
słowjanskim narodam přezjene su.♠

♣Tajkje přepytowanja a bjez sobu přirunanje ryćow a wašni słowjanskich
je jara wažne a wužitne, kaž tež kóždemu nuzne, kiž we wjedźitosći
słowjanskjeho žiwjenja na wyšši, wobšěrniši skhodźeńk so pozběhnyć chce.
Teho dla budźa so přichodnje, pod napismom: „Słowjanskje narodne
wašnja“, — našemu serbskjemu ludej wšelakje powjesćje a wopisanja z
druhich słowjanskich krajow poskićeć, a to jenož wot tajkich wěcow a
přiwukow, we kotrychž so słowjanski duch a narodne žiwjenje tychlej
ludow wosobnje wozjewja.♠

♣My nadźijamy so, zo swojim lubym krajanam we tajkim prědkwzaću po woli
a po žadanju budźemy, a přislubimy: zo žana ćeža nas wottrašić njebudźe
wot pilnoho prócowanja, zo bychu tehlej powjesćje a wopisanja tak
wobšěrne a dospołne hač móžno, byłe.♠

1. ♣Kwasne wašnja w Čechach, z wokołnosćje města Pilzna.♠

♣Tak khětřje, hač młodźenc sej holičku zhladał je, a woboju staršej bjez
sobu so wo to, štož swojimaj dźěsćomaj sobu dać chcetaj, zjednałoj staj,
pósćele so — po dóstatej swětnej a duchownej dowolnosći k žeńtwje —
braška (aby kaž tu rěka: „ryčnik“, „plampač“ aby „tlampač“) ze
štyrnaćelětnym pachołkom, zo by hosći na kwas prosył, a to w
nawoženjowej kaž tež w njewjesćinej wsy, nicmjenje tež we bližšej
wokołnosći, jeli zo tam přećeljo a dobri znaći nawoženja aby njewjesty
bydla. Woboj, braška kaž pachołk, mataj k liwoj rucy z čerwjenym
banćikom rózmarinowu hałožku přiwjazanu. Do jstwy stupiwši braška
pšitomnych postrowjo takhlej póčnje:♠

♣„Widźany a we pócćiwosći znaty susudo a knjeni susodźina! Nadźiju so,
zo naju podstupenje ztymhlej česnym młodźencom do domu wašeho derje
přiwozmjeće, tež tehlej moje spróste słowa nakhilnje wusłyšiće! Přinjesu
wam powjesć, zo česny młodźenc N. N. sebi wotmyslił je: swój♠ <pb
n="121"/>♣swobodny staw přemjenić, do stawa swjatoh mandźelstwa stupić,
k kotremuž stawu sebi česnu knježnu N. N. mandźelsku dźówku widźaneho
susoda N. N. za mandźelsku wuzwolił je. Wone pak, a jeju rodźićerjo,
zpóznawši, zo tajki swedźeń bjez znatych susodow a pṙećeli, domjacych
kaž přezpólnych porjadnje dźeržany być njemóže, wozjewja wam, přez naj
swoju žadosć: zo byšće jim tu khřesćijansku lubosć wopokazali, a puć k
nim na podstawjenym dnju Bóh dał nastupili, a jej k potwjerdźenju
mańdz̓elskjeho zwjazka přewodźeć, kaž tež z domu božeho zasy do domu
česćeneho muža N. N. jako widźeni a česćeni hosćjo přinć chcyli. Zo
byšće takhlej miłosć a lubosć jimaj wopokazali, wo to wonaj a mój jako
jeju słužobnikaj lubje prosymoj.“♠

♣Načož wón z přitomnymi hišćje to a druhje powjedawši woteńdže wo dom
dalje. Tehlej přeprošwanje, potym hač přećelstwo wulkje je, aby wsy, wo
kotrychž so to stanje, rozdalene su, husto dźesać dnow dołho traje.♠

♣Bórzy na to póčnu so tykancy pjec, a wšěm přeprošenym rozesłać, kotřiž
zas, kóždy po woli někajki dar, pak nawoženjowymaj pak njewěsćinymaj
staršimaj pósćelu, po tym hač něchtón ztymaj aby ztamnymaj zpřećeleny
je. Tu so póscele: přenca, muka, jahły, husy, kokošje, kački, jeja
butra, twaroh, twarožki, smjetana, poprancy, mandlje, rózynki a teho
runja, tak zo so kwas hotwacom hospodarej hódna hromada tychlej wěcow
nanosy. Tehlej słanje traje přez cyły čas wot dóstaća tykancow hač do
samoh kwasnoh dnja.♠

♣(Přichodnje dalje.)♠

♣Lubosć wšudźom.♠

♣Wot lubosćje wohjebany♠

♣Za hory chcych wysokje,♠

♣Mysljo sej, zo tam mje lubosć♠

♣Ćěkaceho njenańdźe.♠

♣Hlej tu pastyr z horow khwata♠

♣„Hdźe twój puć?“ so woprašam.♠

♣„„Zo bych lubosći so zwinył♠

♣Do doła so podawam!““♠

♣Zawróćiwši hnydom nohu♠

♣K mórskim brjoham sym so dał,♠

♣Tam zo lubosć njedokroči♠

♣W wutrobje so nadźijał.♠

♣Hlej tu z łódźje płowač khwata;♠

♣„Hdźe?“ so prašam, „towaŕšo?“♠

♣„„Zo hych lubosći so zwinył,♠

♣„„K suchjej zemi wróćam so!““♠

♣A tu prosćje stejo wostach♠ —

♣Hdźe mój puć so wobroći?♠

♣W nadrach mojich rozšěrjejo♠

♣Wutroba tak wotmolwi:♠

♣„Był-li k pusćinam so južnym♠

♣„K sewjernym so sněham dał,♠

♣„Chcył-li lubosćje so wobruć♠

♣„Sobu wzać ju njesmědźał.♠

♣„Wutroba dójž w nadrach bije,♠

♣„Dȯjž maš dušu čućiwu♠

♣„Spěw a lubosć w pěsnikowej♠

♣„Wutrobje wšak njezhinu!“♠

<pb n="122"/>

Wėtżnoſcż.

(Poẇeſcż Schwedſka.)

W ſtaréch tżaſach, tak poẇeda ſtara Schwedſka pėſṅ, bėſche w jenom
klóſchtṙ, mnich nabożneje móſle ha wubokomȯſlaczoh rozoma. Wȯn znajeſche
bėh wėzdow ha rétż wſchėch ſtwoṙeṅi, wón znajeſche wuznam ha
woſebitoſcże wſchėch wėczow hiżom po zwonkownoſcżi. Pżi tém zatżu wȯn
ṅepokoj pżeczé dalſchoho dopótwaṅa.

Jena raṅo dżo w modlitẇe ha pżemóſleṅu z klóżtra do blizkoho lėſa.
Nalėcżo bėſche ha żtomó kcżėjachu. Wón ſo modli powné ſẇateje luboſcże
ha zbóżnoſcże. Modlitwu zkóntżo móſli: „O mój Bożo, jo nėtko nalėcżo, ha
bórzé ſcżėhuje lėcżo ha potom nazéṁo. Tu jo pżemėna wot mėſacza k
mėſaczu. Hale wėtżnoſcż jo ṅepżemėnita, ſtajṅe taſama.

W tajkim zamȯſleṅu, w kajkimż wón ſwoju radoſcż zatżu, dżo dale ha dale
do lėſa. „Haj radé bóch wumṙew, hdė bóch hiżcżen tudé na ſwėcże
zrozemiw, żto wėtżnoſcż jo. Twój napolad jo ſwȯdki; hale wėtżṅe, ƀez
pżemėṅeṅa — żtȯ zṅeſe tu móſlitżku!“

Ha zaſé dżo dale pżemóſlejo ha ſo modljo. A lej lės ſo jomu czéle
hinajſchi bócż zda. Mėſto ſtaréch dubow ha jėdlow ſteja tu mérté tam
czedrė tu zas mwode palmȯ. Mich pozaſtawa, jabokó ſo praſchecż chczéw,
hatż jo to ſȯn habȯ wėrnoſcż; tu zaklintżi na jene dobo ſpėw ptatżka.
Joho zénki ſu tak ſtruchliwo, każ bóchu żawoſcżili ha żadali po
zaṅdżenoſcżi ha zakhodnoſcżi, ha tola też zaſé tak radoſtne ha
wozbożacze, każ bóchu poẇedacż chczéli wo pżichodnoſcżi ha ṅepżemėnitej
kraſnoſcżi wſchėch ſtwoṙeni! Mich poſwucha ha roni ſélzé ſtruchliwoſcże
ha żadoſcże po ṅeƀu.

Hale hiżom nima woko ſélzow doſcż. Dokelż pżeczé lubozniſcho wėje na
ṅoh’ powėtr z raja; pżeczé ṙeṅſcho klintża zénki, kiż ſpėwaja wo wėtżnej
kraſnoſcżi wſchėch ſtwoṙeṅi. Hiżcże poſwucha mich ha lada poſpochi za
rajſkim ptatżkom.

Zkóntżńe pak ſo dopowniwſchi, praji: „Ajle zawėſcżi żno nėkotre hodżiné
traje, zo tu ſtejiſch ha poſwuchaſch. Pucż jo dowhi, ha tżas jo, ſo zas
do klóżtra wrócżicż. Nazajtra pżindżeſch zaſé na tute ſpodżiwne mėſto.

Poda ſo cżiſche na dompucż do klóżtra, wopojené z radoſcżemi wėtżnoſcże.
Lės ſo pomȯltżku pżemėńo ha mėſta palmow ha czépreſſow widżi zaſé dubó
ha jédle.

Hiżom pżindże z lėſa do polow. Hȯrki ha kupȯ ſu hatż dotal teſame;
klȯżtr pak wo tak krótkim tżaſu czéle pżeméṅené. „Jo ſnadż to lute
ſlepeṅo, habó ſu to woprawdże wóſoke tȯrmȯ, dżeż tola dżens rano hiżcżen
żane ṅebėchu? Tſécha druha, kréw druhi, wrota druhe, wokna druhe,
wſchitko hinajſche hatż dżens rano!“

Won ſtupi do klóżtra. Czuze ṅeznate woblitża tu zpodżiwaṅom na ṅoho
ladaja; wȯn móſli zo jo to wſchitko ſleṗaczé ſón ha khwata hoṙe do
ſwojej ſtwitżki zo bó zas k ſebi pżiſchow. Hale dżeż bė ſtwitżka bowa,
bėchu ṅėtk rozṁetane kaṁeṅe, wſchitko puſte, żane duṙe ha wokna. Czéle
naſtrȯżané praſcha ſo michow, kiż bėchu za nim ſchli hako za ṅėkajkim
widżeṅom:

„Dżeha jo archimandrit[17]⁾ Jan?“ — „Jan,“ ṙeknéchu miſcha, „ṅemenuje ſo
naſch archimandrit hale Pawow Khriſoſtom. Hale żtó ſė té, kiż ſé do
naſchoho klóżtra ſtupiw, każ do ſwojoho domu.“

„Żtó ſém?“ ṙekné mich, „žto, ṁe ṅeznajecže? Džens rano ſém wujſchow do
lėſa; ſém Pėtr Dlabatž, waſch bratr, — „Pėtr Dla<pb n="123"/>batž?“
ṙekné najſtarſchi z michow, w ſtaréch kronikach naſchoho klóžtra ſém wo
wėſtém Pėtru Dlabatžu tžitaw, tón bėſche pžed 1000 lėtami w naſchim
klóžtṙe žiwó. Wón bėſche ſem pžiſchow z dalokich juz̀néch
(pžipowniſchich) krajinow; bė ſo ẇele modliw, ha ẇele piſmach pótaw.
Jeneho raṅa jo wujſchow do lėſa, ha ſo ẇaczé ṅewrócžiw; jolizo té tón ſé
— widžiſch, tžas jo ſo pžemėṅiw, hale boža ſmėlnoſcž jo taſama!“

Tu ztékné Pėtr ruczé ha modleſche ſo: „O mój Božo, w dnach mojoho
pokhibowaṅa (cžwofluwaṅa) ſém ſo bojaw móſlitžki wėtžnoho bócz̀a,
wėtžnoho ṅepžemėnitoho žiẇeṅa. Hiz̀om ſém ſwȯſchaw tawſént lėt jenož ſpėw
jeneho ptatžka z tutoho raja, ha te tawſént lėt zdachu ſo mi bócž jenoj
nėkotre hodžiné. Ja ṅecham ſo tu ẇaczé rudžicž, z téſchnoſcz̀u, nadžiju
ha z pokhibowaṅom; dokelž moje wucho jo hižom ſwóſchawo, ha moja wutroba
jo hižom zatžuwa. Wrócžicž chczu ſo do lėſa k ſpėwej rajſkoho ptatžka.

Hdéž bė to Pėtr ṙeknéw, zpadnéchu jom ruczé ha wotži, zpadnéſchtaj nozé,
ha zpadné do popewa czéwo cžėwo, kiž hižom bė ſo dawno minéwo. Cži
wokowſtejaczé pak zawowachu z naſtróžeṅom ha zpodžiwaṅom: Wėtžnoſcž!
wėtžnoſcž!

Zbėrki.

§. Pżed nėkotrém tżaſom nėmſke nowiné ſcz̀ėhuwacze podeṅdżeṅo z Erfurta
piſachu: Jena ſtara duchowna kṅeżna jo wot wuzbėṅeṅa ſwojoho klóżtra, —
Mėrtżinoho klóżtra, wo kotrémż nėtk wojaczé bódla, wo doṁe faraṙa
Libhera pola mėrtżinoweje czérkẇe hako hozpoza żiwa bówa. Pżed nėkotrémi
ṅedżelemi dżo wona, każ hewak najbóle, rano woſémich ke mſchi do
mėrtżinowoje czérkẇe. Déż ſo boże ſwużbé zapotżecż dérbjachu, bó
wozjeẇene, zo jo piżcżelerajer (Organiſt) khoré, ha toho dla piżcżele
racž ṅemóże. Ta kṅeżna, kotraż bėſche w ſwojim pṙedawſchim klóżtṙe
piżcżelirajerka bówa, beiżi k piżcżelam hoṙe, kotréchż wona, nėtk 73 lėt
ſtara, za 12 lėt ẇaczé ſo dótknéwa ṅebėſche, ha rajeſche je z kraſnej
wuƀernoſcžu, na kotrejż ſo wſchitczé pżitomni zpodżiwachu, hatž k
♣„Gloria“♠. Nėtk pżejėdże wona z ruku pżez czéwu klaviaturu (na kotrejż
ſo piżcżele raju), tak zo bėchu zénki każ jeneje aeolſkeje harfé k
ſwóſcheṅu; na to piżcz̀ele wonėmichu, ha — kṅeżna lejżeſche mordwa pz̀ed
nimi.

§. Za dżėwacżeri. Żtóż dowho dżėwa, jo dowho żiwé. Weſel ſo, zo móżeſch
dżėwacż, pſchetoż tak dowho ſé też ſtrowé, ha ſtrowoſcż jo
najwoſobniſche kubwo na zemi. — Ẇaczé dżėwaſch, ẇaczé móżeſch jėſcż.
Ẇaczé pak pijeſch, ṁeṅe budżeſch dżėwacż. — Pṙeni dżėwacżeṙ bėſche Bóh
tón Kṅez; wón jo ſchėſcż dnów za ſobu dżėwaw, ha na ſédémóm wotpotżuwaw.
Wot módreje póndżele hiżcże tedom żana rétż ṅebėſche. — Bódż hordé na
to, zo ſebi wo pwotże twojoho woƀletża ſwój khlėb zaſwużiſch, pżetoż
cżi, kotſiż wo deṙemėcżu ſwoje dné pżetżiṅa, paruju huſto, żtoż té
wobſedżiſch — pokoj wo wutroƀe. — Tak dowho hatż té tžeſcżuwaṅo dawaſch,
maſch też prawo, ſebi tżeſcżuwaṅo żadacż. Té ſé tak deṙe ſobuſtaw kraja,
każ tón, kotremuż dżėwaſch. Té maſch mócz ha wón pak ṗeṅezé; déż ſo
dżėwo ha zamożeṅo pżecżelṅe zjenoſcżitej, potém dérbi z pżeſczéwnoho
bócża żohnuwaṅo naſtacż. — Déż tżwójek dżėwacż móże ha ṅecha da z nim
zlė ſteji. Déż tżwójek dżėwacż chcze ha żane dżėwo ṅenamaka, tak z
rólniſtwom ha z reṁeſniſtwom zlė ſteji. Déż pak tżwójek dżėwa ha tola
tak ẇele ſebi ṅezaſwużi, hako k zeżiẇeṅu tṙeba, potém z czéwém krajom
huƀeṅe ſteji.

§. Ptżowkow-plahuwaṅo. Déż ſu ſo nėkomu ptżowki wurójili ha wón ṅewė,
kotré matczéné kowtż jo, da ma wón ſcżėhuwacze na kedżbu wzacż, zo bó to
zhoniw. Ṅech ſebi wón wot wunamkanoho rója wėſtu mnohoſcż ptżowkow
zawrėje ha je hatż k ẇetżoru ſtejo woſtaji. <pb n="124"/>Tak khėtſé hatż
potém te druhe ptżowki pżeſtanu lėtacż, ṅech wón tém jatém zaſé ſwoju
ſwobodu da, ha teſamo polecża zmolom khwatajczé k matczénomu kowtżej,
kotréż ſo rójiw jo. Déżli chcze jedén hiżcże ſo lėṗe wot toho
pżepokazacż, tak ṅech jedén te jate ptżowki z drobnej krédu poſéṗe, hale
pak żeni z muku! —

♣Luba luboh’ wotčakuje.♠

♣W zahrodžje pod khłódnicu♠

♣Ze sobu so rozryčuje♠

♣Z rozpjeršenej mysličku.♠

♣Wčera je mi wonkach wostaw♠

♣Złamał swoje slubjenje,♠

♣Wón je přecy swowo dźeržał♠

♣Što tež z nim so stało je?♠

♣Miłe wóčko zrudne płaka,♠

♣Mača ličko čerwjene♠

♣Zrudna wutroba pak čaka♠

♣Spokojić so njemóže.♠

♣Nedaloko nětk bě luby♠

♣Spěšnje so k njej přibliža♠

♣Wobnowja ji swoje sluby♠

♣Wěčnu swěru přisaha.♠

♣M. K♠

Nawėżki.

♣— Haslowskje serbskje towarstwo změje njedźelu 21. haperleje popołnju w
Bóšicach zhromadźiznu.♠

♣Róbel, předsyda.♠

♣Wšitcy serbscy redaktorjo w Budyšinje, kotřiž zańdźenu sobotu
překrasnje rjane jutrowne jejka wot lubohe přećela M. H. z K. dóstachu,
praja z tutym za nje swój najwutrobniši dźak. K. — C. — S. — I.♠

Budéſchinſke katholſke czérkwinſke towarſtwo zmėje pżichodnu ſṙedu hako
24. hap. zhromadżiznu na ſchuli. Pżedſéda.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcz Wȯſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżiſna. Pwacżiſna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 6 2 — 2 3 Woka 2 7 1/2 2 2 1/2 2 —

Pżeṅcza 4 5 3 20 4 — Jahwé 4 25 4 17 1/2 4 20

Jecżmeṅ 1 22 1/2 1 18 1 20 Heduſchka 2 20 2 7 1/2 2 5

Wȯws 1 11 1 4 1 8 Bėrné — 27 1/2 — 20 — 22 1/2

Róch 2 10 1 5 2 — K. butré — 12 1/2 — 10 — 12 3/10

Jutnitżka wukhadża kóżdu ſobotu z czėwȯm liſtnom, ha jo k dóſtacżu pola
redaktora Kucżanka, w Wellerez kniharni, ha pod bohatémi wrotami w
Budéſchiṅe. Kóżde tżiſwo pwacżi 1/2 nſl.

Za Jutnitżkn poſtaẇene naſtawki habó wozjeẇeṅa maja ſo wotedacż pola
jenoho z redaktorow.

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 17. 27. dżen haperleje. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Z Dreżdżan. Zaṅdżenu ṅedżelu mėjachmó tu, każ bė wozjeẇene bówo, druhi
krócż podjanſke ſerbſke kemſche. Ludżi bėſche tu jara ẇele też nėkotſi
ze Serbow bėchu tu pżiſchli. Też pola ſẇ. zpóẇedże, kotraż bė ſo wot
ſcheſcżich rano zapotżawa, jo jich ẇele bówo, żkoda jenoż, zo bė jich
dójſchto hiżon do kemſchi k wopraẇeṅu ſchwo; dé bėchu wſchitczé na bożej
mſchi pżiſchli, dha bė jich wėſcżi praẇe wulka tżróda bówa. Pżed ſẇ.
wopraẇeṅom dżerżeſche kṅez Żur pżi wowtaṙu krótku rétż, ha po bożej
mſchi jara ṙane prėdwaṅo, w kotrémż wȯn wukwadwaſche, kak nam nalecżo 1)
božu kraſnoſcż wozjeẇa 2) kak nam tżiſte ẇeſela poſkicża 3) kak nas k
nutskomnomu wobnoẇeṅu ſo ſamóch napomina ha 4) kak nas na naſche
nėhduſche hoṙeſtacżo dopomṅa.

Z Dreżdżan. 22. haperl. popowdṅu tſjoch. Zeṁa żri, kanoné tſelaja,
wėrwaṅo jo nimo. Zandżenn póndżelu knapow dwėmaj popowdṅu bėchu ſo w
kralownej jſtwi czéwa kralowſka ſwójba ha najwóſchi krajni kṅeża, każ
też ſardinſki wójwoda z témi, kiż z nim pżiſchli, zhromadżili k
naſtajeṅu wėnczow. Wokow dwėmaj podachu ſo wſchiczé pz̀itomni na pucż do
czérkẇe k wėruwaṅu — ha to wo zcżėhuwaczém ṙedże: naipṙeṅi džėſche rénk
ſachſénſkich ha zardinſkich komornikow — dwórne kṅeṅe — miniſterſka rada
— dwórni kṅeża. Dale ſachſénſczé miniſteṙo ha zardinſki zapóſwancz. Za
nimi kralowſczé officziantojo ha ſwużowniczé w livrejach. — Dale
kapitanojo. Zadé komorniki préncza Jana — każ też cżi zardinſkoho
wójwodu ha ſachſ. krala. Dale dwej wóſchej dwórnej zaſtojnikaj, kóždé z
marſchalſkim kijom. — Dale zaſé dwórné marſchal z Gersdorf ha
generol-leutnant Lüttichau. Za témaj dżėſche zardinſki wójwoda Ferdinand
(nawożeṅa) ẇedżené wot préncza Jana ha krala. Za témi dżėchu zaſé jich
adjutantojo — wóſchi dworné komornik ha wóſchi ródżnik, dale Guverner ha
dwej gardſkej oberſtaj. —

Nėtk pżindżėchu komorniki préncza Janowoj mandżelſkeje, każ też cżi
prénczeſiné Hilżbeté ha kralowneje. Za témi ṅewėſta Hilżbeta, ẇedżena
wot ſwojej macżeṙe ha kralowneje.[18]⁾

Zadé ṅewėſté dżėchu préncz Albert ha Jurij ze ſwojimi adjutantami, ƀez
nimaj dżėſche prénczeſina Sidonia. Zadé téch préncz. Aw<pb
n="126"/>guſta ha Amalia — ha kralowſczé officzijantojo ha ſwużomniczé
wobzanknéchu dowhi rénk; — kotréż ſo wot kralowné pżez dowhi kral. hród
do czérkẇe poda (ƀez to, zo bó na haſé pżiſchow). Khopata czérkej na
nich hiżon dowho ſem tżakaſche. Duchownſtwo pżi duṙach jich powita, ha
biſkop jim ſẇecżenu wodu poſkicżi. Nėtk jich pżewodżichu hatż k
wowtarej, dżeiż kóżdé do toho jomu poſtajenoho mėſta ſtupi. ♣Veni sancte
Spiritus♠ wotewri czérkwinſki ſẇedżeṅ. Na to dżerſche kṅ. biſkop
wėruwanſku rétż: (nemſku) wón rétżeſche horliwo ſwowa wot ſẇatoſcże ha
ṅerozdżėleṅa kżeſcżijanſkoho mandżelſtwa, ha zwożi ſo pżi tém na te
ſwowo ſẇ. piſma: „żtoż jo Bóh zjenoſcżiw, tżwojek ṅeſṁe rozdżėlicż.“
Wėrwaṅo bė wo wacżonſkej rétżi. ♣Te Deum Laudamus♠ wobzankné ſẇ. ſkutk.
Pżi zaſpėwaṅu tohoſamnoho wot kṅ. biſkopa wozjewi tſeleṅo mėſtej ha
dalokej wokownoſcżi ẇeſowu póẇeſcż. Na to podachu ſo wo poṁenuwaném
ṙedże zaſé dom. Wulke wobẇeſeleṅa ſo ſtanu za zardinſkoho préncza; zkoro
kóżdé dżeṅ ſu maneveré. Nawożeṅa jo hauptmann pola Artillerije. Toho dla
budże jomu k tżeſcżi wulki artilleriſki manever. Sṙedu jo też bramb.
kralowna pżiſchwa. Pżichodnu póndżelu budżetaj ſo nowo-wėruwanej na
dompucż podacż. Bóh tón kṅez bódż z nimaj. Ṅewėſta jo jara ṙane
wopomṅecża wot dreżdżanſkich ha lipſtżanſkich kṅeṅow ha kṅeżnow dóſtawa.

Z Dreżdżan. Znaté Waczdorf, hatż dotal też komornik pola krala, jo
porutżnoſcż dóſtaw, ſwój zwoté klutż, kotréż hako komornik noſé,
wotedacż, dokelż pżichodṅe ẇaczé kral. komornik bócż ṅemóże. Swojoho
napżecżiwnoho zadżerżeṅa pżecżiwo kral. ſwójƀe dla móſlachmó ſebi mó, zo
jo wón dawno ſwoje komorniſtwo wotedaw; nichtón jomu ṅebó to za zwo
wzacż mow. Déż pak wón nėtk, każ dreżdżanſke nowiné póẇedaja, na żadaṅo
krala ſwój klucż zwamané jomu pżipóſcżele, dha pżeradżi to tżwojeka,
kotrohoż zadżerz̀eṅo ſo na żane waſchṅo khwalicż ṅeda.

Z Bramborſkeje. Hiżon wo poſlenim żiſẇe zpomṅena pżekora ƀez bramb.
miniſterſtwom ha duchomnſtwom jo hiżcżen ẇetſcha naſtawa. Tżitaṙo
Jutnitżki budża ſo praſchecż, kak dha ſo to po prawém ma? No lejcże:
bramb. katholſczé biſkopojo ſu pżecżiwo na ſejṁe wobzankṅenej nowoj
wuſtaẇe pżed thrónom krala ſo wobcżeżuwali, ha ſẇatotżṅe proteſt
zapowożili, dokelż móże taſama zaſtarſke prawa kath. czérkẇe ranicż.
Swėtna wóſchnoſcż pak to kedżbu ṅemėjeſche; żadaſche ẇeleẇaczé wot
duchomnéch, kiż wo krajnéch zaſtojnſtwach ſteja, hako wot profeſorow na
univerſitetach, wot wutżeṙow nabożnoſcże pżi gymnaſiach — wot ſchulſkich
inżpektaṙow — wot duchownéch pżi krajnéch inſtitutach, na tutu krajnu
wuſtawu pżiſahu wotpowożicż. Na napraſchwaṅo pola Biſkopa dóſtachu
wſchiczé katholſczé bramb. duchowni tu pżikazṅu, zo ſmėdża tutu pżiſahu
jenoj wotpowożicż z tém wuṁeṅeṅom: zo wuſtawa nitżo pżecżiwo prawam
czérkẇe ṅewodżerżi, (♣salvis ecclesiae juribus♠). Swėtna wóſchnoſcż
pżiſahu z tajkim wuṁeṅeṅom hoṙeṅewozṁe ha jo porutżiwa: wſchėch
duchownéch, kiż ſo krajnéch ſwużbach namakaja, ha bez wuṁeṅeṅa pžiſahacż
ſo wobaraja, wot ſwojoho krajnoho zaſtojnſtwa wotſadżicż. Jow jo bramb.
knejſtwo zaſé nėżto jara ṅemudre wobzanknéwo, dokelż tulej pżikazṅu
wuẇeſcż jo ṅemóżna wėcz. Kak tak? wóſchnoſcż ṅebudże nidé żanoho
duchownoho namkacż, kiż bó pżecżiwo ſwojej biſkopej ha czérkwi datej
pżiſazé po woli miniſterow tżiniw; bórṅe pak ſo też nėhdże nėchtón
podwolné namkaw, tak bó zaſé biſkop joho dérbjaw wot duchomnſtwa
wotſadżicz̀, ha wón pżez to też wot zaṙaduwaṅa ſwojej dóſtojnoſcże ſamo
wot ſo wotſadżené bow. Mėſta pak tola prózne woſtacż ṅemóża, ha je pżez
ſwėtnéch wobſadżicż, ſo też ṅehodżi. Jo to mudṙe? Nitżo wóſchnoſcżi
ẇaczé ṅeżkodżi, hatż wėczé porutżicż, kiż ſo wuẇeſcż ṅehodża. Budże
ſwėtna wóſchnoſcż ſwoju pżikazṅu wuzbenécż? mó chczemó ſo nadżecż, zo bó
zrudna pżekora nėkak zbėṅena bowa. Te jene pak jo zawėſte: katholſczé
biſkopojo wot ſwojoho żadaṅa nidé zpuſchcżicż ṅebudża. — Hiżcżen jene
druhe praſcheṅo jo: dże dha ma ſwėtna wóſchnoſcż te prawo jow <pb
n="127"/>duchownéch wotſadżecż, déż żane druhe winé prėdkṅeleiża. Swėtna
wóſchnoſcż téch zpomṅenéch duchownéch tam ṅejo poſtajiwa hinak hatż pżez
biſkopow — wona jich ṅemóże za wotſadżenéch wuznacż bez biſkopa.

Kölnanſki arczébiſkop jo téch do ſwojej czérkwinſkej krajiné
pżiſwuſchaczéch biſkopow z Trier, z Padenborna, z Münſtera do mėſta Köln
powowaw ha ſo z nimi woſobṅe też teje należnoſcże dla z nowa jednaw;
jich zkóntżne wobzankṅeṅo bė: „mó ſmó hako powowani wobkedżbuwaṙo ha
zakitaṙo prawow kath. czérkẇe wo pżezjenoſcżi ze zaſtarſkimi prawidwami
czérkẇe, kiż żeni ṅewuhaſnu, wobzanknéli, pżiſahu na wuſtawu jenoi
pwacżicż dacż pod wuṁeṅeṅom ♣salvis ecclesiae juribus.♠“ —

Wo franczowſkim mėſcże Angers (ṙek: Anżer) jo ſo zawoſṅe ṅezbożo ſtawo:
jedén batalion pėſchkow cżehṅeſche pżez mėſcżanſki zelezné móſt. Stróże
bėchu wóſchich kedżbnéch tżinili, tola nicz wo mnohoſcżi hale po
tżródkach pżez nón hicż. Dokelż pak khėtṙe deſchcżik dżėſche, ṅebó rada
ſwóſchana. Pṙeni bėchu lėdém tamné kóncz moſta dóſcżahnéli, dha naſta
pżezmėrné ṙezkok: zelezne ſtowpé ſo zwamachu, powalichu wſchitko wokow
ſo, zelezne ṙecżazé, kiż czéwé móſt dżerża puſchcżichu, ha móſt każ
wojaczé ha druzé ludżo kiž na nim bėchu (też jena holcżka z dżėſchcżomaj
bė pódla) walichu ſo znak do hubokej rėki, ha żtóż ṅebó zatowcżené habo
zakwóté, ſo zatepi. Jenoj mawo jich bė, kiż zbożomṅe wotendżechu,
hatżruṅe czéwo mėſto ſo zbėné ha na pomocz pżindże. Pżedſéda republiki
jo zmolom z miniſterami z Pariza tudé pżiſchow. Ach to bė zrudne
pżewodżeṅo! 187 cżėwow! Taklej wſchak nichtón ṅeẇe, dże joho boża rutżka
tṙechi; zbóżné tón, kiż jo ſtajṅe na ſṁercż pżihotuwané. —

Z Roma. 12. dżeṅ haperleje popowdṅu żtėṙoch jo ſo Bamż ♣Pius IX.♠ do
ſwojoho wownoho mėſta wrócżiw. Pżi rotach powitachu joho wſchė duchowne
ha ſwėtne zaſtojnſtwa ha mnohe zhromadżené lud z wulkej ſẇatocżnoſcżu ha
ẇeſowoſcżu, wolijowo haẇzé w rukach. Lėdém móżeſche ſo tón cżezczé
domapótané pżi wotmojeṅu na poſtroẇeṅo joho powitajczéch ſélzow wobrucż.
Joho pṙeni pucż ẇedżeſche joho do czérkẇe ſẇ. Pėtra, dowho ſo modleſche
pz̀ed bożim cżėwom. — Ẇecżor bė czéwo mėſto kraſṅe wobſwėcżene. Też z
krajinow dóſtaṅemó póẇeſcże, zo jo ſẇaté wótcz wſchudżom z najẇetſchej
tżeſcżu ha z ẇeſowoſcżu powitané bow. Z daloka pżindżechu ludé z
duchownémi, joho widżecż ha joho pożonuwaṅo dóſtacż; hatż na ṁezé bėſche
joho neapolitanſki kral, wot tam franczowſczé ha romſczé wojaczé
pżewodżili. — Zo ſu tu też nėtk hiżcżen ṅeduſchniczé, kiż ſwoje zandżene
grawotżiwoſcże ṅehidża, pokazaſche ſo, zo pżi mėſcże Terraczina ſo
pżikhadżaczomu bamużej natwaṙene tżeſne rota noczé wotpalichu (dṙe
zawożene) ha wo Roṁe ſo jena zkhowana tſelba (Petardé) wottſeli, nikoho
pak ṅerani; ha ẇele dṅow pṙedé bėchu w Roṁe pżez wupójſṅene liſté ha
piſma kóżdomu ze ſṁercżu rozéli, kiž chczéw ſo zważicż, te najṁeṅſche
tžeſcżuwacze, habó ẇeſowoſcż na Bamużowem wrócżeṅu wozjeẇacze ztžinicż.
Tola pak wſcho to ṅezamóżeſche Romſkich pżedſwėtſeṅo ważnoſcże tutoho
dṅa zanitżicż.

Swowo wo macżiczé ſerbſkej.

Tſi lėta ſu ſo wot zawožeṅa macžiczé ſerbſkeje minéli, ha nam zda ſo
tohodla zd obṅe, zo trochu do zadé poladamó, ha pžepótamó, kajke pwodé
jo naſcha macžicza wo tutéch pṙenich 3 létach ſwojoho wobſtacża
pžiṅeſwa? — Džež ṅejo žadén zapotžatk, tam ṅejo žadén kóncz, tak
prajeſche kṅ. pžedſéda ♣Dr.♠ Klin pži wotewṙeṅu lėtuſcheje macžiczneje
zromadžizné. Mó móžemó tute ſwowo wo wėſtém naſtupaṅu tež na naſchu
macžiczu zwożicž, ha praẇicž, džež ṅejo zapotžatk tam nejo dokoṅeṅo.
Zapocžatk pak ſu tute prėṅe 3 lėta pžeczé dobre doſcž, haj
nėchtónžkuliž, kiž jo pomėrniſchi wo ſwojich žadaṅach, jo ſnadž czéle z
nimi ſpokojom. Chéw-li pak nėchtón praẇicž, zo macžicza ṅejo ſwoje
wotpoladaṅo doſcž dopelniwa, da dṙe tutón poruk ẇele bóle na wſche<pb
n="128"/>lakich zwonka ṅeje ležaczéch žadžėwkach, ha tež na liwkoſcži
jednotliwéch ſobuſtawow hatž na nej ſamej wotpotżuje. Tute zadżėwki
wobſteja najpṙedé wo tém, zo jo ſebi macżicza hatż dotal jenoż mawu
litżbu ſobuſtawow dobówa. Z mawémi moczami pak ſo tak ẇele zapotżecż
ṅeda, każ z wulkimi, to jo wutżiṅena wėcz. Druhi zadżewk jo, zo jo bez
ſerbſkim ludom hiżcżen jara mawo tżitaṙow, kiż bóchu te wot macżiczé
wudawane knihe kupuwali, ha tak macżiczne wudawki zaſé nėkak zarunali.
Dale ṅebechu żane pżiſprawne pucże, wudate knihe do luda pżiṅeſcż, ha
napoſledku ṅebe doſcż tajkich rukopiſow pżepodatéch, kiż bó macżicza
wudacż za dobre ſpóznawa. Liwkoſcż ſobuſtawow pak ſo wo tém pokaże, zo
cżi za macżiczu nitżo ṅepiſaja, kiż móhli piſacż, zo ſo ani za
pżidobócżo nowéch ſobuſtawow, ani za rozpżedaṅo knihow ṅeſtaraja, cżi
kiż maja ſkwadnoſcż ſo za to ſtaracż. Déż tute zadżėwki rozpomnimó, ha
pódla pomóſlimȯ, zo ma macżicza, pżi khėtrém zamożeṅu na wudatéch
knihach hiżcżen 230 tlṙ. na dani, da pżindżemó k tomu pżėſwėdſeṅu, zo jo
tutón zapotżatk wſcheje tżeſcže hódné, ha zo weſowu nadżiju za pżichod
poſkicżi. Tola pak mohwo też to ha tamo hiżcżen lėṗe bócż. Żtoż ſo nam
ṅeſpodoba, to jo wėſta ṅewobſtajnoſcż habó ṅewėſtoſcż, kiż jo hatż dotal
kṅeżiwa. Do teje czéweje wėczé ma lėpſchi ṙad pżincż, ha każ ſo
nadżijemó, do budża lėtuſche wuradżeṅa wėſcże wſchelakim bracham
wotpomhacż. Do tutéch brachow litżimó ṅeſtajne wudawaṅo knihow. Woſeƀe
bėſche w zaṅdżeném lėcże tak, zo czéwo lėto ſkoro nitżo ṅewukhadżeſche.

(Pžichodṅe dale.)

♣Pěsń holeča.♠

♣Ty mje móžeš wopušćići,♠

♣Wěčnu lubosć k tebi mam;♠

♣Hdźež tež póndźeš, drohi luby,♠

♣Na puć ja so z tobu dam.♠

♣Hdy by za dalokej horu♠

♣Krywa tebje husta mha,♠

♣Po wšěch ławkach po wšěch sćežkach♠

♣Za tobu bych błudźiła.♠

♣Pońdźeš po šěrokim morju♠

♣Wopušćiwši lubčičku,♠

♣Łodźičku sej wozmu lohku♠

♣A so pušću za tobu.♠

♣Lubosć w horach njezabłudźi,♠

♣Lubosć pře wšě morja dźe —♠

♣Hdźež tež póndźeš, drohi luby,♠

♣Wšudźim tebje sćěhuje.♠

♣M.♠

Ratarſke towarſtwo za ſmėtżketżanſku wokownoſcż zmėje 5. meje popowdṅu
żtėṙoch w Smėtżkeczé zhromadżiznu. Wiezand.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcż Wȯſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżiſna. Pwacżiſna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 5 2 — 2 2 1/2 Woka 2 7 1/2 2 2 1/2 2 —

Pżeṅcza 4 5 3 20 4 — Jahwé 4 27 1/2 4 17 1/2 4 25

Jecżmeṅ 1 22 1/2 1 18 1 20 Heduſchka 2 20 2 5 2 7 1/2

Wȯws 1 10 1 4 1 8 Bėrné — 25 — 20 — 22 1/2

Róch 2 10 2 — 2 5 K. butré — 13 1/2 — 10 — 11 3/10

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 18. 4. dżen meje. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Erfurt. Hatżruṅe ſmó ſebi prėdkwzali wot erfurtſkoho rétżenſkoho
towarſtwa, (tak ṁenuẇedża też bramb. nowiné tutón lubó ſejm), nitżo
ẇaczé zpominacż; — dérbimó tola hiżcżen junkrótż wot ṅoho rétżecż,
dokelż ſu tam ſwoẇanſke należnoſcże jednali. Na kaike waſchṅo pak?
Swóſchcże: 18 haperl. bė §. 186 wuſtawé na dżenſkim poṙedże, kotréż tém
nicz nėmſki rétżaczém narodam jich narodne wudoſpownoſcżeṅo
(volksthümliche Entwikelung) zawėſcżi; woſobṅe jich rétżi rune prawa wo
ſwojich krajinach ha to wo czérkwi, ſchuli ha pżed ſudom zakita. Sejmſki
wuƀerk bė za to, tutón paragraf wotcżėſnécż — komora ſo też za wuƀerkowu
naṁet wupraji ha ƀez to, zo bó tón jentżki, kiż wo toho ſebi ſwowo
żadaſche na woſobné mnohé polſki lud jenoj zpomniw, — wobzankné ẇetżina,
zpomṅené §. czéle wuſchmuracż. — „To ṅejo naſcha wėcz, rėkaſche, to do
Barlina ſwuſcha;“ tola dérbjachu woni ẇedżecż, zo na barlinſkim ſejṁe
pżi wuradżeṅu polſkich naležnoſcżow ſo kṅežerſtwo zjawṅe wupraji:
„bramb. knejſtwo ſwojim polſkich podanam narodne prawa na żane waſchṅo
pżikrocżicż ṅecha; ma pak za to, zo bóchu ſo tute ważne należnoſcże na
pżichodném erfurtſkim ſejme doſpowniſcho wurétżeli. — Tak pokazaja
bohich Swowjeṅow wot Barlina do Erfurta — wot Erfurta do Barlina — hale
nidże ſwoje prawa ṅedoſtanu; haj też ſwoje ſẇatocżṅe wotpowożene lubeṅa
ṅedżerża. O zprawnoſcż — té jentżka podṗera wobſtacża kraleſtwow, dże té
woſtaṅeſch?!

Hanaw. Wó wėſcże ſo deṙe dopomnicż, zo pżi frankf. narodném ſejṁe wo
lėtu 1848 zbėżk naſta, pżi kotrémż zapóſwanczaj, wėrch Lichnowſki ha
generol Auerswald, na ſurowo waſchṅo wo żiẇeṅo pżindżeſchtaj. Wo mėſcże
Hanaw mėjachu pżez ẇele tédżeṅow pżiſahanczé poſejdżeṅa, wo
pżezſwóſcheṅu ſwėtkow. 26. haperl. bė wotſudżeṅo wobzkorżenéch. Wėſté
Daniel Georg jo 20 lėtnomu jaſtwej w zelezwu, — Pėt. Ludwig k jaſtẇej w
zelezwu na tżas żiẇeṅa wotſudżené; Tſjo druzé dóſtachu ṁenſche żtrafé.

Z Bona ruṅe zhonimó, zo jo tam profeſor ♣Dr.♠ Martin k wotpowożeṅu
ſwojej pżiſahi na krajnu wuſtawu z nowa pżeproſchené, dowolnoſcż dóſtaw,
to tżincž z tém znatém wuṁeṅeṅom ♣salvis ecclesiae juribus.♠ — Tak traż
budże ta naſtata pżekora Bohu dżak zmėṙena.

Z Wina. Rakuſke kṅeżerſtwo jo wo należnoſcżach katholſkeje czérkẇe
ṅewuſwóſchanu ſwobodnoſcż wopokazawo. Wot tżaſow khejżoro Joſefa ſem bė
czérkwi pżaw napowożené; wſchitko bėſche ſo k tomu tak pżiwutżiwo, zo ſo
jón wottewzacż zkoro nikomu waczé móżno ṅezda. Tola bė na naṁet téch w
Wiṅe loni zhromadżenéch rakuſkich biſkopow khejżor do toho zwoliw.
Móſlicże ſebi k pżikwadej: żadén biſkop ṅeſmėdżeſche <pb n="130"/>na
Bamuża, toho wóſchoha wėrcha czérkẇe anicz piſacż, ẇele ṁeṅe wot ṅoho
pżipiſma dóſtacż, joli pṙedé ſwėtna wóſchnoſcż ṅebó wſcho wucżuſchliwa
—; tak też żadén Biſkop na ſwoje woſadé ṅeſmėdżeſche pżikazṅe habó
nėkajke pżipiſwo wupóſwacż, joli pṙedé ṅebó ſwėtnej wóſchnoſcżi
prėdkleiżawo; ſwėtna wóſchnoſcż dérbeſche pṙedé wuznacż: zo tam nitżo
krajej ha krajném kazṅam pżecżiwne, abó heẇak jenomu wot téch kṅeżich
ṅezpodobne wodżerżane ṅejo.

Nėtk budże dṙe też kardinal ha wėrch Schwarczenberg praſke
arczbiſkopſtwo hoṙewzacż — wſchak jo joho wuṁeṅeṅo nėtk doṗelṅene.

Wo Dalmatiſkej bėchu wulke zeṁe zṙecża (Erdbeben). Mėſto Stagno jo
cżezczé domapótane. Ẇele twaṙeṅow do procha rozpadné. Też nėkotſi
tżwojekojo bóchu zaſépani. — Görgej jo khoré. — Rakuſki khejżor jo
ruſénſkim wójnſkim wodżam Kattara wo jużném moṙu pżipokazaw, zo móża tam
pżebówacż. — Radeczki jo wo tamolėtuſchej haṙe wuhnatém Jezujtam ha
Redemptoriſtam jich pṙedawſche mėſta zaſé pżipokazaw. — Rakuſkim
wojſkaẇedżeṙam, Radeczkomu, Jelatžiczej, Hajnawej, Schlikej chcze
khejżor kubwo wuherſkich wotſudżenéch habó wucżekṅenéch magnatow daricż.
Wo miniſterſkej radże pak ſtaj ſo Bach ha Schmerling jara napžecżo tomu
wuprajiwoj. — Tſėſkoſachſénſka zeleznicza budże 15. meje hatż do
Loboſicz wotewṙena. —

Z Roma. 13. haperl. Mó mamó zas naſchoho ſẇ. wótcza. Pius ♣IX.♠ jo tżora
żtéroch popowdṅu ſwoje wowne mėſto naſtupiw ha na taike waſchṅo
powitané, zo ſmėmó naiẇeſelſchu nadżiju za pżichodnoſcż hajicż. Wo
wſchitkich blakach ſwojich krajow, kotreż wón pżejedże, ſkhadżuwachu ſo
tżródé ẇeſowoho luda; wſchudżom bė ẇeſowoſcż, wuſkaṅo, ha ſẇatocżnoſcż.
Tawzénté czuzéch, kiż w témlej tżaſu Italſku wopotuẇu, bėchu ſo wo
Terracina ha Velletri zeſchli, zo móli Bamuża do Roma pżewodżecż ha
ſwėtkoẇe tudenſcheje ſẇatocżnoſcże bócż. Bamuż ha wſchiczé, kiż joho
ſcżėhuwachu ſo wſchitkeje póchi zdaluwachu. Wo Velletri mėjeſche
franczoſki wotpóſwané Barraguay d’ Hilliers ẇetżor dż ſacżich pżiſtup;
nazaitra duchowni pod biſkopom ♣in part.♠ Mſgr. Tizzani; ha wóſche toho
ſchelaczé romſczé zeṁeṅo, kiż bėchu ſẇ. wótczei napżecżo kwatali, joho
poſtrowicż. Wuſkaṅo krajanow woſobṅe na czéwóm pucżu hatż do Roma
ṅechaſche żanoho kóncza mėcż. „Sẇ. wotcze, praẇachu woni, nėt ſmó zas
ſwobodni, nėt nam naſche dżėcżi ṅebudża ẇacz rubicż.“ (Republika daſche
huſto be wſcheje ſmėlnoſcże wſchitke muſke ſtawó burſkich ſwóibow do
Roma hnacż, ha ƀeztém hatż ſo mėſtżeṅo wo ztéṙoch muṙach dżerżachu, habó
jenoi hubene ſtróże tżiṅachu, bóchu tami franzoſkim tſelbam wopruwani.)
Na jich zbożo pżecża Bamuż z woſobneju luboſcżu poſuchaſche, ha wopokaza
pżi tém czéwu nutnoſcż ſwojeje dżėcżaczeje wutrobó. Rom bėſche ſo beztém
wo poſlenimai dnomai czéle ſẇatacżne ztworiwo. Lėdém bė na 9. dṅu.
haperleje wot Regierungscomiſſie zjeẇene, zo budże Bamuż pjatk w tém 12.
zawėſcżi pżincż, hatż ſo hiżon zdobom w jeném khėtrém dżėlu mėſta,
woſobṅe wo Transtewera wſchitko k illuminacij pżihotuwaſche. Cżi nadobni
Transtewerinaṙo zdachu ſo zaſtarſku kwalenu ſwėru ha luboſcż napżecżo
ſwojomu ſẇatomu wótczei ſebi zas pżiſpecż chczécż. Woni ſwoju ẇeſowoſcż
ṅemóz̀achu zakhowacż hatż k poſtajenomu dnei joho pżikhada; hiżon dwai
ẇetżorai predé ſwėcżeſche ſo jich czéwó mėſto. Pius ♣IX.♠ bėſche ſtare
waſchṅo, po kotrémż Bamużoẇe, déż ſo po dlėſchim tżaſu zas do Roma
wrócżichu, nėdże ſkutk ſmėlnoſcże tżiṅachu, też tón krótż ſcżėhuwacż
chczéw. Traż bėſche wón nėkotréch do poſleṅoho zbėżka zaplecżenéch
ponadžiw; ṅebóli zadżerżeṅo radikalnéch wo poſlenich dnach pṙedé joho
pżikhada tulei nadżiju zanitżiwo. „Cżilei hubeṅi, piſa Obſervatore
Romano, chczéchu wo wokomikṅeṅu, džež dérbeſche naihubſcha, pžez nėt
pžewiṅenu Anarchiu nabita rana zas zahojena bócž, hiz̀cžen junu ſwoju
czéwó ruboſcž wopokazacž. Déž bė ṁenuiczé kwidžeṅu, Bamuž budže na jene
woprawdže kraſne waſchṅo powitané, <pb n="131"/>ha jich ẇele, na
kotréchž pomocz ſo woni zpužcžachu, zjawṅe wot nich wotpaže; pótachu
woni ſwój wucžek, kaž to naibóle jo, wo rožeṅu ha haṅeṅu. Zas bó w noczé
pod ṁenom znatoho nėt z kraja wupokazanoho Mazzini wulka mnohoſcž
plakatow na naibóle wopotanéch haſach wuſchėṙena, wot kotréchž jedén
rožeſche: „Joli ta ruka, kotraž jo to piſawa Bamuža ṅemori, potém budža
hižon druhe zṅeju zjenoſcžene ſo za to ſtaracž.“

Tajke zakhadżeṅo, każ móże ſebi jedén móſlicż, haklej tak nėkotroho
Römaṙa z lėhnoſcże wubudżi ha k mócznomu pżecżiwnikej tamnéch
wotpoladaṅow zahoṙeſche; bez tém hatż bė tola też winé doſcż: zawożeri
tajkeje ṅekmanoſcże jatéch wzacż. Na amneſtiju ṅebėchu żane ẇacz móſle.
General-Vikar na 10. zjewi, zo jo jomu ſẇ. wótcz ze ſwojeje ſamotneje
móſchné 25,000 ſkudi daw k rozdżėleṅu bez khude réṁeſniſke ſwójbó.
Tohoruṅa zjewi nazajtra też regierungskomiſſija, 5000 ſkudi bez khudéch
rozdżėlicż dacż. Ruṅe tak dérbjachu dżėwacżeṙo benefaczienczé na 12. ha
13. dżeż, każ ſo ſamo zrozemi, ſẇecżachu, dwojaku zdu dóſtacż. Zdobom
porucżi wėſté pżez darniwoſcž deṙe znaté vėrżta Borgheſe, wſchitkim
khudém dżėcżom, kiż te wot ṅoho zawożene wutżerṅe wopotuẇu, nadobne daré
wudżėlecż, kotrohoż ṙané pżikwad ẇele druhich bohatéch Römari
zcżėhuwaſche. — Nėt pżindże tón ze żadoſcżu wottżakuwané dżeṅ. Z dobom
wot raṅa wſchitke rutżne dżėwo wotpotżuwaſche; czéwo mėſto ſo z ludżimi
mėrẇeſche; wſchitke wobodleṅa bóchu hatż nanaiṙeṅe wudébene, dróhi z
bėwóm pėſkom poſépane, z woknow ha z tżėchow zmahuwaſche ṅewuṙeknita
mnohoſcż khorojow. Popowdṅu wokowo dwei zkhadżuwachu ſo wſchitke
duchowne ha ſwėtne wóſchnoſcże na poſtajeném mėſcże khódnomu powitaṅu
czérkwinſkoho wėrcha. W żtėṙoch zjewi hrimot jeneje kanoné, zo jo Bamuż
ſwoje mėſto naſtupiw ha lubozne zénki zwonow wſchitkich czérkẇow ṅeſechu
ẇeſowu póẇeſcż huboko do kraja. „Wón dżo, tón ſẇ. wótcz“, tak dżėſche
wot jenoho horta k druhom pżez te z ludom naṗelṅene haſé. Hrimotna ſwawa
powita ha pżewodżeſche duchownoho nana hatż do czérkẇe ſẇ. Pėtra; wo
kóżdém woku mow ṙecz, zéboleſche ſo ſéłza ẇeſowoſcże: dokelż wone
ṅepwacżeſche Piuſej hako woſwobodżerej Italſkeje, każ pżed dwėmaj
lėtomaj, hale wone pwacżeſche Piuſej, widomnomu wėrchej Kréſtuſoweje
czérkẇe. Wo czérkwi ſẇ. Pėtra bó khwalbné khėrluſch „Tebe mó Boho
kwalimó“ wuſpėwané; na tżoż ſẇ. wótcz lud pożohnuwaſche. Wſchitkich
wutrobu bėchu wot joho pżitomnoſcże hatż nanajbóle zahoṙene; nutérnoſcż
ha pobożnoſcż bė tak wulka, zo ſamo franczoſczé wojaczé jomu ſwoje
wojerſke tżeſcżuwaṅo na kolenach leżo wopokazachu.

Ze Schwiczé Naſcha radikalna wóſchnoſcż jo nėtk czéle nadżiju
zpuſchcżiwa, dlėje ſwoje zaſtojnſtwo wobkhowacż. Zkoro budża nowo
wuzwoleṅa. Lud ṁenujczé woſuẇe każ w Franczowſkej. Wóndaṅo bėſchtaj dwej
wulkej ludżaczej zhromadżizni, ha zawoſṅe ſélṅe wopótanej; jena
konzervativna, druha radikalna; wobej ſtejeſchtaj wo bliſkoſcżi ſebi
napżecżo. Radikalni bėchu wo nadżiji na ſwoju pżewawoſcż zmóſleni
tamnéch wotehnacż. Dokelż pak bė tamnéch ṅenadżiczé ẇele, ſebi to
ṅewėṙachu. Na ſtroṅe konzervativnéch rétżeſche ſtaré ♣Dr.♠ Schnell
taklej: „Dwaczécżi lėt jo ſo minéwo hatż ja też tudé k wam rétżach. Kak
ſu ſo tżaſé bez tém pżeṁenili. Tedém mėjachmó ariſtokratne kneiſtwo. Kak
ſo te zadżerżeſche? Po naſchej zhromadżizṅe na témlej mėſcże zdaſche ſo
ji, zo jo dowėrnoſcż ludu zhubiwo, ha wone wotſtupi, prajiczé, zo ſo bez
dowėṙeṅa ſwobodné kraj każ Schwicza ẇeſcż ha wobkṅeżicż ṅehodżi.
Nėtuſche kṅeżerſtwo jo radikalne, kak zadżerżi pak ſo te? Ladajcże
tamlej (wón pokaza na ṅedaloko wot nich zhromadżenéch radikalnéch,
zakitaṙow nėtuſchoho kneiſtwa) żtó bó ſebi móſliw, zo budże kṅejſtwo, z
ludu wukhadżane, z ludom ṅedżerżecż, hale ſtroniſke (Parthei). Tedém,
pżed 20 lėtami chczéchmó pżi kżeſcżijanſtẇe ſtacž ha zawoſtacž. Ja ſém
wobkhowaw tónlej bójſki pokwad wo mojej wutroƀe. Ṅejſu naſchi kṅeža
ſwoju bwaznu mudroſcž nam za ṅe <pb n="132"/>natéknécž zpótali. Ja mam
za to, zo kraj ẇeſcž ƀez wėré ṅejo lėto móžno, naſche kṅejſtwo jo hižon
4 lėta tak wodži. — Pžed 20 lėtami chczéchmó ſwobodnoſcž zawožicž, ja
ſém zahoṙené za ſwobodu, kaž tedém tak hižcžen džencz — za wſchu móžnu
ſwobodnoſcž. Kak z ṅej ſtoji? Gwawt ha bojaſnoſcž ṅepwodžitaj
ſwobodnoſcž; jenoj pžecz̀olnoſcž ha luboſcž; jenož te pžeſwėtſeṅo:
(wėrcże mi wó mužojo!) zo jenoj te pžeſwėtſeṅo, zo bez kžeſcžijanſtwa
žana ſwobodnoſcž móžna ṅejo — džež jo to wukoṙeṅene, budže zawėſcži tez̀
ſwobodnoſcž ſo poduſena. — Jedén poruk, kiž naſche kṅejſtwo dale tṙechi,
jo: zo jo ſo do czuzéch naležnoſcžow mėſchawo — naſche zbožo zaſadz̀iwo
za wėczé, kiž nas nitžo ṅeſtaraja, kiž nas do najẇetſchoho ṅezboža
pžiṅeſcz̀ móža. — Toho dla, déž budža wiſchniczé kcžėcž ha tón džeṅ
wuzwoleṅa pžincž, wuzwolcže ſebi tajkich, kiž ſu hinak zmóſleni, hatž
naſchi nėtuſchi kraja ẇedžeṙo.

Ze Serbow.

Naſche Serbowſtwo dṙe khėtṙe wotucża; tola pak ſo tam ha ſem te ṙane
waſchṅa naſchich wótczow zubja. Naſcha Jutnitżka jo na tajke też hiżon
zpominawa. Jene bóch ſebi ja też dowoliw porukwacż: ṁenujczé, zo ſo
mėſto naſchoho „bódż khwalené Jėzus Kréſtus“ jara huſto z jeném „Morgen“
poſtrowi. Kak ṙeṅe jo, déż dwaj romadu pżindżetaj ha najpṙedé naſchoho
najlubſchoho kṅeza Jėzuſa pokhwalitaj. — Haj też wo bożim doṁe
ſwóſchiſch drudé telej nitżo prajacze „Morgen“. Dopowni ſo jedén tajki,
déż wón wo czérkwi, dżeż jo Jėzus tak wėrṅe pżitomné każ na thróṅe
ſwojej bojſkej majeſtoſcże w ṅebeſach, ſwojoho bratra z jeném „Morgen“
poſtrowi, dopomni ſo jedén tajki na te zrudne raṅo Jėzuſowo, hatż joho
wodżachu wot jenoho ſudnika k druhomu — habó na te ẇeſowo raṅo, déż bė
wón wot mordwéch ſtanéw ha zaſé ze ſwojej naiſẇ. macżeru ha ze ſwojimi
japożtowami wobkhadżeſche? O żcżeżka! — Ṅech bó tute ṙane, pozbėhuwacze
poſtroẇeṅo ƀez nami wo tżeſcżi zwoſtawo! Naſche dżėcżi, kiż je tak ṙeṅe
pżiſtojṅe wupraja, ṅech ſu wo tém naſchi wutżeṙo — ha wſchak je też każ
Różencże pżi wuſtuṗeṅu duchownoho na klėtczé ſwóſchimó.

Jedén z ralbitżanſkeje woſadé.

Z Klóżtera. Na ſẇ. Marka ſwóſchachmó tudé zas boże ſwowo ze ſẇ. mėſta w
lubej macżernej rétżi. Kṅ. P. Arnold Wornar, Kapwan w Różencże,
dżerżeſche nam ṙane ſerbſke prėduwaṅo. Z wilkej radoſcżu poſuchachmó
joho ſwowam. Mó ſo nadżijemó, zo zmėjemó pżichodné tédżeṅ, dżeż ẇele
Serbow z druhich wokownéch woſadow z kżiżemi k nam pżindu, jenitżczé
ſerbſke prėdwaṅa.

Z Ledżboricz. Zandżené tédżeṅ bė w naſchej wſé wulke ṅezbożo. Ṁenujczé,
wėſté Muka, wobſédżeṙ ṙaneje żiwnoſcże tudé, bė ſo ze ſwojej żonu
hadruwaw. Ha dokelż wona też ſmėrom pódla bowa ṅeƀe, pżewza joho nėw
tak, zo wón ze zeleſnémi rabjemi, kiż mėjeſche ruṅe w ruczé, ju do wowu
déri, tak, zo wona nėdom paże, ha nazajtra z wulkimi boloſcżemi wumṙe.
Hako nėtk Muka zas k ſebi pżindże, ha widz̀eſche, żto jo w ſwojim nėẇe
tżiniw, pżewza joho tajka ſtruchwoſcż ha zrudoba, zo wón nihdże żanoh
mėra ẇacz ṅemėjeſche. Wón ſej toho dla prėdkwza, ṙebaṅu ſwėdoṁa pżez to
kóncz tżinicż, déż ſej żiẇeṅo wozṁe. Tu to jo wón też najzkeṙe wuẇed.
Dokelż, hako bė ſo wón Biſkopiczé na zelezniczu ſénéw, zo bó do Dreżdżan
jėw, zawoſtaji wón tam liſt na naſchoh réchtaṙa, wo kotrémż ſtejeſche:
Zo budża joho bórzé w hubju namkacż, ha zo dérbja joho zawoſtajenomu
ſénej vormindu poſtajicż ha tohoſamoho deṙe wotżanécż. — Taklej móže
jena jenitżka hodżina nėwa ha zwobow ṅezbożo ha zrudobu na jedén dom
pżiṅeſcż, dżeż pṙedé mėr ha pokoj kṅeżeſche. Kóżdé chczéw ſebi to k
wutrobe wzacż, ha ſo pżed témlej żadwawém rėchom na kedżbu bracż!

Wulke ṅezbožo ſo zandżenu póndželu ſta. Jaworſczé Wicžazeczé bėchu zahe
rano ſtanéli, ha chczéchu leṅ trėcž; dokelž bė hižcžen cžma, <pb
n="133"/>trėjachu pži ſwėczé. Hatž ſo zpotža ſwitacž, wuhaſnéchu ſwėczu.
Pži tém paże žkritžka do lenu, kotréž khėczé woheṅ popaže ha wſcha
nawožena prócza nemóžeſche naſtaté woheṅ poduſécž. Czéwo Wicz̀azecz
twaṙeṅa ſo wotpalichu ha tež wſcho druhe; tola bė zkót z ẇetſcha
wobkhowané. —

Swowo wo macżiczé ſerbſkej.

(Daleẇedżeṅo.)

Woſeƀe bėſche w zaṅdżeném lėcże tak, zo czéwo lėto ſkoro nitżo
ṅewukhadżeſche. Wuberk kiż ma tutu wėcz zamojecż, móże dṙe tomu napżecżo
ſtaẇicż, zo tu żane peṅezé bówo ṅejſu, zo ſu lėtne pżinożki haklen jara
pozdże wotedane bowo a t. d. To dṙe jo wſchitko bohużel wėrno. Ale tomu
bė ſo też wotpomhacż hodżiwo, ha w pżichodnoſcżi dṙe też budże
wotpomhane. Jara wużitne budże, déż ſo pżi kóżdolėtnej zromadżizṅe wot
téch, kiż to zamoża, winojté ṗeṅez do prėdka zapwacżi; potom pak ſo do
Jana wėſté termin k zapwacżeṅu poſtaji, ha ſkomdżeŕo ſo pod tżiſwami
jich pżiſtupnoho liſtka pżez nowiné k zapwacżeṅu napopominaja, habó też
pżez woſebite liſté ſekretarow. Zmėje-li wuberk na tajke waſchṅo hiżon
pżi zapotżatku nowoho macżicżnoho lėta wėſté ṗeṅez w rukomaj, kotréż
móże na wotpoladaṅa macżiczé nawożicż, da ṅebudże ſo też dlėhje z
wudawaṅom poſtaẇenéch habó potṙebnéch kniżkow komdżicż tṙebacż, ha budże
ſo pżez to też tomu wotpomhacż zo wſchitke kniżki jenoho lėta z jeném
dobom ṅewuṅdu, ha ſebi tak wo wikuwaṅu żkodża. To druhe, żtoż bó ẇetżomu
ṙadej jara ſpomożne bówo, jo, zo ſo wuberk wo wėſtéch poſtaẇenéch
tżaſach zromadżuje, ha to ẇaczé krócż za lėto, ha też huſcżiſcho, hatż
jo ſo hatż dotal ſtawo. Z rozprawó wot zaṅdżenoho lėta ſmó zhonili, zo
jo ſo wuberk wo témſamém jenoż dwójczé zromadżiw. To jo mawo! Wuberk
dérbi k najṁenſchomu kóżde ¼ lėta ſo zromadżicż, należnoſcże macżiczé
rozpomnicż, ha to nuzne ha potṙebne wobzanknėcż. Tohodla jo też nuzne,
zo ſu z wuberkownikow tak ẇele hatż móżno z Budéſchina, tak zo powowaṅu
wuberka żane wulke zadżėwki na pucżu ṅeſtoja. Ṅech nam prėṅe tſi lėta wo
tutém naſtupaṅu k wutżbe ſwuża. Mó ſpomnichmó też na liwkoſcż ſobuſtawow
macżiczé ſerbſkeje. Hatżruṅeż kóżdé pżez to, zo do tutoho towaṙſtwa
ſtupi, wozjewi, zo chcze ſerbſku narodnoſcż podṗeracż ha ſwój pżinożk k
wudobócżu lėpſchoho pżichoda za Serbow wotwożicż, hatż ruṅeż jo tuto
hiżon wſcheje tżeſcże ha khwalbó hódne, da móżemó tola hiżcżen khroble
te pżecżo wupraẇicż, zo mów ſo nėchtonżkuliż horliwiſchi w tutej
należnoſcżi wopokazacż, ha to cżim ſkeŕe, dokelż tudé na dobréch
pżikwadach ṅepobrachuje. Mó ṅeſpomnimó na téch, kiż ſu pżez rozpżedawaṅo
knihow wo towaṙſtwo ſebi wulku zaſwużbu pżihótowali (naſch
najwutrobniſchi dżak jo pżeczé jich ſkutkuwaṅu ſcżėhuwaw) mó pokazamȯ
tudé jenoż na pżikwad kńeza wutżeṙa K. w B. Tak dowho, hatż macżicza wo
materialnéch ſrėdkach ẇaczć moczé ṅedobódże, jo tajkeje khwalobneje ha
woprowaczeje luboſcże tṙeba, zo ſo naſche piſmowſtwo pozbėhṅe.

♣Słowjanske narodne wašnja.♠

♣(Dalewjedźenje)♠

♣Pola njewjesćinej staršej so bjez tym pilnje přihotuja: šaty, drasta a
wšo druhje, štož k wudawanju nuzne je, njewjesta šije nawoženjowu košlu.
Tež „družičku“ dyrbi sej njewjesta wobstarać, (to jo mjenujcy česna
młoda holca, kiž je stajnje wokoł njewjesty, husto je jich tež wjac);
jeje staršej pak wuzwolitaj sebi znatoh susoda, kiź by njewjesćinu <pb
n="134"/>drastu a nadobu (nadoba♠-Geräthe, Hausrath) ♣při kwasu k
nawoženi dowezł. Nawoženja pak wobstara sebi „druźbu„ (to je česny młody
hólc, kiž ma stajnje wokoł nawoženje a nje wjesty być, nimale, to štož
pola našich kwasow swat,) dalje tež jednoho ze znatych susodow, kiž by
jom njewjestu do domu přiwezł. Tu so wosebnje tajki wuzwoli kiž ma
najlěpše konje, dokjelž we tym prawje zaleži khwalba młodych
woženjenych, kiž so často po dołhich lětach hišćjen hordźa: „Mje su
wjezli konje zawěsći najrjeńše, wšitkje brune jenajkje běłolisate♠
(weißbläſſig).“ ♣Ze wšim tym při prawjenjom minje so čas khětřje hač k
předkwasnemu dnju — kwas so najbólje na wutoru hotwje — tu so započnje
prjedyhra cyłeho swjedźenja.♠

♣Wokoł wječora, kaž jeno so zasměrkło je, wuhotwje so nawoženja z
„družbu“ a z heŕcami zo bychu njewjesćje zastawjeńčko (aby kaž tam lud
rjeknje: štanderle) zahrali. Wot nazdala hižno z třelenjom swój přikhad
wozjewja. Hercy, najbólje dudak (na dudki) a hudak (na huslje) pod
njewjesćinym woknom zahraja pěseń ze zrudnym hłosom, zo so njewjesta w
komorje zanknjena ćim bólje rozpłače, tahlej prěnja pěseń je najbólje
stajnje tasama:

Pod woknješkom stejo

Na huslički hrajo

Hólčik swoju lubu

Zrudnje k sebi woła.

Spišli aby njespiš?

Aby njedosłyšiš?

Snadź ty luba moja

Wotewrić mi njesmješ.

Ach ja dawno njespju

Derje tebje słyšu

Alje tebi luby

Wotewrić ja njesmjem.

Naša mać tu leži

Runje pódla duri

By to wusłyšała

Hdy bych wotewrjeła!

Mać hdyž rano stany

Dźowčički so praša

Z kim je powjedała

Dźowčička wšo zaprje.

Njejeli to wěrno

Hotuj so mi ksmjerći

Budźeš zatepjena

Aby wójbješena.

Njekomdźi so holčo

K wodźje spěšnje běžo

Skoči do Dunaja

Je so zatepiła!

Moje brune włóski

Na dnje rěki hraja

Moje módre woči

Jasnosć wotbywaja.♠

Zbėrki.

* Wopiwczej, kiž na zwó zémiczu khoré leižeſche, chczéſche ſo pžeczé
jara picž. Wazenki radžachu ſebi pži wožu, na kajke waſchṅo bóchu tola
lacžnoſcž ſtajicž móli. Ach! praẇi khoré, zmicže mi jenoj khoroſcž precž
— potém hižon chczu ſebi ja lacžnoſcž ſam zahnacž.

* Jedén mudré muž bó nėhdé praſchané, žto na ſwėcže tola najdlėje traje?
Wėra ha ſwėra, wotmoji wón, dokelz huſto tṙebanej ṅejſtaj! — Bohu žel!

* „Ach“! zdéchowaſche ſtaré, žiẇeṅa ſété muž — „ja dṙe ſṁercżje tola
docžakacž ṅebudu!“

<pb n="135"/>

Nawėżki.

Wſchitkim, kiž z daloka ha z blizka pži tém na 29. hap. naſtatém božim
woheṅu nam k pomoczé kwatachu, ha z bożej pomoczu ſtraſchnoho ṅezboža
dalſchomu roſchėṙeṅu zadžėwachu ha tak naſche wobſédžeṅo zakitachu,
pžiṅeſu ſwój najwutrobniſchi džak Jawortžeṅo, pžez

J. J. Jezorku,

meiſkoho prėdkſtojecžeṙa.

Wuſchiknoſcž ha prócza kṅ. hajnka Francza Riedela pži ſtraſchném božim
woheṅu w Jawoṙe jo ẇele, ẇele pomhawa, ha jo zjawneje khwalbé hódna.

J. Jurk, wo ṁeṅe ẇele druhich.

Zo jo tež kṅ. Alberik z kložtra pži tejſamſnej pžiležnoſcži ſwoju za
lėpſche naſchich ſerbſkich bratrow zahoṙenu wutrobu z nowa wopokazaw,
dowoli ſebi k dalſchej wėdomnoſcži wozjewicž. ♣I M.♠

Nėkotre ſahé (klofteré) zcz̀ėpow wot ſtaroho ſélnoho dṙeẇa — ha jara
dobre ſélne wutžlane ṗenki, kaž tež ſédém-bėtlkarſke waltžki ze ſélnémi
zcz̀ėpami móža ſebi naſchi Serbja zamojecž pola

Jurja Schoczki,

w Rajnczé.

Jutſe za tédžen hako 12. mėje zmėje budéchinſke czérkwinſke towarſtwo
zhromadžiznu na ſchuli popowdṅu žtėṙoch.

Budéſke rétženſke towaṙſtwo zmėje jutſe ṅedželu 5. meje popowṅu wot 5.
hodžiné zhromadžiznu na winiczé. — Stawé wuƀerka ṅech tola wſchitke
pſchindu. Džeṅſki poṙad: Wuzwoleṅo wuƀerka.

Schwablowe żórwo Marineje ſtudṅe pola Sṁetžkecz, kotrež ſu hižom ẇele
lėt ſem ſwoju hójatu mócz pžecžiwo chroniſkim khoroſcžam delnoho žiwota,
pžecžiwo wicži, rheumatiſmej, chroniſkim khoroſcžam kože, a t. d.
wſchelako wopokazali, ſu wot 12. ṁeje zaſé wotewṙene. Podpiſané
wobſedžeṙ budže ſebi wſchu próczu dawacž, požadaṅam hoſcžow pžez tuṅe ha
pžecželniwo poſwužeṅo doſcž tz̀inicž, ha proſé zo bóchu ſo potrėbne
napraſchwaṅa pak pola ṅoho, pak pola k. ♣Dr.♠ Rödera w Kaṁenczu ſtawo.

Jurij Beṅſch.

♣Njedźelu 28. haperleje wječor jėdnaćich wumrje měrnje po ćežkich
bolosćach naš luby mandźelski ha nan kṅ. Korla Benedikt Rimmelle w 70.
lěće swojoho žiwjenja. Mó wozjewimy tutu pówjesć tym wot njeboho tak
wutrobnje lubuwanym Serbam, dźakuwjemy so za te jemu w žiwjenju
wopokazane dowěrjenjo, prosymy tež po smjerći jeho wo dobrym wopomnjeću
wobkhować.♠

♣Budyš. 1. mjeje, 1850.♠

♣Ci zawostajeni.♠

♣Maćica serbska.♠

♣Někotre sobustawy towarstwa maćicy serbskjeje njejsu hišćen swój
přinošk na lěto 1849 zapłaćili. Woni chcyli jón pak tak bórzy hač móžno
do maćičneje pokładnicy wotedać; přetož nětko so 3 knihi w nakładźje
maćicy ćišća a duž budźe wona w krótkim času wjelje pjenjez trjebać.♠

♣W Budyšinje 1. meje. 1850.♠

♣Wubjerk.♠

♣Maćica serbska.♠

♣Jako sobustawy I. rjadomnje towarstwa maćicy serbskjeje su na lěto 1850
swój přinošk (1 tl. 10 nsl.) do pokładnicy zapłaćili: k. k. Dr. Klin,
měšćanski radźićel w Budyšinje; Ernst Bohuwěr Jakub, ſaraŕ w Budyšinje;
Michał Haška, can. capitularis cantor na budyskim tachantstwje; Michał
A. M. Buk, šulski direktaŕ etc. w Budyšinje; Jakub Kućank, kapłan♠ rc.
♣w <pb n="136"/>Budyšinje; Jan Garbaŕ, wučeŕ w Minakalje; Khrystijan
Kulman, wučeŕ w delnym Wujezdżje; Michał Domaška, ſarar w Nosaćicach;
Jakub Žur, kapłan w Budyšinje: K. Theodor Wjacka, diaconus w Budyšinje;
Dr. F. Přihonski, can. cap. scholasticus na budyskim tachantstwje; Jan
Bohuwěr Mućink, wučeŕ w Zemicach; Handrij Seileŕ, faraŕ w Łazu; Deuka,
měšćan w Budyšinje; Mikławš Smoła, can. cap. senior na budyskim
tachantstwje; Franc Šneider, kapłan w Kulowje; A. M. Thiema, faraŕ w
Barćje; K. B. H. Kjeršnaŕ, I. wučeŕ w Bukjecach; Jan Palman, ćěsliski z
Bjedruska; Mikławš Smoła, kapłan w Ralbicach; Mikławš Hicka, wučeŕ w
Ralbicach; Mikławš Kokla, kapłan w Khrosćicach Jan Bórš, wučeŕ w
Rakjecach; Jakub Warnač, faraŕ we Wotrowje; Handrij Simon, kowarski
mištr w delnym Wujezdźje; Awgust Krečmaŕ, wučeŕ w delnej Hórcy; Jan
Krawc, wobsedźeŕ winicy pola Budyšina; Pětr Brězan, faraŕ w Ralbicach;
Handrij Bróska, faraŕ w Budestecach; K. H. Pjetřka, pomocnik w
hrodowskjej haptycy w Budyšinje; Kurt Hjendrich Ernst hrabja z Einsiedel
na Minakalje a t. d. stawski knjez w Reibersdorfje, Seidenberku♠ rc.;
♣Bjedrich Samuel Ludewig, inspektaŕ w Minakalje; Handrij Mućink, khěžnik
we Walowach; Jan Šuster, wučeŕ w Klukšu; knježna Berta hrabinka z Lippe
w Barćje; k. F. W. Dannenberg, oekonom w delnym Wujezdźje. — Hjewak na
lěto 1849 hišćen k. Handrij Libša, póstski zastojnik w Budyšinje.

Jako sobustawy II. rjadomnje towarstwa maćicy serbskjeje su na lěto 1850
swój pṙinošk (25 nsl.) zapłaćili: kk. Jakub Buk, gmejnski prjódkstojićeŕ
w Zywicach; Handrij Beyer, wučeŕ w Łuzy; Jan Domaška, kubleŕ a gmejnski
zastojnik w delnym Komorowje; knježna Lydia Jakubowna w Budyšinje;
knjeni Thomašowa, rodź. Halkjec w Mužakowje; k. k. Jurij Pawlik, krawski
mištr w Jitku; Mikławš Mith, krawski mištr w Budyšinje; Jakub Šofka,
kowaŕ w Dobrošicach.

W haperleji

wšo do hromady: 57 tl. 20 nsl.♠

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcż Wȯſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżiſna. Pwacżiſna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 5 2 — 2 2½ Woka 2 7½ 2 2½ 2 —

Pżeṅcza 4 5 3 20 4 — Jahwé 4 27½ 4 17½ 4 25

Jecżmeṅ 1 22½ 1 18 1 20 Heduſchka 2 20 2 5 2 7½

Wȯws 1 10 1 4 1 8 Bėrné — 25 — 20 — 22½

Róch 2 10 2 — 2 5 K. butré — 13½ — 10 — 11 3/10

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb/>

Tżiſwo 19. 11. dżeṅ meje. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Wraczlaẇe. Wone ſo zda, zo jo zpomṅena ṅepżezjednoſcż ƀez bramb. kralom
ha katholſkimi biskopami kȯnczej. Kralowſka wóſchnoſcż jo dowoliwa, zo
ſmėdża duchowni, kiż maja pżiſahu na krajnu wuſtawu wotpowożicż, wo
jeném k aktam datém piſṁe ſo pżecżiwo kȯżdomu, czérkwinſkim prawam
napżecżiwném, wukwaduwaṅu krajneje wuſtawó zawėſcżicż, tak khėczé hatż
potajkim dhé kṅeżerſtwo nėżto czérkwi napżecżiwne pżikaza, ſmėdża woni z
dobrém ſwėdoṁom czérkwi ſwėru wobkhowacż ha ṅejſu tohożruṅa ſwoju
pżiſahu na krajnu wuſtawu zwamali.

Lėdém pak ſo to zkóncżene bócż zda, jo hiżon zaſé jena nowa wina k
wulkej ṅepżezjednoſcżi naſtawa. Wȯ wėſcże, zo jo barlinſki probſt z
Ketteler k biskopej w Majnczu poſtajenė. Nėtk chcze wraczlawſki biſkop,
pod kotrohoż biskopſtwo Barlin ſwuſcha, ſebi nowoho ſtajicż. Kral pak
chcze po ſtarém waſchṅu ſo też do toho mėſchecż ha am joho wuzwolicż
habȯ k najmeṅſchomu tola biskopej jenoho prėdkſtajicż. Biſkop pak do
toho ṅezwoli. Wóndaṅo jo tam kralowſki komiſar teje należnoſcże dla tſi
dné w Wraczlaẇe bow, zo bó Biskopa narétżaw, hale wſcho podarmo.

Bramborſki kral jo kongres z nim zjenoſcżenėch nėmſkich wėrchow do
Barlina powowaw.

Z Prahi. Za czéle wėſte ſo poẇeda, zo jo wėrch ha kardinal
Schwarczenberg praſke arczebiskopſtwo hoṙewzaw ha zo budże wo krótkim
tżaſu na tute pżeważne mėſto pżincż.

Rakuſki khejżor jo też jedén kongres wſchėch nėmſkich wėrchow do
Frankfurta powowaw.

Te nowo prawidwa, ſamoſtatnoſcż ha ſwobodnoſcż, kiż jo khejżor
katholſkej czėrkwi dowoliw, jo też ſtawé druhich wo kheiżorſkich krajach
wobſtejaczéch czérkẇow hnuwo, teſamsne też za ſo żadacż ha zprawne
kṅejſtwo ṅemóże jenomu zakazacż, żtoż druhomu dowoli. Też lutherſczé ha
griechiſczé kżeſcżijeṅo dérbja teſamo dóſtacż.

Czéganojo, tȯnlej dżiwné zplahw, ſu deputatziju na rak. kheiżora
póſwali, zo bó też jich narodnoſcż ha narodne prawo zakitaw. Wo
rakuſkich krajach jo jich 120,000. —

Twerdżiznu Majland Radeczki z nowa zaſé wobtwerdżicż zpotżina. — Wóndano
też zaſé nėkotſi nemėrniki puki kréżechu. Jedén 80 — druzé 30. — Cżiſami
bėchu patrólu pżimali. Tola ſo puki tón krócż ẇacz zjawṅe na torhoſchcżu
ṅewudżėlachu.

Też wo Zardinſkej jo ſo wulka hadrija <pb n="138"/>ƀez czérkwinſkimi
wėrchami ha krajném kṅejſtwom zbėnéwa. Turinſkomu arczebiskopej jo
kṅeżerſtwo zjaſtwom rozéwo, hezoli poſuchacż ṅebudże.

Wo Parizu ſu na 4. ṁeje lėtné ſẇedżen zawożeńa republiki ſẇecżili.

Żawoſne ṅezbożo wo Angerſu.

Tżitaṙam politiſkich tżaſopiſow budże wėſcżi ṅezbożomné podawk znaté,
kotréż jo ſo ṅedawno w mėſcże Angerſu w Franczoſkej ſtaw. Jedén
bataillon 11. lóchkoho pėſchoho regimenta, kiż z Nanteſa do Angerſa
cżehṅeſche, dérbeſche ṙecżazowé móſt tutoho mėſta pżeṅcż. Tutón móſt jo
300 tżr. dowhi ha ṙecżazé wotpotżuwaju na wulkich podſtawach z latoho
zeleza. Tſi kompanije bėchu na moſcże, muzika ha prėni wojaczé bėchu
hiżon pżejſchli, hatż ſo na jene dobo żawoſné ropot ſta. Recżaz bė ſo
roztornéw, ha móſt padże ze wſchim, żtoż na nim bėſche do rėki. To
bėſche rozépowné napolad. Czéwe tżródé padachu do rėki, ha zatwótżichu
téch, kiż hiżon rėczé lez̀achu, habó bóchu wot bajonettow pžekwócz̀i.
Ṅemóžṅe jo žawoſné kžik téch ṅezbožomnéch wopiſacž. Wot jenoho bróha k
druhomu bėſche ſo rėka nahle zahacžiwa pžez cžėwa wojakow, kiž wo
ſṁertnej ſtéſknoſcži ſo podarmo próczuwachu wėſtej ſṁercži wuṅcž. K
najẇetſchomu ṅezbožu bėſche hižcžen wilki wėtr, ha torhacza woda, kiž k
pomoczé khwataczém zadz̀ėwaſche. Czéwe mėſto khwataſche dṙe na pomocz, ha
ṅechtónžkuliž wažeſche pži tém ſwoje z̀iẇeṅo, tola pak bó jenož mawa
tžródka wumoženéch. To bėchu cži, kiž bėchu ſo nėtžoho pžimnécž ha
džeržecž móhli, habó kotréchz̀ bėchu jich torniſtré na wodže džerželi. Z
wodu ha krẇu woblecži bóchu na bróh pžiṅeſeni. Popowṅu 16. hap. bėchu
hižom 123 cžėwow wucžahnéli. Jedén nan bėſche ſwojomu ſénej napžecžo
ſchow, joho powitaw ha jomu tež praẇiw, kak ſo macž na joho pžikhad
ẇeſeli. Hako ſo te ṅezbožo ſta, ſkotz̀i tež wón do rėki na pomocz, zo bó
ſwojoho ſéna wumóžiw. Ṗecžoch wojakow bėſche z rėki wucžahnéw ha jim
žiẇeṅo wobkhowaw, hale joho ſén ṅebėſche ƀez nimi. Mėſto macžeṙe bėchu
joho zémne zmahi do ſwojich rukow powitali ha poṙebali.

♣M. C.♠

Jėzdżata kuchiṅa.

Wot tajkeje piſaju z Rendsburga wot 5. meje tolej: Tžora widžachmó pola
nas jara zpodžiwnu wėcz. Po Kielſkej drozé pžibližowaſche ſo k nam wóz,
kiž bė na parnik (lokomotivu) ſpodobne, kaž jene jejo na druhe, jenož zo
bėſche kuſk ṁenſchi, ha wot koni cžehṅené. Wſchitko druhe tu bėſche;
wóſoki wuheṅ kuṙeſche, kaž ſo ſwuſcha, ha pžez wohniſchcžo padachu tam
ha ſém žehliwe kruchi wuhla. Tutón ṅekraſnik cžehṅeſche kur ha woheṅ
pluwajo do mėſta nuts, ha jėdžeſche na te mėſto, džež wojaczé
ekſerczėruja. Tudé tžakachu 400 muži na ṅón, ha powitachu jón z ẇeſowém
„hura!“ Na jene dobo wotžini ſo joho klama, ha z ṅeje wukida ſo tajka
mnohoſcž rochoweje zopé (poliwki), zo bóchu tamni 400 mužoẇe do ſéteje
wole z ṅej naſécženi. Wó zhudacže, zo tutón ṅekraſnik nitžo druhe
ṅebėſche hatž jėzdžata kucheṅ. Taſama ſo w polu tṙeba, ha nawari za tſi
hodžiné kajkiž chczeſch woƀed za 400 muži. To najwažniſche pódla jo, zo
tajka kucheṅ tak deṙe zmėrom ſtejo, kaž pži jėdžeṅu ſwoju ſwužbu tžini.
Tak bėſche tamón roch duczé z Kiela k nam zwaṙené bów. Cži, kiž ſu ſobu
woƀedwali, wobſwėdſja nam, zo ṅejſu ženi tak deṙe zwaṙené roch jėdli.

♣M. C.♠

Ze Serbow.

Z Budéſchina. Ṅedżelu 28. hap. ẇetżor jėdnacżich wumṙe deṙezaſwużené kṅ.
Korla Benedikt Rimmelle lėkar w Budéſchiṅe, ſwojeje ſtarobé 70 lėt ha 26
dṅow. Wón mėjeſche woſobṅe ze ſtroné Serbow ẇele dowėré ha jo też wo
dowhich lėtach ſwojoho ſkutkwaṅa ſebi wo ẇele wutrobach trajaczé
wopomnik ſta<pb n="139"/>jiw. — Wón bėſche rodżené w 2. hap. 1780 w
Marinej vėzdže, džež bė joho nan klóżterſki lėkar. 1798 wopuſchcżi wón
ſwój narodné dom ha poda ſo do praſkoho ſerbſkoho ſeminara, dżeż wón tſi
lėta woſta; wot 1801 wopótaſche wón chirurgiſku akademiju w Dreżdżanach
ha préncz Anton jomu lėtné ṗeṅeżné pżinoſchk dowoli, zo bó ſwoje
wotpoladaṅo, lėkarſtwo wuwuknécż, wuẇeſcż mow. Po dokoṅeṅu ſwojeje
wutżbé powowa joho hrabja z Lippe do Barta, dżeiż wón 22 lėt lėpſche
cżerpjaczéch ſobutz̀wojekow zpėchwaſche. W lėtu 1816, na 7. jul. ſtupi
wón do ſẇ. mandżelſtwa z kṅežnu Joſephu Walde z Kulowa. Wotcżeṅeṅa
ſwojich 4 dżėcżi dla poda ſo wón do mėſta Budéſchina dżeiż pak dwej
pṙedé nana wumṙeſchtaj. Też jow bó wón zmolom znaté ha lubuwané tak zo
też wo joho khoroſcżi ſo pomoczé potṙebni k ṅomu cżiſchcżachu. Zo jim
ẇaczé pomhacż ṅemóżeſche, zrudżi joho huſto k ſélzam. Zandżené žtwórtk
bó zẇatotżṅe na Mikwawſchk poṙebané; każ bė wón ſam żadaw ha poſtajiw,
dżerżeſche ſo nėmſke ha ſerbſke prėdwaṅo pżi joho roẇe. Wón zawoſtaji
wudowu ha dwej džėſcżi.

Ṅech wotpotżuje wo mėṙe!

Z Pėſkecz. Jara kwalbu hodne jo, déż jedén widżi, zo ſerſke hólczé
potżinaju jene ſtare ſerſke waſchṅo zas wuzbėhuwacż, menujczé te meju
ſtajeṅo. Hiżom 26 lėt jo ſo pominéwo, hako pola nas poſlenu meju
widżachmó. Tohodla: Swawa naſchom M. ecz Mikwawſchej, kiż jo lėtſa
krutże na to dżerżaw, zo bó ſo zas meja ſtajiwa. Joho proczuwaṅo jo ſo
też radżiwo; dokelż też naſche hólczé jomu pilne k ruczé dżėchu, ha tak
widżachmó, hako Wawporu rano ſtanechmó, ṙanu z bantami ha z pozwotkom
wudébenu meju, ha na wėrżku zmahuwaſche ṙana khoroj ze ſerbſkimi
barbami. —

Jara nas też zweſeli, hako zaṅdżenu póndżelu 29. haperl. pżed ẇetžorom
wot nazdala ſwoſchachmó tón ṙané ſpėw: Zeṙa wó, Zeṙa wó z wótrem woſom
ſpėwacż. Hako bliże dżėchmó bėchu to Miwotżanſke hólczé kiż k nam po
ſwoju Meju pżijedżechu, kotruż bėchu ſej tudé pola kṅeza kupili. Wone bė
jich 23. Scheſnacżo bėchu dwaj ha dwaj do woza na kotrémż herczaj weſele
piſkaſchtaj, zapżeneni, ha cżi druzé dżechu hako pohantžojo pódla. Ha
déż bėchmó nėkotre hodżiné romadże ſerbſki ſpėwali, ha też pódla kus
zarejwali, ſo woni ſpėwajo zas dom wrócżichu.

Każ ſmó ſwóſcheli, tak ſu też w Nowoſliczé, w Różencże, w Wotrowe ha w
Wudwore meju, ha w poſlenim blaku też ſerſku khoroj ſtajeli. Jara dżiwno
ſo nam zda, zo tajkich wilkich ſerſkich wſach, każ Króſcżiczé, Klóżteṙe
ha Ralbiczé rc. ſo na telej ſerſke waſchṅo dopomnili ṅejſu. — K.

§. Z Ralbicz. Nimale na wſchitkich naſchich putżnikach namakaju ſo
nėtkoj pódla nėmſkich też ſerbſke napiſma, jedén jenitżki dopowṅa nas
hiżcże na ſtare, wſchitko pżenėmtżacze tżaſé! Zkoro ſo zda, hako bóchu
ſo te druhe nėtk za ṅoho haṅbuwali! Wėſcżi pak też jo tón najdlėje bez
ſerbſkoho napiſma ſtaw!

§. Ze Żpitala (pola Kaṁencza). Za nas kathólſkich tudé ha wo wokolnoſcżi
jo lėtſa woſebṅe z bożomne lėto, ha tżohodla? Tżitaṙam Jutnitżki budże
znajomne, zo ſo tudé ṙana, w lėtu 1843 czéle nowa natwaṙena podjanſka
czérkwitżka namaka. Wo tejſamoj pak ſo hatż do nėtuſchoho lėta bohużel
jenoż jedén krocż za lėto (na ſẇ. Mariju Madlenu) kemſche dżcrżachu, ha
to wot klóżterſkich duchownéch. Pṙeduwaṅa bėchu pṙedé wėtżṅe ſerbſke
haklej wo nowiſchim tżaſu (nėhdże wot dżeſacż lėt ſém) ſu teſamo ſo w
nėmſkej rétżi dżerżeli, ha to najzkeṙe toho dla, dokelż w Kaṁenczu też
ẇele kathólſkich jo, kotſiż ſerbſki nemóża.

Hiżon jaczé lėt za ſobu mó kathólſczé nadne klóżtérſke kṅejſtwo wo to
proſchachmó, zo chczéwo nam huſcżiſcho tudé boże ſwużbé dżerżecż dacż.
Pżeczé pak ſo talej za nas tak ważna należnoſcż wſchelakich winow dla
dlijeſche ha wotſtorkuwaſche, hatż do toholej lėta. — Nėtk pak jo naſcha
próſtwa, Bohu dżakwano, wuſwóſchana, ha nadne klóżtérſke kṅejſtwo jo
zwoliwo, zo <pb n="140"/>chcze nam kóżde woſém ṅedżeli jene ke mſche z
(nėmſkim) pṙeduwaṅow dżerżecż dacż! Mó hiżon ſmó tu nėtk dwójczé
podjanſke ke mſche mėli, pṙeṅi krótż pṙeṅu ṅedżelu poſta (17. febr.) ha
druhi krótż pak druhu ṅedżelu po jutrach (14. haperleje). Czérkwitżka
bėſche kóżdé krótż powna z ludżimi naṗelṅena! Tſecži krótż budża ſo ke
mſche najzkerſcho tſecżu ṅedżelu po ſẇatkach (9. junija dżerżecž!

§. Z Lėpkarecz (pola Kaṁencza). Zandżenu ṅedżelu (5. meje) rano tſjoch
wuṅdże pola nas w bróżni jenoho bura bożi woheṅ, ha wotpalichu ſo
tomuſamomu wſchitke twaṙeṅa. Najzrudniſche pódla pak bėſche, zo ſo też
ſtara žona (burowa macž) czéle wopali, tal zo dérbeſche hižon tónſamé
džeṅ w Leſſinkowém wuſtaẇe w Kaṁenczu pod wulkimi boloſcżemi ſwojoho
ducha hoṙedacž. Taſama pak nėžto toleri ṗeṅez dla ſwoje žiẇeṅo na
tajkelej zrudne waſchṅo zhubi! Wona bėſche ṁenujczé woheṅej hižon
wucžekwa, hatž ſo pżed dworom dopowni, zo ma wo ſwojim wožu nėkotre
toleṙe ṗeṅez lejžo. Na žadén ſtrach ṅeladajo, wrótži ſo wona do z
woheṅom wobdateje komorki po te ṗeṅezé. Tola nicż ṗeṅezé, hale ſwoju
ſṁercž tam wona namaka! Kaž ſo poẇeda, tak jo woheṅ pžez zwu ruku
zatékṅené bow!

§ Z Róz̀anta. Džež hiſchcże ſebi hatż dotal taféltz̀ki z nowémi tžiſwami
na domſke wobſtarali ṅejſu, tam ma ſo to nėtk po pžikazni bórzé ſtacž.
Serbam ṙeṅe pżiſteji, déž ſebi je dadža ze ſerbſkimi barbami wobarbicž,
kaž naſch Schowta ha pžekupcz Libſch. Dérbi pak to nėžto dozpowṅe
ſerbſke bócž, tak dérbi tež te tz̀iſwo na téchſaméch czéle ſerbſki
napiſane bócž. To ṅech tola cžiſami, kotſiž tajke taféltžki wobſtaraju,
kaž tež cži, kiž ſebi je hižcže džėwacž dacż budža, deṙe wobkedżbuja!
Kaž ſmó ſwóſcheli, tak dadža ſebi Ralbitžeṅo z wetſchoh wſchiczé
tajkelej czéle ſerbſke taféltžki džėwacż! Nó, te budža jim wėſcži deṙe
pžiſtacž!

§. Z Hajžtrowa. Déž ja wóndaṅo pžez wſchelake ſerbſke wſé putžowach, tak
wuladach tu ha tam w ſrejdž wſé ṙanu meju wóſoko hoṙe wuzbeṅenu, ha z
ṙanémi bantami wobpójſchanu, kaž na pžikwad w Miwotžiczé, Pėſkeczé
Róžencže, w Nowoſliczé, ha nėkotréch druhich wſach; najṙenſchu meju ſu
pak pėſkowſke hólczé ſtajili. Wóſche tejeſameje znahuẇe ſo ṁenujczé ṙana
ſerbſka khoroj! Tolej jo khwalbé hódṅe! Woni ſebi pak tež tola ẇele
wėṙa! Ṅeboja dha ſo bramborſkich wojakow? —

Ẇetſchi ſé ha ẇetſche prawo maſch.

(Z baſṅow H. S — a.)

Zéntżo, rajo zlėtowaſche

Lóżtna mwoda kuntwora,

Swėt ſo paradis ji zdaſche

Dójż jón lėṗe ṅezpózna;

Pżetoż ſṙedż najṙeṅſchich ẇeſelow

Zaſchṁata ſo pawkej do ſétżow.

„Pużcż ṁo pawko, wona dżeſche,

„Pże tżo żiẇeṅo mam dacż?“

„„Lejcże, lejcże, pawk ſo ſṁeſche

„„Swabużk ma lóżt prawowacż;

„„Swóſch da wupa, żtoż té ṅezhudaſch

„„Ẇetſchi ſé ha ẇetſche prawo maſch.““

Ḃez tém, zo pawk mordowaſche,

Pżilecża tam ſékorka;

Pawk ſo hórſchi, wón ſo wobaraſche,

Sékorka pak zawowa:

„Pżėracż dérbiſch, żto ſo zaṗeraſch?

„Ẇetſchi ſé ha ẇetſche prawo maſch.“

Na tej żratẇe zẇeſelenu

Krawoncz rabné ſékorku;

Wona żkrėtżi: naſchu jenu

Moricż jo rėch z hanibu!

Krawoncz rėſné: aj, żto wudawaſch?

„Ẇetſchi ſé ha ẇetſche prawo maſch!“

Hajnik tſeli, zeṁa żṙeſche,

Krawoncz padże tṙechené.

<pb n="141"/>

„To bó bówo, hajnik dżeſche,

„Zo té jowlej z kṅezom ſé,

„Rozom, tſelba to jo ſwėdka naſch:

„Ẇetſchi ſé ha ẇetſche prawo maſch!“

* * *

Podcżiżcżeṅo, lube dżėcżi

Wopiſche te pżiſwowo,

Wone kṅeżi móczne w ſwėcżi,

Ha jo rózba ſwabſchoho

Dżeż pak pola ludżi z kṅezom je,

Tam też ṅeprawdow kóncz ṅebudże.

♣Słowjanske narodne wašnja.♠

♣(Dalewjedźenje)♠

♣Hnydom někajku wjesołu skakatu zapiskaja, a po třjoch aby štyrjoch
kuskach wuńdźe hospodaŕ ha kaže pod woknom stejacym nutř, takhlej k nim
ryčo: „Witam was šwarnych młodźencow, dźiće dó jstwy zo byšće wotpočnyli
po dalokim puću, a z něčim so wokřewili.“ K wokřewjenju pak ma wón karan
piwa sobu, kotryž wuprózniwši (jeli zo to nawoženja z „družbu“ a z
hjercami njemóže, poda so karan młodym na dworje stejacym hólcam k
wupiću) hospodarja dó jstwy sćěhuja. Tu su zhromadźeni najbližši
přećeljo, „družička“ a druhje młode holčata, jako njewjesćine towaŕški,
jenož njewjesty tu nihdźje widźeć njeje. Ta sedźi w komorje, a mysli
zrudnje na přeměnjenje, kiž so w jejnym žiwjenju stać ma; mnohje sylzy
so ji z wóčkow lija, hdyž pomysli zo za krótki časlu bowanych staršich
drohich bratrow ha sotrow na wěčne wopušćić dyrbi.

Hjercy póčnu wjeselje hrać, tak khětřje hač dó jstwy postupja, a posynu
so na ławu. „Družba“ wobhladuje so po njewjesćje, a nihdźje ju njewidźo,
wuńdźe won, zo by ju w komorje pytał. Wot tam ju přiwjedźiwši, porejwje
z njej junu wokoł, a dowjedźe ju k nawoženi, na čož tón z njewjestu, ha
„družba“ z „družičku“ rejwje, tež druhi młody lud so dleje njezdźerži,
tak zo so bórzy wšitko w kolje wjerći. Při druhej reji hižno so tónhlej
porjad wjac njewobkhowa, kóždy rejwje zkimž so mu lubi, zo pak so kóždy
wo njewjestu torha to so samo wě. Hdyž su so kusk wurejwali, přěstreje
so blido ha wšitcy synu so k wječeri k kałdonam a k pječeni. Po wječeri
so zasy do reji pušća, a rejwaja husto hač do połnocy.

Druhi dźeń rano, — najbolje je to wutoru — tak khětřje hač switać
póčnje, je „družba“ hižno na nohach, zo by hosći do kwasneho domu
wodźił. Jeli zo je nawoženja z druheje wsy, wobstarataj to njewjesćiny
nan a braška hromadźje; taj jenož samotnaj khodźitaj, družba pak z
hjercami, kiž po puću wjesołe přezpola hraja. Hdyž do něčejeho domu
přińdu, póčnje družba přitomnych postrowjo, takhlej: „Česćeny
hospodarjo! lubje was prošu, zo byšće mój přikhad do wašeho domu za zło
njeměli? Nan ha mać z jednej a druhej strony, kaž tež nawoženja a
njewjesta, dadźa wam zbožomny dobry dźeń powjedźeć. Zawěsći wy we dobrym
wopomnjeću khowaće, zo je wam na wěstym dnju kwasny swjedźeń přez brašku
wozjewjeny, tónsamsny ma na dźensišim dnju wotdźeržany ha skónčeny być;
to pak česćeny hospodarjo, so krućje nadźiju, zo wy hako widźany hósć so
tam namakać daće. Za wšě nawoženjej a njewjesćje wopokazane dobroty,
přislubitaj wonaj, doniž hi<pb n="142"/>nak móhc njebudżetaj, k
najmeńšemu ze swojimi modlitwami so wotměnić.“

Tu hižno zhoni so wot kóždeho, kiž prošeny bě, hač na kwas hić měni aby
nic, štož družba derje w pomjatku zdźerži zo by rjec mohł, wjelje snadź
ludźi so na kwasu zeńć budźe. Hdyž je cyłu wjes wobojšoł, poda so z
česnym młodźencom, — najbólje z tymsamym, kiž hižno z brašku hromadźje
na kwas přeprošwał bě, — k družičcynymaj staršimaj. zo by wo družičku
prosył.♠

♣(Přichodnje dalje)♠

Żkowrontżk.

(Pżirunaṅo.)

„Kak jo to kraſne raṅo! Pój, lubó ſéno, pój zo mnu ſobu na polo won!“
Tak praẇeſche bur Mikwawſch k ſwojomu ſénej, hatż bėſchtej ſtanéwſchi
raṅſchu modlitwu wuſpėwawoj. Jurij, pżiſtupi ẇeſowó, pżimné nano za ruku
ha woboj krotżeſchtaj z nizkeje, hale pżiſtojneje khėżki won na polo.
Swónczo ruṅe ſkhadżeſche, mrótżele ſo zébolachu, kaž różowe kudżerki, ha
witachu ṙané, mwodé, nalėtné dżeṅ. Miwó raṅſchi wėtſik rajeſche ze
ſchedżiwémi woſami toho ſtaroho, ha kolebaſche kcžėjacze żitko, tak zo
ſo zdaſche, każ bóchu mrótżawki pżez módre ṅeƀeſa cżahnéli.

„Ladaj mó ſénko, potża nan, kak ſo natura k naſchomu lėpſchomu próczuje.
Z tém ſamém déchom, z kotrémż naju licza kwodżi, wopwodżi wona tute
kcżėjacze zahoné, zo bóchu ſo naſche bróżṅe ṗelniwe. Woſémdżeſaté krócż
widżu hiżom żita kcżėcż, ha tola naṗelni ṁe to hiżcżen z tej ſamej
wutrobnej radoſcżu, każ bóch je prėni krócż widżaw; móże bócż, zo jo to
tón poſleni, dokelż mojich dnow jo ẇele —“ ha joho wotżi pozbėhnéſchtej
ſo k wilkim ſchėrokim ṅebeſam, każ chczéwoj praẇicż: Tam — tam jo mój
ſtatok.

W Juṙowém wótzku tżepotaſche cżicha ſélza ſélza luboſcże ha zrudobé. Tak
zéboli ſo krepka roſé na ṙanej mwódnej kwėtczé déż poſleṅa pruha
ẇetżornoho ſwóncza do ṅeje zaſwėcżi.

„Tżomu ſo rudżiſch, lubó ſénko? dżeſche nan, lej mój dżeṅ jo ſo
pokhiliw, ha ẇetżor mojoho żiẇeṅa jo blizko, dérbi mi nowe raṅo ſwitacż,
da mam pṙedé nócz dotżakacż. Ta pak mi budże khwódna, miwa ha lubozna
każ lėtna nócz, déż ẇetżorne zeṙa z raṅſchimi ſo zjenocża.“

„„Ach lubé nano, kak móżeſch tak mėrṅe ha ẇeſele wo tém poẇedacż, żtoż
nam najẇetſchu zrudobu pżiṅeſcż budże? Té daſche mi znaṁo ſwojeje
ſṁercże, daj mi też znaṁo ſwojoho żiẇeṅa.““

„Ow, mój ſénko, burowe żiẇeṅo jo jednore (einfach) każ natura, kiž joho
wobdawa. Widżiſch tamlej żkowrontżka, kiż ſpėwajo ze żitniżcża k ṅeƀeſam
ſo znoſchuje?

Nicz podarmo jo wón burej tak pżibliżené, dokelż wo nim widżiſch znaṁo
burſkoho żiẇeṅa.

„Laj, w kliṅe macżerneje zeṁe jo wón hoṙeroſtw, ha dżerżi ſo ſwojeje
wożitżki. Ḃez hibowaczémi ſtwelczami twari ſebi ſwoje ṅezdażko, ha
zkubwuje ſwoje mwode. Nėtk pak pozbėhṅe ſo hoṙe k ṅeƀeſam, ha zladuje
dele na te zébolate hona, ha hoṙe k bwóżcżatomu ſwónczu, kiż jim
cżopwotu ha pwódnoſcż ſ cżele, ha do mrótżelow, kiż roſu ha deżcż na ṅe
kṙeṗa. Pṙedé hatż potžina ſwitacż, zlėtuje wón hiz̀om wokowo, zo bó zeṙa
mwodoho raṅa powitaw. Déż jo k ẇetżoru ſo ſwóncżko pokhiliwo, pozbėhṅe
ſo hiżcżen, zo bó joho poſleṅe proṁo pżewodżaw. Tak ẇedże dwoje żiẇeṅo,
jene — meltżo dżėwajo w cżichim khwȯdku macżerneje zeṁe, ha zelenéch
ſtwelczow, druhe — ſpėwajo ha zlėtujo pod wóſokim ṅeƀom. Tute dwoje
żiẇeṅo jo pak ƀez ſobu krucże zjenocżene: te delṅe joho pozbėha, te
horṅe pak dawa jomu lóżt ha mócz k cżichomu ẇeſowomu dżėwej.“

Nan wotṁelkné.

„„Haj, lubó nano, dżeſche Jurij, tajke bėſche twoje żiẇeno; ow, zo bó
nas hiżcżen dowho zẇeſeliwo.““

<pb n="143"/>

Na to wotmoji nan:

„Zeṁa mi potżina cžeżka bócż, dajcże mi cżahnécż do tamnoho ṙeṅſchoho
ſwėta! — Dżeṅ jo horczé, pój, lubé ſéno, chczemoj ſo domoj wrócżicż.“ —
♣M. C.♠

Zbėrki.

* Wo francz. krajiṅe de l’ Hótellerie wumṙe zandżenu nazému 102 lėt
ſtara wudowa Muline. Wo ſwojim 72. lėcże bė wona ſwoje wobſedżenſtwo za
lėtné dawk na tżas żiẇeṅa wotedawa. Nowé wobſédżeṙ ſo na tém jara
zẇeſeli, hale to bė drohe ẇeſelo; ẇėſcżi ẇacz hatż żtėri krótż dérbeſche
wón pżez te 30 lėt jeje żiẇeṅa na wuṁenku ſwoje wobſedżenſtwo
zapwacżicż. Hatż do kóncza ſwojoho żiẇeṅa woſta wona ſtrowa ha cżerſtwa.
Nėkotre dné do jeje ſṁercże pótné wona, zo jena jich kokoſchow na kólni
jara wóſoko hoṙeka wo zakhowaṅu ſéda. Jenoj na réblu bė móżno tam lėſcż;
wona toho dla ſwojej dżówczé pżikaza: „Hapla, lėz po te jeja!“ Tuta
mwoda holcza, lėzeſche hoṙe, — hale z bojoſcżu zo mohwa padnécż, ſo zaſé
wrócżi. „Dżi ſtronu!“ ſwaṙeſche ſtara babka, té k nitżom ṅejſé! ha
lėzeſche nėtk ſama hoṙe, ha z jejami w ſchórczuchu zaſé po réblu dele
pżindże z témi ſwowami: „woprawdże, dżencżiſchi dżeṅ z mwodémi ludżimi
nitżo ẇaczé ṅejo!“ — K tżeſcżi mwodéch ludżi pak dérbimó pżizpomnicż, zo
bė tuta „mwoda“ dżowtżicżka ſama też hiżon 75 lėt ſtara. —

* Żona, kiž pži ſṁertném wožu ſwojoho muža ſedžeſche, tróžtowaſche ſo
ſtajṅe, zo jeje mandželſki hižcžen ṅewumṙe. „Nėtk ja tež jedén mól ſwoju
wowu na to ſlaju,“ dz̀eſche muž, wobrocži ſo, ha wumṙe.

* Džiwna wėcz, ṙekné burk, kiż bė z k.. eje keṅſle wuſtupiw: „Cžilej
kṅeža tu tžwojeka nacžahnu, ha wón pžeczé pži tém woſtaṅe pžikrótſené.

* Zto ṅejo praẇe, ha tola żadén rėch? Womojeṅo: déż ſebi nėchtón liwu
rukajczu na prawu ruku tékṅe.

* Jedén kṅez pżindże do kortżmé ha kazaſche ſebi żkleṅczu wodé.
Kortżmaṙ, kiż deṙe ṅeſwóſcheſche, poṙedżi jomu żkleṅczu wina. Nó to ſo
mi lubi, ŕekné hóſcż, déż tu zmólku pótné, drudże to ſkoro na wopak
tżiṅa, ha dawaja wodu za wino.

* Dwaj mandz̀elſkej bėſchtej ẇele lėt w najlėpſchej pžezjenoſcži žiwoj,
ha ſẇecžeſchtaj kóžde lėto ſwój kwaſné džeṅ. Na jedén tajki džeṅ bėſche
kṅeni kwitżele k woƀedu pžihotuwawa, wėdžo zo je muž radé jė. Pži
woƀedže, hako ƀėſche muž prėṅoho ptaka natžaw, ṙekné wón: „Moja luba,
tebe ſu zjebali, to ṅejſu žane kwitžele, to ſu roblki.“ — „„Mój zwoté,
džeſche žona, žto tebi pžipaṅe, to ſu kwitžele. —“ „Té mi tola
ṅebudžeſch jazék wotprėcž chczécž, ja ſpóznaju ze ſwoda, zo ſu roblki.“
— „„Ja pak ſém je w pėṙu widžawa, ha wėm, zo ſu kwitżele!“ Zwada potz̀a
pz̀eczé horcziſcha bócž, hatž ſo muž napoſledku tak roznėwa, zo ſwoju
lubu mandželſku wuplacza. Ta ſo da do pwakaṅa, muž mėrzaſche ſo na ſwoju
pžekhwatanku, wotproſchwaſche, ha wſchitko bó zaſé zmėrowane ha zabóte.
Czéwe lėto bėſchtaj woboj zaſé w najṙeṅſchim mėṙe z̀iwoj, hatž zaſé k
kwaſnomu dṅu. — Żona bė k wobedu huſéczu woṗekwa, ha dokelž tola ſwoju
loṅſchu kžiwdu praẇe zabócž ṅemóžeſche ṙekné pżi blidže: To tola za
huſéczu dżeržiſch, ha nicz za katžku? — „To widžu, zo jo huſécza.“ — Nó,
to ṁe zẇeſeli, pžichodṅe budu ſo paſcz̀, tebi zaſé kwitžele wuhotuwacž,
za kotrež ſém loni ṅewinwacže cžerṗewa! — „„Żto, ṅewinwacže, té ſé ſebi
to zaſwużiwa, dokelž to ſu tola jenož roblki bóli.““ Tu ſo zwada
wobnowi, ha ſkóntži ſo kaž loni: żona bu wuplaczana. Wot toho tžaſa
bėſchtaj mandželſkej zaſé w najṙeṅſchej pžezjenoſcži žiwoj; jenož k
womṅecžu jeju kwaſnoho dṅa, wobnowi ſo kóžde lėto zwada wo kwitželach ha
roblkach, ha žona bó kóždé krótž na tutém dṅu wuplaczana. ♣M. C.♠

<pb n="144"/>

Nawėżki.

Mój wutrobné dżak! praju ja wſchitkim z daloka ha z blizka mi k pomoczé
pżindżeném dobrém pżecżelam, kiż wo ſtraſchném wilkim na nas zawożeném
ṅezbożom wo ranſchich hodżinach 29. haperleje, ſwoje czéwo moczé k
wotwobrocżeṅu toholej ṅezboża z wilkej próczu nawožichu ha z bożej
pomoczu mój dom ha twaṙeṅa zbożomṅe wobkhowachu! Woſebité dżak kṅezej
Jėzorczé naſchom gmejſkom’ prėdkſtojicżerej ha wohṅakommiſſarijej, każ
też wſchitkim druhim mi znatém ha ṅeznatém wohṅakommiſſarijam kiż też z
wulkej kwalbu ha ṅewuṙeknitej próczu moje twaṙeṅa zdżerżecż pomhachu.
Woſobnité dżak też tém ze ſuſodniſkich wſow k pomoczé pżindżeném dobrém
pżecżelam ha holtżatkam, kiż pżi wonrumwaṅu ha po wotwobrocżeném ṅezbożu
pżi nuczrumwaṅu ſpėſchnu pomocz mi wopokazachu. Dale też naſchom’ nadnom
kṅeiſtwu ha wſchitkim darniwém wutrobam kiż nam klėb ha piwo k naſétżeṅu
téch pilnéch dżėwacżeṙow pżipóſwachu tón najwutrobniſchi dżak z tém
wutrobném pżejeṅom: Bóh tón miwoſcziwé ṅebeſki nan czéw jenoh’ kóżdoh’
pżed tajkim ṅezbożom nadṅe zakitacż, ha za te ṁiwoſziwe daré jich
tawzent krótż żonuwacż!

W Jawoṙe, 8. meje 1850.

Mikwawſch Zareṅk, kubler.

Z Dreżdżan. Miniſterſtwo wozjeẇi, zo budża woṁacze wiki tute lėto wo
zcżėhuwaczém ṙedże dżerżane: 10. ha 11. junija w Budéſchiṅe — 12. ha 13.
w Drażdżanach — 14. ha 15. w Lipſku.

Zaſtuṗeṙo klóżterſkich woſadow ſu ſ tutém wowozjeẇenu należnoſcże k 20.
ṁeje (druhi dżeṅ ſẇatkow) do kuṗele pżeproſcheni.

Jawrich.

Zarodna żiwnoſcż z kowarṅn, kotreiż habó 7 akerow pola ſwuſcha, jo na
pſchedaṅ. Kupczė móża ſo wobhoṅecż polo J. Hobraka pod hrodom.

Jutſe popowdṅu żteṙoch zmėje budéſke czérkwinſke towarſtwo zhromadżiznu
na ſchuli.

Sobuſtawė towaṙſtwa macżiczé ſerbſkeje chczéli ſebi pola k. Smoleṙa na
ſukelnſkej haſé wotewſacż: Hród na ſholerſkej hoti habo boże woażeṅa ſu
dżiwne. Poẇedantżko ze ſtaréch tżaſow wot J. B. Mucżinka.

Pżedawaṅo dubow.

56 dubow, kotreż ſo za wojnarſke rc. dżėwo hodża budża. 13. ṁeje popowṅu
dwėmaj na rėcżerkuble Jaſeṅcza pula Ṅeſwatżidwa na pżeſadżwaṅo
pżedawane.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcż Wȯſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżiſna. Pwacżizna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 10 2 4 2 7 Woka 2 12 2 7 2 10

Pżeṅcza 4 7 3 25 4 — Jahwé 4 25 4 20 4 22

Jecżmeṅ 1 25 1 20 1 22½ Heduſchka 2 20 2 7 2 15

Wȯws 1 12½ 1 5 1 10 Bėrné — 20 — 15 — 17½

Róch 2 12½ 2 5 2 10 K. butré — 14½ — 12½ — 13

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb/>

Tżiſwo 20. 18. dżeṅ meje. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Z Dreżdżan. Naſchoho lonſchoho zbėżka pżepótaṅo jo k tomu kónczej ẇedwo,
zo ſu ẇetſchi tel zaplecżenéch zpuſchcżeli — druzé ſu, haj też z jaſtwa
cżeknécż pżileżnoſcż namakali — hiżcżen druzé ſu wotſudżeni. Tak ſu
znacżi Bakunin, Rökel, ha Heubner k ſṁercżi wotſudżeni; też wot wóſchoho
appellaczijonſko ſudniſtwa jo urtel wobtwerdżene ha tónſamón jim wóndaṅo
na twerdżizṅe wozjeẇené.

Z Barlina dóſtaṅemó póẇeſcż, zo ſu tam zardinzkoho wójwodu ha joho
mandżelſku jara tżeſcżili. Też préncz Jan z Albertom ha Jurjom bė ſobu;
tam ſu wulke revüe dżerżeli ha wójwoda jo wot krala ṙad tżornoho hodleṙa
dóſtaw.

Nėtk ſtaj mwodej mandżelſkej pżez Köln do Koblencza ha Bona jėwoj.
Préncz Jurij jo ſobu — tónſamón woſtaṅe w Bóṅe, dżeiż wón żtuduẇe.

Pola nas zmėjemó ſobotu, (to jo dżencza) zaſé ſẇedżeṅ. Naſch kral ma
narodné dżeṅ.

Z Budéſchina. Zandżené żtwórtk rano po ſédémich pżijėdże na zelezniczé
naſch lubé kral do Budéſchina. Na dwórniſchcżu powitachu joho mėſta
wóſchnoſcże ha kṅeża z wokownoſcże. Kral jėdżeſche wot jow na koṅu dale
tam, dżeiż wojaczé erercziruja, ha dżerżeſche revüe. Préncz Albert bó za
Oberſtleutnanta wuwowané, wojaczé ſwojej pilnoſcże wo nawukṅeṅu
wojerſkich wėczow dla pokhwaleni. Na dompucżu bė ſo kral pżi bódle
próncza poſtajiw ha daſche wojakow defilirowacż.

Préncz Albert jo nas nėtk hiżon wopuſchcżiw, ha poda ſo na dlėſche
pucżowano do Bajernſkej ha Rakuſkej.

Też w Budéſchiṅe budże ſobotu (to jo dżencza) narodné dżeṅ krala
ſẇecżené. Kaſerné ſu hiżon jara wudebene.

Z Barlina. Nimale wſchiczé ṁenſchi nėmſczé wėrchojo ſu na pſcheproſcheṅo
bramb. krala podwołṅe k ṅomu pżiſchli. Zo tam ẇele wutżinili ṅejſu,
pokaza to jentżke, zo ſu wobzanknéli, też k tej wot Rakuſkej do
Frankfurta powowanej zromadżizni ſwojich zaſtuṗeṙow wotpóſwacż;
dopokazmo, zo ſu zwoleni, ſwoje dotalne wuzankacze móſle wotpowożicż. Te
jene hiżcżen bramborſkomu praje do wowu ṅecha, zo pżi frankf.
zromadżizṅe Rakuſka pżedſédſtwo ẇedże.

Z Rakuſkeje. Khejz̀orſki wukas, kiż czérkwinſku ſwobodnoſcż ha
ſamoſtatnoſcż wozjewi, jo wulku haru natżiniw, woſobṅe wo Wiṅe. Z
druhich ſtronow nitżo ṅeſwóſchimó. Ha wo Wiṅe zaſé jo hara ƀez
Katholſkimi ſamémi wudériwa. — To dṙe jo hara ẇeſowoſcże? ṅe! ṅe! hara
ṅezpokojnoſcże! Ẇele dṙe jich jo, kiż ſo ẇeſelja, zo jo czérkej
wupżeṅena z dowholėtnoho pżawa ha wotrotżſtwa — druzé pak też zaſé ſu,
kiż mėṅa, zo budże nėtkoj czérkwinſka wóſchnoſcż zaſé rėſch<pb
n="146"/>nikam żtrafé hoṙekwaſcż, każ jo ſo pżed lėtſtotétkami ſtawo,
dżeż dérbjachu zjawni ha cżezczé rėſchnikojo zjawnu, huſto ẇele lėt
trajaczu pokutu tżinicż. — No żto dha dérbi jedén k tomu praẇicż? Ja
ſebi taklej móſlu: pokutu tżinicż, to dṙe żana haṅba ṅejo, ha żtóż ṁe k
tomu napomina ha dżerżi, dṙe nitżo wopatżne ṅetżini ha déż czérkej to
tżini, dṙe jo to jeje ſẇ. winwatoſcż ha mó ſmó ji za to dżak ha
poſwuſchnoſcż winojcżi. Żtóż pak mėni, zo budże ſo to, każ nėhdé wo
tżaſach horliwoſcże ƀez kżeſcż. ludami ſo ſta, też nėtk ſo ſtacż, k
najṁenſchomu wot ẇetſchiné, tón ſo jara moli — ruṅe tak pak ſo też moli
tón, kiż mėni, zo budże ta czérkej kotraż jo ſo wo najwſchelakiſchich
wobſtejenſtwach hako rozomna wotcżehṅerka tżwojecżoho zplahwa
wopokazawa, ſwojim dżjecżom żtrafé hoṙekwaſcż, wot kotréchż do prėdka
wė, zo ṅebóchu jeje wotpoladaṅo (polėpſcheṅo luda) dóſcżahnéli,
ẇeleẇaczé pohorżk ha zwóſcż womnohoſcżili. — Té maſch k wutżerej
dowėrnoſcż, zo wón ṅebudże twoje dżėcżo żtrafuwacż na żkódne waſchṅo —
kak ẇelemėṅe ſmė ſo jedén bojecż, zo budże ſo to wot pżezczéwneje
czérkẇe ſtacż. Też druhe winé, kotreż pżecżiwo ſwobodnoſcżi czérkẇe
maja, ſu hiżcżen bóle pótane, każ k pżikwadej: zo budże czérkwinſka
wóſchnoſcż potém zaſé traż mnohoſcż ſẇ. dṅow poſtajicż. Czérkej jo wo
tém pżeczé po potṙebnoſcżi ludu pak ſẇ. dné poſtajawa, pak wuzbėnéwa,
każ jo to jenomu kóżdomu wot nas z naſchoho ſamsnoho zhoṅeṅa znate.

Ze Zardinſkeje. Zardinſke kṅeżerſtwo jo pżez miniſtera Sikardi zakoṅ
zapóſwanczam prėdkpowożiwo, kotſiż jón za dobré zpóznachu. Tónſamó
wuzbėhṅe wſchė dotalne prawizné duchowneho ṙada, każ k pżikwadej: zo
duchowni ſo hatż dotal ṅetṙebachu pżed ſwėtne ſudniſtwa ſtajecż, hale
jich należnoſcże dérbjachu pżed duchowném ſudniſtwom wutżiṅene bȯcż. Na
tém dṙe ṅebó tak ẇele lejżane bowo. — Hale tónſamé zakoṅ wuzbėhṅe też
ſẇate dnė ha pżeṁeni habó powali druhe, czéle czérkwinſke wobſtejenſtwa,
żtoż móże ſo wot ſwėtneje wóſchnoſcże jenoj w zjenoſcżeṅu z czérkwinſkej
wóſchnoſcżu habó traż z Bamużom ſamém ſtacż. Zardinſczé biſkopojo ſu ſo
na kżiwdu ha ṅeprawdu wobcżeżuwali hale podarmo. Zardinſki kral dṙe
zpóznaje, zo to po prawdże ṅejo, hale miniſter Sikardi chczéſche
wotſtupicż, joli zo po ſwojej woli ṅeṅdżo ha dójż kral biſkopow
wotpokaza. Na to jo ſo turinſki arczbiſkop na ſwojich duchownéch
wobrocżiw, ha jim porucżiw: zo pżed ſwėtne ſudniſtwa żadani, ṅeſṁedża
hicż hale dérbja ſo po dotalnéch czérkwinſkich prawiznach dżerżecż.
Swėtna wóſchnoſcż jo arcze-biſkopa wobſkorżiwa, jomu proczes ztżiniwa,
joho pżed ſo żadawa ha dokelż pżincż ſo ſtajṅe wobaraſche, joho pżez
wojakow do jaſtwa téknécż dawa.

Ze Schwiczé. Wſchė próczwana za poſtajeṅo noweje wóſchnoſcże w Bern bė
podarmo: z jenej mawoj pżewawu ſu radikalni dotalnéch kṅeżich zaſé
wuzwolili. Wo mėſcże Bern jo wulka hara.

Ze Serbow.

Z Kanecz pola Wotrowa. Zaṅdżenu wutoru bėſche pola nas ṙané ſerſki kwas.
Czéwo popowdṅo ſo jenitżczé ſerſki rejwaſche, ha pódla też pilṅe ſerſki
ſpėwaſche. Najbóle ſwóſchachmó Wotrowſkich hólczow ṙane ſerſke pėſnitżki
zanoſchwacż, ha też klóżterſke hólczé, wot kotréchż jedén krótż w
Jutnitżczé rėkaſche, zo mawo na Serbſtwo dżerża, ſu ſo khėtro
wobrotżili, ha jara pilṅe ſobu ſpėwachu. Wone ſo z czéwa też zdaſche, zo
ƀez klóżtércżanami nėtk ſerſki duch bóle kṅeżi, hatż w zandżeném lėcże k
zrudobe ẇele ſerbſkich horliwéch bratrow bėſche.[19]⁾

Jedén kwaſné hóſcž.

Z Khróſtžicż. Zandżenu ṅedżelu mėjachmó pola nas ṙané czérkwinſki
ſẇedżen. Naſch nowoſẇecżené mwodé duchowné kṅez Jaknb Buk ze Zejicz
dżerżeſche pṙeṅu bożu mſchu. Kṅ. <pb n="147"/>Senior Smowa z Budėſchina
jomu k ruczé ſtejeſche, kṅ. Alberik z Klóżtra ha naſch 1. kapwan k.
Benſch bėſchtaj aſſiſtentaj; 2. kapwan k. Wowcżerk dżerz̀eſche ṙane
prėdwaṅo. Też k. Probſt z Klóżtra bė pz̀ijėw. Woſada kraſṅe ſpėwaſche.
Żawoſna mnohoſcż ludżi ṗelṅeſche czérkej ha tola pżi bożim pożonuwaṅu
najṁenſchi ṅepoṙad pótnéw nejſém. To bė pozbėhuwaczé ſẇedżen. Kṅ. Buk jo
nėtkoj tón 13. duchowné kṅez z khróſtżanſkeje woſadé, kiż hiżcżen żiwi
wo czérkwinſkich ſwużbach ſteja. Bóh tón kṅez pżewodż joho dale hatż mó
móżemó ha żonuj joho ſkutkwaṅo. Wón jo do Budéſchina na tachantſtwo
powowané ha budże katecheta pżi tachantſkej czérkwi. Kṅ. Heidrich,
dotalné katecheta, jo za kapwana do Schėrachowa cżahnéw.

* Jara zpodobawo ſo nam jo, zo na ſẇ. džen bożoho ſtpėcża, tak ẇele hatż
nam wėdomo wokow nas żane herczé ṅebechu, każ do heẇak na témlej wulkim
dṅu waſchṅo bėſche; teſamo ſu na pžichodnu ṅedželu wotſtorcżene.

§. Z Wóſokeje (pola Kaṁencza). Deż ja ṅedawno pżez poṁenuwanu ẇes
putżuwach, tak wobhonich ſo tam też trochu za Serbſtwom. Hale tu bėch
bohużel ruṅe do prawoho blaka pżiſchow! Czéwa ẇes powna Serbow, hale
zkoro kóżdé pak cże w nėmſkej rétżi poſtrowi! Wutżeṙ, kṅeżi zaſtojniczé
(ſchoſar, hajnk, h. t. d.) ſu wſcho rodżeni Serbja, kotſiż móża ṙeṅe
ſerbſki rétżecż, ha tola ſo tam nidże żane ſerbſke piſmo ſobu ṅetżita.
Tam jedén w czéwej wſé ṅenamaka anicz Jutnitz̀ku, anicz Tydż. Nowiny. Mój
bdžemoj tam ze Schibakecz Michawom dérbecż junkrótż na nich tżanécż, ha
jich k najmeṅſchom nėkotréch za ſwoju ſerbſku narodnoſcż trochu
wubudżicż! Jim mówo ſo traż heẇak po tżaſu tak zeṅdż, każ nėtklej
Nadróžnej hrabowczé! Tam móže ṁenujczé jenoż jedén jenitžki ſchedżiwcz
hiżcże trochu ſerbſki, kotréż pak żcże ſo deṙe dopomnicż wė, zo jo tam
wo joho mwodoſcżi hiżcże ẇaczé Serbow bówo!

§. Z Ralbicz. Pola nas jo ſebi nimale czéwa ẇes jenajke taféltżki z
nowémi tżiſwami wudżėwacż dawa, ha to czéle ſerbſke; wone ſu ṁenujczé z
ṙanej módrej, ƀėwoj ha tżerẇenej barbu wobarƀene! Tak, tak ſo nam lubi;
pžiſtojne jo! Dwė taféltžczé pak nas też na to dopomṅatej, zo ſmó pżed
215 lėtami k Tżecham potajkim pod Kheżorſku pſchiſwuſcheli, pżetoż wonej
ſtej najbóle ze żowtej ha tżornej, t. j. z. kheżorſkej barbu wobarƀenej!

§. Ze ſakſkich delan. Jena najreṅſchich, hatż runiſch tež najṁenſchich
wſow wo naſchej wokolnoſcži jo Waſk. Toho dla ſo tam też ẇele ludžom z
bliſka ha z daloka deṙe zpodoba, woſobṅe horliwém Serbam! Żtoż zwonkowne
naſtupa, tak lejżi Waſk wo rjaném, kraſném lėſku, wo kotrémż ſo, woſobṅe
nėtklej w nalėcżu, mnohe tżródé wſchelakich ptatżkow hoṙedżerża, ha
ſwoje kraſne zénki ſtajṅe wo ẇeſowéch ſpėwach ſwóſchecż dadża. Dale wije
ſo pżez lėſk (ha Waſk) rėka „klóżtérſka woda“, pżi kotrejż ſebi
nėchtónżkuliż z rébami wójeṅom hodżiné dowho ẇeſele tżas zatżėri! Ha
wėſcżi budża ſo nėkotſi tżitaṙo z radoſcžu na to dopomnicż, kajke ẇeſelo
ſu tu w tém lėſku mėli, déż ſu ſebi dali karan piwa, khlėb, butru ha
twarożki, pod ṙané wulki zelené žtom won pżiṅeſcż! Ow, to bėchu kraſne
hodżinki! — Déž ſo k Waſkej pżibliżuweſch tak wuſwóſchiſch hiżon nazdala
ẇeſowé klepot móna.

Déż horliwé Serb nėtk do móna nuts ſtupi, tak zẇeſeli ſo wna wutrobṅe,
dokelż (potémhatż ſu joho pżecżelṅe powitali ha ſo jomu dele ſénétk
kazali) wón tam nicz jenoż Jutnitz̀ku, hale też Tydž. Nowiny lejžo
wulada, ha dokelž widži kak jo jſtwa zṙaném rantom wot ſerbſkich (ha
ſakſkich) barbow wudéƀena! Zo jo tam heẇak z ẇetſcho wſchitko za
Serbſtwo zahoṙene, zpóznaje jedén z toho, zo tam tež wo wſé nėkotſi
pilṅe Jutnitžku tžitaju, ha zo ſo tam dwaj ſobuſtawaj Matžiczé ſerbſk.
namakataj!

Pžed nėkotrém tžaſom wopraſcha ſo piſaṙ toholej, dobroho pžecžela z
Waſka, kak ẇele Nėmczow ſo w Waſku namaka? ha dóſta k wotmojeṅu: Anicz
jedén!! — Kaž ſo póẇeda, tak jo tam w ſwojim tžaſu wuwowané ſerbſki
hercz <pb n="148"/>bów, kotréž jo wuƀerṅe na kózlu hraw. Hercz jo hižon
dawno wumṙew; kózlo jo mój ſwak hako mawé hóltžecz roztorhaw; z jenej
nóžku tohoſamoho pak ſebi joho holtžczé hižcže dženſa rajkatej!

Zkóntžṅe dowolu ſebi hižcže pžiſpomnicž, zo tam tež pžeczé pžiſtojnu
ƀeſadu namakaſch ha tajku žklenczu piwa doſtaṅeſch, zo ſebi ju woprawdže
ṅemóžeſch lėpſchu žadacž, ha tohodla mów ſebi kóždé horliwé Serb pžed
Waſkom mėczu zcžahnécž, déž jenož bóžtej ſo tam hiſchcže dwej Jutnitžczé
ẇaczé ſobu tžitawej!

Parnik (Lokomotiv).

Nėchtónżkuliż jo ſebi hiżon pomóſliw: „zeleznicza — to jo tola dżiwna
wėcz“, ha nėchtónżkuliż też hatż dotal hiżcże tak praẇe ṅewė, kak jo to
móżno, ƀe wſchoho ſkotu z tajkimlemi cżeżkimi wozami tak ſpėſchṅe
jėzdżicż. Dé bė nėchtón hiżon wo ſrejdżném wėku (Mittelalter) tak
zbożomné bów, tajke nėżto wunamkacż: tedom bė wėſcżi kóżdé, kiż bė parné
wóz wuladaw ha joho ſétżeṅo zaſwóſchaw, móſliw, zo jo to ſam tżert, habó
zo jo k najṁenſchom tón, kiż jo tajke nėžto wudžėwaw, ze zwóm duchom z
towſtém pžecželom. Nėtk jo lud dójſchto mudriſchi ha da ſo lóže wo
tajkich wėczach powutžicž. Joli zo tež nėchtón z was tu wėcz tžiſcže
rozemicž ṅedérƀjaw, dha chczemó tuſamu trochu pžepótacž.

Z tžim dha zapotžecž? Zeleznu cžėr, w kotrejž wozé bėža, móže ſebi kóz̀dé
wobladacz̀, na tej nitžo zpodžiwne ṅejo; tež wozé ſamó ſu kaž wozé. Jenož
tón wóz, katréž ma kuṙaczé wuheṅ na woẇe ha kotréž móže tak khėtṙe z
pownémaj liczomaj zahwizdacž, tón jo kus zpodžiwniſchi, tón budżemó ſebi
dérbecž trochu wobladacž. Tutón wóz rėka lokomotiv (t. j. wóz, kiž wſchė
druhe ze ſwojej moczu z blaka cz̀ehṅe) habó tež parnik, dokelž ſo wo nim
para tžini, kotraž jón ha z nim czéwó cžah wozow cžėri. Dže ſo para jow
wozṁe, to dṙe ſami deṙe wėſcže. Déž ma woda wėſtu horczotu, pžendže do
paré. To widžicže na kóždém khachlonku; déž ſo ſélṅe tepi (k pž. déž ſo
pži rėzaṅu kowbaſé waṙa), ſapa z ṅoho para. Tež wo parniku jo kotow z
wodu, ha zpodé ſo ṅeſmėrṅe jara tepi, ha tak naſtaṅe habó tžini ſo ẇele
paré. Tuta para ma jara wulku mócz; wona móže, déž jo jeje praẇe ẇele,
ſélne, krute ſudobja puknécž ha cz̀ežke wėczé wuzbėhnécž. Haj jenož tuta
para cżėri ze ſwojej moczu parnik, kiż hižcže czéwu kowbaſu druhich
wozow za ſobu cžehṅe. Kak dha pak wona parnik cžėri? To budžecže z
lóchka zrozemicž. Pomóſlcže ſebi kulwate ſudobjo, wſchudz̀om jenak towſte
ha na kónczomaj zatžiṅene (kajkiž nėdže mawó ſudk jo, jenož zo jo tón
ſrejdža trochu towſchi, habó kajkiž nėdže butrobaſk jo, jenož zo jo tón
na jeném kónczu cženſchi, hacž na druhim). Tajke kulwate ſudobjo,
wſchudžom jenak towſte, ṁenuje ſo czélindaṙ. Nėtk ſebi pomóſlcže w tutém
ſudobju towſté taler, kiž pak jo ruṅe tak wulki, zo praẇe deṙe nuts džo.
Na kóždém kónczu czélindaṙa (nicz na dṅe hale na kulwatoſcži, kus zadé
dna) pomóſcže ſebi džėrku. Déž ſo nėtkoj na jeném kónczu z dz̀ėrku para
do czélindaṙa nutstwótżi, ſtortži wona taler na druhi kóncz, ha déž ſo
wo pžichodném wokomikṅeṅu para z džėrku na druhim kónczu (ha na prėnim
kónczu nicz ẇaczé) do czélindaṙa nutstwótži, ſtortži wona taler zas na
prėni kóncz. Ha tak jėzdži taler w czėlindaṙu z jenoh kóncza do druhoh,
potém hacž ſo para pak do džėrki na pṙenim kónczu, pak do tej na druhim
kónczu nutsdobóẇe. Tajki czélindaṙ, tajka pžiprawa jo pži parniku, ha to
na kóždej ſtroṅe jena. Ṁenujczé z kóždej ſtroné parnika widžicže mawu
pitžowku, wſchudžom jenak towſtu ze zelezwa. Mó chczemó jenož wo jenej
tajkej pitžowczé, wo jeném czélindaṙu rétžecž, pžetož wobaj ſtaj hewak
tżiſcže jenajkej. Kotow, wo kotrémž ſo w parniku woda wari, jo tžiſcže
zatžiṅené, tak zo para nidže won ṅemóže. Jenož truƀel džo z kotowa k
czélindaṙej. Do tutej truƀele ſo para z moczu nutstwótži ha pžindže tak
hatž k czélindaṙej. Tu jo potom ta wėcz tak žtžiṅena, zo ſo wo prėnim
<pb n="149"/>wokomikṅeṅu para z truƀele do džėrki na prėnim kónczu
nutsdobóẇe, ha taleṙ na druhi kóncz zaſtorcži, wo druhim wokomikṅeṅu pak
dobóẇe ſo para z truƀele do džėrki na druhim kónczu, ha ſtorcži taler z
druhoh kóncza zas na prėni; ha tak ſo to poſpóchi wotmėṅa, taler khodži
w czélindaṙu z jenoh kóncza do druhoh. Pži tém džo ta para, kotraž bė
pṙedé na prėnim kónczu do czélindaṙa nutspžiſchwa ha taler do druhoh
kóncza zahnawa, zaſé z czélindaṙa won, tak dowho hatž ſo ṁenujczé para z
truƀele do džėrki na druhim kónczu do czélindaṙa twótži ha taleṙ zaſé k
prėṅom kónczej ſtorka. Tuta para, kotraž z czélindaṙa wuſtupi, džo do
wuheṅa ha z wuheṅa won do powėtſika (lófta). Déž potajkim wóz zmėrom
ſtoji, dha ſo z wuheṅa ṅekuri; tež tedom ſo ṅekuri, déž pžijėdu, dokelz̀
dójdé pṙedé hatž chczedža zaſtacž, pžeſtanu paru do czélindaṙa pužcžecž;
najbóle ſo z wuheṅa phocha, déž zapotžiṅeja jėcż.

Najſnadno budżecże nėtk derje doſcż rozeṁecż, kak taleṙ wo czélindaṙu
wot jenoh kóncza k druhom khodżi. Do taleṙa pak jo mawa zelezna żerdka
zaſadżena, kotraż na jeném kónczu czélindra pżez dno won dżo, każ nėdże
dżerżadwo tatżele z butrobaſa won dżo. (Tola ſpomnicż ſo dérbi, zo każ
taleṙ w czélindaṙu, tak też tuta żerdka tak krucże pżilėhataj, zo żanu
paru nimo ṅepużcżataj.) Z taleṙom khodżi potajkim też tuta żerdka ſém ha
tam. Z kóncza tuteje żerdki jo druha pżitżiṅena, tola tak zo mȯże tuta
druha, wȯſche toho, zo ſobu ſém ha tam khodżi, hiżcże też hoṙe ha dele
khodżicż. Ṁenujczé zo bóſchcże deṙe rozemili, prėna żerdka dżo ruṅe won
ha ṅemȯże ſo nicz hoṙe, nicz dele nicz do boka zkhilicż; druha pak mȯże
ſo hoṙe ha dele khilecż, dokelż móże ſo wo ſtawtżku, dżeż ſtaj woboj
romadu zaſadżenej, zhibwacż. Z druhim kónczom jo tuta druha żerdka na
koleſo pżirażena. Déż potajkim taleṙ wo czélindru z jenoh kóncza k
druhom khodżi, khodżi też prėna żerdka ſém ha tam ha z nej też druha
żerdka ſém ha tam, ha hoṙe ha dele, tak zo druhi kóncz druhej żerdki pżi
tém w kole wokokhodżi, ha dokelż jo na koleſo pżirażené, też czéwó
koleſo ẇercżi. Tuta wėcz jo na wobėmaj ſtronomaj tżiſcże taſama, z
czélindaṙow du żerdki do koleſow, ha ẇercża je. Tak bėżi parnik z moczu
paré, ha cżeṅe hiżcże czéwó cżah wozow za ſobu. To jo krótke wopiſaṅo
parnika, kiż jo wowna wėcz pżi zelezniczé. Ṅejoli czéwa wėcz nédom jaſna
doſcż, pżetżitajcże ſej ju hiżcże junu, ha wó budżecże ju hiżon lėpe
zrozemicż To ſo tak z lochka ṅetżini, nėkomu nėżto tajke tżiſcże deṙe
wopiſacż, déż jom nitżo pokaſacż ṅemóżeſch.

Pżiſpomṅeṅe. Skoro bėch zabów ṙecz, kak ſo te hwizdaṅo tżini. Kotow ma
hoṙeka mawu dżėrku, kotraż jo zaẇertṅena. Déż ſo ta wotẇertṅe, dżo pżez
ṅu para z moczu won, ha żtżini tajke hwizdaṅo.

♣Swěrna do rowa.♠

♣Ryzy konik posedłany,

Před wrotami rjehota;

Hólčik k bitwje přihotwany,

Z holečom so rozdźěla.

„Njebydź styskniwa,

„Lubka najlubša!

„Bórzy zas so widźimoj

„Wěčnje swojej budźemoj!“♠

♣Holčka hórkje sylzy roni

Hłówčku zrudnje pokhila:

Tak so róža k zemi kłoni,

Hdyž ju dešćik pokrjepja.

Hišćen košenjo —

Ćežkje zdychnjenjo —

Skoči hólčik na konja —

Ha kaž sokoł wotleća. —♠

♣Samobyće struchwe časy

Bjezbóžne su za lubu.

<pb n="150"/>

Z nadźiju so tróštwje zasy

Zrudoba hdyž přemóh ju,

Wije róžowo

Wěncy za luboh,

Wjelje dobroh z wětřikom

Z mróčelemi sćele jom.♠

♣Hlej tu jězdni powsy jědu

W čornej drasćje žaruja,

Ryzy konja próznoh wjedu,

Holčku zrudnje postrowja.

Strašne poselstwa

Holčo wusłyša!

Posljednje to strowjenjo:

Luby w bitwje padnył jo!♠

♣Minyć widźi són swoj krasny —

Słónčko młodoh žiwjenja

Na bitwišću krawnje hasny!

Z teho płače, žałosća.

Jeje wóčko jo

Jasnosć zhubiło!

Ličko něhdy čerwjene

Blěde by ha spadnjene. —♠

♣Prjedy hač so róžje znowa

Čerwjenjachu w naleću:

Do ćěmnoh so lehny rowa

Holčka z krutej nadźiju:

Zo štož dźěliło

Cežkje njezbožo

We smjerći so zjenosći

K rjenšej stajnej radosći! —

J — — — r.♠

♣Słowjanske narodne wašnja.♠

♣(Dalewjedźenje)♠

♣Próstwa wo družičku stanje so z tutymi słowami: „Dokjelž moja luba
maći, hinak njej, hač zo tej přichodnej mandźelskjej, štož sebi prědk
wzałoj staj, dźensiši dźeń wuwjesć chcetaj, — jimaj pak „družička“ po
khřesćijanskim wašnju pobrachwje, kotruž staj mi we tymhlej domje pytać
poručiłej: tohodla ja tudy bje wšoho komdźenja ze wšej ponižnosću wo
wašu dźowčičku was prošu, k čemuž tež tohohlej česnoh młodźenca z
heŕcami sobu wzał sym, derje wedźo, zo podarmo k wam njepóńdu. Tohodla
luba pani chcyła na moje słowa kjedźbować, ha wašu rjanu dźowčičku ze
swojich rukow do mojich přepodać, kotruž wam ja zas we wšej pócćiwosći z
pěknym podźakwanjom wotedać chcu. Při tym so nadźiju zo so tež bje znami
při tejhlej wjesołosći nadeńć daće.“

To so wě, zo mać jom swoju dźowčičku njezapowje, dokjelž so hižno dawno
z njewěstu wo to zjednałoj stej. „Družička“ je hižno hotowa, ha dźe wot
młodźenca z heŕeami přewodźena k njewěsćje, hdźež nětkoj zwostanje,
„družba“ pak z nowa po hosćoch khodźi. Jeli wjacy družičkow, dyrbi tež
wjac młodźencow z družbu hić, ha wón za kóždoh wo tu prosy, kiž jom
prjedy přidźělena je.

Na tymhlej dwojim kazanju z brašku ha z družbu pak hišćje dosć njeje, ha
dyrbja braška, družba, kwasny nan ha nawoženja sam někotre króć hišćje
po nich běhač prjedy hač so wšitcy zeńdu. Wokoł dźesaći su nimalje
wšitcy hosćjo we nawoženjowym ha njewěsćinym domje (potym hač štó z nim
aby z njej zpřećeleny je) k snědanju zhromadźeni, kotrež druhdy jen we
tykancach a całtach, druhdy tež we pječeni <pb n="151"/>wobsteji. Hdyž
su so pola nawoženje nasnědali, postanu a du z heŕcami do njewěsćinoh
domu. Jeli nawoženja přespólny (z cuzej wsy) přijedźe ze swojimi hosćimi
na wozu wot štyrjoch koni ćehnjenym.♠

♣We njewěsćinym domje su durje zawrjene, tohodla dyrbi „družba“
zaklepać, tola prjedy hač to čini pohladnje něchtón přez wokno, hač tu
hižno po snědanju su haby nic, suli hišćje za blidom, čakaja ći wonka,
dóž so nutřka nasnědali njejsu. „Družba“ do duri zaklepawši k
njewěsćinomu nanej takhlej dźo: „Česćeny hospodarjo, ja so krućje
nadźiju zo telej moje słowa za zło njezmjejeće, a mi z tutym pócćiwymi
knježimi, knjenimi, młodźencami ha kuježnami postupjenje do wašoh domu
lubje dowoliće, wo čož was wšitcy hromadz̓e prosymy.“ Na to so jim durje
wotewrja. „Družba“ so hnydom po njewěsćje wobhladuje ta pak w komorje
hórcy płače, ha z towarškami swojimi so rozdźěla.♠

♣(Přichodnje dalje.)♠

Ṁetel ha nȯjné bruk.

(Z baſṅow H. S — a.)

„Pój, żiw ſo wſchak wot kwėtkow tuka,“

„Pój! wabi ṁetel nójſkoh bruka,

„Ṅej lėṗe tżiſte wuzwolicż,

„Ha k lėpſchomu ſo pżiwutżicż?“

Ha zo bó bruk lóżt luboſcż doſtaw,

Ha pżi tej lėpſchej paſtẇe woſtaw,

Da metel z nim jo lėtawa,

Ha ſwój khumżt joho wutżiwa.

Wėcz nowa ta ſo bruka jima,

Smėch towarſchow wón kedżbu nima,

Wón radé khwalbu ſrėbaſche,

Duż z ṅeṙada ſo pozbėże.

Wón jėdżeſche proch kwėtkow ṙanéch,

Ha pilné ṅepżepużcżi żanéch,

Ha ṁetele żno juſkachu:

Tu mėchmé duſchu dobétu!

Pżez pola, wuki, pżez pow ſwėta

Naſch bruk, każ praju, dowho lėta,

Ha wo tém, zo tak cżahaſche —

Duż kruẇaczé plancz wuladṅe.

Tón bėſche joho paſtwa ſtara,

Ha woṅa jomu jara jara,

Też ſtari bratſja kiwaja —

Wón móſli ha ſo rozmóſla.

„„Hól pos te kwėtki wſchė!““ wón trubi““

„„Tón plancz mi zawėrṅe ſo lubi,

„„Każ różowa ta zarodka,

„„Adej, té tżiſtoſcż wobożna!

Wo ṅeṙedże wón zaſé totżi

Ha ſtaja wopokaz pżed wotżi:

Żtóż ṁazuch jo wot naroda,

Lóżt do ṅeṙada wobkhowa!

Zbėrki.

* Z Londona zhonimȯ ſpodżiwne wėczé. Tam ſu w nowſchim tżaſu waſchṅo
wunamkali, na kotreż ſo Jandżelſka z wulkej mnohoſcżu poṙebnéch
kaſchcżow wobſtaracż da. Do Londona pżindże ẇele ſadu, pėṙowoho ſkotu,
jeji, ha druhich potrebnoſcżi z Hollanda, Belgiſkeje ha Franczowſkeje.
Pżed nėkotrémi mėſaczami ſu londonſczė kupowaṙo ſwojim pżedawaṙam
pżipoẇedżecż dali, zo maja te kachcże, do kotréchż ſo hoṙeka ſpomṅene
wėczé zapakuja, jenajke bócż, ṁenujczé 7 ſtp. dowhe, wóchcż wóſoke, ruṅe
tak ſchėroke, ha ze 7 deſkow wobſtejacze Z jeném ſwowom, tute ſadowe ha
jejowe kachcże ſo w Londoṅe tżorne wobarbja, ha za poṙebne kachcże
pżedawaja, ha to ẇele tunſcho, hatż mȯża je londonſczé téſcheṙa wudżė<pb
n="152"/>wacż. Pżez czėwo poṙebaju w Londoṅe kóżde lėto 52,000 cżėwow.
Dokelż pak znutskowne poṙebniżcża za tak ẇele cżėwow, powėtr z jara ẇele
ṅedoſtrowémi dėṁ eṅemi naṗelṅa, chczedża daloko wot mėſta wulki kėrchow
zawożicż ha cżėwa tam pżez parne wódże doẇeſcż dawacż. W Londoṅe ſo ẇele
wėczow ſtaṅe, wot kotréchż ſebi żadén tżwójek dżecż ṅeda. Tak ſu tam ſta
podzemſkich kruẇaczech rodżi ha mlokarṅow, kotreż kowo wokowo powėtr
(loft) zaṅeſchwarṅa. Kruwé ſteja lėto wot lėta w ſtuchwéch ẇelbach,
kotreż pżez gas żpatne ſwėtwo dóſtanu. Żadén dżiw ṅejo, zo tute
podzemſke mloko khoroſcżam ha woſebe ſuchocżiṅe hȯji. Wȯſche toho
mėſcheja huſto doſcż muku, ſterku, ſkoṗacze mozé haj też końacze mozé do
mlóka, zo bó ſṁetana potom praẇe tutżna bówa. ♣M. C.♠

* Pżedſéda franczowſkeje republiki, Napoleon, chczéſche ſebi wóndaṅo
nowé wóz kupicż. Zo bó jȯn praẇe tuṅo dóſtaw, dżėſche wón ſam lutki
trochu żpatnej ſuknitżczé k wojnarej, woblada ſebi rénki hotowėch wozow
ha praſcha ſo za jeném, kotréż ſo jomu zpodoba, żto pwacżi? — 3000
frankow! — ach to jo jara drohi! — żto? drohi? wotmoji wojnar; pṙedė ja
tajki wóz ṁeṅe 6000 frankow nidé ṅepżedach; wot toho tżaſa pak hatż tu
toho ſlėpcza ſejdżo mamó, ẇaczé tak ẇele ṅedoſtanu. — Żtó jo tȯn ſlėpcz?
praſcha ſo pżedſėda! — no! naſch pżedſéda Napoleon, wotmoji wojnar. Dżi
do mojoho hrodu, praẇi na to Napoleon, tam budże tebi mój pokwadnik wóz
zapwacżicż — ja ſém tón ſlėpcz!!!

Nawėżki.

Wozjeẇeṅo.

Jutſe za tédžeṅ, hako 26. meje, zmeja ſobuſtawé poṙebneje pokwadniczé
katholſkeje woſadé w Budéſchiṅe lėtnu zhromadžiznu (Konvent), wo kotreiž
budža wſchelake wobſtejenſtwa ha naležnoſcže towarſtwa rozrétžane, kaz̀
tež nuczbraṅo ha wudawaṅo wozjeẇene. Taſama zapotžṅe ſo popowdṅu żtėṙoch
wo zwotém jeṅecžu na wóſokej haſé. K mnohomu wopotaṅu pžeproſé wſchėch
ſobuſtawow

Wolf, Prėdkſtojecžer.

Zarodna žiwnoſcž z kowarṅu kotreiž 6 habó 7 akerow pola ſwuſcha, jo na
pžedaṅ. Kupczé móža ſo wobhoṅecž pola

J. Hobraka pod hrodom.

♣Haslowskje serbskje towarstwo změje 3. dźeń swjatkow w Haslowje pola
Libšje zhromadźiznu. Dźenski porjad: Přepytanje, kak by so jedyn wěsty
njepocćink najlěpje zahuał.♠

♣Róbel, předsyda.♠

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcż Woſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżizna. Pwacżizna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 15 2 5 2 10 Woka 2 12 2 5 2 10

Pżeṅcza 4 7 1/2 3 25 4 — Jahwé 4 25 4 20 4 22 1/2

Jecżmeṅ 1 25 1 20 1 22 1/2 Heduſchka 2 20 2 7 1/2 2 15

Wȯws 1 15 1 7 1/2 1 10 Bėrné — 20 — 15 — 17 1/2

Róch 2 15 2 7 1/2 2 10 K. butré — 13 — 10 1/2 — 12

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb n="153"/>

Tżiſwo 21. 25. dżen meje. Lėtnik 3

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Z Budéſchina. Każ nimalje wo wſchėch mėſtach wótcznoho kraja, bó też wo
wużitżanſkim wowném mėſcże 18. dżeṅ meje, narodné dżeṅ naſchoho
lubowanoho krala ſẇatotżṅe ſẇecżené. Hiżon rano ṗecżich cżehṅechu
hudżbaṙo kumunalgardé, ha po nimi wojerſczé wokow mėſta ṙeṅe piſkajo
(revellja). Wojerſczé hudżbaṙo zaſtachu na torhoſcżu ha zaṅeſechu
narodné ſpėw: „Toh’ krala żohnuj Bóh a t. d.“ Potém ƀė poroda tudé
pżitomnoho wójſka. Kazerna bėſche jara ṙeṅe wudébena, z wėnczami ha
rankami pżiſtojṅe wopójſchena, ſreidża wóſche duri bė ſachſénſki wopon
ha B. A. (Bedrich Awguſt) z hawzow ha woṗeſchkow leſṅe wudżėwané;
ſachſénſka khoroj wóſoko hoṙeka zmahowaſche; na jenej ſtroṅe z wulkimi
piſmikami nėmſke napiſmo: treu (ſwėrṅe) — na druhej: feſt (krucże).
Ẇetżor bė czéwa kazerna bohacże wobſwėcżena. Każ Dreżdżanſczé wo wulkej
zarodże, tak bóchu też naſchi wojaczé na tém dṅu hoſpoduwane. Zardinſki
wȯjwoda bėſche k tomu wėſte ṗeṅezé zawoſtajiw. Wo ſoczietecże bėchu ſo
ſtawé k zromadnomu wobedej zeſchli ha pżez wuṅeſeṅo ſwawow ſo móſl
pżitomnéch wozjewi. Budéſchinſke nėmſke nowiné nam jenu pżi tém wuṅeſenu
ſwawu ſobudżėla, każ zcżėhuẇe:

„Déż 18. meja ſo wrócżi, widżimó w tutej jſtwi pilne ruki z najṙenſchich
nuchawkow wėncz wicż. Ha wón bė ſtajṅe módné ha nowé, dokelż wo nim
bėchu najṙenſche kcżėwé ṅezahiniteje luboſcże.

„Woſobṅe na tém dṅu, na kotrémż ſo Bedrich Awguſt narodżi, dérbi jedén
nuterniſcho hatż heẇak ſo dopomnicż na ſkutki luƀoſcże ha mudroſcże,
pżez kotreż lubowané wėrch ſwój ſachſénſki kraj k zemi wėdomnoſcże ha
deṙemėcża ztżiniw, na kotruż ſén wótcżiné z ẇeſowoſcżu ha z hordoſcżu,
wukraj z tżeſcżwaczém zawidżeṅom ha z wóſeczé=ważeṅom poladuwacż
zwutżené jo.

„Dérbjawo zatżutżo luboſcże ha dżakownoſcże dżencza ṁeṅe naſchu wutrobu
pżewzacż, dokelż jo pżez zwóſczniwu ruku Sachſénſkeje zbožo ha deṙehicżo
ṅeẇeſte ztz̀iṅene.

„Nidé! dokelż wėſcżi ƀez nami jentżki ṅejo, kiż bó mów wopruwaczu
luboſcż z ṅedžakom zapwacżicż.

„Tak chczemó dha też dżencza każ heẇak wėncz luboſcże wicż, z plecżeṅom,
kotreż anicz ṅepżecżelſki ṁecż, anicz ftroniſka pżenachwoſcż roztorhacż
ṅemóże — z plecżeṅom ſwėré.

„Haj, mó chczemó lubwanomu kralej ſwėrni bócż ha zawoſtacż wo dobréch
każ wo zwóch dṅach, dokelż jo pżecżo wutrobé: ſwawa kralej

W tżora pżed tédżeṅom ẇetżor wopuſchcżi préncz Albert na nėkotre tédżeṅe
naſche mėſto. Na dwórniſchcżu bėchu ſo joho wojaczé zeſchli ha pżi<pb
n="154"/>ṅeſechu ſwojomu mwodomu rétżerſkomu ẇedżicżerej tſikrȯtżnu
ſélnu ſẃawu pżi wotjėdżeṅu. Każ rėka, budże ſo wȯn zaſé do Budéſchina
wrócżicż, ha tu hatż do zémé woſtacż.

Z Dreżdżan. (Sejmſke pȯẇeſcże.) Na ſejṁe jo 1. komora wo naſtupaṅu
zelezniczow jednawa ha k daletwaṙeṅu ſachſko=bajernſkeje zelezniczé po
pżikwadże 2. komoré 1,725,245 tl. dowoliwa. Tež bȯ daleẇedżeṅo
ſachſko=tżėſkeje zelezniczé za dobre zpóznate, — każ też zawożeṅo
elektromagnetiſkich telegrafow (dalokopiſow) wot Dreżdżan do Lipſka; —
ha zkóntżṅe bó kṅeżerſtwu najnależniſcho pżirutżene, zo bó ſo wot ṅoho
wſcha móżna kedżbliwoſcż na daletwaṙeṅo lubiſko=żitawſkeje zelezniczé do
tżėſkoho Libercza (Reichenberg) zwożiwa. Twaṙeṅo zelezniczé z Dreżdżan
do Freiberka ha Khemnicza bȯ pak wotpokazane.

Z Barlina. Znaté Radowicz chcze czėle dotalnomu politiſkomu ſkutkwaṅu
wotṙecz. Każ hiżon pṙedé w Frankfurcże, jo jomu też nėtk w Erfurcże jene
dżėcżo wumṙewo, ha wóſche toho też mandżelſka cżezczé zkhoṙewa. Winé
doſcż, zo chcze knajṁenſchomu na khwilu mėr mėcż. — Na te waſchṅo pak
budże też zkerſcho zjednaṅo ƀez Bramborſkej ha Rakuſkej mȯżne. — Z
bramborſkim kralom zjenoſcżeni nėmſczé wėrchojo tola czéle podarmo w
Barliṅe zromadżeni ṅebėchu. Wutżinili ſu tam dwoje: jich ſtroniſke
zjenoſcżeṅo (Union) woſtaṅe wobſtejo; — chczeidża pak też pżi tém wot
Rakuſkej powowaném kongreſu nėmſkich wėrchow w Frankfurcże dżėl bracż. —
Dokelż pak ſo Bramborſki wobara zwolicż, zo bó Rakuſka pżi tém
pżedſédſtwo ẇedwa — chcze Rakuſka też to padnécż dacż. Jene druhe nowiné
pak chczéchu zaſé ẇedżecż, zo ma hrabja Thun, zaſtuṗer Rakuſkeje wo
Frankfurcże, tu porutżnoſcż: żanoho kraja zaſtuṗeŕa pżipuſchcżicż, kiż
wo nėkajkim druhim ſtroniſkim zẇazku ſteji. (To bȯ wſchėch w Barliṅe
zromadżenéch ha Bramborſkoho ſamoho też teṙchiwo.) Dérbimó pėkné
wotcżaknécż, żto budże ſo ſtacż.

Pżi frankſurtſkim zbėżku moṙenomu generolej Awerswaldej każ też tém pżi
tém padṅeném bramb. wojakam, budże bramb. wójſko ṙané wopomnik ſtajicż
dacż.

Z Franczowſkej. Zakoṅjſki natżiſk kṅeżerſtwa, pżez kotréż chczeidża
dotalne czéle ſwobodne prawo wuzwoleṅa pżikrotſicż, jo zawoſnu haru ƀez
ludow natżiniw; tżim ẇaczé, wėſcżiſcho ſo zda, zo budża zapȯſwanczé za
to woſwacż. — Kṅeżerſtwo jo na wſcho pżihotuwane. Wulka mnohoſcż wójſka
jo do Pariza powowana, wſchė móżne wójnſke potṙebé ſu nawożene. —

Z Rakuſkej nitżo dale ṅeſwóſchimo, hatż zo jo ſo khejżor do Trieſta
podaw, ha wſchudżom jara tżeſcżwané ha witané bow. — Z Italſkej też
nitżo ważne ṅezhonichmó. Turinſki arczébiſkop wſchém próſtwam ha rożeṅam
napżecżo kruté woſtańe na ſwojim pucżu. Kṅeżerſtwo k pżikwadej rozé, zo
budże wſchéch czérkwinſkich wėrchow do jaſtwa téknécż dacż, kiż ſo ji
zṗecżicż zważa, ṅejo pak hiżcżen ſwoje rożeṅo wuẇeſcż ſebi wėriwo.

Griechiſka hara z Jandżelſkej jo zkȯntżena; Grichiſka pwacżi nėkotre ſto
tawſénté ha ma heẇak nėkotre milioné żkodé. Zo Jandżelſka pżecżiwo
żadaṅam Franczowſkeje nėtk cżezczé domapótanu Griechiſku hiżcżen też
żtrafuẇe, jo zaſé francz. pżedſédu roznėwawo ha wón jo ze ſwojimi
miniſtrami wobzanknéw, z Jandżelſkej nitżo ẇaczé tżinicż mėcż, ha
ſwojoho zapóſwancza z Londona dom powowaw. To móże zaſé jow nėżto
naſtacż.

Wo Warſchaẇe ſo jara na pżikhad ruſén<pb n="155"/>ſkoho khejżora
pżihotuẇeja. Wón chcze każ rėka, jow też jedén kongres ewropſkich
wėrchow powowacż ha ſo z nimi wuradżecż. Zo bȯchu luboſcż k naſchomu
kralej zaſé kuſk poſwabili, bėchu dreżdżanſke nowiné ha druhe jim ruṅa
zmȯſlene nėdém tu póẇeſcż pżińeſli, zo tam naſch ſachſénſki kral też
póṅdże.

Najnowſche. Pruſki kral jo zaṅdżenu ſṙedu w ſṁertném ſtraſchi pobów. Wón
chczéſche ſo ṁenujczé z kralownu na żelezniczé do Sanſouzija podacż.
Hako bėſchtaj na dwórniſchcżo (Bahnhof) pżiſchwoj, ſtupi kralowna
najpṙedé do woza ha kral dżėſche hnédom za ṅej. Hako wón pak na te
zkhodżenki poſtupi, kiż ſu dla lėpſchoho pokrocżeṅa do wozow natwaṙene,
da wucżiżcża ſo ze zromadżenoho luda tżwojek w uniformi artillerije,
pżibliżi ſo hatż na 3 krocżelje, wucżeże piſtolu ha tſėli na krala. W
tém ſamém wokomikṅeṅu ſta ſo pak pżez Boże dopużcżeṅo, zo ſo kral na tém
druhim zkhodżeṅku wobſuné ha ſo toho dla jedén bók zkhili. Na tajke
waſchṅo tṙechi joho ta wutſelena kulka do ruki mėſto toho, zo bé joho
rune ſṙedż cżėwa tṙechiwa. Kral padże adjutantej, kiż za nim dżėſche, do
rukow, druzé pżiſkotżichu ha doẇedżechu joho dó jſtwé. Dokelż tam hnédom
żadén lėkar ṅebė, dha zhubi kral ẇele kreje, tola bó taſama potom
zaſtajena ha wot lėkaṙow wupraẇene, zo ta rana dale ſtraſchna ṅejo. Tuta
poẇeſcż wulku radoſcż rozſchėri. Bez tém bė ſo lud do toho tſėleṙa daw
ha budżiſche joho ſnadż zabiw, hdé budżichu joho policzajo ṅewutorhnéli.
Wón rėka Czefeloge, jo z Wetzlara, ſtojeſche hatż do lonſcheje nazému
pola artillerije ha bė ſo ſtaiṅe pżez ſwojo ṅezpokojne ha dżiwne waſchṅa
wuznaṁeṅaw. Wón bó pżez kommando wojakow do jaſtwa ẇedżené.

Kral pak jėdżiſche pozdżiſcho z kralownu, na kotrejeż raṁo bė ſo
zlehnéw, zaſé do kralowſkoho hrodu ha bó wot luda, kotréż wſchitke haſé
pelṅeſche, z wulkim juſkaṅom ha z woſobnej radoſcżu witané.

Ze Serbow.

Z Czwanknowa. Zaṅdżené tédżen bėch w Czwanknoẇe ha podach ſo też na
tamné jara ṙané kėrchow. Wón jo ṙané żtėriróżkaté kraſṅe wudébene, zo
tam jedén jenoj radé woſtaṅe. K mojomu zpodżiwaṅu widżach pak kėrchow z
dwojej muṙu wobdaté ha khėtré kruch wonkowneje powalené. Na moje
praſcheṅo dȯſtach zcżéhuwacze wotmojeṅo. Tón huſki blak ſreidż muṙow ſu
poṙebniſchcża za téch, kiż ſu ſebi ſami żiẇeṅo wzali. Wondaṅo bėſche
jedén zamóſlené kupcz też ſo ſam moriw ha bó tam zaṙebané. Joho
pſchecżeljo, ludżo z nowiſchoho tżaſa, ṅechachu tajke zaſtarſke wuṁeṅena
cżerṗecż, dokelż na ṅich ṅepoſkachu, naſta pżez nich zbėżk, woni podachu
ſo won, zpotżinachu wonkownu muṙu powalecż, ha dokelż żadén z wonka muṙe
ṅeſṁe ṙebané bócż, nadżachu ſo, zo budże potém cżėwo zaſé wuṙebane, ha
do khėrchowa nucz pżeṙebane. Hale wulka ẇetſchina mėſchtżanſkich zahori
ſo pżez to, wuhna muṙe=powaleṙow ha wſchitko woſta pżi ſtarėm, jenoj ta
muṙa dérbi hiżcżen wobnoẇena bȯcż.

Z Tſelan (Strehla pola Budéſchina). Pola nas zmėjemó ſkoro nėżto czéle
nowo. Jow twari ſo ṁenujcżé lėtne dżiwadwo ha budża tu kekliju hracż. Za
Serbow?

Z Ledżborecz. Tón ṅezbożomné M. kiż ſwoju żonu zarazé, ha cżekné, jo
nėtkoj namkané. Pola Linkecz kuṗele ṅedaloko Dreżdżan ſu joho morwoho z
Hubja cżahnéli. O bezbożné nėw.

Z Wóſakeje. Tón dobré pżecżel, kiż wo poſlenim tżiſẇe Jutnitżki z
naſcheje wſé dopiſuwaſche, ſo tola praẇe doſcż rozladuwaw ṅejo, dokelż
jena Jutnitżka ſo tam tola namaka.

Ze Zdėṙa. Poſleṅa Jutnitżka nam ẇeſku z ṁenom Waſk pokhwaleſche. Ja
wſchak ju ṅeznaju, chczu pak tam w krȯtkim poladacż hicż hatż wſcho tak
jo, każ bė wopiſane. To pak tola też wėm, tajka ẇes każ naſcha wo
Serbach ẇaczé <pb n="156"/>ṅejo. Ja nitżo ṅepraju wot kraſneje
wokownoſcże wot lėzkow ha hajkow — ha rebitżkow — anicz wot naſchich
hatow — wot tachanſkoho hrodu — wot ṙaneje czérkwitżki wo nim — wot
bożich ſwużbow — wot ſchule — a t d. naſcha ẇes ma też podzemſke
pokwadé. Ṁenujczé wo ſtaréch tżaſach ſu Serbja wo naſchej wokownoſcżi
wulke poṙebniſchcża mėli. Stari dżėdojo ſu nam póẇedali, zo ſu tu hiżon
też wſchelkizné namkali ha bȯznadno tam hiżcżen ważne wėczé czja. Dże
macże tajku ẇes wo Serbach?!

Z Wuha. Zandżena ſṙeda jo wėſcżi nėhdżeżkuliż wulke ṅezbożo pżiṅeſwa —
też pola nas pokazachu ſo krupé. — Bohu dżak, zo mnohe ṅepadachu. Każ
ſwȯſchimó, jo ſo bóſnadno teſamo ṅeẇedro zezadé Zolercza wuſépnéwo ha ſu
tam krupé wulku żkodu natżinili. Bóh zwarnuj naſchu Wuiczu też dale.

Z Wóſporka: na tſecżim dṅu ſẇatkow bė tudé pola k. W. tſeleṅo ze
wſchelakimi kraſnémi ha zpodżiwnémi ha czébńenémi kuſkami ẇeſele
wotdżerżane.

Zbėrki.

* Wo Wiṅe wukhadża wſchėdṅe 39 nowinow; ƀez nimi dwej dwaj krótż za
dżeṅ. Wo czéwéch rakuſkich krajach pak jo 229 nowinom; — wot téch ſu 102
politiſke — 127 nicz politiſke. Po rétżach, wo kotréchż ſo tżiſcża ſu
120 nėmſke — 58 ſwoẇanſke — 38 italſte — 2 romaniſke ha 11 wuherſke. —

* Znate jo, zo jo Jandżelſka powna zelezniczow. Kak ẇele zeṁe pak jo pżi
tém na romadu zwozenej, móże ſebi jedén pomoſlicż, déż ſwóſchi, żtoż jo
tam jedén wulitżiw; ṁenujczé, zo bȯ ſo wot zeṁe kiż jo ſo pżi jenej 112
mil dowhej zelezniczé nawozécż dérbjawa, khėtra żcżeżka kowoko czéwoho
ſwėta powożicż hodżiwa.

* Tydż. Now. piſaja z jenéch jandżelſkich zcżėhuwacze: wo mėſcże
Manſcheſtri jo jedén tkalcz maſchinu wunamkaw, na kotreiż ſo kholowé ha
ſukṅe hnėdom czéle hotowo tkaja, tak zo ſo nicz te najṁenſche na nich
ſchicż ṅetṙeba. Bėda krawczam!

Pżikwad, kak maja ſo zrozemliwe liſté piſacż.

Huſto ſo ludzo wobcżcżuja, zo wutżeni ludżo tak rétża ha piſaja, zo jim
zrozemicż ṅemóżeſch. Zo to pżeczé wėrno ṅej, wutżi nas ſcżėhowaczé liſt,
kotréż pżed nėkotrémi lėtami jedén jara deṙe wuwutżené żtudenta ſwojimaj
ſtarſchimaj, kotrejż hewak ẇele ńerozeṁeſchtaj, piſaſche. Liſt bė tȯn:

Luboj ſtarſchej!

Dżens póndżelu ẇetżor Wamaj piſam; jutſe wutoru rano póndże poſow
(bótha) z Prahi; ſṙedu na ẇetżor dóſtaṅetaj mȯj liſt, — ha tu zhonitaj,
zo ſṁercżnuzṅe ṗeṅeze tṙebam. Żtwórtk rano móżetaj mi je póſwacż; jolizo
pak je ṗatk na ẇetżor nimam, pȯndu ſobotu rano zahe pżed mėſto ha ſkotżu
do Móldawó.

W Prazé póndżelu ẇetżor.

Waju

poſwuſchné ſén

N. N.

Z Budéſchina. Każ ruṅe ſwóſchimó, jo jedén rejżomnik z Barlina poẇeſtwa
ſobupżiṅeſw, zo jo pruſki kral wo prawdże wumṙew, dokelż bė kulka, wot
kotrejż tṙechené, jėdojta bȯwa. Hejzo jo wėrno?!

Nawėżki.

Pżeṁeṅeṅo wobodleṅa.

Wſchitkim kńeżim każ też wſchėm burſkim ludżom tżiṅu k ẇedżeṅu, zo ẇacz
wo Halſtroẇe, dżejż bėch 9 lėt, nejſém hale wot 13. meje wo Swiṅarni
pola klóżtera bódlu ha proſchu wutrobṅe wſchėch: ṁe ha moju ſwójbu
ṅewopuſchcżicż. Ja dżėwam wſchė żkȯrṅe ha tżrije, każ je kóżdé żada.

Jakub Korla Melczer,

mėſchcżan ha miżtr w Halſtroẇe;

bódli nėtk w Swińarni.

Jutſe za tédżen, hako ṅedżelu 2. junija zmėje budéſke ſerbſke towarſtwo
zhromadżiznu, ẇetżor woſémich na ſchuli. K. k.

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb n="157"/>

Tżiſwo 22. 1. dżen junija. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Z Barlina. Nowiné ſu wſchė powne wot wobſchėrnéch wopiſaṅow napada
bramb. krala na barlinſkim dwórniſchcżu. Mó ſmó te najważniſche poſleni
krȯtż z krótka ſobudżėlili ha mamó jenoj tu tedém ſobudżėlenu pȯẇeſcż
wot ſṁercże krala za wopatżnu wuznacż, każ dha ju też hako tajku, to
rėka: hako ṅewėſtu haj na žane waſchṅo na wėru jara zpodobnu ſobudżėlili
bėchmó. Ẇelejaczé namaka ſo kral praẇe deṙe ha wſchėdne póẇeſcże lėkaṙow
ſu jara zpokojne. Lėkar Böhm, kiż pżi ṅezbożu ruṅe pola dwórniſchcża
nimojėdżeſche, bė pṙeni k kralej na pomocz powowané. Wón ſwoje
zpodżiwaṅo wupraji, zo jo rana tak jara ńeſtraſchna. „Nó, mėṅeſche kral
na to żortliẇe, ja dṙe budu na poſledku ’hżcżen ſo dżakuwacż dérbecż, zo
jo ſo tak deṙe radżiwo.“ — Ẇele ſo poẇeda wot wotpoladaṅa ha winé tutoho
ṅezbożnoho ſkutka. Mó dérbimȯ hako ṅeſtroniſczé zmóſleni ſo wſchoho
rozſudżeṅa zdżerżecż, dójż ṅebudże pżepȯtaṅo nam teſamo ſkerſcho móżne
tżinicż. Nėkotſi praẇa, zo jo Zefeloge bwudné tżwojek ƀez ſtrowoho
rozoma; ha dopokazaja to z joho rétżow, po kotréchż ſo wȯn za wunamkaṙa
tſelnoho procha (pulvera) dżerżi — ha za wobſédżeṙa krajinow wo czuzej
zemi a t. d. — Druzé pak zaſé mėṅa, zo tomu nidé tak ṅejo, dokelż jo
Zefeloge dowhi tżas ſo na piſtolu tſeleṅo zwutżowaw — zo jo wón ſebi na
paṗeṙanéch ſchajbach pżez wſchelake ſmużki horni tel tżwójetżoho cżėwa
woznaṁeṅaw, ha ruṅe wutrobu z tſelbu tṙechicż ſo próczuwaw, żtoż jo ſo
jomu jara poṙedko ṅeradżiwo — zo żno jo wȯn tédżen dowho na dwȯrniſchcżo
khodżiw ha na pżileżnoſcż, ſwȯj ṅeſkutk wuẇeſcż, wakaw; wſcho to pak
tajki tżwojek nidé ṅetżini, kiż ſwojoho rozoma nima. Wón ẇeleẇaczé,
praja cżilej dale, wo zjenoſcżeṅu ſteji z druhimi kralowſkimi
ṅepżecżelami ha jo pżez nich ha wot nich k tomu waƀené bow. — Każ ſo
poẇeda, jo pżed dlėſchim tżaſom jandżelſkej wóſchnoſcżi k wuſchomaj
pżiſchwo, zo maja wėſcżi ludżo te ṅezbóżne wotpoladaṅo, bramborſkoho
krala ha rakuſkoho khejżora z pucża rumwacż. Bramborſki kral pak to
kedżbu ṅemėjeſche. Nėtk pak pżepokazané, zo traż telej napominaṅo ƀez
winé ṅejo, jo wón zmolom pżez dalokopis khejżorej k ẇedżeṅu tżiniw, zo
mo ſo na kedżbu bracż.

Nowo pruſke nowiné piſaja: 25. meje rano jo na nimale 40 wſchelakich
blakach policzija domó ſobuſtawow dżėwacżerſkich towarſtwow ṅenadżiczé
<pb n="158"/>pżepótawa. Zcżėwki toho bėchu jara ważne; każ ſo póẇeda, ſu
paṗeré namkali, kiż dopokazaja, zo dozpowne ha deṙezaṙadwane zjenoſcżeṅa
dżėwacżeṙow ƀez ſobu ha z wukrajom wobſteja, ha jich wotpoladaṅa
politiſke ſu. Tohodla ſu ſo też zmolom tute ha wſchitke druhe tajke
towarſtwa zakazali. — Dale z Barlina piſaja wo wſchitkich czérkẇach ſu
ſo rano 26. meje boże ſwużbé dżerżeli k dżakej za wumóżeṅo naſchoho
krala. Mėſchtżanſke zaſtojnſtwa bėchu ſo wo czérkwi ſẇ. Mikwawſcha
zeſchli, dżeiż ſo woni ze ſwojich kenczlow romadże w ſwużbnej draſcże
podachu. Stawé kralowſkoho dwora bėchu wſchiczé k dżėlbraṅu
pżeproſcheni; hale woni bėchu ſo z tém wuzamojeli, zo jo wo témſamém
tżaſu w hrodowoj khapawczé w Scharlottenburk wot ſwojej majeſtoſcże boża
ſwużba pżipojėdżena, na kotrejż budża dżėl bracż. Tohodla widżeſche
jedén wo czérkwi ſẇ. Mikwawſcha jenoj zaſtojnſtwa mėſta ha policzije ha
nėkotréch wȯſchich krajnéch zaſtojnikow. Miniſtrojo ſo w tachantſkej
czérkwi zromadżichu. Wſchitke czérkẇe bėchu ſélṅe wopotane. Duchowni
wužichu tónlej ſẇedżen dżaka wſchudżom hako zamós na tu ſo wſchudżom
pżeczé bóle wuſchėṙaczu ṅewėru pokazwacż, kotraż jo koreṅ wſchoho
towarſchnoho ha politiſkoho zahubeṅa. — Tónlej ṙané pżikwad zcżėhuwachu
nimale wſchė mėſta, ha też wėſcżi wſé pruſkoho kraja. — Ż ẇaczé blakow
ſu też deputaczije do Barlina pżiſchli, joho majeſtoſcżi ſwoju luboſcż
ha ſwėru, ha wobżarwaṅo zrudnoho podawka wozjeẇicż. Wſchudżom wupraji ſo
jenak wulke zadſpėcżo tajkeje zwóſcże. —

Bramborſki préncz jo ſo do Warſchawó podaw, dżeiż budże ſo na kȯnczu
tutoho mėſacza też rakuſki miniſter Schwarczėnberg namakacż, zo bȯchu ſo
tam z ruſénſkim khejżorom wo wėczach nėmſkich należnoſcżow zradżuwali

Z Wina. Tak ṁenuwani nėmſko=katholſczé ſu Miniſterej duchownſtwa ha
ſchulow piſmo z podpiſmami ſobuſtawow pżepodali. Woni wo témſamém
wozjeẇa ſwoje wėréwuznacżo ha proſcha, zo bóchu pżez jedén wukaz za
czérkwinſke towarſtwo zpóznacżi bȯli.

Na 22. meje potṙechi khejżora zkródka po wrócżeṅu z Trieſta dó Wina
ṅezbożo. Déż bėſche wón ṁenujczé ze ſwojej macżeṙu, z arczwójwodżinu
Sophiju ſo do woza ſénéw, zo bó do hrodu jėw, ſpóſchachu ſo koṅe. K
wilkomu zbożu pak woni be wſcheje żkodé z woza wuzkocżichu ha zpȯſchiwu
pżaw bó nėkotre krocżele dale zdżerżané ha jenoj wóz trochu wobzkodżené.
(To ſo też huſto ṅeradżi.)

Ḃamż jo wuṙadnoho wotpóſwanoho do Trieſta póſwaw; zo bó khejżoṙſkej
majeſtoſcżi pżi zkwadnoſcżi joho pżebówaṅa wo témlej mėſcże wo ṁeṅe ſẇ.
wȯtcza zbożo pżaw, ha za tu krutu ha ſélnu z druhimi mócznarſtwami
wopokazanu pomocz k wobkrucżeṅu bamużowoh knejſtwa; każ też za tón wo
ſwojich krajach katholſkej wėṙe daṙené żkit najnutérniſchi dżak
wuprajiw. Khejżor mėjeſche na tém doſtojném kṅeżu wulke ſpodobaṅo ha
wupraji ſwoju najẇetſchu ẇeſowoſcż na kedżbliwoſcżi ſẇ. wȯtcza; da jomu
liſt na bamuża ſobu, joho ſamoho pak wudebi wón z ṙadom zelezneje kroné.

Ze Salezburka 23. meje. Naſch kardinal ha biſkop wėrch Schwarczenberg jo
pżez piſmo ſẇ. wȯtcza wot 30 haperleje karcze=biſkopej w Prazé ha
primaſej Tżėſkeje poſtajené. Mó joho jara ṅeradé zhubimó, ha pżejemó
Tżėſkim wſchė zbożo tajkomu kraſnomu czérkwinſkomu wėrchej.

Z Prahi. Wo naſchej wokownoſcżi jo Kolera z nowa zaſé zakadżecż
zpotżawa. Nicz jenoj nowo wſé ſu wot neje natékṅene, hale też tam, dżeiż
jo hiżon pṙedé junkrótż bowa, jo znowa zaſé wudériwa. — Z Prahi dale też
tu za powſchitkomne ludowo zbożo jara ẇeſelaczu pȯẇeſcż ſwȯſchimó, zo
budżetaj dwej ratarſkej wutżerni za tżėſke kraje <pb n="159"/>zawożenej.
Jena pod wóſchim zaṙadwaṅu hrabje Francza Thuna wo Teſchen. —

Te wo krajiṅe Tirol zhromadżene rakuſke wȯjſko jo 40,000 mużi ſélne, ma
5000 koni ha 60 wulkich tſélbow.

Z Mnichowa, (München) piſaja, zo je tam wóſchnoſcż prėdaṙa tak
ṁenuwaneje nėmſkokatholſkeje woſadé 27. meje rano jatoho wzawa ha joho
ze ſwojimi paṗerami pżed ſwój ſud ẇedwa; po zkóntżeṅu tohoſamoho bó wȯn
do khódé tékṅené. —

Ze Zardinſkeje zhonimȯ, zo jo też Arczébiſkop wot Saſari ſwojoho
zṗedżeṅa dla pżecżiwo zakonej miniſtera Sikardi jaté. — Jednaṅa
pżiſahanczow wo zkórżbi pżecżiwo turinſkomu arczebiſkopej Franzoni ſu ſo
20. ṁeje zapotżeli.

Z Warſchawȯ 25. ṁeje. Wtżora ẇetżor ſtaj ruſénſki khejżor ha préncz
Konſtantin do naſchoho mėſta pżiſchwoj z wulkej tżeſcżu powitanej. —

Z. Czwikawó, 27. meje. Wtżora ẇetżor bėchu wo pow hodżiné wotlejżanej wé
Bokwa w kortżṁe wulke puki, kiż ſo, żtoż jo jara k wobżarowaṅu z
kreẇepżelécżom zkóntżichu. Napżecżo nėkotrém wojakam jow lejżaczoho
wȯjſka bėchu ſo rewaṙo ha rewarki tameje kortżmȯ hiżon pżed nėkotrémi
ṅedżelemi, każ ſo poẇeda, jara ṅėlubozṅe zadżerżeli. Tzora bėchu tam
zaſé herczé, ha też wojaczé bėchu ſo tam mnozé zeſchli ha chczéchu ſobu
rewacż. Hale doṁaczé rewarſczé hoſcżo bėchu z kortżmaṙom pżezjene
pſchiſtup k rejam pżez mėru powóſchili. Ha dokelż wojaczé ṅechachu ẇacz
dacż, hatż heẇak pwacżili bėchu, tami pak jich za to pżipużcżicż
ṅechachu, bėchu bórzé w kuli. Tola każ ſo poẇeda ṅepwacżachu puki tak
jara pżitomném hoſcżam, hatż ẇeleẇacz kortżmarej ſamomu; kiż dṙe, dokelż
bėſche ſo zpodé jenoho jara nizkoho woża ſkhowaw, z módrém wokom
woteṅdże; na ſwojich wėczach jo pak żkodu mėw. Pżetoż wokna, żklenczé,
duṙe, lódki, z jeném ſwowom wſchitko, żtoż wojaczé wot delnoho ſchoſa
hatż na hȯbju, dżeż joho wſchudżom pótali hale namakali ṅeƀechu,
nadeṅdżechu, bó rozbite ha rozwamane.

Hatżruniſch bėchu nėt poprawém puki w kortżmi nutska, jo tola jedén
dżėwacżeṙ, wėſté Mónk, kiż bėſche z cżipnoſcże ze ſwojej ṅeẇeſtu, pola
kotrejeż wón pżebówaſche, k kortżṁe na 30—40 krotżel ſo pżibliżiw, tak
cżeſczé raṅené, zo móżeſche lėdém na te blizko leiżane kubwo dȯncż,
dżeiż ſwoje żiẇeṅo wo krótkim dȯkoṅa. Zjawṅe ſo poẇeda, zo jo jedén pėżk
z kortżmó pżibeiżaw ha joho tak raṅiw. Pżepótaṅo cżėwa jo dṙe nėt
dopokazawo, zo jo ṁenowané Mȯnk wóſche kolena dwaj czólaj huboku ranu
mėw, ha na wukraẇeṅo wumṙew, hale na żane waſchṅo tajka ṅejo, kotraż
mȯhwa z teſakom habȯ z bajonnettom nabita bócż. Czéwa wėcz jo ſudniſtwu
pżepodata, kotreż jo z czivil ha wojerſkoho zṁeſchane. — Też z Lipſka
ſwȯſchimȯ, zo ſu ſebi wojaczé khėtṙe z turnaṙami do woſow pżiſchli, ha
ſo trochu pżedżėwali. —

Ze Serbow.

Z Wȯſokej pola Kaṁencza. Schibakecz ṁichaw ha joho pżecżel prajeſchtaj w
20 tżiſẇe Jutnitżki, zo budżetaj junkrótż ſerbſkej rétże dla na nas
pżiṅcż — ha mėnitaj, zo ſo Jutnitżka ha Tédżenſke Ṅowiné pola nas
netżitatej. Wo tém pak ſtaj ſo jara zmoliwoj ha pżichodṅe ṅech ſo lėṗe
wobhonitaj, déż chcżetaj nėżto zjawnoſcżi pżepodacż. Mo mamó jich tak
ẇele, zo mȯżetaj wonej woboj ſobu tżitacż. — Serbſki pak hiżcżen zaboli
ṅejſmó; tola ſmó Bohu dżakwano też tak ẇele nėmſki nawuknéli, zo, déż ſo
nas Nėmcz (kiż jo tola też tżwojek) do Wojerecz wopraſcha, mó jomu
wotmojicż ha pucż pokazacż mȯżemó. —

Żtó bó radé póẇeſcże ze Serbow ṅetżitaw. Redakczija bó je radé dawawa,
dé bé jeno pilniſcho dopiſé doſtawuwa. — Tola „dobra wėcz chcze dobru
khwilu.“ Hiżon dawno naſch dobré pżecżel ſerbſku Wużiczu mėri, ha joho
rozladnoſcżi <pb n="160"/>mó dowėrimȯ, zo budże wón praẇe ṙane ha dowhe
poẇeſcże „ze Serbow“ pżiṅeſcż. Dé bó tola bórzé pżiſchow.

Bwȯſkaṅo, hrimaṅo, milinéhracżo.

Pżi wopiſaṅu dalokopiſa (telegrafa) wo 15. tżiſle naſchej Jutnitżki bė
też rétż wo miliṅe habȯ elektriczé. Wȯ ſcże tam hiżon tak trochu
ſwóſcheli, żto po prawém milina (elektricza) jo. Elektritżnoſcż jo wėſta
ṅewidżomna ſamotnoſcż wėſtéch wėczow, kotruż (każ nėdże cżopwotu) jenoż
z wėſtéch tżinkow habó ſkutkow zpóznawamó. Wſchė wėczé ṅejſu jenak
cżopwo; tak jo k pż. tżwojetża ruka cżopliſcha, hatż kruch ſnėha.
Wozṁeſch kruch ſnéha do ruki, tu dżėli ſo cżopwota ruki ſnėhej ſobu, ha
wȯn roztaje. Ruṅeż tak ma ſo też z elektritżnémi wėczami; wſchė ṅejſu
jenak elektritżne. Pżindże nėtk jena bóle elektritżna wėcz z jenej
druhej mėṅe elektritżnej romadu, tu dżėli ta na prėṅa tutej druhej ſwoju
elektriczu ſobu. Pomóſcże ſebi praẇe cżopwo khachle ha zémnoh ſnėhowoh
muża. Wó ṅetṙebacże tutoh muża ruṅe za khachle ſadżicż; bórṅe też ṗecż
krotżeli wot khachli bów, budże tola roztacż. Hlejcże cżopwota dżėli ſo
wot jenej wėczé druhej ſobu, bȯrńe ſo też woboj wėczé ṅedótkawoj. Ruṅeż
tak dżėli ſo też milina’ wot jenej wėczé druhej ſobu, bórṅe ſo woboj
ṅedótkawoj. Tola tu mamȯ na to ha tamo woßeƀe zpomnicż. Pomóſlcże ſebi
moſaznu kulu, kotraż jo na żklentżanej nozé ha praẇe powna miliné;
pomȯſlcże ſebi druhu moſaznu kulku, nėżto ṁenſchu ha z moſazném
dżerżadwom, ha kotraż żanu milinu nima: tu mȯżecże ſebi tutu druhu kulku
do ruki wzacż ha ſo z ṅej k tamoj ẇetſchej elektritżnej kuli
pżibliżowacż. Déż budżetaj woboj blizko doſcż k ſebi, budže milina z
ẇetſchej elektritżnej kule na ṁenſchu nicz elektritżnu pżeſkakwacż ha to
tomu ṙecz wo mawóch żkritżkach. Tute pżeſkakwaṅo żkritżkow tżini mawó
praſkot ha déż jo cżma, ſu teſamo tżiſcże ſwėtwo. Tu macże czéwo
bwóſkaṅo, hrimaṅo ha też to, żtoż ṙekṅemó „milina hraje.“ Ṁenujczé też
mrótżele ſu jara elektritżne, woſeƀe tajke tżorne, deſchcżowo mrótżele.
Tola pak nimaja wſchė jenak ẇele miliné wo ſebi; déż potajkim w powėtſe
romadu pżindu, pżeſkakuje milina z jenej mrótżele do druhej ha to wo
wulkich żkrach. Tajka ſwėtwa żkra, kotraż z jenej bóle elektritżnej do
jenej mėṅe elektritżnej mrótżele pżeſkotži, jo to, żtoż mó bwȯſk
ṁenujemȯ. Bwóſk jo tedom najſwėtliſchi, déż jo nócz habó déż jo wſcho
tak praẇe zacżehṅene ha zacżṁene; wodṅo, déż jo bȯle ſwėtwe, joho tak
widżecż nej, pżetoż ſwóntżne ſwėtwo poṁenſchi druhe ſwėtwo. (Tak też
ſwėcza wodṅo ẇele ſwétwa wot ſo ṅedawa, ha dreẇane ſchwablitżki
[Schwefelhölzchen] ſu noczé tżiſcże ſwėtwo, déż ſo jich kónczow
dótkṅeſch, wodṅo nicz.) Tak dṙe ſcże nėtkoj zrozemili, żto bwóſk jo, ha
kak bwȯſkaṅo naſtaṅe.

Hiżon hoṙeka bó zpomṅene, zo pżeſkakwaṅo elektritżnéch żkritżkow mawó
praſkot tżini. Też to ſtaṅe ſo wo mrótżelach. Déż z jenej mrȯtżele do
druhej tajka wulka elektritżna żkra (bwóſk) pżeſkotżi, dha to też jara
praſṅe.

Tute praſṅeńo habó déṙeṅo tżini wo mrȯtżelach, każ nėdżen wutſeleṅo
(Schuß) wo ſkawojtéch horach, ẇelekrótżné zwuk (Echo) ha wulki praſkot.
Tutón mnohi zwuk, kotréż déṙeṅo habó praſṅeṅo elektritżneje żkrė wo
mrȯtżelach tżini, jo to, żtoż hrimaṅo ṁenujemó. Ruṅeż każ zwuk wutſeleṅa
w horach pżecz dale ha dale bėżi, tak ſo też hrimaṅo wo mrótżelach pak
wot nas zdaluje, pak ſo k nam pżibliżuje, za tém hatż mrȯtżele ſteja To
jo woſeƀe k mėrkwaṅu, zo ſo pżi bwȯſkṅeṅu jenoż jedén praſk (Knall)
ſtaṅe, ha zo tȯn druhi <pb n="161"/>praſkot nitżo druhe ṅej, hatż jenoż
lute zwuki tamoh prėṅoh. Dé dha ſo tutón praſk ſtaṅe? Ruṅe w témſamém
wokomikṅeṅu, déż elektritżna żkra pżeſkotżi, déż ſo zabwȯſka. Tola wó
budżecże ṙecz: „mó dżén bwóſk pṙedé widżimȯ hatż hrimaṅo zaſwóſchimó.“
To jo wėrno, ha ma ſo taklej. Déż ſo nėhdże nėkajke ſwėtwo habȯ nėkajka
ſwėcza zaſwėcżi, tṙeba wona, déż jo daloko, nėkotré tżas (to ſo wė, zo
jara krótki tżas), pṙedé hatż k naſchimaj wotżomaj pżindże. Ruńeż tak
też tṙeba zénk, déż nėhdże naſtaṅe, nėkotru khwilu, pṙedé hatż k
naſchimaj wuſchomaj dóṅdże. Tola déż woboj, ſwėtwo ha zénk, pżirunaſch,
dha jo ſwėtwo ẇele ſpėſchniſche ha rutżiſche, hatż zénk, t. r. zénk
tṙeba dȯjżto ẇaczé tżaſa hatż ſwėtwo, déż mataj wobej tȯnſamé pucż
tżinicż.

Potajkim widżimó bwóſk prėdė hatż hrimaṅo zaſwȯſchimó, hatżruniż ſtaj
bwȯſk ha zahrimaczé praſk w témſamém wokomikṅeṅu. Wó budżecże to deṙe
nutswidżecż, déż na nėżto zpomṅu. Déż hrimaṅo jara daloko ſteji, traje
wot zabwóſkaṅa hatż k zahrimaṅu dójdé; déż pak jo hrimaṅo jara blizko,
tu ſcżėhuje zahrimaṅo praẇe khėtſe za bwóſkom; dokelż tu tón pucż,
kotréż mataj bwóſk ha hrimaṅo tżinicż, tak dowhi ṅejo, ha hrimaṅo ſo mów
ṙecz tak ẇele za bwȯſkom ṅezakomdżi. Każ pżi bwóſkaṅu ha hrimaṅu, tak jo
tez pżi tſeleṅu. Déż ſé wot toho, kotréż wutſeli, jara zdalené, widżiſch
ſwėczu ẇele pṙedé, hatż ſamo praſṅeṅo wuſwȯſchiſch, hatżruniż jo woboje
w témſamém wokomikṅeṅu. Tak, lubi tżitaṙo, budżecże nėtk ẇedżecż, żto
hrimaṅo jo, ha kak ſo ſtaṅe.

Hiżcże na to chczemó zpomnicż, żtoż ṙekṅemó: „milina hraje“
(Wetterleuchten). Tuto je najbóle ẇetżor na neƀeſach widżecż, déż jo
wodṅo jara cżopwo ha dużno bówo. Tute „miliné hracżo“ ṅejo nitżo druhe,
hatż jara daloke bwóſkaṅo, tak daloke, zo hrimaṅa ſwóſchecż bócż ṅemóże.
Drudé pak jo tute „miliné hracżo“ też kus hinajſche, hatż bwóſkaṅo.
Ṁenujczé milina jo też pódla, tola wona ruńewon wo tajkich wulkich
żkrach z jenej wulkej mrótżele do druhej ṅepżeſkakuje, każ pżi hrimaczém
bwóſkaṅu, hale wona jenoż tak bȯle rozpużcżena w powėtſe z jenoh blaka
(dżeż jo jej ẇele) do druhoh (dżeż jo jej mėṅe) pżebėhṅe, bez toh zo bó
praſnėwa.

Potajkim ſmó tu zhonili, żto bwóſkaṅo, hrimaṅo ha miliné hracżo po
prawém jo. Duſchṅe budże, déż też hiżcże ſwóſchimȯ, żto boże ṅeẇedro jo,
ha kak mȯże ſo tżwojek ſam z bożej pomoczu na wſchelake waſchṅo pżed nim
zakitacż. Tola rum naſchej Jutnitżki to dżens ẇacz ṅedowola, duż
pżichodṅe wo tém dale. —

♣Słowjanskje narodne wašnja.♠

♣(Dalewjedźenje)♠

♣Skoro wšitcy kwasni hosćo su w komorje přitomni, kaž tež „družički“,
kotrež družba wo njewěstu takhlej prosyé dyrbi: Česne nadobne ha pócćiwe
družički, zdwórliwje was prošu, zo byšće njewěsćje wot tudy zomnu wuńć
lubje připušćili, — dokjelž je k tomu wulka přičina, kotraž tež wam
tajna njebudźe — zo bych ju před jejneho nana k požohnowanju postawić
móhł.“ Potom wjedźe njewěstu dójstwu k nanej, kiž ze swojej mańdźelskjej
ha zewšimi hosćimi srjedź jstwy stejo na přistupjenje swojej dźowćički
čaka, zoby ji swoje požohnowanje k tomuhlej wažnom skutkjej wudźělił.
Družba přiwjedźe njewěstu za ruku hač k nanej ha prawi: „Mi wosobnje,
luby nano, popřane je, tuhlej předewšěmi česćenymi hosćimi na to
spomnić, kak rjana ha khwalobna wěc to je, zo sće wo wašu dźówku, <pb
n="162"/>česnu njewěstu, wot jeje mólčkosćje sem wšu mȯžnu starosć ha
kjedźbliwosć měł. Ha prošu was, zo byšće mi ju sam ze swojeju rukow
wudał, zo bych ju k wěrwanju z tymhlej česnym młodźencom dowjedł. Přitym
was sobu prošu, so byšće z luboj maćerju swoje wótcowskje ha — (k maćeri
so wobroćo) — maćerne požohnowanje tymhlemaj přichodnymaj mandźelskimaj
po khřesćijanskim khwalobnym wašnju wudźělił, a jej jenož na krótki čas
k duchownomu požohnowanju wot sebje pušćił.“♠

♣Nawožeń a njewěsta tu před swojimaj staršimaj poklaknjetaj, kotrejž
woběmaj rucy na hłowu połožiwši jej žohnwjetaj, načož wonej stanywši
swojimaj staršimaj so podźakwajo, ruku hubičkwjetaj. Njewěsta wotstupi k
swojim bratram ha sotram, zo by so z nimi rozdźěliła. Wšo to stanje so
na wažne ha přihódne wašnje, tak zo wšitcy, tež hosćo, so zrědka
płakanja zdźerža.♠

♣Nawoženja ṗo dóstatym požohnowanju na stronu stupi. Nětk přindźe
„družička“ na běłym talerju rjane rubiško njeso, we kotrymž zawalena je
połłohća dołha rozmarinowa hałžka, z pozłotkom polepjena, ha z huskimi
čerwjenymi módrymi ha běłymi banćikami wobwita. Na tehlej rjane tři
słowjanskje barwy, ż kotrymiž so wjesny lud hdźež jenož móžno debi, so
tež při prěnim wudebjenju nawoženje njezabudźe. Přistupiwši družička
powita přitomnych: „Budź khwaleń Jezus Krystus! witam was wšitkich, zo
by was było sto ha pjećdźesat, ja chcu wam wšitkim po rubišku ha po
hałžcy dać.“ Potom jducy k nawoženi praša so joho:♠

♣„Was pak česny nawoženja so ja prašam, prjedy hač wam rubiško z
hałžičku podam, što je wam lubše, rubiško hałžička, haby česna
njewěsta?“ Načož, hdyž nawoženja wotmolwił je: „„wšo hromadźje““ —
rjeknje wona bližje k njemu přistupjo: „Tak so mi česny nawoženja
lubiće, zo wotemnje wšo hromadźje wozmjeće, tu maće rubiško a we rubišku
hałžičku, budźće połny lubosćje ha zawostaṅće do smjerćje. Bóh daj wam
zbožje, ha mi hišćen lěpše. Wy pak hercy mi wótřje zapiskajće ha wy
„družba“ zomnu k rejam pójće; ja was njeprošu na jednu reju ani na dwě,
halje wot wječora hac do ranja, budźe to waša chwała.“♠

♣Hercy póčnu hraċ, družička z družbu rejwje, alje jen tři króć wokoł,
potom družička hnědom wotběhnje a přinjese kaž prjedy nawoženi, tak tež
nětk družbje podomne rubiško a rózmarinowu hałžku, kotruž sej wón, runje
kaž nawoženja, na kłobuk přiwjaza; woboj mataj na kłobucy dwoji dołhi
bant ha wulkje seklje, najbólje čerwjene aby módre, kotrež z rubiškom a
z hałžku nawoženjej njewjesta, družbje pak družička kupi. Rubiška
dostanjetaj tež pohońčej, kiž nawoženju ze štyrjomi kónimi přiwjezłoj
staj, jimaj poda so tež wjetša rózmarinowa hałžka hač drulim hosćom,
kóždy pak, njech je muž aby žona. dóstanje mału hałžičku. Dudakjej so
čerwjeny banćik na dudki a hudakjej na huslje přiwježe.♠

♣Hdyž je to wšo nimo, hotuja so k wěrwanju, do prědka hercy, za nimi
njewjesta z družbu, družička z nawoženju, ha wostatni kwasarjo w
čródźje, stajnje pak mužowje wosebje, a žony za mužemi; jeli cyrkeẃ
daloko, jědu z wozami; njewjesta cyły puć płače.♠

<pb n="163"/>

♣Tuhlej budźe so tež něšto wo drasćje přispomnić hodźeć, kaž so we
tamnej krajinje nosy, dokjelž jenož při tajkichlej česnych
přiležnosćach, kaž na kwasach, pokaže so tasama njezměšana we swojej
narodnej čistosći. Hewjak tež tu hižno lud, bohužel! cuzu drastu na so
poẃšeć póčnje, při tajkich česnych. přiležnosćach pak je so narodny
woblek předewšim přemjenjenjom wobkhował, ha to we tajkjej pyšje a
krasy, kaž ju zrědka hdźje druhdźje namkamy.♠

♣Njewjesta ducy kwěrwanju nima ničo na hłowje hježli někotre do włosow
zaplećene banćiki, kaž družička. Wšě druhje žónskje maja khapy („čepec“
mjenwanė) — ha to dwoje, potom hač žadna swobodna aby wudana je, tak zo
na prěnje pohladnjenje kóždeje staw na jeje khapje („čepcu“) spóznaċ
móžeš. Holcy noša khapu kulwatu, běłu, prědku z běłymi cankami
wobrubjenu, a zo by lépje na hłowje sedźała, ma zady wulkje seklje z
bantow (kiž tu „kalunki“ rěkaja) 7 aby 9 palcow šěrokich a přez tři
łóhćje dołhich, kotrež na kȯncu rjenje wušiwane su.♠

♣Khapa žonow rozeznawa so jenož přez to, zo tež prědku z huzkim banćikom
přećehnjena je, a zady sekle z „kalunkom“ wjelje krótše ma, hewjak staj
wobej jednajkjej. Při druhich přiležnosćach, kaž hdyž njedźelu kjemši
du, maja žónskje přez khapu hišćje drohje wušiwane běłe rubišča wodźete,
kiž woni „plenu“ mjenuja, ha na kotrymiž sebi přemnoho zaležeć dadźa!
Kóžda jenož za tym žedźi, zo by lěpje wušiwanu „plenu“ měć móhła hač wšě
druhje kiž je widźeła. A njezrědka rozhněwataj so dwě towaršcy jenož
tohodla, zo jedna njemóhła tak rjanu „plenu“ měć kaž druha.♠

♣(Přichodnje dalje.)♠

Zbėrki.

* Z Peſta w Wuherſkej zcżėhuwaczé pżikwad wozjeẇa, kak ſo tam ſudżi.
Jedén cżėſla z Peſta poda ſo do horṅeje krajiné po nėkotréch nuzṅe
trėbnéch dżėwacżeṙow. Na dompucżu pżijėdże wón pżez jenu ſchwabſku ẇes,
hatż nahẇe ſo ſélne „ſtój!“ jomu pżiwowa. Cżėſla duczé ſwoju tſélbu
naſtaji, ha joho towarſch piſtolu z woza wutſeli. Rubeżniczé tak ſkoku
cżeknéchu, zo jedén ſwoju cżapku (mėczu) zhubi. Cżėſla ju zbėné ha
wobzankné, czéwé podawk wo ſchwabſkej wſé (Wuheṙȯ ha jużni Swoẇeṅo
Nėmczow Schwabow ṁenuẇedża.) wȯſchnoſcżi pżepodacż. Po wulkej próczė bó
ſudnik ze zpaṅa wubudżené — hatż wón cżapku wulada, prajeſche wȯn: toho
ṅeduſchnika chczemȯ duczé zpóznacż. Ze zpodżiwaṅom, kak bó tomu mudromu
mużej to mȯżno bowo, chczéſche cżėſla wotżaknécż. — Sudnik poda ſo wot
tżródé burow zcżėhuwanė na pucż. „Dże dha pocżehṅemó?“ wopraſcha ſo
cżėſla cżipné „No! dóſta wotmojeṅo, dże heẇak hatż k naſchej ſtarej
Lizė; to jo naſcha wėchcżerka — ta wſcho wė ha znaje.“ Mȯ pżiſtupichmó k
ṅej; wona tżiṅeſche ſwȯj hokuspokus ha pod wicżom wſchėch ſtawow
wupraji: „cżi pṙeni tſjo, kiż jutſe rano pżez ẇes pȯndu, ſu cżi
paduſchi.“ (Cżėſla jėdżiſche ſṁejo dom.) — Buṙo cżakachu z czépami ha
widwami na raṅo; ha lej żtéṙo ſo pżibliżuẇeja. Nėtk z moczu na nich! —
Krawéch ha ṙaṅenéch jich pżed ſudné ſtow pżiẇedżechu, dżeż mȯżachu jenoj
z tém dopokazaṅom, zo ſu pżeczė żtėṙo ha żeni tſjo romadże bȯli,
dalſchomu pżezcżėhaṅu wuncż ha bóchu ẇeſowi, zo do mėrnej kwódė
pżindżechu. Bėz tém cżakaſche cżėſla w Peſcże na nuzṅe tṙeb<pb
n="164"/>néch dżėwacżeṙow, kiż bėchu jomu zahe rano pżincż ſlubili. Po
krótkim wobhoṅeṅu ſo pokaza, zo cżi bozė ludżo, kiż bėchu zahe rano na
dżėwo kwatali, wo ſchwabſkej wſė pżed ſudom lejża.

§ Wo keklerni mėſta Venedig dawachu wóndaṅo żtutżku z napiſmom „ſwėta
poteṗeṅo“. Noah twari ſwój kachcż, zromadżi wo nim wſchelaku zwėrinu ha
wotjėdże pżi poſledku. Wulke ṅeẇedro ha deſchcż naſtaṅe ha tepi wſcho,
żtoż żiẇeṅo ma na ſwėcże. Lud ha zkȯt pżed wotżami wo keklerni
pżitomnėch kȯncz beru, kotſiż ſo jara na tém ẇeſelja. Hatż pak ṙad
zahubeṅa też na lawa pżindże, wuzbenė ſo czéwė pżitomné lud z wulkej
haru ha wowaſche: mó nidé ṅecżerpimȯ, zo bó law zahinéw! (Law jo
ṁenujczė znaṁo jich mėſtżanſkoho wopona). Ta hara ṅepżeſta, dójż Noah
ṅepżindże, ha lawa z wodé ṅewutżeże.

* Wele jandżelſkich próznikow, dokelż domach żanu haru ha revolucziju
nimaja, podawaja ſo do Pariza, dokelż ſo nadżijeja, zo budże tam wo
krótkim tżaſu wulki ṅemėr naſtacż. — Cżi bónadno ṅeẇedża, zo
Franczowſczé żanéch prȯznéch pżiladowaṙow ṅecżerṗa.

§§ Żtóż chcze radé ẇedżecż, żto Soczialismus ha Komunismus jo, tomu
porutżimó k tżitaṅu kniżki z napiſom: „Was iſt eigentlich Socialismus
und Comunismus und was bezweckt dieſe Parthei? wudate wot Petermanna;
Waimaṙe pola Vogta.

Jedėn wojak bėſche wo kraju ṅepżecżela noczé wo jenej wſé. — Rano cżehṅe
dale ha wozṁe ſebi kruwu z rȯdże ſobu. Pola ſwojoho wóſchoho
wobzkorżené, zamoja ſo z tém: zo jo jomu bur kruwitżku dariw. — Żto dha
bur mėṅeſche, hatż tebi kruwu daſche? wopraſche ſo wȯſchk? „J nȯ, wón
jara pwakaſche, wotmoji wėrné wojak.

§ Khatedralſka czérkej wo Sevilla jo najẇetża w Żpanſkej, ha pódla
tejeſameje jo tórm wot 350 ſtowpow wóſokoſcże, kotréż jo z nutſka tak
twaṙené, zo móže jedén hatż do joho wėrcha (Spitze) hoṙe na koṅu jėcż!
Tajki tȯrm dérbeli w Kuloẇe mėcż, dha bóchu tam praje pruhu na koṅach
jėzdżicż móli!

Nawėżki.

Tȯn kup mojoho w Hȯrkach pola Worklecz lejżaczoho pola wot 215 ruthow
pżez piwarcza Schowtu z Worklecz jo z 24. dṅu meje zpadnéw. Pżichodnu
wutoru 4. junija dopowdṅa dżeſacżich budże teſamo pola korcżmaṙa Ṗecża w
Hórkach z nowa pżedawane; na tżoż lubozṅe pżeproſé

Michaw Horeng

z Radwoṙa.

Jutſe ẇetżor woſémich zmėje budéſke ſerbſke czérkwinſke towarſtwo
zhromadżiznu na ſchuli.

K k.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcż Wȯſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżizna. Pwacżizna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 15 2 7 1/2 2 13 1/2 Woka 2 12 1/2 2 7 1/2 2 10

Pżeṅcza 4 13 1/2 3 27 1/2 4 7 1/2 Jahwé 4 27 1/2 4 20 4 25

Jecżmeṅ 1 27 1/2 1 22 1/2 1 25 Heduſchka 2 22 1/2 2 10 2 17 1/2

Wȯws 1 15 1 7 1/2 1 10 Bėrné — 25 — 20 — 22 1/2

Róch 2 15 2 10 2 12 1/2 K. butré — 11 1/2 — 10 — 11

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb n="165"/>

Tżiſwo 23. 8. dżeṅ junija. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Wozjeweṅo.

Dokelż tej po provizoriſkim wólbném zakoṅu wot 15. nov. 1848 wuzwolenej
komoṙe ſo rozpużcżicż dérbeſchtej, da jo Kralowſka Majeſtoſcż wobzankwa,
te po §. 61 rc. wuſtawſkeje liſcżiné wot 4. ſept. 1831 wobſtejacze ſtawé
w témſamém zeſtajeṅu, w kotrémż bėchu k wuṙadnomu ſejmej lėta 1848
zromadżene, k wuradżeṅu ha k wujednaṅu nowoho wȯlbnoho zakoṅa ha
nėkotréch druhich, za krajne lėpſche nuznéch należnoſcżow k poṙadnomu
ſejmej k 1. juliju t. l. do Dreżdżan powowacż.

W Dreżdżanach 3. junija 1850.

Zromadne miniſterſtwo

♣Dr.♠ Pſchinſki. z frieſen.

Wukaz

towarſtwo ha zhromadżizné naſtupaczé.

(Wucżah.)

§. 17. K zawożeṅu towaṙſtwow dowolnoſcże tṙeba ṅejo. §. 18. Kȯżde
towarſtwo, kiż ſo wo zjawne należnoſcże ſtara, dérbi wuſtawki ſpiſacż.
Prėdkſtojerſtwo tajkoho towarſtwa ma joho zawożeṅo, joho ṁeno,
prėdkſtojerſtwo ha druhich wuzwolenéch zaſtojnikow, wotpoladaṅo,
wuſtawki, toho ruṅa też wſchitke pozdżiſche pżemėṅeṅa najdlėhe w 3 dṅach
wot zawożeṅa towaṙſtwa habo wot téch pżemėṅenow litżene, policzajſkomu
zaſtojnſtwu wozjewicż, jomn też hewak na praſcheṅo wotmolẇeṅo dacż.

Hiżom wobſtejacze towarſtwa maja tute wozjeweṅo hatż do 21. junija
pżepodacż. §. 20. Ṅejſu zromadżizné towaṙſtwa hiżom do prėdka po tżaſu
ha mėſtnoſcżi pżez wuſtawki poſtaẇene habȯ wȯſchnoſcżi zromadne
wozjeẇene, da ma ſo wot prėdkſtojeṙa kóżda zromadżizna k najṁenſchomu 24
hodżinow pżed jeje zapotżeṅom policzajſkomu zaſtojnſtwu wozjewicż.
Toſamo pwacżi wot zromadżiznow, kotreż ſo w druhim tżaſu ha na druhim
mėſcże, hatż bó do prėdka poſtaẇene, dżerża. §. 21. Jenoż ſamoſtatni
(diſpoſiczionſczé kmani) ſmėdża na towaṙſtwach dżėl bracż. §. 23.
Towaṙſtwa kotréchż wotpoladaṅo na zjawne należnoſcże dżo (politiſke t.)
ṅeſmėdża hako ƀez ſobu zẇazane zjenocżeṅſtwo wuſtupicż, pobotżne
towarſtwa zawożecż, habo z druhimi towarſtwami do zjenocżeṅſtwa ſtupicż,
dokelż towarſtwo haklen k tomu prawo dóſtaṅe, déż jo wot ſtata
wobtẇer<pb n="166"/>dżene. §. 24. Towaṙſtwa kiż pżecżiwo tutej zakazni
ſkutkuja, maja ſo wot policzije rozẇazacż. Też ṅejſu jenož prėdkſtejeṙo
ha piſmaẇedżeṙo, hale też wſchitczé ſobuſtawé, kiż na tajkej
pżecżiwnoſcżi dżėl wzachu, tohodla zamolwicżi h. t. d.

Swėtne podawki.

Sakſka. Poſleni tédżeṅ ṅejo ƀez ważnéch podawkow wotejſchow. Bez tajkimi
prėṅe mėſto wobkhowa rozẇazaṅo dreżdżanſkoho ſejma. Hatż runiż ſo ta
wėcz ṅemóżna ṅezdaſche, da dṙe ſebi ſkoro nichtón mȯſliw ṅejo, zo jo
taſama tak blizko, ha duż jo też kóżdomu ṅenadżiczé pżiſchwa, każ bwóſk
z jaſnéch ṅebes. Mȯ praſchamó ſo zdobṅe najpṙedé: „Kajke winé ſu
miniſterſtwo k tutej ważnej krotżelihnawe? Wone wozjewi teſame ha praji:
zo jo ẇetſchina ſejma wujednaṅu téch najważniſchich praſcheni napżecżo
ſtawa, zo ſu nėkotre ważne zakoṅe nuzne, kotréchż dla miniſterſtwo z
tajkim ſejmom ṅebé pżez jene pżincż mohwo, zo ṅechatej komoṙe k nowomu
dowej ſwoju dowolnoſcz dacż ha t. h. Miniſterſtwo wupraji te
pżeſwėdſeṅo, zo z tajkim ſejmom kiż jo po provizoriſkim wólbném zakoṅu
wuzwolené, ṅemóże zbożomṅe zkutkuwacż, ha kral jo tohodla krajne ſtawé
wot lėta 1848 powowaw, zo bó z nimi nowȯ trajaczé (definitivné) wólbné
zakon poſtajiw, ha też nėkotre druhe nuzne należnoſcże wobſanknéw. Ta
najważniſcha wina powowaṅu tutoho ſejma zda ſo ta bócż, zo ſo
miniſterſtwo wot ńoho ſkerſcho k pożtżeṅu nowėch 16 millionow dowolnoſcż
dóſtacż nadżije. Mó pżiſtajicż ńetṙebamó, zo powowaṅo ſtaroho ſejma jara
wſchelakim rozſudżeṅam podleżi. Oppoſiczia dżerżi to za pżeſtuṗeṅo
krajneje wuſtawu, ha mėni, zo dérbi ſo miniſterſtwo tohodla wobſkorżicż;
miniſterialſka ſtrona ſpóznaje tulej krotżel za nuſnu ha zakonſku. —
Nicz ṁeṅe ṅeſpokojnoſcże jo też tón wukaz wubudżiw, kiż towaṙſtwa ha
zromadżizné naſtupa, ha wot kotrohoż ſmó hoṙeka te najważniſche
paragrafé ſobudżėlili. Kóżdé ſpȯznaje, zo jo pżez ṅon tak ṁenowane prawo
ſwobodnoho zjenocżeṅa jara pżitſihane. Też naſche zjenocżene ſerbſke
towaṙſtwa ṅeſmėdża ẇaczé pod hwownėm towaṙſtwom zjenocżene woſtacż, hale
ma nėtko kȯżde ſamo za ſo ſtacż.

Dale ma ſo ſpomnicż zo jo też ſwobodné cżiżcż do wużſchich mezow
pokazané, pżez to, zo jo krajſkim direkcziam do moczé date, żkódne
tżiſwa tżaſopiſow precż wzacż, ha déż ſo to tſi krȯtż ſtawo jo, tżaſopis
habó nowiné czéle zakazacż. —

Wobleżenſki ſtaw w Dreżdżanach ha wokolnoſcżi jo wuzbėhṅené.

Kral jo wużiſkej hypothekſkej banczė wobtwerdżeṅo ha też tu dowolnoſcż
daw, zo ſmė za 50,000 tl. banknotow wudacż. —

Pola mėſtatżka Pegawė ſu ƀez ſakſonſkimi jėznėmi ha pruſkimi wojakami
puki bóli. (To ſcheri.)

Pruſka. Zefeloga jo w krutém pżepȯtaṅu, tola jo wſchėdṅe bóle widżecż,
zo jo tón muż wrȯtnė. Też w Hannoverſkej ſu jenoho pżimnéli, kiż jo z
Londona pżijėw, wulki nóż pżi ſebi ẇedw, ha na praſcheṅo „tżohodla
pucżuje“ wotmoẇiw, zo chcze kralow zkónczowacż. Wón jo na pucżu do
Barlina bów, zo bó tam zapotżaw. Też tutón tżwoẇek jo wrȯtné. — Też do
kralowſkoho rodu Roſenſteina pola Stuttgarta w Würtembergſkej jo ſo
jedén wrȯtné wobrońené nuts dobówaw.

W Pruſkej ſo wſchitko żawoſṅe k wȯjṅe hotuje. Wójſka cżahaja romadu, ha
twerdżizné ſo poṙedżeja ha ze wſchėm nuzném wobſtaraja. Tak na pż.
Erfurt jara z khwatkom wobrońeja, ha wo<pb n="167"/>kowo Weißenfelſa
dėrbi lėhwo za 60,000 mużi poſtaẇene bócż. Pruſki kral chcze k
najṁeṅſchomu hotowȯ ſtacż, dérbjawo=li k wȯjne z Rakuſkej pżincż. —

Wot Warſchawſkich konferenczow, kiż bȯchu ƀez ruſowſkim khejżorom ha
wotpoſwanémaj Rakuſkeje ha Pruſkeje, ṁenujczé pruſkim prénczom ha
miniſtrom Schwarczenbargom, dżerżane zhonimó tak ẇele, zo jo ſo
Mikwawſch pżecżiwo wójṅe wuprajiw, ha tomu ze ſwojim ṅepżecżelſtwom
rozéw, kiż budże najpṙedé teſak cżahacż. Pruſczé ſu jara z tém ſpokojom,
zo czar jich unioṅe habo zjenocżeṅſtwu z nėkotrémi wėrchami napżecżo
ṅeſtupa. —

Też w Pruſkej ſu nowe wukazé pżiſchli, kiż ſwobodné cżiżcż do wuzkich
ṁezow zapokazaja. Każ wróczſwawſke nowiné mėṅa budże nėtk hóṙe, hatż jo
do mėrcza 1848 bȯwo. Tak zlė tola nidé nicz, każ na Hayti. Tamniſchi
khėżor Suluk da ṁenujczé jenoho ſpiſaṙa, kiż bė nowe kniżki pżecżiwo
ṅomu ha joho mandżelſkej zjawnoſcżi pżepadaw, do waṙaczeje ſmowé
cżiſnécż.

Pżemȯſné (induſtriſki) wukwad w Lipſku.

Tżohodla ſo to tla lėtſa wokowo Sẇatkow ludżo ze wſchėch kónczow do
Lipſka hoṅachu, żto tam tla tajke dżiwne bėſche k woladaṅu? „Pżemóſné
wukwad! Żto to jo? budże ſo tȯn habó tamón praſchecż. Ja chczu cżi to
prajicż. Pżemóſné wukwad w Lipſku wobſtejeſche z najṙeṅſchich pwodow
tżwojecżeje wuſchiknoſcże, z najwuberniſchich dżėwow ze wſchėch nėmſkich
krajow. Wele ṅedżel bėchu tudé w Lipſku tute dżėwa ha nowo wunamkaṅa w
ṙaném wilkim twaṙeṅu wukwadżene ha rozeſtajene, tak, zo mȯżeſche ſebi je
kóżdé za tuni ṗeṅez wobladacż ha ſo na kraſnej póſchi téch wſchelakich
wėczow zradowacż ha ſo na mudroſcżi ha na wuſchiknoſcżi tżwojetżoho
rozoma zpodżiwacż. Dokelż pak ſnano żadén wot was, khiba kṅezaj
zapȯſwanczaj Czéż ha Jėzorka tu kraſnoſcż tudé ſam ze ſwojimaj wotżomaj
widżiw ṅejo, dha chczu wam tola te najważniſche wėczé trochu wopiſacż,
zo bȯſchcże tola ẇedżili, żto jo po prawém w Lipſku k woladaṅu bówo.
Wſchitko wam na drobne rozpiſacż ha dopȯẇedacż ṅemȯżu, hewak mȯhw czéwe
kniżki wot teje wėczé piſacż. Mó dżemó romadże do toho wilkoho twaṙeṅa,
dżeż ſu te wėczé wukwadżene. To jo tak ṁenowana „czentralſka hala“,
haklej zandżene lėto zawożena, hiżcże pak nicz czéle dotwaṙena. Jow ſebi
za żtéri ſlėborné mawé billet kupimȯ ha potom dżomó be wſchoho ſtracha
po jeném ſkhodże hoṙe ha pżindżemó do prėnej jſtwó, dżeż wſchelake
pżedżena, czworné, żidu, womu ha wuwóchlowane dżėwa woladamó. Ladaj jow
leża 40 paſmow cżenkoho pżedżena, kiż romadżje jenoż jedén jenitżki lut
waża, teſamo je jena mawa 12 lėt ſtara holcza z Königshaina pżadwa. W
druhej jſtwi nas wſchelake ṙeṅe zeſtajane ſwėczé, deṙe woṅacze módwa,
drohe wolije, wuberne barbé ha bwȯſkotate kréſtallje zẇeſela, jow maſch
też pruhi wſchelakich żitow ha dróbneje muki. Tudé jo nėżto za kuṙeṙow,
ṁenujczé czigaré habó kuṙawki, bleſcha wina pódla też ṅepobrachné. Ladaj
jowlej maſch lipſchcżanſku kathȯlſku czérkej z czokora tak ṙeṅe
wudżėwanu, zo bó najródſjo do ṅeje zajſchow, ṅebȯ tak móltżka bȯwa.
Kajke tamlej ṙane króné wot kréſtalla ſteja ha jow mawo ſwetżatka wot
ſchokoladé! Tola pȯj dale do tſecżej jſtwé. Jow ſteja wſchelake wėczé
wot blacha, ſwėtżniki, lampé ha kofejowe talerki wot blacha, do kotréchż
ſu wſchelake ṙane znaṁeżka ha różicżki wot perlmutterow zaſadżane. W
żtwȯrtej ha ṗatej jſtwi namakamó drohe tżaſniki, kiż na zcżėnach wokowo
wiſaja, pȯrczelinowe ſchalki, khané, znaṁeṅa ha wſchelake ſwetżatka,
wſcho z <pb n="168"/>pórczelina. Ladaj tamlej na zcżėṅe wiſa tajki ṙané
wobraz (Bild) tón jo na blach molowané, oh kajke lubozne bezwotża tla
tej ṙanej holtżczé matej. Żadén dżiw, zo jo ſo do neju też naſch
wużitżan ſtudenta k. S. zalubowaw. Nėtko dżomȯ do ſcheſtej ſtwé. Oh kak
ṙane ſchalki, taleṙe, żklenczé, nopażki, hornétżki ha karantżki jow
wuladam. Jowlej lejżi ṗetżené hójb. Ach, wón jo jenoż z pórczelina tak
khumżtṅe wudżėwané. Tu ſteji mawa leſna żónka z tajkim bėwém ſchleẇerkom
ha laj też tón ſchleẇerk jo wot pȯrczelina ha tola ſebi najpṙedé
mȯſlach, zo jo wot żidé. Pżez ſedmu jſtwu trochu khėtſé dżomó, wſchak tu
dale nitżo ṅejo, hatż żklenczé do wóknow, żklentżane karané ha toho
ruṅa. Wo woſmej ſtjwi wſchelake pżiprawa widżimó, wahi ha żelezne
inſtrumenté, kotreż tṙebacż ṅewėmó, jeno tón tżaſnik tamhlej na zcżéne
chczéw mėcż, kiż czéwo lėto za ſobu dżo ha ſo jeno kóżde nowo lėto
nacżahnécż tṙeba. Żto eż tola tżaſnik pwacżi? 120 toleṙow. To nitżo za
nas ṅejo, pójmȯ do dżeẇateje jſtwé. Ladaj jenoż pżecżelo, kajke ſu jow
zwote ha ſlėborne tżaſniki, kajke lėkarſke inſtrumenté, nożiczé,
khlėchcże, johwé ha noże, zo móhw ſo nabojecż, déż wopomniſch, zo lėkaṙo
tute wėczé wſchitko pola tżwȯjetżich khoroſcżow nawożuja ha z nimi
tżwójetże cżėwa pżepótuja. Ladaj jow maſch tſi piwé, z kotrémiż woni
khrome nohi pṙetż rėzaja ha tamlej ſteja zeṗeradwa habó kréki wot
ſchponſkoho zcżina, po kotréchż móżeſch potom khodżicż, hdéż ſé nohu
wotbów, habȯ ṅecha ſo cżi to, da maſch tamlej kożanu nohu z ṗerami,
kotruż mȯżeſch ſo wobucż ha nichtón ṅebudże widżicż, zo maſch kupnu nohu
Tola mó dale do dżeſateje jſtwé dżomó ha widżimó tudé ṙane wókna z
ṙanémi wobwukami ha z ṙanémi żklenczami, na kotreż ſu ṙane różitżki ha
ptatżki ha rodé molwane. Żto ſebi móſliſch, zo jowhlej te najṙeṅſche
wȯkno khożtuje? 575 toleṙow, to domach pola was khėżku ha polo za to
dȯſtaṅeſch! Oh kak ṙané jowlej jedén klavėr ſtoji ha kak ṙeṅe ſo na nim
piſka. Haj, wȯn też 500 toleṙ pwacżi. Tamlej ſtoji jedén khanapej za 32
toleṙow, kiż ſo rózno rozcżehne, déż ſo na ṅón lehneſch, tam zaſo kraſne
khamoré ha ſtólczé, kiż ſo tak bwóſkotaja, zo mȯzeſch ſo w nich widżecż,
każ w żpihelu. Jow maſch guitarru za 34 toleṙow, harmoniku za 25 toleṙ,
tȯla pȯj dale, mó pżindżemȯ do wilkeje zale, kiż jo powna pwatow,
rubiżkow, zawėżkow, ſchawlow, woṁanéch ha żidżanéch wėczow, hotowéch
kholowow, laczow, ſukṅow ha toho ruṅa. Tamlej widżiſch damaſt ſ Wużicz
ze Schunowa, jow tkane pwaté, tam zaſé ze zwotémi ha ſlėbornémi
rȯżitżkami pżepżedżene rubé, té ſo naladacż ṅemóżeſch ha déż ſé po
czéwej zali wokowo pokhodżiw, dha bó najradſjo zaſé wot prėdka zapotżaw,
hale to ṅeṅdżo, dale dérbiſch, po ſkhodżi hoṙe ha maſch tżinicż, zo ſebi
hiżcże te druhe wėczé wobladaſch, pżetoż hatż dotal ſé lėdom żtwȯrté
dżėl widżiw. Té ſé ſnano zpróczné ha bȯ ſo radé ſénéw, tżakaj, hatż po
ſkhodżi hoṙe pżindżemó, tam bajerſke piwo pżedawaja. Mó dżomó nimo
wilkoho tȯrmowoho tżaſnika, kiż tam wiſa, dżeiż ſo ſkhód hoṙe wije. Té
ſo dżiwaſch, zo tónlej wilki tżaſnik też minuté pokazuje ha zo ſo kóżdé
raz mawe koleſko wobẇertṅe ha zażkrėtżi, déż jo zaſo minuta wotbeżawa.
Tola po ſkhodże hoṙe! W prėnej jſtwi namakaſch żeleſné kabat, kajkimż ſu
nėdé récżeṙo khodżili; wſchelake korbiki ha wot witkow wite wėczé tudé
twoju kedżbliwoſcż na ſo ſcżahnu ha tohodla dale na te wſchelake
dżėcżacze hré, kiż ſu jow też wuſtajene, ṅekedżbujeſch hale khwataſch
wele bóle do druhej ſtwé, dżeż blida, ſtȯlczé, wawki ha druhi do domu
nuzné napoṙadk nadeṅdżeſch. Jowlej maſch tſi blida, kanapej, ſwėtżnik ha
nė<pb n="169"/>kotre ſtȯlczé, kiż ſu wot jeleṅaczoho rohu dżėwane ha
hromadże 500 tolerow khożtuja. To bó nėżto taklej za hajnika bȯwo. Te
blida ha ſtólczé ſu jara wuſchikṅe z roha wudżėwane ha na mėſto nohow
widżiſch wilke rohi ſtaréch jelenow.

(Pżichodṅe dale.)

Ze Serbow.

W Budéſchiṅe 8. junija. Mó ſmó w naſchej Jutnitżczé ṅekotre dopiſé, kiż
ṁejuſtajeṅo naſtupaja, wozjewili. Hatżruṅeż bėchmȯ pżeſwėdſeni, zo
nichtȯn z naſchoho tżitarſtwa pżecżiwo tutomu ſtaromu ſerbſkomu waſchṅu
nitżo nima, da ſmó tola też jedén tajki naſtawk dóſtali, kiż ſo jara
hȯrczé pżecżiwo tomu wupraji. Tónſamón jo wina, zo hiżcżen ſo jedén
krȯcż k tutej wėczé wrȯcżimó ha ju bliże rozpomnimȯ. Mó nimamȯ, każ
naſch pżecżel S. w R. ṁejuſtajeṅo za żane ſmėſchne habó dżėcżacze
waſchṅo, mó dżerżimó to ẇele ſkerſcho za nėżto pżiſtojne ha khwalobne.
Déż jo nalėtne ſwóntżko ſnėhowu pwachtu naſchich polow roztawo, ha zémnu
ſkoru naſchich wukow rozwamawo, déż ſo wſchitke hona w nowej kraſnoſcżi
zébolja, ha bwóżcżata ṙanoſcż nas wſchudżom wita dżeż poſtupimó, z jeném
ſwowom, déż najreṅſchi wſchėch mėſaczow, kwėtkojta meja pſchindże, dha
roztaje też tżwojetża wutroba, ha zémſka ſkora padṅe wot ṅeje. Też wona
tżuje nowe żiẇeṅo, ha ẇeſeli ſo. Ha tuta ẇeſowoſcż khwali toho, kiż jo
to wſchitko tak reṅe ztżiniw, haj wona jo dżakowné khėrluſch za joho
dobroté. Dérbjaw nėtk nėchtón naſchej ſerbſkej mwodoſcżi to za zwo mėcż,
déż też wona ſwoju ẇeſowoſcż na tutém raném tżaſu, na tutém horeſtawaṅu
nataré wopokaza, pżez to, zo ṙane zelene, ze żidżanémi rubiżkami,
bantami ha pozwotkom wudeƀene meje ſtaja, ha ſebi pódla zarejẇe. Wo
tutém waſchṅu, kiż bė biżom zaſtarſku pola Serbow wużiwane, ṅeda ſo ani
nėżto dżėcżacze ani ṅepżiſtojne namakacż. Prėcż dṙe ſo ṅeda, zo jo w
pṙedawſchim tżaſu ẇele ṅeduſchnoſcżow pȯdla ſo ſtawo, zo ſu k. pż. meju
na czuzéch gruntach kranéli, zo jo jena ẇes tej druhej meju podrubacż
pótawa, zo ſu ſo pżi tém huſto bili ha druhe tajke ṅeſkutki. Toho pak ſo
w nėtſiſchim tżaſu wot naſcheje ſerbſke mwodoſcże bojecż ṅetṙebamó. Ṅech
ſo tohodla pżeczé ſpėwa:

Zelena ta meja

Serbſka leſna reja

Kiwa k ranom ẇeſelu

Duż hotuj ſo té ṙane holtżo,

Hotuj ſo na rejku

Z pachowom na trawniku.

§. Ze ſakſkich delan. Déż bėch zaṅdżenu ṅedżelu Jutnitżku ha Tydż. Now.
pżetżitaw, potża ſo ṁe moja mandżelſka taklej praſchecż: M. —, ṅeſteji
dha tam nidże nitżo, déh’ bdże w ſmetżketżanſkej Kuṗeli konczert? Ja
wotmojich na to: Nė, wot toh’ tu nitżo ſpowṅene ṅejo; to budże ſnadż
haklej za tédżeń. Déż pak pżed ẇetżorom budéſchinſke nėmſke nowiné
tżitach, doladach ſo, zo ſém ſo móliw, dokelż tam nawėżt widżach, zo
budże konczert hiżo pżichodnu (nėtk zaṅdżenu) ṅedżelu (2. junija). To ṁe
żawoſṅe ṁerzaſche (ha moju żonu też, dėż ji to prėdktżitach), zo je
ṅejſém pṙedé zhoniw, dokelż bėchmoj tam tola też na tajkim ẇeſelu radė
ſobu dżėl brawoj! Taklej móże ſo traż hiżcże ẇaczé Serbam hicż, kotſiż,
każ ja, najpṙedé Jutnitżku ha Tydż. Nowiny, ha ẇele pozdżiſcho haklej
nėmſke nowiné tżitaju, habȯ budéſch. nėmſke traż czéle nicż, każ moj
pżecżel k. B. — Toho dla dowolimó ſebi na k. Beṅſcha najpodwolniſchu
prȯſtwu ſtajicż: „wón chczéw tak dobré bȯcż, ha pżichodne tajke ha druhe
ẇeſela, kotreż chcze ſwojim hoſcżam pżihotowacż, nam Serbam tola też
pżez naſchej dwej ſerbſkej nowiṅe wozjewicż dacż!“ To ſo tela wot k.
Beṅſcha ṅeda móſlicż, zo bó wȯn nam Serbam ṅe<pb n="170"/>chaw na
téchſamėch ſobu dżel bracż dacż! Nė, mó dżeṅ joho hako horliwoho Serba
ha pſchecżela wſchitkich Serbow deṙe znajemó!

§. Z Pola. Ẇele tżitaṙam Jutnitżki budże znate, zo ſo w delnéch
Sulſcheczach (pola Kulowa) ṙana khapawka namaka. Wo tejſamoj ſo też
druhdé kemſche dżerża; déh ha kak huſto ſo to ſtaṅe, nam ha nėkomużkuliż
znate ṅejo. Dhé bóchmó to zhonicż móli, bó nam jara lubo bówo. Żtóż to
wė, ṅech jo tola tak dobré, ha nam pżez Jutnitżku wozjewi, déh ha kak
huſto za lėto ſo w delnéch Sulſcheczach kemſche dżerża, ha hatż ſo tam
też dėh prėduẇe!

§. Z ralbitżanſkeje woſadė. Déż bėſche wo 21. tż. Jutnitżki z Wóſokej
(pola Kaṁencza) piſane, zo ſo tam tola jena Jutnitżka ſobu tżita' tak ṁe
to jara zẇeſeli; toho dla bė mi też lubó, zo bėch ſo wo tém pṙedé moliw.
Déż pak potém tédżeṅ pozdżiſcho zaſé piſachu, zo maju tam tak ẇele
Jutnitżkow ha Tydż. Now., zo mówoj żcże je mój ze Schibakecz Michawom
ſobu tżitacż, tak ſo mi to trochu na ſmėſchk zpodobne bócż zda! Z
wutrobném dżakom mój waſche dobrowolne poſkitżeṅo hoṙe wozẇeṁoj. Mój
budżemoj was, każ hiżo wėſtże, zkoro wopótacż, ha potom budżemoj ſo wot
waſcheje pżecżelnoſcże pżepokazacż, ha też pódla wot toho, zo macże tam
woprawdże tak ẇele ſerbſkich nowinow. — Hale, zo ṅezabódu, hiżcże nėżto.
Déż ſcże wó tak horliwi Serbja, tak jo jich dṙe też wėſcżi praje ẇele
wot was ſobuſtawé „Matżiczé ſerbſkeje!“ Ja nadżiju ſo z wėſtoſcżu zo
budżemoj też tuhdé ze Schibakecz Michawom teſamo wotmojeṅo dȯſtacż, każ
tam pżi Jutnitżkach! — Zkóntżṅe ṅecham zameltżecż, zo jo ſo mi moje
wotpoladaṅo deṙe radżiwo, zo ſém was ṁenujczé pżez ſwȯj wȯndowſchi
naſtawk nawabiw, do Jutnitżki nėżto piſacż; to żcże wó tola pṙedé
tżinili ṅejſcże! Ja pak bėch pżepokazané, zo wó to deṙe móżecże, każ
ſcże to też nėtk zjawṅe dopokazali. Woſtaṅcże też pżichodṅe pėkṅe pżi
tém, ha piſajcże z waſcheje wſė ha wokolnoſcże drudé nėżto do Jutnitżki,
woſobne wot pżiſpoṙeṅa Serbowſtwa pżez pilne tżitaṅo ha pżez pżiſtup k
Matżiczé ſerbſkej!

§. Z Kulowa. Wóndaṅo jėdżech ja do Klóżtéra. Mój putż ṁe ẇedżeſche też
pżez ẇeſku Waſk. Déż ſo k ṅej pżibliżowach, tak ṁe zmolom nuts padże,
kak bė taſama ṅedawno w Jutnitżczé hako jara ṙana, ha — żtoż ſo mi
woſobṅe ſpodobaſche — hako dobra ſerbſka ẇeſka wopiſana. Ja ſebi
móſlach, pżi tej zkwadnoſcżi budżeſch ſo wo wſchitkoho tam nėtk ſam
pżepokazacż mócz. Ha lej! ja namakach tam wo prawdże wſchitko tak, każ
bėch je pṙedé tżitaw! Haj, hiżcżen ẇaczé ſém tam widżaw, żtoż jo ſo mi
wutrobṅe ſpodobawo. Ja wuladach na kóżdém wobȯdleṅu domſke tżiſwo na
ṙanej nowej taféltżczé ze ſerbſkimi barbami! Woſobṅe pak ſo mi luƀeſche
ta kraſna, nowa, czéle pozwotżana Boża martra wo ſrejdż wſé! Wone bȯ też
jara pżiſtojne bówo, déh bóchu nėdżeżkuliż drudże ſẇ. kżiże ha druhe
ſẇetżatka, na kotréchż nitżo ẇaczé ṅewidżiſch, habó kotreż czéle hromadu
padaju, pak ponoẇene, habȯ pak pżez czéle nowe pżeṁeṅene bȯli!

Zẇeſelené jėdżech nėtk z Waſka won, duż wuladach na jene dobo pṙedé ſo
putżnik ſtojo. Zkoro za wėſte dżerżach, zo budu też ſerbſke napiſma na
nim wuladacż. Tola, wujo! tu ṁe zheba! Te tam bohużel ṅeƀechu! Ruṅe też
tam jedén waſkowſki bérgaṙ nimo dżėſche, ha tón mi wobkrutżi, zo jo to
jenitżki waſkowſki putżnik. Nó, tżim lȯżo budża ſo potajkim na ṅón
ſerbſke napiſma pżiſtajicż hodżecż! Ja ſebi toho dla dowolu,
Waſkowtżanow praſchecż, hatż hiżcże ſo żadén wot nich ṅejo dopowniw
habó<pb n="171"/>zważiw naṁet ſtajicż, zo bȯchu ſo na jich jenitżki
pucżnik też praje rutżje ſerbſke napiſma pżiſtajicż dali? Habó maju traż
woni móſle, bȯrzé czéle nowé ſerbſko-nėmſki putżnik ſtajicż dacż? Haj,
wujo Michale, to też ṅebo nitżo wupo bówo.

♣Słowjanskje narodne wašnja.♠

♣(Dalewjedźenje)♠

♣Na šiji njenoša do cyła žadne paćeŕki haby pjenezy, jenož židźane
rubišćo — na kwasu čerwjene, často ze złotymi róžičkami wušiwane —
wobwija jich šiju a ramjenja. Dalje noša při kwasu štałtk aby „žiwoćik“
z płatu najdróžšoh ha najrjenšoh, ze slěbornymi a złotymi róžičkami
wušity, paski přez ramjenja njendu, město nich maja drohje banty,
najbólje čerwjene z pisanymi róžemi, kiž so zady ze seklku k štałtowym
róžičkam přiwjazuja. Tónhlej štałćik je předcy kusk hužši hač žiwot, tak
zo, hdyž so prědku ze šnórkami hromadu zćehnje, běła smuha zwostanje,
hewjak je štałćik wšudźom z drohimi slěbornymi pórtami wobšity. Hdyž k
wérwanju aby hewjak do cyrkwje du, maja tež kabaćik (pjezelk) na sebi, z
běłeho suknja (suknjanoh płatu) ze šěrej bramu wobrubjeny. Tola tychhlej
kabaćikach rady njekhodźa, ha jenož hdyž je wulka zyma haby puć wot
njewěsty k nawoženi daloki, jón, hačruniž jara njerady na so tyknu.
Najspodz̓iwniše pak zezdanu so kóždom, kiž tuhlej drastu prěni króć
wuhlada, jich suknje, jich krótkosćje a jich mnohosćje dla. Wone
dosahuja jenož mały kusk podkolena, a jedna jeńčka žónska, hdyž so na
kwas hotwje, wobleče so jich wokoł dwanaće aby sedmnaćje; woni přitom
njejsu z lohkjeho płatu aby kortunowe; najzpódniše, — kiz̓ pola nich
„flandy“ rěkaja — su łomjane, potom połłomjane, ha najzwěršniše tři aby
štyri, z lohkjeho alje drohjeho płatu, su njesměrnje šěrokje a delka z
módrym štyri palcy šěrokim bantom wobšite. Pola njewjesty ducy k
wěrwanju, dyrbi najzwjeršniša suknja stajnje čerwjena być. Doma noša tež
falje, hjewak pak šorcuchi, ha to najbólje čerwjeno-běłe, husto ze židu
přetkane (połžidźane) z běłymi bantami zady z wulkjej seklu přiwjazane.
Štrympy („punčochi“) noša čerwjene, črije su čorne z wuzkimi alje
wysokimi klockami, zady a prědku ze zelenej seklku wudebjene.♠

♣Nawoženja rozeznawa so wot druhich kwasari jenož přez dlěžšu
rozmarinowu hałžku a přez banty na kłobuku, kaž tež přez to, zo je
stajnje w dwěmaj suknjomaj, hdźež druzy hosćjo jenož w jednej sukni aby
w płachću (mantelu) du, kotryž tež w lěćje noša. Na hłowje ma nawoženja
kulwaty kłobuk z čornym somoćanym banćikom wobwity ha do rjaneje šnalki
začinjeny, pod kłobukom pak ma hišćen čepičku (měcku) bornjež runje w
lěćje było, kłobuk pak, zo by delje njezlećał je z čornym židźanym
banćikom pod brodu přiwjazany. Čepička je z čerwjeneho sukna, z pórtami
ha ze złotym čećikom, z čornej wudrowej kožu wobrubjena. Wokoł šije ma
čorne rubiško, zpody njeho pak běłe, wot kotrehož jenož mała ćeńka
smužka horkach widźeć je, róžki čornoh rubiška wisaja hač k wutrobje
delje. Woble<pb n="172"/>čeny je w módrym locu, kiž je kołwokoł z
čerwjenym suknom wobšity, knefliki su žołte mozasne aby pozłóćane, ha
jara huste. Tak staj tež wobej sukni módrej z čerwjenym płatom
wobrubjenej, ze žołtymi kneflkami posadźanej, ha dosahujetej hač k
kulkam delje — při tym žołte jelenjace kholowy hač pod kolena, ha
wysokje škórnje, — wšo to tymhlej krutym mužom jara luboznje přisteji.♠

♣(Přichodnje dalje)♠

Dwė baſnitżczé.

(Wot H. S.)

Roble ha kapon.

Pżed brȯżṅu roble wo kwȯfku

So z wilkej haru wadżachu,

Jedn pżemocz druhoh haruje:

Té zwodżijo! té paduſche!

Duż huſé, katżki nazdala

Tam cżipne wowé zbėhaja,

Ha honak, hetman kuṙaczé

Tam cżėri ladacż horliwé.

Wón ladaſche ha wotmolwi:

Tu jo każ drudże na ſwėcżi,

Zo klemi ſo pżedcz najbóle

Kiż prawo ma to najmeṅſche!

Jednanſka zda.

Tórka, netta, filaks bėchu

Ṅeporadne pſowiſka,

Bódlachu pod jenej tſėchu

Jedén kṅez je zaſtara,

Hale wójnu ſtajnu maja

Nepokoj ha żkeredu,

Dżenſa dṙe ſo wujednaja

Jutſe zaſo zapotżnu.

Tute ṅedotżinki zwadne

Bella nėdé proſchachu:

Bratſe, té maſch daré ſkwodne,

Tżin ƀez nami jednotu,

Mó wſchak chczemó twoju radu

Wo wſchėm zwȯlṅe poſwuchacż

Ha też khoſtaṅo za nadu

Chczemó z twojej rukew bracż

Bello jedna, kutṅe ſwari

Nowȯ zakoṅ wuſtaji,

Hale żel wón khėżu twari

Kiż ſo na ṅoh powali. —

Na ṅoh? — aj, żto bello zhoni

Za tu prȯczu jednarſku?

Pżezjene po ſwojej ſtroni

Wſchitke joho kuſachu.

* * *

Kiż ſo dżenſa noſcha, koſcha,

Jutſe ṗeru, żeru ſo,

Téch każ jara teƀe proſcha,

Ṅezwol jednacż, bratſiko —

Tajkich jednacż ṅejſu kwaſu,

Kajawczé tam ṅewuṅdżeſch

Każ też wadku wowu zaſé

Nidé z cżerṅow ṅezcżehṅeſch!

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcz Wȯſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżizna. Pwacżizna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 10 2 2 1/2 2 7 1/2 Woka 2 12 1/2 2 7 1/2 2 10

Pżeṅcza 4 10 4 — 4 5 Jahwé 4 27 1/2 4 20 4 25

Jecżmeṅ 1 27 1/2 1 22 1/2 1 25 Heduſchka 2 22 1/2 2 10 2 17 1/2

Wȯws 1 15 1 7 1/2 1 10 Bėrné — 25 — 20 — 22 1/2

Róch 2 15 2 10 2 12 1/2 K. butré — 11 1/2 — 10 — 11

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb/>

Tżiſwo 24. 15. dżen junija. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Sakſonſka. Hatżruṅeż ſo ṅeda prėcż, zo ſu najnowſche wukazé naſchoho
miniſterſtwa, bez kotrémiż woſobṅe powowaṅo ſtaroho ſejma, w nėkotréch
krajinach ṅeſpokojnoſcż wubudżiwo, da jo tola też ṅerozom, déż pruſke
nowiné piſaju: „Móżno jo, déż Rakuſczé do Sakſonſkeje nuts pżicżahnu, zo
czéwȯ ſakſonſki lud poſtaṅe, ha Pruſku pżecżiwo ṅepżecżelſkim
khejżorſkim ha pżecżiwo ſwojomu ſamſnomu kṅeżerſtwu k zakitaṅu wéré ha
ſwobodé na pomocz wowa.“ Tute ſwowa nitżo druhe ṅedopokazaju, hatż zo
pruſczé zmóſlena ſtrona wſchė ſrėdki, haj też ſamu wėru k tomu nawożuje,
zo bó bez ludom hidżcṅo pżecżiwo Rakuſkej wubudżiwa. To budże też ta
prawa ſwoboda, kiż z Pruſkeje pżindże. Najnowſche cżiſchcżerſke zakoṅe
to dopokazaja.

Znaṁo tajkeje hoṙeka ſpomṅeneje ṅeſpokojnoſcże dawa Lipſk. Tam bȯ
ṁenujczé w poſedżeṅu mėſcżanſkich zaſtuṗeṙow tȯn naṁet ſtajené: zo ma ſo
wuprajicż, zo jo miniſterſtwo pżez powowaṅo ſtaroho ſejma konſtitucziju
zraniwo, ha zo kraj pżez tajku ṅekedżbnoſcż na prawo cżerpi. Tutón naṁet
bȯ jenej deputacziji k rozſudżeṅu ha rozprajeṅu pżepodaté.

Würtemberg. Też tudé jo ſejm rozpużcżené, tola pak jenoż na nėkotré
tżas. Wina toho jo, dokelż ſo z kṅeżerſtwom krajnéch wudawkow dla
zjednacż ṅemóżeſche.

Frankfurt. Tudé ſu krawne puki ƀez rakuſkukimi ha pruſkimi wojakami
bóli. Teſame woſpėtwachu ſo nėkotre dné za ſobu ha bėchu jara
wobſchėrne. Frankfurtſczé wojaczé pomhachu khejżorſkim.

Cżi wot wot Rakuſkeje powowani wotpóſwanczé wſchitkich nėmſkich wėrchow
ſu nėtk ſkoro wſchitczé zromadżeni. Też Pruſka ha z ṅej zjenocżene kraje
ſu tam kȯżdé ſwojoho wotpóſwancza pȯſwali.

Bajerſka. Sakſki préncz Albert, kiż jo tudé z wilkim potżeſcżeṅom
hoṙewzaté bów, jo nėtk do Wina wotjėw.

Heſſenſka. Cżi dla dżėlbraṅa na lonſchim zbėżku wobſkorżeni ſu wot
pżiſahanſkoho ſuda wſchitczé za ṅewinwatéch wuprajeni.

Pruſka. Hatżruṅeż nėkotre nowiné tu poẇeſcż pżiṅeſu, zo jo Pruſka wo
ſwojim wobroṅeṅu zaſtawa, da tola tomu wėricż ṅemóżemȯ, déż wot
wſchitkich kónczow zaſé piſaja wot wobroṅeṅa twerdżiznow, wot
wuekſerczérwaṅa krajneje woboré, każ wot zromadżeṅa wilkich wójſkow. Po
tutéch <pb n="174"/>poẇeſcżach dérbi ſo jene wójſko pżi ſakſonſkich,
druhe pżi tżėſkoſlezénſkich ṁezach romadu zcżahnécż. Komando budże
pruſki préncz habó general Wrangel na ſo wzacż. Erfurtſke nowiné
poẇedaju ẇele wot rakuſkich ſpijonow, kiż czéwu Bramborſku pżecżahaju,
ha wobroṅeṅo teje ſameje wobkedżbuja.

Kralowa ſtrowoſcż ſo wſchėdne polėpſcha.

Pruſka wȯdż Amaczona jo wot danſkich wulke zahaṅbeṅo cżerṗecż dérbjawa,
dokelż ſu tejſamej te hewak wużiwane poſtroẇeṅo zapoẇedżili.

Erfurtſki palament, budże każ rėka woſredż julija zaſé powowané.

Barlin, 5. junija. Zaṅdżenu ṅedżelu bó tudé ſẇedżeṅ bożoho cżėwa jara
ſẇatotżṅe woboṅdżené ha tak, każ ſo to wot ſtow lėt ẇaczé ſtawo ṅejo.
Prėni krócż ṁenujczé wot toho tżaſa, hatż jo Barlin proteſtantiſki,
dżėſche tudé wobkhód habó proczeſion podjanſkeje woſadé pola ſẇ. Jedwihi
ze ſwojeje czérkẇe zjawṅe po haſach z Brandenburgſkimi wrotami won pżez
Charlottenburg do Spandawé. Probſt Ketteler, kiż jo ṅedawno k Majnſkomu
biſkopej wuzwolené ẇedżeſche tutón proczeſſion, kiż nėdże 1200 ludżi
wopżija. Wſchitczé pżiladwaṙo ſo jara pżiſtojṅe zadżerżachu ha żtóż nimo
dżėſche, wotkréwaſche ſwoju wewu. To zda ſo nam jara ważne znaṁo bȯcż.
Nichtón ṅebó ſebi móſliw, zo dérƀaw wo czéle proteſtantiſkim mėſcże,
dżeż jo ſo wóſche toho ṅewėra krucże do luda nuts zażrawa, ſo tajki
wobkhod dżerżecż ha ƀez pohorżka wuẇeſcż dacż. Tohodla ſebi też w
poſlenich tżaſach nichtón ṅebė na to móſliw, poṁenuwané proczeſion
zwonka bożoho domu dżerżecż. Też jo miniſterſtwo probſta Kettelera, hako
jo tónſamón wo dowolnoſcż proſéw na to kedżbliwoho ztżiniwo, pódla pak
ſlubiwo, zo budże wone ſo wo mėr ha ṙad pódla ſtaracż. To pak ṅeƀeſche
tṙeba, ale ẇele bóle ſo pokaza, zo nabożne waſchṅa, ṅech ſu wėré
kajkejeż chczu, cżim ẇaczé dżėlbraṅa ha ſpodobaṅa namakaju, cżim bȯle ſu
ſo podawki poſleṅoho tżaſa hako nabożnoſcżi napżecżiwne wopokazali.
Jėzni policzaje, kiż nazdala ha na pżibótżnéch pucżach proczeſſion
pżewodżachu, bóchu lėdom pótṅeni. Ze Spandawé bėſche podjanſka woſada
barlinſkej napſchecżiwo pżiſchwa.

Rakuſka. Nėkotre nowiné pżiṅeſu poẇeſcże zo chcze marſchal Radeczki wot
wȯjſka wotſtupicż.

Czwo, kiż hatż dotal ƀez Wuherſkimi zeṁemi ha tej druhej Rakuſkej
wobſtejeſche, jo hoṙezbėhṅene.

Ban Jelatżicż chcze z nowej wuſtawu za Khroatéſku w bliżſchich dṅach do
ſwojoho kraja wotjėcż. Każ rėka, jo wo tutej wuſtaẇe też jara na
khroatéſku rétż dżiwane ha tejſamej wilke prawo date.

Franczowſka. Pżedſéda franczowſkeje republiki, Louis Napoleon, jo na
narodnu zromadżiznu tón naṁet ſtajiw, zo dérbja joho zdu na 3 miljoné
frankow powȯſchicż. Wóſche toho dóſtaṅe wón hiżcżen 600,000 frankow
(frank jo tak ẇele każ nórt.) Każ ſo zda, da budże żadoſcż pżedſédé, kiż
ma khėtro ẇele dowa, doṗelṅena.

Ludwig Filip, kiż w Clarmont w Jendżelſkej pżebówa, jo jara ſkhoṙew, tak
zo wſchėdṅe na poẇeſcż wot joho ſṁercże tżakaju.

Pżekora z Jandżelſkej jo zaſé wujednana.

Narodna zhromadżizna jo kommiſſiu poſtajiwa, kiż ma penſioné téch pżi
februarſkej revolucziji raṅenéch pżepótacż. Taſama jo ſo za to
wuprajiwa, zo ma ſo jim tuta penſija czéle wotcżahnécż, ha tém wojakam
dacż, kiż ſu wo bitẇe pżecżiwo junſkim zbėżkaṙam raṅeni bóli. —

Louis Napoleon zromadżuje pżi Rajṅe wójſko wot 50,000 mużi, ha to każ
rėka téch nėmſkich broṅeṅow dla.

Jandżelſke kṅeżerſtwo ma czéwó ſwėt za ſwojoho dowżnika. Wam jo znate zo
bėſche w <pb n="175"/>Grichenſkej żawoſnu haru zapotżawo. Tohoruṅa
żadaſche ſebi też wot Sardinſkeje ha wot Neapela zarunaṅo. Nėtk chcze
teſamo też wot bamża mėcż, ha jo z tém hrozéwo, zo budże twerdżiznu
Ankonu woblehnécż, hejzo bamż jich żadaṅa ṅedoṗelni. Tute zarunaṅo dérbi
ṁenujczé za tu żkodu bȯcż, kiż ſu Jandżelſczé pżi téch wſchelakich
zbėżkach cżerpili. Ruſowſki ha rakuſki khejżor ṅechataj toho dla żanoho
Jandżelſkoh ẇaczé do ſwojich krajow hoṙewzacż, hejzo ſo do prėdka
wſchitkich prawow wo zakitaṅo jandżelſkoho kṅeżerſtwa ṅewotṙekṅe. Cżi
Jandżelſczé tola tżiṅa, każ bóchu czéwó ſwėt wotnajeli.

Ze Serbow.

Z Bėwej ṗola Kaṁencza. Zrudoba dérbi naſche wutrobó naṗelnicż, déż
widżimó, zo Serbſtwo pola nas czéle zpacż zpotżina. Deṙe znate Wam
wėſcżi hiżon jo, zo mamó tudé ẇele lėt dowho nėmſkoho wutżeṙa. Loni ſo
krutże nadżijachmó, zo budżemó Serba dȯſtacż, dokelż naſch k. wutżer bė
ſo do Bambrocha zamojaw. Hale tam też nėmcza ṅerodżachu, ha tola jo tam
ẇele ṁeṅe Serbow hatż pola nas. Ha lejcże! woni dóſtachu horliwoho Serba
za wutżeṙa, ha mȯ zbicżi dérbjachmó Nėmcza zkhowacż. — Też w Jitru maja
nėtk ſerbſkoho wutżeṙa. Jenoż naſcha ſerbſka wutżerṅa ſteji tu każ
ſėrotka ƀez jeje ſotrami ha budże, joli bórzé ſerbſkoho wutżeṙa
ńedoſtaṅemó, te ṁeno „ſerbſka wutżerṅa“ zhubicż.

Jedén ſchedżiwcz.

Ze Smėlneje. Zandżena pȯndżela (3 jun.) pokaza nam, zo móże też żort
jara zrudne zcżėwki mėcż. Na poṁenuwaném dṅu pżindże jena żona z
Putzkawé k nam, dokelż mėjeſche tudé nėżto wobſtaracż. Hako do wſé
pżindże, zetka wona jenu ji deṙe znatu żónſku z naſcheje wſé ha da ſo z
nej do pȯẇedaṅa. B́ez tém hatż wonej pȯẇedaſchtaj, pżijėdże Ztangecz
pohontż z Putzkawé z cżeżkim, wobcżeżeném wozom — ha dokelż wón radé
żortẇe, pżimné wȯn tu żonſku z tamneje wſé ha zcżahnė ju kruch wot
tamneje żoné precż. Wſcho to ſta ſo pżi nimojėdżenu wo wokomikṅeṅu; hatż
pak ju wón zaſé puſchcżi, wobſuné ſo wona ha paże préki zpodé woza.
Zmolom dṙe pohoncż z moczu koṅe zdżerżi, hale tola woboj poſlenej koleſé
bohu żónſku pſchejedżeſchtaj, tak zo bėſchtaj woboj nozé zmolom zwamanej
ha żiwot żawoſṅe wobżkodżené. Nėhdże 20 hodżinow pozdżiſcho wona pod
ſurowémi boloſcżami ſwojoho ducha hoṙeda, — ha dokelż bėſche cżeżkoho
żiwota, tak mamȯ pódla też żiẇentżko mawoho dżėſcża wobżarwacż. K. —

Ze Swinarṅe. „Żto da ſo jow tola pżeczé ſchuderẇe?“ prajach wóndaṅo niże
khamortżka wo jſtẇe na wawczé ſejdżo. Mutżné dach ſebi bócż, tu wėcz
dale pżepotacż. Nazajtra teſamo ſchuderwaṅo ſwóſchach. Za winu toho
pótajo, poladach też do khamortżka. Ha móſlicże ſebi, żto tam woladach!
Jena kokoſch bėſche ſebi nėzdo wo nim pżihotuwawa, ha ſejdżeſche tam każ
kralowna na thróṅe ha na czéwo woko kamortżka duczé popowané ha
zhromadżené dom lubozṅe poladwaſche. Wſchėdṅe nėtkoj kokoſch pżindże,
żada ha proſé wo wotewṙeṅo khamortżkowéch durtżkow ha wuleṅe tam jejko.

Z B —. Ze zpodżiwaṅom tżitach w 23. tżiſẇe tydżenſkich nowinow ƀez
naẇėżkami zcżėhuwacze: „wo 21. tżiſẇe praſcha ſo Jutnitżka, kajka ẇes
Zdėr jo? Hako znajownik wotmojam tu... h. t. d.“

Zpodżiwṅe bė mi hiżon wo wſchėm prėdku, zo napraſchwaṅa, kiż ſo pżez
Jutnitżku ſtanu, wo tydżenſkich nowinach wotmojeṅo dȯſtawaja. Żtoż pak
zpomṅene napraſchwaṅo ſamo naſtupa, ńemóżach ſo dopomnicż, zo bóch
teſamo dé wo Jutnitżczé kotruż ſtajṅe pilṅe tżitam, natṙechiw. Tola pak
woznéch 21. tżiſwo Jut.; tam jo ze Zdėra naſtawk, praẇe ṙané pżiſtojné;
— hale tajke pra<pb n="176"/>ſcheṅo, każ dopiſar tydżeṅſkich nowinow
namakacż chcze: „kajka ẇes Zdėr jo?“ tam nidé nidże ṅeſteji. Ja tżitach
naſtawk hiżcżen jónkrȯtż — „tón tžwȯjek jo ſpiczé bow!“ mȯſlach ſebi, ha
chczéſch tu wėcz zabócż. Hale piſar toho ſo „Nėſchporecz Boſcżi“
podpiſa. To jo tola jara wopaki. Tak daloko hatż ſmó mó Nėſchporecz
Boſczija z joho Jutnitżczé wozjeẇenéch naſtawkow ha ſpėwow zeznali, jo
wón jedén rozladané ha naẇedżité, pódla też żortliwé tżwójek. Mȯ
ṅemóżemó wėricż, zo dérbjaw wȯn wo tém tżaſu ſwojoho ṁelcżeṅa ſo tak
jara k ſwojej ṅetżeſcżi pżeṁenicż; — proſémȯ pak też toho prawoho
Nėſchporecz B., wón chczéw ſwój hort zas wotewricż, ṗero zapżimnécż, ha
nėżto wot ſo ſwóſchecż dacż; heẇak budże ẇele joho pżecżelow wėricż
dérbecż, wot tżohoż ſo hatż dotal pżeſwėtſicż ṅemȯżachu, ṁenujczé: zo jo
joho żentwa jara ṅeradżena, dokelż jo joho duchowne żiweṅo tak zkazéwa.

Joho pżecżeljo z Pola ha z Delan.

Z Kimbarka pola Klȯżtra. Wſcho kwalobne zaſwużi ſwoju tżeſcż ha też
zjawne wozjeẇeṅo. To też nas hnuje, naſchim klóżterſkim duchowném za
pilne ha horliwo doṗelṅeṅo ſwojich duchownéch winwatoſcżow tudé zjawné
dżak wuprajicż; — woſebe pak za to, zo ſu woni poſlene ſuche dné ha na
ſẇ. Trojiczu ſebi tak ẇele próczé wo zpójedném ſtole dawali.

§. Z Nadworja. Wėcz, kotraż jo huſto pak wot toho, pak wot tamnoho
trėbna, jo kmȯtſijaczé (habȯ kcżenſki) liſtk, do kotrohoż kmótſija
najbȯle kmótſijacze ṗeṅezé za ſwoje mótżata zẇazaju. Tajkelej liſtki
maju też zẇetſcho wſchitczé naſchi ẇeſni pżekupczé habó klamarjo na
pżedaṅ. Tola ſu teſamo hatż dotal bohużel jenoż nėmſke napiſma méli!
Wone bó pak tola ẇele pżiſtojniſcho ha ſprawniſcho bówo, dhé bóchu ſo na
tajkelej liſtki, kotreż ſo w Serbach rozpżedawaju, też ſerbſke napiſma
wobſtarali, to pak jo wėcz naſchich pżekupczow, woni dérbja ſo za to
ſtaracż, zo bȯchu ſwojich ſerbſkich kupczow też pódla druhoho, tak ẇele
hatż ſo hodżi, ze ſerbſkimi wėczami wobſtarali ha zẇeſelili! Tak ẇele
hatż jo nam wėdomo, tak haklej jo ſo jedén wot nich za tajkulej ſwawnu
wėcz poſtaraw, to jo ṁenujczé kṅ. pżekupcz Weczka w Radworju! Wón ma
jara leſne kcżenſke liſtki na pżedaṅ, kotreż ſu zwonkach ṙeṅe wudébene z
mȯdrémi tżerẇenémi ha béwȯmi różitżkami; hawżki ha jich woṗeżka pak ſu
pozwotżane! Wo ſrejdża pak ſteji ſo zébolo, każ raṅſcha hwėzda na
ṅeƀeſach, ſerbſke ſwowo: „K dopomṅecżu“!! Też na zadnej ſtroṅe ſu ṙane
pozwotżane nuchawki k widżeṅu. Z nutſka namakaſch pak zaſé druhi liſtk
ze ſerbſkim rȯntżkom! Jene tajke róntżko k pżikwadej jo ſcżėhuwacze:

Swojim ſtarſchim k ẇeſelu,

Bohu wótczej lubomu

K zpodobaṅu zadżerż ſo!

Kréſtuſa mėj w wutrobi

Slėdż za joho ſtowpami!

Wo nim zmėjeſch zbożo wſcho.

Żto mėnicże, ṅelubi ſo wam to? — Tajkilej kraſné ſerbſki liſtk kṅ.
Weczka za 2 nſlbr. pżedaẇe. Duſchṅe bó traż bówo déż bóżtej ſo dwej
rjadomni téchſaméch wudżėwacż dawoj, jena kuſk ſnadniſcha za nėżto
tuniſchi ṗeṅez.

Każ ſmó ſwóſcheli, tak chcze ſebi też kṅ. pżekupcz Sajberlich w Rakeczé
tajkelej ſerbſke kcżenſke habó kmótſijacze liſtki wudżewacż dacż! Mȯ ſo
nadżijemȯ, zo budżeja ſebi je tej bórzé naſchi druzé znatżi horliwi
ſerbſczé pżekupczé, każ Michaw Hórnich w Króſt, iczé, Hórnich w
Workleczé, Kral w Różeṅcze h. t. d. zamojicż ha wobſtaracż! Woſobṅe ṅech
pak ſebi je tola ralbitżanſki Weczlich też zmolom wobſtara! —

Kńezej Weczczé z Radworja pak pżiwoẇemó z kȯntżṅe, za to, zo jo nam
tajku ẇeſowoſcż pżihotuwaw ha druhim z dobrém pżikwadom do <pb
n="177"/>prėdka ſchow, wo ṁeṅe wſchitkich horliwéch Serbow wutrobne
„Swawa!“

§. Z Nakecz. Pżed krótkim wumṙeſchtej pola nas jedén muż ha joho żona na
jeném ha témſa mém dṅu, ha bóſchtej pozdżiſcho wobej na dobo do jenoho
rowa podno ſebi poṙebanej! Wonej bėżtej hiżo wo khėtro wóſokej ſtaroƀe.
Tolej też huſto prėdk ṅepadṅe! Bȯh daj jimaj wėcżné wotpotżink.

§. Ze ſakſkich delan. Kṅ. duchomné P. Arnold z Rȯżanta jo tu z tém
najwutrobniſcho proſchené, wón chczéw tak dobré bócż ſa ſwoje kraſne ha
nucża powne prėdowaṅo, kotreż jo na ſchėſtu ṅedżelu po jutrach dżerżaw,
tola wotcżiżcżecż dacż. Ẇele joho pilnéch pżipoſwuchaṙow.

Budéſchiṅe 15. junija. Mó mȯżemó tu zaẇeſelaczu poẇeſcż ſobu dżėlicż, zo
jo k. Smoleṙ na budéſkim gymnaſiju za wutżeṙa ſerbſkeje rétże poſtajené.
To jo w naſchej narodnoſcżi zaſé wilka krotżel do prėdka, ha mȯ mamó ſo
wóſchnoſcżi za to dżakuwacż, zo jo tudé naſchu tak wilku ha hiżom dawno
zatżutu potṙebnoſcż ſpóznawa, ha tejſamej wotpomhacż ẇedżawa. Kak huƀeṅe
to hatż do toho tżaſa za téch wot naſchich mwodéch ſtuduwaczéch Serbow
béſche, kiż chczéchu nėżto ẇaczé wot ſerbſkeje rétże nazhonicż, hatż
żtoż bėchu hako 12 habȯ 14 lét ſtare hȯltżata na wſach nawuknéli! Ta
wutżba, kotruż mȯżachu ſebi ſami bez ſobu dacż, habȯ z knihi tżerpacż,
bė pak ṅedoſahacza, pak z pżemėrnej próczu zjenocżena. Nėkotréżkuliż
rodżené Serb wrȯcżi ſo z wȯſokich ſchulow hiżcżen ruṅe tak ẇele wot
ſerbſkeje rétże rozeṁo, zo móżeſche ſebi woƀed ha żkleṅczu piwa kazacż.
To pak pola nich nitżo ṅewadżeſche. Nėkajka fara ſo po tżaſu tola
wotewri. Serbſke woſadé bėchu ſcżerpliwe ha dérbjachu ſebi ẇele lubicż
dacż. Żto bė wo to, déż też duchowné na klėtczé drudé dżiwne wėcżé
poẇedaſchc, déż też wo wotcze naſchu méſto ṗateje próſtwé ſpėwaſche:
„Pżedaj nam naſche wino!“ Wſchak poſwuchaṙo ẇedżachu, zo dérbi to po
prawém rėkacż „wodaj nam naſche winé.“ Habó déż jedén wotlazwaſche:
„Toho ṅebotżitżkoho wobżarẇeja jeden żid, dwaj wowkaj ha druzé pżedżeja?
Żtó ṅewė, zo jo kṅez faraṙ prajicż chczéw: jedén dżėd, dwej wowczé ha
druzé pżecżeljo? Tajke ha hinajſche kuſé ze żiẇeṅa ṅejſu ani wumóſlene
ani nėżto porėdke.

Mó mamó tohodla dobru winu ſo na tém ẇeſelicż, déż ſwóſchimó, zo budże k
Smoleṙ ſerbſkim gymnaſiaſtam 4 krócż za tédżeṅ ſerbſke hodżiné dawacż.

Pżemȯſné (induſtriſki) wukwad w Lipſku.

(Daleẇedżeṅo.)

Lubó tżitaṙo! mó bėchmó zandżené krócż w lipżtżanſkej wilkej czentralnej
hali hatż do teje ſtwi pżiſchli, dżeż te blida wot jeleṅaczoho roha
ſtojachu; mò dżenſa dale dżemó ha pżindżemó najpṙedé do jeneje ſtwé,
dżeż też ṙane blida ſtoja, hale nicz wot roha, nė, wot drohoh, czuzoho
dṙewa khumżtṅe wudżėwane. Żto nėdże ſebi móſliſch, zo jow te najṙeṅſche
blido pwacżi? Wone jo woſémrȯżkate, z jara ṙanémi wobrazami wot parliczé
(Perlmutter) wuſadżane, ha bwóżcżi ſo każ żpihel. Nedżiwaj ſo, déż cżi
praju, zo ruṅe won tawſént toleṙ pwacżi, każ pódla wiſacza paṗerka
dopokaza. Żto? tawzént toleṙ za jene jenitżke blido? To hiżcżen nėkotre
ſta pżipowożu, ha da ſchikwanu żiwnoſcż domach pola nas dóſtanu. Haj, té
maſch praẇe, hale wopomṅ jenoż, zo te blido też za bura ṅejo, hale lédom
za krala, ha duż pój jenoż dale, ſnadno nėżto za ſo namakaſch. Lej, tu
wiſaja ſedwa, tam maſch ṙane tżtije ha wobócża, wſchoho doſcż. Żkórṅe za
20 toleṙow, tżrije, do totréchż ſu zwocżane różitżki zacżiżcżane. Tamlej
wiſé wilka wiſacza rohoż, kiż nėmſczé „Hängematte“ rėka. <pb
n="178"/>Wona ſo woſeƀe na wódżach tṙeba ha ſo pod ẇerch pójſṅe, zo
móżeſch wo nej ſpacż. Jewlej ta jo wot konoṗe ha pwatżi 20 toleṙow. Bez
tém ſmȯ zaſo do druhej jſtwé pżiſchli, dżeż wilke, towſte koże k
póduſcham za ſchewczow, koferé ha druhe wėczé wot koże ſteja ha na
zcżėnach ṙane huzdé, khomoté ha toho ruṅa za koṅeṙow wiſaja. Zaſo w
druhej jſtwė widżiſch wſchelake czune póſchne wėczé z koże wudżėwane,
rukajczé, liſtowṅe (Brieftaſche) ha druhi mawȯ tżapor, z kotrohoż móhw
ſebi nėżto k dopomnecżu na Lipſk wubracż. Hejzo jſtwé litżiw nejſé, kiż
ſmó pżekhodżili, dha chczu cżi prajicż, zo nėtko hiżom do dżeẇatnateje
ſtupimó. Jow ſu ṙane tżeſaki żonam do woſow, mawe ha wilke żcżėtki,
poṁatniki ha podobné napoṙadk. Wo dwaczetej jſtwė na nitżo dale
ṅeladamȯ, wſchak tamhlej mawó kowrot ſtoji, to naſchu czéwu kedżbliwoſcż
na ſo ſcżehṅe. Wȯn jo z cżenkoho dṙewa ṙeṅe wurėzané ha ſam mota ha ma
tſi habó żtéri recżeṅka. Zpȯtaj wſchak tola, kak ſo na nim pżedże, kajke
to tola ṙane zénki zaklintża, déż koleſko zawertneſch! haj lubȯ
pżecżelo, wo nim nutskach jo mawa téſka zkhowana, kiż tajke ṙane kuſki
raje. Mikwawſcho! ſaperment! to bó nėżto za twoju Kathu bówo, kup wſchak
ji tola te koleſko, wone tak drohe ṅejo. Jenoż 100 toleṙow pwacżi! —
Tola mȯ chczemó ſo trochu ſpéchuwacż, mó hiżcże dowho wſcho widżeli
ṅejſmo. Zaſo dale dżomȯ nimȯ żidżanéch pżeſwóntżnikow, bantow ha
rubiżkow. Tamlej maſch ſchikwane wėczé z koſcżė ha z roha wurėzane ha
wudraſchlowane, jow zaſo żidżane ha zajetże kwobuki ſtoja, tamlej laczé
leża, kiż ſu z tak drȯbneje ſwómé plecżene, zo na prėni raz
ṅeſpóznajeſch, hatż jo pwat habó khórtun habo ſwóma. Żtuka tajkich
ſwoṁanéch laczow dwaj toleṙaj khożtuje. Hlaj jow widżiſch też żoṅacze
kwobuki wot kȯrkſa, zo żadén deżcżik pżez ṅe ṅemȯże. Dżemȯ po mawej
khwilczé zaſo do druhej jſtwó, dha widżimó w ṙaném ṙedże wukwadżene
wowojniki (Bleiſtifte), zėgelaki, molwane ṗera ha koſatże k piſaṅu. Na
druhim boku ſteji mawa zelena khwódnicza wot wina, hatż ſu te ṙane
zelene woṗena wot paṗeré habȯ wot żidė, ha hatż ſu te ṙane kicże wot
wȯſka habo nicz, to cżi prajicż ṅemȯżu, ale ṙane wſchitko jo, tak każ bó
żiwo bówo. Jow maſch też ẇaczé tajkich ṙanéch rȯżow żonam na mėczé ha
hlej tamhlej leżi leſné wėncz mwodém holczam do woſow, kiż jo wot lutéch
mawéch perkow tak khumżtṅe hromadżu zeſtajané. Tón bó taklej za Mwónkecz
dżówku bów, déż do Póſkecz do korcżmé no bol dżo. Won dwaj toleṙej
khożtuje. Pṙedé hatż ſo doladamo, ſtojimó we 24. jſtwė, dżeż kraſne
zẇaſki wſchelakich knihow, drohe tobakowe téſki ha trubki ſebi naſchu
kedżbliwoſcż żadaja. Tudé dérbimȯ ſo też ſpodżiwacż na jenej tżaſnikowej
kapſécżczé (Urgehäuſe) kiż jo wot jenoho mwodoho kuihiẇazaṙa z Lipſka
nėhdże z 2000 mawéch kuſkow ſchėreje papė wuƀerṅe natwaṙena ha
wupóſchena. Każ ſo poẇedaſche, dérbi wón za tute dżėwo prėṅe tżeſne móto
doſtacż ha te mawo nebudże. Po pſchipójſnenej poznamczé pwacżi tuta
kapſétżka 30 toleṙow. Nėtko ſmó hiżom zaſé jenu ſtwu pżekrotżili ha
widżimȯ, déż dale dżemó pokazki ze wſchelakich knihicżiżcżerṅow,
ſẇetżatka, wobrazé, krajne karté, paṗere ha knihe. Wo zcżėhowaczej ſtwė
jo wilka cżiżcżeṅcza, żto też tola cżi ludżo tam maja, zo ſo wſchitczé
taklej do jenoh boka cżiżcża? Poladajmó tam też. Tu widżiſch czéwu
ſwójbu wutékanéch liżkow, kiż pżed ſwojej jamu popaṅenu kurwotu ṅerozno
torhaja, ſtara liżka ſwojim mwodém z tak mudrémaj wótżkomaj pżiladuje,
każ bó żiwa bówa, ha tola jo jenoż wutékana. Tamlej też czéwa tżróda
wutékanéch wilkich móſchow, kiż wokowo ſṁertnoho woża ſwojeje ſtareje
macżeṙe ſtoja, ha ſo wo ṅu rudża. Jowlej ſo pos ha kótżka za ruki habó
wele bȯle za prėṅe nohi wedżetaj, każ bóſchtaj na khmȯtſeṅo romadżė
ſchwoj. Tu maſch też wutékane <pb n="179"/>ptatżki, pſėtże, jeleṅacze,
ſerṅacze ha weltże hwowé, jenoho wutékanoho pſa, kiż ruṅe won tak
wonlada, każ bó żiwé bów. Té bȯ chczéw radé ſebi dlėhe to ṙane zwėṙata
wobladacż, hale pȯj, cżiżcżeṅcza jo pżeczo ẇetſcha, mȯ chczemó mėſto
druhim woſtajicż ha do druhej ſtwé hicż, dżeż wſchelake dżėcżacze hré,
popé, dreẇane koṅe, wowojanéch wojakow ha toho ruṅa namakaſch. Kak ſo
cżi tamlej tón tżaſnik lubi, ſpodé kotrohoż jedén ſchewcz ſedżi, kiż
kȯżdé raz, déż tżaſnik pikṅe, ſwoju gratej rozcżehṅe ha tajku hubu pżi
tém rozdaji, każ bó chczéw cże zpżeracż? Pżindżemȯ do dżewecż ha
dwaczéteje ſtwé, dha ſo cżi moſazowe ſ wėtżniki, ṁedżowe żpihelje ha
druhe moſazne, ṁedżowe ſworczelowe czénowe ha koporowe wėczé napżecżiwo
bwóchcża, tak, zo ṅewėſch, żto bȯ ſebi najpredé wobladaw. Jowlej
widżiſch wilki nürnbergſki pȯpṙancz, kiż jo tola czol towſté, pżez
pȯwtſecża wóchcża dowhi ha pżes pȯwdra ſchėroki, to jo ſchwarné
porṙancz! Tebi ſnano jo ſo hiżom wo ſtudżiwo zo mnu horkach wokowo
khodżicż a te kraſne wėczé ſebi jenoż tak trochu wobladowacż, wot
kotréchż ſebi tola nitżo ſobu wzacż nemożeſch. Nu tżakaj jenoż, mi ſo
też hiżcże pifacż woſtudżiwo ṅejo. Mó mamó horkach hiżcże ṗecż ſtwéw k
wobladanju ha potom zaſo dele do dwora poṅdżemṁ, wſchak ſmó nėtko tola
pżez powojczu widżeli. Tu maſch hiżcże w jenej ſtwė pulverowe rȯżki,
noże, widlitżki, w druhej zwocżane nitki, ſchnórki ha trodle; w tſecżej
wſchelake buſchkwje habo flinté, piſtolje, tercirolje, taſabi, brendél w
żtwórtej grot, towſté ha cżeṅki do wilkich trubelow zwité, ṙane kſchiwe
damaſczenſke teſaki, dwaj ha tziranite nożje, mejżtki ha druhe ſtraſchne
inſtrumenté, w pjataj ha poſlenej ſtwė pak widżiſch wſchelake pokazſki
trunew, ha grotu ſchnalje, blach, haj czėwo wawki wot grotu, kiż móża ſo
do zahrodkow ſtajecż. Nėtko haklej ſmó ſebi horkach wſchitko wobhladali
ha móżemó zaſo po jeném zkhodże dele hicż. (Pżichodṅe kóncz.)

Swoẇanſke narodne waſchṅa.

(Daleẇedżeṅo.)

Tak wobletżenaj jėdżetaj k wėrwaṅu, ha wſchitczé hoſcżo za nimaj, herczé
do prėdka, tżiſcże ṁeltżo, habó zrudne pėſṅe rajo. Do czérkẇe
ſtupiwſchi, poklakṅetaj nawożeṅa ha ṅeẇeſta pżed wowtaṙom, duchowné kṅez
pżed nimaj, drużba ha drużitżka zadé ṅeju. Drużitżka wobémaj roſmarinowé
wėnażk na wowu ſtaji, kṅez pak pżiſtupiwſchi jej wėruje; déż jo
dokóntżiw, ladataj drużba ha družitżka zo bóżtaj tak khėtſe hatż móżno
wėnczaj wotewzawoj — druzitżka ṅeẇeſcże drużba pak nawożeni — dokelż
móſlitaj, kotréż z ṅej pṙedé wėncz w rukomaj zmėje, też pṙedé ſo wożeni
habó wuda. Na to wedże drużba ṅeẇeſtu ha nawożeṅa drużitżku do wawkow,
zo bóchu božu mſchu wutżakali, dżeż jimaj kṅez hiżcżen junu pożohnowaṅo
da. Pżi kemſchach kedżbuja hoſcżo pilṅe na to, na tżejej ſtroṅe, na
nawożeṅowej habó ṅeẇeſcżinej ſo ſwėtzki jaſniſcho ſwėcża? na tżejeż
ſtroṅe ſo to ſtaṅe, wot toho móſla, zo pṙedé wumṙe.

Duczé wot wėrwaṅa jo luta ẇeſowoſcż. Dudak na brutżaczéch dudkach ha
huſleṙ na żcżebotaczéch huſlach ẇeſowe pėſnitżki rajetaj — tu ha tam
jedén kwaſaṙ poſkotżi ha zajuſka, wozé jėdu, żtoż koṅe jenoj zaſkotżicż
móża, jedén póta druhoh pżejėcż — po ṙejach żadoſcżiwi khwataja
wſchitczé do kortżmé, dżeż drużki ha mwodé lud zromadżené jo. Stari
mużoẇe ha żoné ſo ṅewotzdaluja, zo bóchu k najṁeṅſchomu ladali na
ẇeſelo, kotreż ẇaczé ſobu wużiwacż ṅemóża. Bȯrzé, déż ſu do kortżmé
pżiſchli, jedén po druhim, woſeƀe żónſke domoj woteṅdu, zo bóchu drohu
draſtu z druhej pżeṁenili, kotrejż kwaſne ẇeſela tak ṅeżkodża. Wſcho to
ſtaṅe ſo pak, każ bó wotrétżane bówo, zo nichtón nitżo ṅepótṅe, hatż jo
żtó wotejſchow habó nicz.

Brażka ♣(plambač)♠ ƀez tém do kortżmé pżiṅeſe tékanczé ha khlėb, zo bó
nichtón wodu ṅecžerṗew, ha wrócżi ſo zaſé do ṅeẇeſcżinoho domu, zo bó
tam wſchitko k powitaṅu ha poſwużeṅu <pb n="180"/>hoſcżi pżihotwaw.
Wſcho ſo ẇeſeli, rejẇe juſka — herczé pżeſtanu, kowo jo prózne — hale
lej, tu ſo pżicżėṙa ſchwiżni mwodżenczojo ha zawalicżi mużoẇe, piwne
żkleṅczé w rukach, narodne pėsnitżki ſpėwajo — narodne pėſnitżki — jedén
po druhim, kódżdé ſwoju najlubſchu, ha herczé k tomu piſkaju. Ha żoné?
aj, te kedżbliẇe mużom pżipoſwuchaja, tu ha tam też ſobu zéntża. Déż ſu
ſo zaſé rozejſchli, pótz̀nu dudki wótſiſcho brutżecż, huſle żkrėtz̀ecż, ha
kowo jo znowa napelṅene.

Pėſṅe ſo jenoż narodne ſpėwaju, lud teſame wo wſchej tżiſtoſcżi ṙanoſcżi
ha mnohoſcżi wobkhowa, hale ſtarodawna ṙeja jo ſo zhubiwa wſchudżom nowé
waltżik (Walzer), dżiji galop, ſkakacza pólka — jenoż tu ha tam pokaza
hiżcz̀en ſo hordé ♣„rejdowak“♠ drudé też ♣„strašak“♠ (ſtarej tżėſkej
reji) ƀez témilej czuznikami ſwoje ſtare prawo ſebi zakhowajo.

Ẇetżorné ſpėw.

Dżeṅ ha prócza nimo je;

Mucżne ſtawé wotpotżcże!

Na pucżik do komorki

Nócz te lampki zaſwėcżi.

Swȯdki pokoj pżikhadża

Jandżelje ſo hotuja

Z ṅebez dele na zeṁu

Wachu dżerżecż pżi wożu.

Wſchitczé dobri na ſwėcżi

Wſchitczé moji najlubſchi

Ṅech was kréje boża mócz

Spicże deṙe, dobra nócz.

Lėſné zuk.

Żto zaklintżi zénk lubozné

Pżez holu zelenu?

Hajnk duje różk ſwój ſlėborné

Po haju, po lėſu: trara, trara!

Wón dujeſche wȯs ẇeſowé

Ha k ſebi prajeſche:

Ow doṁe mój, té zelené,

Kak lubuju ja cże! trara, trara!

Wón dujeſche ha nazdala

Żtawt lubé wuladṅe,

Duż poſleni krócż zapiſka

Ha hola klintżeſche: haha, haha!

Nawėżki.

Stawé ratarſkoho towarſtwa khróſtżanſkeje ha wujezdżanſkeje woſadé
zhromadżeja ſo jutſe 16. jun. popowdṅu żtėṙoch w Leṅe. Pżi tém budże wot
wownoho towarſtwa pżipóſwané Mais ƀez ſtawé rozdżėlené, zo bó ſo
tónſamon pola nas ſécż zpótowaw.

Wieſand.

Hólcżecz zprawnéch ſtarſchich, kotréż chcze mójnſtwo wuknécż, móże
pżileżnoſcż k tomu pżipokazanu dóſtacż pżez mójnſkoho poſowa

Hobraka pod hrodom.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcż Wȯſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Woſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżizna. Pwacżizna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 10 2 4 2 7 1/2 Woka 2 15 2 10 2 12 1/2

Pżeṅcza 4 10 3 27 1/2 4 5 Jahwé 4 25 4 20 4 22 1/2

Jecżmeṅ 1 22 1/2 1 17 1/2 1 20 Heduſchka 2 20 2 10 2 15

Wows 1 12 1/2 1 7 1/2 1 10 Bėrné — 25 — 17 1/2 — 20

Róch 2 15 2 10 2 12 1/2 K. butré — 10 1/2 — 8 1/2 — 9 1/2

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb/>

Tżiſwo 25. 22. dżeṅ junija. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Z Dreżdżan. Naſch k 1. jul. powowané ſtaré ſejm tṙeba haklej k 15. jul.
romadu ſtupicż. Każ Dreżdżanſke nowiné piſaja, ſu nėkotre ſtawu ſo
wupraẇili, zo prawo hako ludowi zaſtuṗeṙo krajne należnoſcże wuradżecż
ſebi ẇaczé ṅedowėṙa.

Wóndaṅo dȯſta kompanija wojakow w noczé porutżnoſcż, ſo na twerdżiznu
hoṙe podacż. Wokow dwanacżich tam bėchu. Tudé bó jim z jaſtwa znaté
Bakunin pżepodaté, kotrohoż dérbjachu tuſamu nócz hiżcżen dale ẇeſcż.
Pżi twerdżizni deleka ſtejeſche wós, do toho bó ſadżené. Wot wojakow
wobdaté jėdżeſche wós na tżėſke ṁezé, dżeż hiżon rakuſczé wojaczé
nėkotre dné na ṅoho tżakachu ha joho pżed khejżorſke ſudniſtwo ẇedżechu,
dżeż jo ſo wón też pżi zaṅdżenéch ṅemėrach jara wobdžėliw. — Jedén druhi
na twerdżizṅe ſejdżaczéch, Rökel, jo do Waldheima pżeſadżené. — Wo
Khemniczu jo tak ṁenuwana ſwobodna woſada porutżnoſcż dóſtawa, róznohicż
ha ṅeſṁe ſo pżichodńe ẇacz zromadżecż.

Też w Wużiczé ſu wot lonſchoho zbėżka ſem nėkotre nowo wotſudżeṅa
znajowne. Tak ſu pżekupcz Schmidt w Labiju na tżas żiẇeṅa; méſtżanſki
radżicżel Henſel ze Żitawa, lonſchi pżedſėda 2. komoré, na 12 lėt;
rétżnik Juſt ze Żitawa na 10 lėt; rétżnik Strömel na 8 lėt do cżeżkoho
jaſtwa pżiſchli. — Wudawar „libiſkoho poſtilona jo porutżnoſcż dóſtaw,
ſachſénſku zmolom wopuſchcżicż, ha dokelż ſo wón komdżeſche, pżindże
policzija, ha ẇedżeſche joho na bramb. ṁezé.

Z Magdeburka piſaja, zo jo wo mėſcże Halberſtadt ha joho wokownoſcżi
koleṙa ſélṅe zaſé wudériwa. We Tżechach zpotżina ṁeltżiſcho bócż, nėtk
jo ſo do Bramborſkeje waliwa. Też wo Potsdaṁe jo hiżon ſo pokazwawa. —

Brawnſchweig. Na 18. tutoho mėſacza bó tudé Waterloo = ſẇedżen
wotdżerżané, k wopowṅecżu pżedobócża khejżora Napoleona. Wſchiczé kiż ſo
tedém ſobu bili, ha hiżcżen żiwi, ſu k tomu pżeproſcheni. Na 600 ſu
hiżon pżincż ſlubili. Intereſſante towarſtwo to zawėrno budże, woſobṅe
pżez ẇele hiżcżen żiwéch rėtżerſkich bėdżeṙow lützowſkich ha
ſchill’ſkich ſwobodnéch tżródow.

Z Wraczlawa. Naſch biſkop Melchior Diepenbrok, tón ſwawné czérkw. wėrch,
jo wot krala też za biskopa podjanſkich wojakow czéwoho bramborſkoho
wójſka poſtajené. Hatż <pb n="182"/>dotal pobrachuwaſche wėſté ṙad wo
duchownéch należnoſcżach katholſ. wójſka; kȯżdé biskop dérbeſche ſo za
téch z joho diöczeſé, wo wſchelkich regimentach rozbrojenėch, żtȯ wė dże
pżebowaczėch ſtaracż; nėtk jo wſcho jenomu pżepodate. Wſchiczé wojerſczé
duchowni ſwuſcheja nėtk pod wraczlawſkoho biſkopa.

Z Rakuſkeje. Zjenoſcżene katholſke nėmſke czėrkwinſke towarſtwa
chczeidża tute lėto zaſé jenu pżezczėwnu zhromadżiznu wotdżerżecż. To jo
hiżon żtwȯrta. Taſama budże w mėſcże Lincz w Rakuſkej na 24, 25. 26
ſeptembru.

Rakuſki mwodé khejżor widżeſche wóndaṅo jedén wȯs zkoku nimo ſo jėcż:
wón zmolom za nim cżėṙeſche ha mėjeſche te zbożo, dżije koṅe zmėricż ha
tėch wo wozu ſejdżaczéch wot ſtrażnoho ṅezboża wumożicż.

Z ẇele krajow nėmczowſtwa jo khejżor dżakowne adreſſé z mnohimi
podpiſmami za tu rakuſkej czérkwi daṙenu ſwobodu dóſtaw.

Khejżor jo ſachſénſkoho préncza Alberta pżez deputacziju na rakuſkich
ṁezach poſtrowicż ha powitacż daw. Żto pak wón w Wiṅe nėtk tżini,
hiżcżen nitżo ſchwóſcheli nejſmó.

Z Pariza. Napoleon jo jara nėwnė. Sejm wobara ſo tu pożadanu powetſchenu
lėtnu zdu dowolicż. Joho dow dṙe bóchu radė zapwacżili, hale tejko ṗeṅez
na kȯżde lėto poſtajicż dṙe ṅebudża. Wuƀerk jo ſo hatż dotal z ẇetſchinu
pżecżiwo tomu wuprajiw.

Ze Serbow.

Z Khróſtżicz. Hatżruṅe to naſche waſchṅo ṅejo, ſo khwalicż, da nas tola
tón wȯndawſchi naſtawk z Waſka, wo kotrémż Waſk hako ẇes, dżeż
najṙeṅſcho jo, wuwowana bė, k tomu hnuje, wot naſcheje wſé wuznacż, zo
pola nas też Ẇelkoẇe ṅejſmó. Kajke Waſku klepotaṅo móna, ſpėwaṅo
ptatżkow ha powitaṅo jo; kak tam rėka bejżi ha kak w lėſku twarożki
jėdża: — jo to hinak, hatż dże drudże? Nó, mó chczemó to wėricż, ha
chczemó tohodla ruṅe tak newinwacże wuznacż, na kajke waſchṅo mó żiẇeṅo
ẇedżemó.

Naſchej kortżmi namakaſch kóżdé ẇetżor dobre towarſtwo ha dobru żklenczu
piwa, ha ſéli wódné, mȯżeſch ṗetżeṅe, kowbaſé habó nėżto druhe k jėdżi
dóſtacż. Wo politiczé ſu tudé wſchitczé jeneje móſé. Tola déż Kral, żtoż
najbóle ṅedżelu ha ſẇaté dżeṅ ſo ſtaṅe, pżindże, da jo wėtżṅe ropot ha
wulka oppoſitija, dokelż tón żeni z nami ſpokojom ṅejo ha ma nam to ha
tamo wuſtajecż, żtoż mó jom też huſto praẇe bócż damó. Wulke ẇeſelo pak
jo tedom, déż wuheṅow ṁetżer k nam pżindże. Tajki ẇetżor jo kóżdé krótż
dundér lós ha tajka keklija, kajkuż ju Dreżdżanach ṅewoladaſch. —
Nehodżi ſo tebi do kortżmu hicż, da dżeſch k Hórnichej. Tam hiżcże ẇetże
towarſtwo namakaſch, kiż pak z ẇetżoh z próznej hubu fedżi. Tola je
teſamo ẇeſowo, ſpėwa habó raje, ha nėkotré też żkleṅczu wina pije.
Hórnich ṁenujczé piwo ṅeſchenkuje hale wino. Pola ṅoho ṅejo potajkim
żana kortżma hale winowa jſtwa, każ to w mėſtach namakaſch. Tu té też
woſobṅe wſchė nowinki zhoniſch, dokelż tu zkhadżuja ſo ludżo ze wſchėch
wſow ha wſchėch żtantow. Wóſche toho jo Hórnich też pżekupcz, ha pżindu
k ṅomu tohodla huſto ludżo z wulkich mėſtow, kiż dalſche nowinki fobu
pżiṅeſu. Tak namakaſch tudé wobſchėrne nazhoṅeṅo toho, żtoż ſwėcże ſo
podawa, ƀez toho, zo bó tṙebaw ẇele tżitacż. Politiſka mós żno jo tudé
wſchelaka; to też żadén dżiw ṅejo, dokelż wſchak pżiſwowo praji: ẇele
wowow, ẇele móſow. Wóſche téch waſkowſkich ṙanoſcżow, kotreż pola nas
też wſchė mamó, widżimó hiżcże, déż chczemó z waſkowſkimi wotżami
ladacż, wſchédṅe wulku trubu kura ha wóſoke pwoṁo z horntżeṙowej ṗeczé
ſapacż, zatraſchne żkrė pod hamorom kowaṙa wonlėtacż; ſwóſchimó <pb
n="183"/>koleſko zeleṙa bórtżecż ha wokżeẇimó ſo rano kofejej z ṁechkimi
czawtami. Kupicż ha dóſtacż móże jedén potajkim Króſtżiczé wſchitko,
jenoj nicz khanu butré habȯ mloka, khiba zo je cżi khėżkar, déż ma,
woſtaji. Tak namakaſch też zwonka wſé wſchelake ṙanoſcże. Naſche pucże
ſu woſobne, ha móża ſo z krajnémi drohami mėricż; też ma naſch Michaw
tajkoho koṅa, kotréż je pżeczé kṙepi, ha tón wobcżeżné próch zamo tżi,
ha naſcha kżibeṅtżna hora jo pócha, dżeſch móżeſch czéwó wużiſki kraj
pżeladacż. Ztém pak naſche khėżkarſke żoné czéle zpokojom ṅejſu, dokelż
wėtżṅe na tulej horu ſtonaja, żtoż jim też za zwo wzacż ṅejo.. Wone jo
toho dla pola nas te prajeṅo: Khróſtżanſkim khėżkaṙam jo deṙe żenicż,
dokelż tam kóżda żona kżibenczu krédṅe. — Ṅemóſli ſebi toho dla nichtón,
zo nidże drudże ṙeṅe ṅejo, hatż jenoj Waſku.

§. Z Kulowa. (Zapozdżene.) Sẇatki wutoru bėſche w Kuloẇe hermank. Też ja
ſo tam dele pużcżich, zo bȯch ſo trochu rozhladaw, kak tam ludżo
pżedawaju ha kupuju, ha z tżim ſo najlėṗe ha najbóle wikuẇe. Duż dha
pżindżech też na jedén blak, dżeż jedén muż khėtru haru pżez ſwoje
ſtajne wowaṅo tżiṅeſche. Ja ſo tam też cżipnoſcże dla kuſk pżibliżich,
hale blizko k ṅomu ſtupicż ṅemóżach, dokelż bėſche wón wo wſchėch bokow
tak z ludżimi wobſtuṗené, zo ſo tam jedén ſkoro hibnécż ṅemóżeſche! Nó,
tón dŕe tola wėſcżi nėżto jara woſobne ha ważne na pow darmo (ha ṗeṅezé
zaſé!) daẇe, ſebi móſlach! Hale déż wuſwóſchach, kak tam wón wokowo
ſtojaczém ludżom za ṗeṅezé bledżeſche, kak ſtaré tón ha tamón jo, ha jim
pódla nėkajke nėmſke liſtki (planeté) pżedawaſche, na kotréchż dérƀeſche
kȯżdoho żiẇeṅo wopiſane bȯcż, tak ṅeẇedżach, hatż dérbu ſo ſṁecż habó
dérbu pwakacż na wupoſcż téch mnohich tam wokowo ſtejaczéch, kotſiż na
joho bladé z wulkej dowėru poſuchachu, ha jomu ṗeṅezé tékachu, tak zo je
wón ṅemóżeſche nuts dobracż!! Haj wėſcżi; jo dṙe tónlej muż tam na
hermanku be wſchėmi najẇaczé wuwikowaw! Ja pak ſebi ṅejſém móſliw, zo
hiżcże dérbjawo tak ẇele Serbow tak wupéch bócż, ha tajkelej wupe bladé
kedżbu mėcż. Ja ſebi dach pozdżiſcho jenu tajku czedlu pokazacż, ha tu
ſo ṅemóżach ſmėchow z dżerżecż, déż widżach kak nerozomne bladé ha
wėchcżeṅa tam ſtejachu. To bėſche pak wot lutoho zboża, pak zaſé wot
wulkoho ṅezboża rétż! — Bóh, tón wſchohowėdomé jenoż wė, kak ſo nam
póndże ha żto na jenoho kóżdoho tżaka. Toho dla chczemó jenoż na ṅoho
ſwoju nadżiju ha dowėrnoſcż ſtajicż! — Dé bėſche pak tedém nėchtȯn w
Kuloẇe Jutnitżki, habò druhe ſerbſke dobre piſma pżedawaw, tak dṙe tam
tola nidé tak ẇele ludżi wokowo ṅoho ſtawo ha za teſamo ṗeṅezé tékawo
ṅebė, każ tu za tajke nitżo prajacze, ṅezrozemliwo nėmſke bladé! Mó ſo
nadżijemó, zo dṙe ſo tola k najṁeṅſchom żadén tżitaṙ Jutnitżki na tém
ſobu wobdżėliw ṅejo!

§. Ze ſakſkich delan. Lubé Bratſiko! moja Khata ſo jara ẇeſele
ſmėjeſche, déż pżed tédżeṅom w Jutnitżczé tżitaſche, kak mi dobré
pżecżel radżi, ji tajki wuƀerné kowrot kupicż! Napoſledku pak wona
pżiſtaji: „dé bó mi tón znaté dobré pżecżel te kraſne koleſko pżeczé
radſiſcho ſam zmolom kupiw ha pżipóſwaw, dha żno bóch je nėtk mėwa. Hale
tak dṙe pak budu hiżcże dowho na ṅe cżakacż dérbecż; ƀez tém mi ſnadż
nėchtó z nim wujėdże, ha potom pak nitżo z toho ṅebudże!

♣Mikławš.♠

Pżemóſné (induſtriſki) wukwad w Lipſku.

(Zkóntżeṅo.)

Déż ſmó ſebi horkach wſchitku wukwadżenu kraſnoſcż wobhladali, pżindżemó
po jeném zkhodżi dele k wſchelakim maſchinam ha burſkim wėczam, kiż
bóchu ſo wam wėſcże zpodobawo, déż bóſchcże ſebi je tak praẇe wobhladacż
móhli. Tu leża wſchelake kule, kehele ha druhe geometriſke wėczé wot
dṙewa, jow hėƀele ha druhi téſcherſki grat, <pb n="184"/>jena wilka
dreẇana pópa, kiż ma zhibadwa, każ tżwojek ha jeje czéwo wobletżeṅo jo z
jenoho krucha tkane. Tu ſteja mawo pulverowo wozé, jow leża pótkowé
wſchelakeje wilkoſcże ha wſchelakoho żtawta, każ je wſchelake czuze
narodé ſwojim koṅom pżibiwaja, Tżerkeſojo, Polaczé, Ruſojo ha Żponſczé.
Tu maſch pótkow za khromoho koṅa, kiż ſo hodżi ƀez hozdża pżitżinicż, tu
jo najṁenſchi pótkow lėdom pówdra czola ſchėroki, ha najẇetſchi pżez
żtéri czole, każ ſu je w Barlini na thėrarznejſchuli za 22 lėt tṙebali.
Dale pżindżemó do jenej ſtwó habó ẇele bóle mawoj zale, hdżeż lute wėczé
za burow ſtoja, geometriſke blida, modelje k pwuham, k brónam ha k
radwam, maſchiné k ſékaṅo-rėzaṅu, k ſécżu, k mócżeṅu, k tżiſcżeṅu żita,
k pwókaṅu, k rėzaṅu, dale nowo pwuhi, bróné ha radwa ha pṙedé, hatż ſé
ſo dohladaw, dérbiſch zaſo po jeném zkhodżi dele, pżindżeſch do dwora ha
dżeſch zaſo z druhimi duṙemi nuts. Jow wilke kruchi kaṁentnoho wula,
ſelje, ṅelatoho żeleza ha kopéra leża. Sé ſebi to wobhladaw, pżindżeſch
z nowa do wſchelakich ſtwow, hdżeż liṅane hornétżki, żklitżki ha nopażki
ſtoja, pokazki ṙanéch liṅanéch habó żeleznéch kachlow, zapotżatk jenoho
żeleznoho witoho zkhoda, żelezne khamoré k draſcżi ha k peṅezam, kiż ſo
wo wóhṅu ṅezpala, żelezne blida ha ſtólczé, late kżiże na kėrchowé ha
druhe ze żeleza late wėczé. Hdéż dale dżomoj do druhich ſtwów, dha
budżeſch ſo zpodżiwacż na maſchinach, kiż hiżcże żeńe widżiw ṅejſé k
tkaṅu, k wurėzowaṅu tżeſakow, k cżiſchcżeṅu ha k ważeṅu. Kak bó tola na
te żelezne nakowó, ſchrubowṅe (Schraubſtock), koſé ha druhe wėczé
hladaw, hdéż bó tu zo mnu wokowo khodżicż móhw. Ladaj, jowlej jo nėżto
za naſchoho ſchewcza, kiż żeṅi na ſwojim mawém ſtóltżku wutracż ṅemóże,
tu maſch ṁenujczé tajki apparat, zo móża ſchewczé ſwoje dżėwo ſtejo
tżinicż ha zo ṅetṙebaja czéwó dżéṅ tak do kulje ſtuleni ſejdżecż. Tajki
napoṙadk jo jedén ſchewcz wunamakaw, kiż jo wot tajkoho ſedżeṅa zkhoriw
ha nėtko jo tónſamé do Lipſka na pżemóſné wukwad póſwaw, zo bóchu też
druzé ſchewczé, (ſkoro bėch praẇiw krawczé, tém wſchak też tajki
napoṙadk nitżo żkodżiw ṅebó, woni tak hewak wſchitczé hromadu zlėzu)
tajku pomocznu wėcz zpóznali. Dale widżiſch tu czėnowné wané k kumpaṅu
do kuṗelow ha tamlej zadé ſtoji czéwo nowó billard, kiż hotowé 250
toleṙow pwacżi. Tola pój, mój chczemoj dale hicż, zo won pżindżemoj,
pṙedé hatż ſchėſcz bije, pżetoż tedom ſo czentralſka halla zatżiṅa.
Nėtko do dwora won dżemoj, hdżeż wo wulkim pżitwarku, ze zpodżiwaṅom
ſtejo woſtaṅeſch ha ṅewėſch, na tżo bó najpṙedé hladaw habó żto dérbjaw
ſebi wobhladacż. Tu ſteja mawo wódżje, hako modellje k wilkim, każ na
moṙach wokowo jėzdża, z khorojemi, ze zcżeżorami, z mawómi pżipójſṅenémi
tżowmikami z nawrócżnémi ẇeſwami (Steuerruder) ha z kȯtwiczami. Też
parowódżje ṅepobrachuẇa, każ wo Dreżdżanach po Wóbju pwuhaja, jenoż zo
ſu ṁenſche. Jow widżiſch parowó kotow, kiż wo ſebi mócz dżeſacż koṅow
zjenocża. Ach kak ẇele móhw ſebi hiżcże tu wobhladacż, ale ja cżi
wſchitko rozeſtajecż ṅemóżu. Tamlej wiſaja tſi ṙane, nowolate zwoné, każ
je we Ralbiczé ṙeniſche nimaja, nitżo, hatż na turm pójſnécż. Nėtko nimo
pokazkow żeleznéch moſtow, nimo wilkich ha mawóch ſékawow, nimo kożanéch
duchawow (Blaſebalg) do kowarṅow, nimo wijadwow habó window ha nimo
wſchelakich dżiwṅe ha khumżtṅe ztwaṙenéch maſchinow k cżiſchcżeṅu, k
tkaṅu ha pżedżeṅu dżomó, hatż napoſledku hiżcże k dobromu kónczej pola
wilkoho parnika zaſtaṅemó. Tón jo tak wilki ha tak ẇele ſam zkutkuje,
każ dwaj druhaj hatż dotal we nėmſkim kraju dżėwanaj. Wón jo wot jenoho
<pb n="185"/>wėſtoho Hartmanna we Chemniczé twaṙené ha hiżon na ba
jerſku żelezniczu pżedaté. Pój, nėtko ſé wſchitko widżaw, nėtko néhdże
na piwo póṅdżemoj. Pohladaj na tżaſnik, kak dowho ſmoj hromadże wokowo
khodżiwoj? Pżez tſi hodżiné ha chczéw ſebi wſchitko na drobne wobhladacż
ha rozpowedacż dacż, dha dérbjaw czéwo tédżen kóżdé dżeṅ tſi hodżiné do
pżemóſnoho wukwada hicż, pṙedé, hatż bó kóżdu mawu wėczku jenoż
zawidżaw.

Joli ſo cżi moje wopiſaṅo lubiwo ṅejo, dha mi to dżerż k dobrocżi, ja
ſém je tebi k luboſcżi tżiniw, joli pak ſo cżi zpodobawo, dha ſo hotuj,
zo móhw za dwė lėcżi ſobu do Londona jėcż, pżetoż tam budże 1852 hiżcże
ẇele ẇetſchi ha ṙeniſchi pżemóſné wukwad k wohladaṅu, na kotrémż budża
tżwojetże dżéwa z czéwoje Ewropiſkeje, haj z Ameriki ha z Aziſkeje
zhromadżene. K. Jentż.

Swoẇanſke narodne waſchṅa.

(Daleẇedżeṅo.)

Pṙedé hatż ſo radoſcżiwi kwaſaṙo toho nadżija, khowa ſo ſwóntżko za
módrémi horami, ſmėrki rozpżėſtreju ſwoje cżėmne kżidwa nade wſu — ha
brażka krotżi ƀez nich, zo bó wſchitkim k wobedu kazaw. Bórzé pżindże
też ṅeẇeſcżiné nan ha napomina rozẇeſelenéch, zo bóchu dlėje ſo
ṅekomdżili — wſcho ſo wo ẇeſowóch tżródach k woƀedu cżėri. Pṙedé pak
hiżcżen kȯżdé domoj poſkotżi, zo bó ſo zaſé pżewoblek, ha z nożom ha
widlitżkami ſo wobſtaraw. Toho dla bėhaṅo hiżcżen dowho traje, pṙedé
hatż wſchitczé, woſobṅe mużoẇe z kortżmé ſo wudobédu ha wokowo blidow ſo
zeſédaja.

Ṅeẇeſta ſéṅe ſo do najdalſchoho kucżika wot duri. Dokelż tam ruṅe dwė
wawczé romadu ſtorkatej, rėka „na dwėmaj wawomaj ſedżecż“ tak ẇele hako
„ṅeẇeſta bócż.“ Z jeneje ſtroné ſéṅe ſo k ṅej nawożeṅa, z druheje drużba
z drużitżku, potom zas mwodżencz z drużitżku, ha tak dale, hejzo
ṁenujczé ẇaczé drużitżkow jo; druzé hoſcżo zeſédaju ſo, każ ſo jim lubi.
Jenoż na to ſo lada, zo bliżſchi pżecżeljo za ṅeẇeſcżiném blidom ſedżecż
móża, dokelż jo tute blido hako najprėnſche tżeſcżene, ha pżindżeli żtó
czuzé widżané na kwas, dóſtaṅe za nim ſwoje mėſto.

Kwaſni hoſcżo ẇeſela ſo — herczé raja — żadén dżiw, zo jo to huſto tajka
hara, tajki howk wó jſtẇe, zo żane ſwowo zrozemicż ṅejo. Dokelż, tu ſu
wſchitczé hoſcżo w jenej ſtwė romadże, nicz każ pola nas po czéwém
twaṙeṅu, hoſcżi pak jo wokawo ſta, habó ṁeṅe. Nėtko ſtupi brażka do duri
ha ṙekṅe k zromadżeném:

Ludżo ſtojiczé tu wſchitczé,

Każ mawi, tak wilczé,

Na nas kedżbu dawajcże,

Ha k blidam nas pżipużcże,

Zo bóchmó móhli pżeſtupicż,

Ha hoſcżom pėkṅe poſwużicż,

Zo bȯchu bóli ẇeſowi

Wo wutrobnej radoſcżi.

Na to wȯn ſpėſchṅe do kuchṅe wotbėhṅe po poliwku (zopu) ha ṅeſe ju na
ṅeẇeſcżine blido, na wſchė druhe blida noſcha ſotré, bratſja ha znacżi
ṅeẇeſté.

Déż jo brażka poliwku na blido ſtajiw pȯtżṅe wón: „Ważeni kṅeża,
tżeſcżeni mwodżenczoẇe, nadobne kṅeżné, ha wſchitczé tu pżitomni lubi
hoſcżo! Nan ha macż, ṅeẇeſta ha nawożeṅa was pżecżelṅe ha luboſcżiẇe
powitaju do toholej domu, ha dżakuja ſo wam lubozṅe, zo ſcże ſo za nich
ṅehaṅbowali, ha dżenſiſchi ważné dżeṅ z waſchej pżitomnoſcżu
potżeſcżili. Za tulej jim wopokazanu luboſcż chczedża ſo woni zaſé ze
wſchėm dobrém wotṁenicż, woſobṅe pak na podobne waſchṅo zarunacż,
hejzoli żtó z pżitomnéch kwas hotu<pb n="186"/>wacż budże. Dokelż pak
dobrocżiwó Bȯh tón kṅez z hódnémi darami jėdże ha picża jich wobdariw
jo, kotreż wam nėtko prėdkpowożicż chczedża, pżeju wam ja w jich ṁeṅe,
zo bȯżcże wſcho wo bohabojoſcżi ẇeſele wużiwali. Pṙedé pak hatž ſo to
ſtaṅe, jo pżiſwuſchne ha kżeſcżijanſke waſchṅo, Bohu tomu kṅezej tżeſcż
ha khwawu dawacż, ha joho wutrobṅe wo pożohnwaṅo proſécż.“

Tu wſchitczé hoſcżo poſtanu, kȯżdé zcżehṅe ſebi kwobuk habó tżepitżku,
brażka żtżini kżiż ha wotſpėwa wótſe pacżeṙe każ ſo hewak pżed jėdżu
ſpėwaja.

Po modlitẇe zapotżṅe ſo hoſcżina, kiż huſto pżez pow noczé traje. Wſchė
jėdże, kiż ſo jena po druhej na blido noſcha, poṁenwacż, bó cżeżka wėcz
bówa, woſeƀe déż jo hoſpodar kwaſnoho domu zamożité. Żeni pak zawėſcżi
ṅebrachẇe: hoẇaze ṁaſo z krėnom, róch z popranczom, mwode proſo z
jabwukami napelṅene, ſkoṗacza ṗetżeṅ z kawom, mlȯczé jahwé z ṁedom,
kokoſch w nudlach, ſwiṅacza ṗetżeṅ ze ſwódkej jużku, ſchėnka, ṗetżene
huſé, tékanczé ha pampuchi (kiż tu ♣„homole“♠ rėkaja). Hatż ruṅeż wot
kóżdeje jėdże wilke powne żklė ſo pżinėſu, da tola pżeczé nitżo wȯſche
ṅewoſtaṅe, dokelż ſo zbótki khudomu ludej rozdawaja, habó ſo domoj
pȯſcżelu. Woſeƀe ſtaṅe ſo to pżi ṗetżeni, zo bóchu też doma woſtajeni
nėżto wot hoſcżiné wużili. Jedén hóltżecz bėha za druhim, jena holtżka
za druhej, taleṙe powne jėdże noſcho, zo bóchu tżim khėtſiſcho zaſé
pżiſchli ha tżim ẇaczé wot hoſcżi dóſtali, ſami pak ſo jim dowėṙenoho
jėdwa ani ṅedótknu, hale je ſwėdomicże na pżikazaném mėſcże wotedaja.

Brażka, hatż ruṅeż z poſwużeṅom wele dżėwacż ma, ƀez tém tola lada, kak
bó hoſcżi zaẇeſeliw. Déż pak ze wſchitkej ſwojej prȯczu ṅeẇeſtu
zaẇeſelicż ṅemóże, kotraż ſtajṅe k zemi ladajo na to ṅekedżbuje, żtoż
wón zapotżṅe ha zrudṅe zdéchuje, napomina wón wokowo ṅeje ſedżacze
drużitżki k ẇeſowoſcżi, zo bóchu też ṅeẇeſtu zaẇeſelili z témilej
ſwowami:

Tżeſne drużitżki, bódżcże weſowe

Ha ṅeſedżcże tak zrudniwe,

Rozẇeſelcże jena druhu.

Woſeƀe tżeſnu ṅeẇeſtu,

Zo nam tu ſtajṅe ṅepwatże,

Hale ſo wutrobṅe zaſmėje,

Zo mandżelſtwo ṅebó żarwawa,

Kiż jo ſej ſama żadawa. —

Pozdżiſcho ṅech ſo ſtara nawożeṅa,

Zo bȯ jomu ẇaczé ṅepwakawa!

(Pżichodṅe dale.)

Z Protéki.

♣M. H.♠ Nicz jenoż wutżeni ludżo, hale ſamo nimale kóżdé burſki hoſpodaṙ
dżerżi ſebi protéku. Wón dṙe tam ẇele wo ṅej zrozemi, każ na pż.
mėſaczne dné (dżėwawe ha ſẇate dné), zkhadżeṅo ha khowaṅo ſwóncza, tżas
woteƀeraṅa ha pżiƀeraṅa mėſacza, poſtaẇené tżas ha mėſto hermankow h. t.
d. Wóſche toho ſo pak hiżcże wo kóżdej protéczé ẇele znaṁeżkow ha
poṁeṅuwaṅow namaka, kotreż dṙe nėkotréżkuliż wobſedżeṙ protéki pak czéle
ṅerozemi, pak tola nicz jaſṅe ha dozpowṅe doſcż.

Ja ſém ſebi toho dla prėdkwzaw, druhdé nėkotre téch najważniſchich
poṁenuwaṅow w protéczé wo naſchej Jutnitżczé trochu wukwaſcż.

Déż mȯ budéſchinſku (habȯ też jenu druhu) protéku do rukow wozṁemȯ, tak
widżimó na tſecżej ſtroṅe ƀez druhimi poṁenuwaṅami też jene, kotreż
rėka: der Sonnen-Cirkel, to jo: „ſwóntżné bėh“; ha ja chczu ſebi
tónkrócż dowolicż, wot tohoſamoho nėkotre ſwowtżka prajicż.

Każ jo znajomne, tak ma naſche bérgaṙſke ſwóntżne lėto, każ je nimale
pżeczé mamó, 365 <pb n="187"/>dnow, habȯ 52 tédżeṅow ha jedėn dżeṅ. Déż
jo potajkim k pż. nowe lėto habó 1. dżeṅ wulkoho różka jene lėto
pȯndżelu bów, ṅemóże na druhe lėto ẇaczé póndżelu bócż, hale hakle
wutoru, dokelż ma kóżde lėto 52 tédżeṅow ha hiżcżc jedén dżeṅ. Dé pak bȯ
telej bérgarſke lėto ſtajṅe jenoż ruṅe 365 dnow wobdżerżawo, tak bó po
ſédémich lėtach tónſamó dżenſki litżbnik (Datum) z témſamém tédżeṅſkim
dṅom pżez czéwe lėto zaſé romadu padnéw, k pż. nowe lėto, kotreż bė junu
póndżelu, bó ruṅe za 7 lėt (t. j. na woſéme lėto) zaſé póndżelu bówo; ha
tónlej tżas habó rénk (Ciklus) wot 7 lėt bȯ potajkim jara jedneré
(einſach) ſwȯntżné bėh bów. Tola, déż ſo ẇecz tżiſcże na drobne wupóta,
tu ma naſche lėto po prawém 365 dnow ha k tomu hiżcże 6 hodżinow. Tute 6
hodżinow ſo tomu ṙecz romadża, ha wutżiṅa za kóżde 4 lėta za ſobu htżon
czéwé dżeṅ; toho dla jo też kóżde żtwórte lėto tak ṁenowane pżeſtupne
lėto (Schaltjahr), kotreż ma 366 dṅow. Ha po tajkimle pżeſtupném lėcże
padṅe nowe lėto (1. dżeṅ w. rȯżka) nicz jedén, hale dwaj dnaj dale; jo k
pż. nowe lėto w pżeſtupném lėcże żtwórtk bȯwo, dha budże w pżichodném
lėcże hakle ſobotu. Na tajke waſchṅo tżiṅa pżeſtupne lėta wo tutej wėczé
mawo zamóleṅo, ha ſu wina, zo kóżde 7 lėt, każ bó to hewak bówo, teſame
dżeṅſke litżbniki z témiſamémi tédżenſkimi dnami romadu ṅepadaja. Żtóż
tu wėcz dale wupótuje, tón wunamka, zo ſo hakle za żtérikrócż ſédém t.
j. za 28 lėt wſchė džeṅſke litżbniki tżiſcże z témiſamémi tédżeṅſkimi
dnami kóżdé raz ha tžas zaſé romadu namakaja. (Dżenſniſchi dżeṅſki
litżbnik — 22 jun. — jo potajkim też pżed 28 lėtami t. j. 1822 zawėſcżi
na ſobotu padnéw, ha ſẇ. Jana jo też tedom zawėſcżi póndżelu bówo.) Ha
tutón tżas wot 28 lėt ṁenuje ſo ſwóntżné bėh, dokelż wot ſwóncza ha joho
bėżeṅa wotwiſuje. Z naſchim kżeſcżijanſkim tżaſa litżeṅom jo ſwóntżné
bėh na ſcżėhowacze waſchṅo zaplecżené. Te lėto, wo kotrémż ſo Kréſtus
narodżi, ha wot kotrohoż ſem mó tżas litżimó, te lėto bė dżeẇate
tedomſchoho ſwóntżnoho bėha, żtoż mamó ſebi deṙe mėrkwacż. (Ruṅe z
Kréſtußowém narodom ſo potajkim żadén nowé ſwóntżné bėh ṅezapotżṅeſche,
hale wóſém lėt ſwóntżnoho bėha bė hiżon nimo.) Déż ſo nėtk praſcha, kak
ẇele ſwóntżnéch bėhow jo wot Kréſtuſa hatż dotal bówo, ha wo kotrém
lėcże nėtk bėżaczoho ſwóntżnoh bėha ſo mó lėtſa namakamó, tak dóſtaṅemó
mó po tém pṙedé prajeném ſcżėhuwacze prawidwo (Regel): pżilitż k lėtnej
litżƀe (Jahreszahl, lėtſa 1850) 9, ha dżėl tónlej zeƀerk (Summe, 1859)
pżez 28, tak dóſtaṅeſch wo tém wudżėlku (Quotient) litżbu téch
wotbėżanéch ſwóntżnéch bėhow; tón woſtawk (Reſt= to, żtoż wóſche
woſtaṅe) da nam pak lėto nėtſiſchoho bėha. Ṅewoſtaṅe żadén woſtawk, tak
jo ſwóntżné bėh 28. Za lėto 1850 ma ſo to potajkim taklej: 1850 ha 9 jo
1859. Talej litżba 1859 pżez 28 dżėlena da nam 66 ha woſtawk (Reſt) jo
11, | 28: 1859 = 66, to

168 = 179 168 =11

rėka: wot Kréſtuſa jo hatż dotal 66 ſwóntżnéch bėhow nimo, ha 1850 jo
11. lėto 67. ſwótżnoho bėha habó bóle z krótka wuprajene: za lėto 1850
jo ſwóntżné bėh 11, każ budżecże je też wo ſwojich protékach widżecż. —

♣Lidušcy.♠

♣(Z čěskjeho wot Jablonskjeho)♠

♣Pówjez mi, o rajskje dźěćo!

Śtó ći dał to ćěłko nježne,

Štó tu dušu njewiny?

Štó ći dał tej šwižnej łohćaj,

Kaž dwě běłej křidlešcy?♠

♣Pówjez mi, o rajskje dźěćo!

Štó ći wóčcy hołbikowej,

Štó ći hłós dał syłojka?

<pb n="188"/>

Wutrobje stó darił twojej

Tutej křidlje horjeła?♠

♣Pówjez mi to, rajskje dźěćo?

Hdźje te dary rozdawaja?

Chcu tež ja tam pućować.

Ty pak mje, hač naspjet přindu,

Budźeš dyrbjeć lubować!♠

♣Luboměr.♠

Zbėrki.

Wo ſtarej Bramborſkej jo ſo na 2. jun. wo mėſcże Mewe żawoſne ṅezbożo
ſtawo. Mewe lejżi pola wulkeje rėki Wiſwó (Weichſel) ha po ſtarém
waſchṅu zromadżi ſo też lėtſa tu ſobotu ƀez bożim cżėwom mnohoſcż
pobożnéch wėriwéch z dalokeje wokownoſcże, zo bóchu z duchownémi ha z
kżiżemi do toho 10 mil wotlejżanoho Maria Lonk pola Neumark ſchli.
Proczeſija ſo z czérkẇe ſẇatotżṅe pżez mėſto k wodże pżibliżuwaſche ha
chczéſche ſo pżeẇeſcż dacż. Da wuſwóſchachu wulke téſchne wowaṅo; ha
lej, wulki tżȯwm, na kotrémż bėchu ſo khwilu pṙedé nėkotſi pżeẇezli,
podmuri ha ẇacz hatż 120 tżwojekow, kiż ſo na nim namakachu, ſobu. Żtó
mȯże wopiſacż, żto mȯ zatżuchmó. Wſcha móżna pomocz ſo ſta, hale nicz
ẇacz hatż 50 bȯ jich ſṁercżi wutorṅenéch, wſchitczé druzé bȯchu zubeni;
na 50 cżėwow ſmȯ jich hatż dotal z wodé wucżahnéli.

Nawėżki.

Cżiſami, kiż ƀėchu hatż dotal ſobuſtawé khróſſżanſkoho towarſtwa,
chczéli ſo jutſe, hako ṅedżelu 23. jun. popowdṅu wo Lejṅe zromadżicż,
dżejż dalſche wozjeẇeṅa ha wobzankṅeṅa ſo ſtacż budża.

Mrós, pżedſéda.

Te ſtawé ſmėtżketżanſkoho ratarſkoho towarſtwa, kotreż ſu ſebi z koſcżow
tow tżenu muku (Knochenmehl) zamojeli, pżeproſchu z tutém zo bóchu k
dalſchomu rozrétżowaṅu wot toho ſo 24. jun. popowdṅu żtėṙoch w
Schmėtżkeczé zromadżili.

Wiezand, pżedſéda towarſtwa.

— Na Jana jako 24. junija budża ſo po popowniſchich kemſchach waltżki ha
ſwaṅo za hotowe ṗeṅezé na pżeſadżowaṅo pżedawacż. Tajczé, kiż ƀóchu
kupowacż chczéli, ṅech ſo w kortżṁe w Dobroſchiczach pola Ṅeſwatżidwa w
prawém tżaſu zhromadża ha móża ſebi też waltżki ha ſwaṅo pṙedé
wobhladacż.

♣Janej B. a Mikławšej H. Kak dha bó bóło, hdyž bóštaj Wój Waju lětušu
podróhu do Lipska a t. d. złožiłoj? Tam bóštaj tež Serbow nadejšłoj a
bóchmó móhli potom hromadžje do Hallje na Giebichenstein jěć a stare
mjezy Serbowstwa horjepytać. Tež móhli sebi rozpómnić, kak bó so
najlěpje titel k Tydź. Nowinam zandźeneho lěta wuskutkować dał. Wo
wotmolwenje prosy Waju přećel w Lipsku.♠

♣18. jun. 1850.♠

♣W B ...... cach♠

♣B. I. P. K.♠

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcż Woſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżizna. Pwacżizna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 7 1/2 2 2 2 5 Woka 2 15 2 10 2 12 1/2

Pżeṅcza 4 7 1/2 3 25 4 2 1/2 Jahwé 4 22 1/2 4 17 1/2 4 20

Jecżmeṅ 1 22 1/2 1 17 1/2 1 20 Heduſchka 2 20 2 10 2 17 1/2

Wȯws 1 10 1 5 1 7 1/2 Bėrné — 20 — 15 — 17 1/2

Róch 2 15 2 10 2 12 1/2 K. butré — 10 1/2 — 8 1/2 — 9 1/2

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb/>

Tżiſwo 26. 29. dżen junija. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Z Rakuſkeje. Khejżor jo wſchėm wojerſkim wóſchim, kotſiż ſwoju wojerſku
ſwużbu pṙedé wottedali ha potém haklej wo wójſku wuherſkich zbėżkaṙow
ſwużili, pżi revolucziji ſo wobdżėlili ha toho dla do cżeżkeje żtrafé
panéli bėchu, wobnadżiw, jim wſchitko zpuſchcżiw, wotwzate zamożeṅo zaſé
wrócżiw. 55 jich jo, kotréchż telej ſmėlne ſwowo tṙechi. Wulka jo
ẇeſowoſcż téch, kiż bėchu k 20 lėtnomu ſejdżeṅu wotſudżeni. — Też jedén
brat znatoho Görgea jo ƀez nimi. —

Wot lonſcheje zromadżizné rakuſkich czérkwinſkich wėrchow poſtajené
wuƀerk jo z nowa zaſé do Wina pżikhadżaw. Woſobna wina tuteje
zromadżizné ha pżedṁet rozrétżuwaṅa ſu tónkrótż należnoſcże ſchulow. Bóh
daj, zo bóchu też lėtuſche wuradżeṅa tak zbożomṅe wupanéli każ lonſche!

Hara ha ṅepokoj wot khejżora dowoleneje czérkwinſkeje ſwobodé dla, jenoj
wot nėkotréch nowinow do luda wuṅeſejej, ſtaj ſo zkoro czéle zhubiwoj.
Kéżdé, kiż ſo trochu za tém wobhoṅa, dérbi wuznacż, zo jo to po prawdże.
—

Agramſke narodne nowiné piſaja wot zbėżka turkowſkich ſwoẇanow wo
Boſniſkej, zo ſu ſo na 300 woſadow zbėnéli, kotréchż wójſko jo 40,000
mużi ſélne. Woni ſu z nowa zaſé mėſto z ṁenom Belgradtżicż pżedobóli.
Jich zbėżk ṅejo pżecżiwo turk. khejżorej, (na ṅoho ſu ẇeleẇaczé
deputacziju wotpóſwali, zo bóchu ſwoje należnoſcże zkherſcho zaṙadwali)
hatż ẇeleẇaczé pżecżiwo tur. wóſchnoſcżi wo kraju, kotraż kżeſcżijanſkim
podanam wſchu mȯżnu kżiwdu tżini. — Wo Agraṁe ſamém ſo wſchitko k
tżeſtżownomu powitaṅu bana Jelatżicża pżihotuẇe. Deputaczija jomu
napżecżo dżo, zo bó joho wo ṁeṅe czéwoho kraja poſtrowiwa. Wón za nas
jara ważne wėczé ſobupżiṅeſe, ṁenujczé naſche nowo krajne prawidwa. Każ
rėka, dowola teſamo naſchom narodej ẇele prawow, kiż bėchu jomu dowhe,
dowhe lėta wzate. Wo wojerſkim naſtupaṅu budże nėtk wſchė ṁezne
wojerſtwo (Grenzmilitär) pod Banom ſtacż, żtoż jo za nas jara ważna
wėcz.

Z Prahi 22. jun. Dżencz pżipowdṅu pżijėdże czéle ṁelcżo ha ṅeznaté
kardinal ha wėrch Schwarczenberg, naſch nowé arcze-biſkop. Wón ſo nikomu
ṅewozjeẇi; poda ſo ẇeleẇaczé ṅeznaté ha wo ſwėtnej draſcże do
tachantſkej czérkẇe, dżejż chczéſche wėſcżi tak praẇe ſam za ſo ſwoje
pṙeṅe pacżeṙe ſpėwacż. Pozdżiſcho haklej bė joho pżikhad znajowné ha wȯn
tżeſcżowṅe powitané. —

<pb n="190"/>

Kolera jo wot meje ſem 115 wſow wopotwawa ha 83 téchſaméch hiżcżen
ṅewopuſchcżiwa.

Z Bramborſkeje. Naſcha cżiżcżerſka ſwobodnoſcż ſo dale bóle zhubi.
Krajném wóſchnoſcżam jo do rukow date, wėſtém, jim ṅezpodobném nowinam
wotpȯſwaṅo pżez kralowſke poſté zakazacż. To pak jo tak ẇele hako
zakazṅa cżiżcżeṅa ſamoho, dokelż nimale żana nowina budże ſo ƀez
wotpóſwaṅa z póſtami zdżerżecż mȯcz.

Ẇele pak ſo zaſé póẇeda, zo jo ſo bramb. kral nakazaw, ha chcze kóncz
tżinicż wėtżnej pżekoré wo nėmczach, pżez to, zo ſo z Rakuſkej zjedna.
Nowiné też hiżon liſté znaja, kotreż jo na rak. khejżora pȯſwaw, wo
kotréchż wón wſcho mȯżne ſlubi. (?)

Zaſtupnik Bramborſkeje wo Jandżelſkej, z Bunſen, jo tam hȯrke wėczé
nazhoniw. Wȯn khodżeſche huſto do ſejmowné, każ ſo to zaſtuṗeṙam czuzéch
mȯcznarſtwow ſwuſcha. Dokelż pak żanu woſebnitu trübinu ṅemėſche ha z
jandżelſkej ariſtokracziju deṙe znaté jo, poda ſo wón ze żonſkimi
wȯſokich jandżelſkich zapóſwanczow (Lords) na jenu ha tuſamſnu. Hatż pak
to jedén wot deleka widżi, póſwa wón ṁelcżo k ṅomu, zo bȯ pżichodṅe tola
ẇaczé tam ṅekhodżiw. Bunſen pak tam tola zaſé dżo, ha duż dha tón
jandżelſli zapóſwancz ſo zjawṅe wo komoṙe zbėné, porukwaſche z wótrémi
ſwowami ṅepotżink bram. zaſtuṗeṙa ha porucżi zkóntżṅe ſwużownikam:
dżicże hoṙe ha wupokazajcże joho won! żtoż też ſo zmolom ſta. To jo
wulka haṅba każ za ṅoho tak też za Bramborſku, kotruż wȯn zaſtupuẇe.
Jandżelſki miniſter, pola kotrohoż ſo Bunſen wobcżeżuwaſche, jo joho ze
zkȯrżbu wotpokazaw ha ṅemóże jomu pomhacż, dokelż ma wopaki.

Ze Zolercza. Hatż dotal dérbeſche naſcha podjanſka woſada z bożimi
ſwużbami ſebi jara hubeṅe dopomhacż, hatżruṅe czérkẇow doſcż w mėſcże.
Pżez miwoſcżiwo daré ſmó nėtkoj tejko naromadżili, zo ſmó ſebi jenu
zahrodu kupili, ha wo ṅej budżemȯ czérkej twaricż, ſchulu ha wobodleṅo
za duchownoho ha wutżeṙa podla. Wo naſchej ſchuli namaka ſo nėtk 90
dżėcżi. —

Z Badénſkeje. Generol Wrangel, tón bramborſki Windiſchgräcz, jo do mėſta
Mannheim pżiſchow, zo bó revüju na badénſke wójſko dżerżaw, kiż ſo nėtk
do Bramborſkeje poda. Telej pżecżeṅeṅo, wot kotrohoż bė hiżon nėhdé
rétż, jo ſo tak dlėjiwo, dokelż bė ſo Heſſen-Darmſtadt wobarawa, jich
pżez ſwój kraj cżahnécż dacż. Nėtk pak jo wona do toho zwoliwa. Ale,
ale! ƀez tém jo ſo badénſki wójwoda zaſé hinak dopowniw. Dokelż jo wón
za tém pżiſchow, zo ſebi wón, déż ſwoje wójſko nima, też czéwo kṅejſtwo
z rukow puſchcżi, dha jo wón nėtk pżecżeṅeṅo badénſkoho wójſka do
Bramborſkeje zakazaw, ha Wrangel dérbi zaſé ſam dom cżahnécż.

Z Bramborſkeje. Bramborſki préncz jo wot jandżelſkeje kralowné
pżeproſchené, zo bó pola jeje mwodoho ſénka kmót ſtaw. Bramb. préncz,
kiż jo ſo 19. jun. z Petersburka dom wrócżiw, jo ſo zmolom na pucż do
Londona podaw. — Dokelż tónſamón pola ruſénſkoho khejżora za ſwoje
bramborſke ſtroniſke wotpoladaṅa nitżo wuzkutkowacż ṅemóżeſche, chcze
wón nėtkoj, każ rėka, pżi tutej pżileżnoſcżi ſwoje zbożo wo Jandżelſkej
zpótacż. Ruſénſki khejżor pak chcze ſo tam hatżruṅeż proſchené ṅejo, też
podacż, zo bó jomu napżecżo dżėwaw. (Wón budże ſo jim paſcż!)

Ze Sachſénſkeje. Lipſtżanſka univerſiteta jo wobzanknéwa, zo pżi z nowa
powowaném ſejṁe zaſtuṗena bócż ṅecha ha nikoho wuzwolicż ṅebudże. — Też
lipſtżanſczé mėſtżanſczé radżicżeṙo ſu piſmo na krala póſwali, wo
kotrémż ſo powowaṅa ſtaroho ſejma dla na krala wobcżeżuẇa. —

Wo Dreżdżanach pak jo adreſa z mnohémi podpiſmami kralej pżepodata, wo
kotrejż jo kralej dżak praẇené za te wo nowſchim tżaſu wopokazane krute
wuſtupwaṅo.

<pb n="191"/>

Z Majncza. Na ſẇ. Jakuba (25. julija) budże barlinſki probſt Ketteler,
naſch nowé biſkop, wo naſchej tachantſkej czérkwi biſkopſku ſẇecżiznu
dóſtacż. Wón budże nėkotre dné pṙedé hiżon k nam pżincż.

Ze Zardinſkej. Turinſki arczbiſkop jo z jaſtwa wupuſchcżené. Ẇele jo ſo
póẇedawo, ha piſawo, zo jo zardinſki lud ſo jednomóſṅe za nowé zakoṅ
wupraẇiw, kiż ſtare dotalne czérkwinſke prawo na ṅezakonſke waſchṅo
preicż wozṁe. Zo tomu tak ṅejo, bėchmó mó dawno pżeſwėtſeni, ṅejſmó pak
je zjawṅe prawili, dóiż wėſte dopokazma nimamó. Nicz jenoj wot druhich
zardinſkich biſkopow ze ſwojimi duchownémi ha wot duchownéch towarſtwow,
hale też wot mnohich woſadow ha czéwéch krajinow jo arcze-biſkop wo
jaſtẇe wopótané ha jomu ſwojich ſtadwow najwutrobniſche dżėlbraṅo
wopokazane, też pżez mnohe adreſé jo jomu za krutoſcż ha ſwėru wo
wobkhowaṅu czérkwinſkeje ſwobodé ha prawa ludowė dżak zjawṅe wuprajene.
Zardinſke nowiné ſamo nėkotre tajkich pżipiſmow ha rétżow wozjeẇa.
Naſche nowiné z ẇetſcha to zaṁelcża ha dżeż nėhdże nėchtón ſo napżecżo
czérkwinſkim wėrcham ſwóſchecż da, to zmolom do czéwoho ſwėta wutrubja.
Zardinſki lud jo ṗeṅezé romadżiw ha jo ſwojomu duchownomu wėrchej jedén
zwoté paſtérſki kij wudżėwacż daw, koréż budża jomu wo krótkim ſẇatotżṅe
pżepodacż. Też wo Franczowſkej jo ſwawné czérkwinſki récżeṙa khwalené;
też wot tam adreſé pżikhadżeja ha wo bliſchich dṅach pżindże franczowſka
deputaczija, kiż jomu wo ṁeṅe francz. luda jedén zwoté kżiż z drohimi
kaṁeṅemi wobſadżené k wopomṅecżu joho wuſtatéch pżezcżėhaṅow pżepoda.

Ze Serbow.

Z bliże Mėſta. Huſto doſcż ſo naſchim gmejnam ha woſadam poruk tżini, zo
maja na kȯżdém pucżniku, kżiżiku, wowtarku a. t. d. jenoż nėmſke
napiſma; ha to ſtaṅe ſo jim najbóle tżiſcże praẇe. Kak ſmėſchna wėcz
ṅejo to, kóżdé mawȯ kżiżik na kerchoẇe jenoż z nėmſkimi ſwowami ha
róntżkami popiſacż! Budże ſnadż dé żadén Nėmcz naſche kerchowó wopótwacż
ha tam téch Serbow wopomṅecż, kiż tam wotpotżuja? Habó ṅeṅdu rjane
ſerbſke róntżka tém, kiż tam na naſche kerchowó pżindu, bóle k wutroƀe,
hatż nėkajke huƀene, zkażene habo tola za Serba nicz doſcż zrozemliwo
nėmſke verſche? Kak ṅeſprawna wėcz ṅejo to, na kóżdé pucżnik, na kóżdu
taféltżku jenoż nėmſke ṁena ha napominaṅa napiſacż! Jo dha kóżdé Serb z
kóżdém pucżikom pżez czéwu Wużiczu znaté? Ṅejſu huſto nėmſke ṁena
naſchich wſow tżiſcże hinajſche hatż ſerbſke? Kak ńepżiſtejacza wėcz
ṅejo to, wo czérkwi, w kotrejż ſo czéwo lėto jenoż ſerbſki ſpėwa ha
prėduje, wſchelake nėmſke napiſma mėcż! Ṅebóchu zrozemliwo móczne ſwowa
teje rétże, w kotrejž ſmó wot ſwojeje macżeṙe „wotcze naſch“ ſpėwacż
wuknéli, ſélniſcho na naſchu wutrobu ſkutkowali ha ju hnuli? Ha bȯrṅe
ſebi ſerbſki bur heẇak wſchudżom z nėmſkej rétżu wobſtacż wėriw, k
wėrnej, nutérnej pobożnoſcżi jomu taſama tola ṅedoſaha; tu jo jomu wo
ſpėẇe ha pacżeṙach, wo zpojedném ſtole ha z klėtki matżerſka rétż
jenitżczé zpomożna, nuzṅe trėbna, jolizo chcze ze ſwojeje
bohuſwużownoſcże prawȯ wużitk mėcż. To ſo wė, tajkim, kotſiż do wawki
ſtupiwſchi ſwojomu ſuſodej „gun Morgn“ mėſto „bódż khwalené Jėzus
Kréſtus“ praja, tajkim jo khėtṙe wſcho jene, hatż maja nėmſke habó
ſerbſke pacżeṙacże knihe, tém traż bó też praje ha drudé ruṅeż tak
wużitne bówo débóchu ſebi bóhwė kajke druhe nicz pacżeṙacze, nicz
ſerbſke ha też nicz nėmſke knihe do czėrkẇe ſobuwzali. Tajkehlej ha
tohoruṅa móſle mėjach dżens, hatż ſo zaſé na to dopomnich, żtoż ſém
wondawṅo widżaw. Ṁenujczé zaṅdżenu póndżelu bėch w Radwoṙu ha pohladach
tam też do czérkẇe. Tu wuhladach z ẇe<pb n="192"/>ſowoſcżu na klėtczé
tſi ṙane ſerbſke napiſma, kotreż bėchu telej. „Déż joho Wós ſwóſchicże,
ṅezatwerdżcże waſche Wutrobó“ — to bė piſane na boku klėtki. „Pójcże
ſchitczé kemṅe, kiż wobcżeżeni ſcże; ja czu was wokſchewicż“ — to bė
prėdku. „Zbóżni ſu cżi, kiż te Swowo Boże ſwóſcha ha je zakhowaju“ — to
bė z druhoh boka klėtki. To ſu wėſcżi kraſne ſwowa. Woſeƀe jo też
radworſka woſada, żtoż kemſchacze ſpėwaṅo naſtupa, k pokhwaleṅu. Wona
dżerżi ſo wo najlėpſchim ṙedże krucże k wulkim ſpėwarſkim, kotreż ſu wot
jich ṅeduſchoh wuƀernoh ha ſwawnoh faraṙa Wawdé wudate. Tola Radwortżeṅo
ńejſu jenoż w czérkwi, woni ſu też zwonka ṅeje wo druhich należnoſcżach,
każ ſo zda, dobri Serbja. Ṅetṙebawſchi bȯ bȯẇo, zaſé na to zpomnicż,
żtoż ṅedawno wo jich ſerbſkich kcżeṅſkich liſtach w Jutnicżczé
ſtejeſche; ja chczu nėżto druhe podȯtknécż. Hatż z czérkẇe z wutżeṙom na
ſchulu pżindżech, wiſaſche tam khėżi khėtra tżorna tafla ze ſerbſkim
piſmom. Na moje wopraſcheṅo bó mi prajene, zo ſo tudé wſchelake
wozjeẇeṅa, — hako pżedawaṅa, pżeſadżowaṅa (auktione) h. t. d. — zo ſo te
pżez tak ṁenwane wuwowaṅo ṅeſtanu, każ nėdżeżkuliż drudże, hale zo ſo
napiſana tafla po kemſchach na torhożcżu wupójſṅe. Ja poprawém tżitaṙow
Juiniżki ṅetṙebaw z tém wobcżeżowacż, żtoż bė na tutej tafli napiſane.
Tola ja ſém dżens tżiſcże zalubowané do Radwoṙa, ha „wot tżohoż jo
wutroba powna, to pojeda jazék.“ Radworſke poſlene wozjeweṅo, radw.
nawėżk, radw. ♣annonçe♠ wot poſleṅeje ṅedżele bė talej: „Dżencz po
Néżpoṙe budże Trawa pże dawana, najpṙedé na khaſowſkich Ladach, dale
lipowóm Hacże ha Bṙohi wokow wutżinſkoh Hata. — Jutſe popowṅu dwėmaj pak
te tſi hajowſke Hatki, ha horné ha delné Haj.“ M..ka, Hajṅk.

W Radwoṙu, 23. Różownika 1840.

Ṅejo tajke wozjeẇeṅo wſcheje khwalbó hódne? Ha lejcże, tute wozjeẇeṅo
ṅejo wot 23 junija, hale wot 23. rȯżownika, ha żto różownik jo, to tam
kóżdé tżwojek wė, pżetoż heẇak bė „junija“ pżiſtajene bówo. Kak ſo w
Radwoṙu z napiſmami kżiżow ma, tżiſcże wėſcżi prajicż ṅemȯżu, dokelż
wonka wo druhej czérkwi, pżi kotrejż jo kerchow, ṅepobóch. Tola bė tak
ſwóſchecż, kajbó ṙek, zo ze ſerbſkimi napiſmami khėtṙe zapotżnu. Też
jich pucżnikam ṅejſém tónkrócż hiżcże tak praẇe do wotżom pohladacż
móhw, dokelż khėtṙe po żcżeżkach nutspżindżech ha każ ſo mi zda, pżi
cżmitżczé pṙetżdżėch. Tżwojek też ſo ſtajṅe na wſcho ṅedopomni. Tola
nadżiju ſo, zo też ſebi z témi żaneje haṅbó tżinicż ṅebudża. Każ ja
praju, ja ṅewėm, kak ſo to ma, najſnadno maja hiżon też nėkotre ze
ſerbſkimi ṁenami. Tola wo tutém dṙe tak daloko ṅejſu każ kpż.
Nowoſlitżeṅo ha Ralbitżeṅo. Cżi ſu tute dné też na ſwȯj poſleni pucżnik
ſerbſke ṁena pżipiſali. Tak ſo mi k najṁeṅſchom zda, hatżruniż ṅewėm,
hatż ſém to dże ſwóſchaw, habó jo ſo mi wudżawo. Zkóntżṅe napominam was
Radwortżanow, zo bȯſchcże czuzomu tżwojekej woſeƀe Serbej, déż tam k wam
pżindże, ſcho tajke ważne, žtoż tam macże, pokazali. Każ hakle wtżora
zhonich, maja też waſche zwoné ſerbſke napiſma, ha wo tém pȯndżelu nicz
„papé“ ṅeprajeſchcże. Też wo waſchich kcżeṅſkich liſtach potżach tam
zarétżwacż, tola jara „huj“ do pokazwaṅa ṅejſcże. Nȯ, ṅech jo ƀeztém
dobre; na te waſchṅo mam winu bórzé zas pżincż, zo bóch napiſma zwonow
ha kcżenſke liſté ha tohoruṅa wobladaw, ha pódla też tak kus na waſche
pucżniki kuknéw. Hladajcże ſo! doma budu wſcho zas wupȯẇedacż.

Z Khanecz pola Wotrowa. Wutoru tédżeṅ bė pola nas zaſé kwas. Nawożeṅa bė
pṙedé dowhi tżas pola Brunowſkoh kṅeza za móṅka; duż bėſche też dójżto
joho nėmſkich pżecżelow ha znatéch pżeproſchene. Hatżruniż ſebi <pb
n="193"/>najpṙedé pomóſlichmó, zo traż budża tudé Serbja tróżku dozadé
ſtajeni; dha to tola na żane waſchṅo tomu tak ṅebė. Ẇeleẇaczé dérbimó
wuznacż, zo najẇetſcha zprawnoſcż ha pżecżelnoſcż ƀez wobémaj
narodnoſcżomaj kṅeżeſchc. Te nėmſke drużki też pilṅe ſobu ſerbſki
rejwachu ha ſpėwachu. Najbóle pak jo nas zẇeſeliwo, zo nam też mwodej
hrabjej (grofaj) Stollberkaj na Brunoẇe (zadé Kaṁencza) tu ſwawnu tżeſcż
wopokazaſchtaj ha z naſchej ſerbſkej ṅeẇeſtu porejwaſchtaj. Zjawne
wopokaſtwo, zo jo ſerbſki narod też pola rozomnéch Nėmczow w tżeſcżi
dżerżané.

Z Kunnersdorfa pola Kaṁencza. Zaṅdżené tédżen bėchu tu pżi récżu
nėkajkeje dżėré kruchi kaṁeṅa namakane, kotreż mėjachu ſo po zdacżu za
kalkowé kaṁeṅ (Kalkſtein). Dokelż chczéchmó wo tak ważnej wėczé wėſtoſcż
mėcż, bóchu wot naſchoho Kṅeza nédom nėkotre kruchi poṁenwanoh kaṁeṅa do
Dreżdżan ha do Freiberka póſwane. Teſamo ƀóchu tam za tżiſté kalkowé
kaṁeṅ zpóznate; ha tak móżemó traż ſo nadżecż, zo nėtk kalk, kotréż
dérbjachmó hatż dotal tak daloki pucż wozécż, w bliſkoſcżi dóſtaṅemó.
Sakſkénſke miniſterſtwo jo hiżon wulki ṅeboz póſwawo, zo bó ſo
pżepótawo, kak hwuboko tuta kaṁeṅtna żiwa dżo.

Z Ralbitz. Ja ṅekomdżu ſo, wam tu ẇeſowu póẇeſcż zjewicż, zo bóchu w
zaṅdżeném tédżeṅu też na naſch poſleni nėmſki pucżnik ſerbſke ṁena
napiſane, ha zo maju nėtk potajkim wſchitke naſche pucżniki nicz jenoż
nėmſke, hale też ſerbſke napiſma!

§ Z Khotżiné. Naſcha ſtara ſchula mėjeſche hiżo pżed ẇele lėtami
wſchelake brachi ha bė nėtk na poſledku nimale dodżerżawa. Duż widżachmó
też, zo nam nitżo druhe do rukow ṅehlada, hatż twaṙeṅo czéle noweje
ſchule. Tola wſchelakich zadżėwkow dla bó tolej lėto wot lėta
wotſtorkuwane. Nėtk na wſchėm poſledku hiżcże bėchmó ſchulu ſkoro czéle
zhubili, dokelż chczéchu ju Hóſkowtżeṅo radé wo ſwojej wſé twaṙenu mėcż.
Tola wóſchnoſcż jo wuſudżiwa, zo ma ſo nowa ſchula zaſé w Khotżiṅe
twaricż.

Stara ſchula bó tohodla ṅedawno wottorhana, ha budże ſo nėtk bórzé nowa.
— ẇetſcha ha reṅſcha — ſchula twaricż zapotżecż. Daj Bóh zbożo! — Praẇe
reṅe bó bówo, dé bóchu potom wóſche khėżnéch duṙi też pżiſtojne ſerbſke
napiſmo napiſacż dali, każ je k pż. w Schcżenczé na ſchuli maju! — Kṅ.
wutżer Schowta nėtk ƀez tém dżėcżi pola Schowtżicz na rejwaczej hujbi
wutżi.

Swoẇanſke narodne waſchṅa.

(Daleẇedżeṅo.)

Tu zapotżnu drużki k herczam ſo wobrocżo ſpėwacż:

Najcże mi herczé, rajcże ẇeſele,

Dójż ſedżu pżi macżerném blidżi

Déż tu ſédacż ṅebudu,

Ẇeſowa ẇacż ṅebudu

Potom też na was zrudna zabudu.

* * *

Rajcże mi herczé, zo miṅe ſo tżas,

Swobodne dnė wſchak ſo ṅewrócża zas

Herczé tu raja, żtoż drużitżki ſpėwaja, każ też, déż ſo ṅeẇeſcże habo
nawożeni pżipija; wſchelake narodne pėſṅe ſo nėtko ſpėwaja, ha kóżdé po
możnoſcżi z ẇeſowémi żortami powſchitkomnu radoſcż powóſchicż póta. Tak
déż mlȯczéjahwé na blido pżindu, duje jedén druhomu do nich, zo bó je
wuſtudżiw, habo zaſtortżi ſuſodowé nóż ha widlitżki do nich, ha toho
ruṅa. Też dawaja horcze mlóczéjahwé dó jſtwé ſtupaczém proſcheṙam, zo
bóchu ſebi ruczé ſpalili. Tu ſo ṅemóżu wobrucż na jenoho hóltżka
ſpomnicż, kotromuż nėchtón z kwaſnéch hoſcżi, kiż joho zjebacż
chczéſche, waṙacze mlóczéjahwé do horżcże da. Hóltżecz je z jeneje ruki
do druheje pużcżeſche ha wobrocżeſche, ſtajṅe ſo dżakujo: „Zapwacż Bóh
tón kṅez — zapwacż Bȯh tón kṅez.“ Déż palaczeje horczoté dla to dlėhe
ẇaczé wutracż ṅemóżeſche, cżiſné <pb n="194"/>jahwé kwaſarej zaſé na
taleṙ ha zawowa: „Tżert ṅech je dżerżi!“ żtoż pola wſchitkich pżitomnéch
wulke ſmėchi zbudżi. Tak khėtſé hatż jahwé na blidże ſu, pżindże k
kóżdom blidej tȯn, kiż hoṙenoſé, z mėſchawku w ruczé, na kotrejż jahwé z
popranczom poſépane, ha z rózénkami poſadżane ſu, ha ſtaji tuſamu do
ſredż blida, pżi tżimż brażka ṙekṅe: „Hola, hola! ważeni kṅeża, tżeſni
mwodżenczé, nadobne kṅeṅe ha lubozne kṅeżné! do wuheṅa mucha padwa,
wſchitke ſazé ſobu rabwa ha kucharki jo czéle womazawa. Tak teſame k wam
pżindu z wutrobnej proſtwu, zo bóżcże ſo luƀe k nim nakwonili, ha mawó
dar jim poſkicżili, zo bóchu ſebi mohli módwo kupicż ha ſo ṙeṅe wumócż
ha z tżeſnémi hoſcżemi do kortżmé hicż.“ Tu kóżdé po woli ha luboſcżi
nėkajki ṗeṅez do jahwow w mėſchawczé tékṅe, mėſchawki ſo zaſé wotṅeſu,
ha na blido pżindże zémna ṗetżeṅ. Taſama ſo do tak ẇele kruchow
rozdżėli, każ jo hoſcżi za blidom, zo bó kȯżdé ſwój kruch ſobu domoj
wzacż móhw.

B́ez tém hatż ſo ṗetżeṅ kraje, pótżṅe brażka znowa rétżecż: „Tżeſcżeni ha
nadobni kwaſni hoſcżo, tule tej dwaj nowoj mandżelſkej móżetaj po bożej
woli — budżetajli ſo lubowacż — pṙedé hatż ſo lėtko miṅe, ſénka habo
dżowtżitżku kolebacż. Dokelż pak mėjeſchtaj za wſchelake druhe k kwaſej
potrėbne wėczé pſchemnoho wudawkow, zważitaj ſo wonaj wſchėch
tżeſcżenéch hoſcżi wo mawu pomocz na kolebku, na powijak, ha na ṗelchi
proſécż. Tżeſné nawożeṅa chcze prėni ſam żtoż jom mȯżno jo, darowacż, ha
powożi tohodla na tónlej taleṙ prėni ṙané tẇerdé toleṙ“ Tu ſo na kóżde
blido bėwé taleṙ poſtaji, na kotréż kȯżdé z hoſcżi ſwoju pomocz k
kolebczé ha powijakej powożi. Drużki ƀez tém ſpėwaja:

Spinkaj, ſpinkaj mój ſénatżko,

Spinkaj mój drohi jandżelko

Tebe ſém ſej wuzwoliwa,

Bóch ſo z tobu zẇeſeliwa,

Moja wutroba

Teƀe lubo ma.

Hdéż jo kóżdé ſwȯj pżinożk wotedaw, ſo taleṙe wotṅeſu ha na blido pżindu
żawoſne romadė wilkich ha mawȯch tékanzow, kotreż ſo też ƀez hoſcżi
rozdżėla. Na to ſtaji ſo na kóżde blido wilka żkla, powna tżiſteje wodé,
brażka pak hoſcżi napomina, zo bȯchu ſebi ruczé wumóli:

Wóſoczé ważenéch hoſcżi

Proſchu wo wſchej luboſcżi,

Déż ſcże pżi témlej blidże

So zẇeſelili dobreje jėdże,

Ha po woli ſo napili:

Zo bóżcże ſej nėtk ruczé wumóli

Wo ſwėtwej tżiſtej wodże.

To ṅebudże wam k żkodże,

To budże ſwużicż k ſtrowoſcżi,

Każ ſtare waſchṅo wutżi.

Mó waſchi ſwużownikojo,

Wſcho dobre wam popżejo,

Żadamé to wutrobṅe:

Zo ſwuzbé naſche zromadne

Pżijeli bóżcże pżecżelṅe,

Ha k wopokazmu ſpokojnoſcże,

Darniẇe nam podali

Kóżdé dwaj habo tſi ṗeṅeżki.

Ha cżiſnéli je tulej do wodżitżki.

Woſebe tżeſne drużitżki;

Dokelż jich ṙane ruczé

Mócża potrebuja ẇaczé,

Zo bóchu ṙane ſnėhbėwe

Mwodżenczam ſo lubiwe.

Déż dża wſchitczé wumócżi,

Nowa ſo radoſcż wozjewi,

Po hoſcżinach khodżicz budżemó,

Zo ſej hoſcżi ẇeſowéch zdżerżimȯ

Wȯ herczé pėkṅe kedżbujcze,

Ha ♣„na horu“♠ nam zarajcże.

(Déż ſo pżipija yerczé kóżdé k#ȯcż zapiſkaja, żtoż tu ♣„na horu“♠
piſkacż rėka.) Herczé ṅedadża ſo <pb n="195"/>pohoṅecż, huſleṙ rabṅe
huſlitżki, ha dudak dudki, ha woboj dwaj zapiſkataj, zo hoſcżom wutroba
raje.

Zbėrki.

☞ Bohaté ṗeṅeżnik tżitaſche wo nowinach, zo jo néchtón krepki wunamkaw,
kotreż do hata liṅene kraſne żtuki, ha wuhoré (Aale) pwodża. Tute krepki
pwacża jenoj 2 louidoraj ha wunamkar chcze za ṅe zapwacżene ṗeṅezé zaſé
wrócżicż, joli trepki pwódne doſcż ṅejſu. Bohaté, jedén kóżcżi tżwojek,
kotréż za kraſnémi wuhoremi mnohe ſlėné póżeraſche ha z ẇeſowoſcżu ſélzé
póżeraſche, nima nitżo nuzniſcho tżinicż, hatż 2 loujdoraj wzacż,
wotpóſwacż ha ſebi krepki za to wuproſécż. — Po nėkotréch dṅach pak
dóſtaṅe wón ſwoje ṗeṅezé ha pódla zcżėhuwaczé liſt, kiż joho mawo
ṅeſtrożi: „mi jo jara żel, zo Waſchej wóſokoſcżi poſlubené ſrėdk k
pwodżeṅu wuhorow pżipóſwacż ṅemóżu, dokelż czéwa wėcz nitżo ṅejo hatż
żort. Ja ſém ṁenujczé z nėkotrémi pżecżelami tu wettu ztżiniw: zo móże
jedén te najwupiſche ha najbwazniſche cżiſchcżecż, pżeczé ƀudże woſowa
namkacż kiż je wėri. — Ja ſém wettu dobow, dokelż waſcha wóſokoſcż ſcże
hiżon ſédém ha dwaczété h. t. d.

* Wo Parizu namaka ſo jedén 120 lėt ſtaré franczowſki wojak, rodżené
Polaka, z ṁenom Kolombeczki. Wón bó pżi zapotżatku kṅeżerſtwa krala
Ludwiga rodżené, ƀė pżi wójnach napżecżo Bedrichej Wilkomu. Pżi padej
Napoleona ha pżeſtacża francz. khejżorſtwa bė wón 90 lėt ſtaré. Dżeſacż
krótż jo ſo wón wo Franczowſkej waſchṅo kṅeżerſtwa pżeṁenicż widżaw ha
żane ṅejo lud zpokojiwo, hatżruṅe bó kóżde z wulkej khwalbu powitane ha
za zbóżnotżinacze wuwowane. —

() Na 25. ṁeje bó pola mėſta Vinczens ṅedaloko Pariza jene ważne nowo
wunamkaṅo zpótuwane. Jedén francz. podwózk (Unteroffizier) jo ṁenujczé
granadé wudz̀ėwaw, z kotrémiż ſo za barrikadami zkhowani ṅepżecżeljo deṙe
tṙechicż, lochczé wottehnacż ha wuprózṅena barrikada wobſadżicż hodżi.
Wo lėſu bó jena ƀarrikada natwaṙena, 20 ſwoṁanéch mużi zadé ṅej; pṙeṅa
granada tṙechi jich 7 — 8. Swoṁane muże bóchu nėtk khėczé pżeſtajene.
Tola tṙechi jich druha ha tſejcża granada 17 — Tute pṙeṅe zpótuwaṅo
dopokaże, zo móża 12 tajkich granadow najſélniſcho wobſadżenu barrikadu
wo krótkim tżaſu pżedobócż. — Tónſamón podwóżk jo też jenu barrikadu
wunamkaw, kiż ma 4 koleſa ha ſo wotẇeſcż hodżi, dżeiż chcze ju jedén
mėcż; zadé kotreiż móża wojaczé czéle ƀez ſtracha ſwoje ſtraſchne tſėlbu
naſtajecż, ƀez tém hatż ſu ſami pżed ṅepżecżelſkim wojeṅom zkitani. —

Lėkarſtwo. (Pżipóſwane wot W ... a.) Woṗena truſkalczow, mwode zbėrane
ha w khwódku ſuſchene (nicz w ſwónczu) ſu waṙene jara dobré ha ſtrowé
napow. Ruṅe tak ſtrowa jo truſkalcza ſama! Rano hnacż wutrobó jėdżene
wopokazuja ſo truſkalczé najſtrowſche. Teſamo wutżiſcża kreẇ ha żowtk ha
wotpomhaja tak ſtarém zwom khoroſcżam. — Tón wulki w czéwém ſwėcże znaté
♣D.♠ Linne dawa truſkalczam najẇetſchu khwalbu ha praẇi, zo żane
lėkarſtwo napżecżo khoroſcżam żiwota tak wużitne ṅejo każ wone. — Też
truſkalczowa jużka jo jara zpomoczna. Taſama ſo taklej pżihotuẇe: na pow
kané wucżiżcżaneje jużki wozṁeſch tſi bėtélki czokora, mėſcheſch
wſchitko deṙe, ha daſch pow hodżiné pomawku waricż, hatż jo huſta każ
ſérup. Wo deṙe zatékanéch żklenczach ſo nėtk jara dowho kowacż hodżi. —

Pótajcże ſebi ha romadżcże toho dla te ſtrowo truſkalcze — pżihotujcże
ſebi tajke lėkarſtwo wot nich ha dajcże je waſchim khorém z wodu
mėſchane picż. — Też truſkalczowo zelo romadżcże, wó ƀudżecże je radé
picż, dokelż jo lubozṅe ha ſwótke k picżu. —

Wo lėtu 1773 na wſchėch Sẇatéch ſẇecżeſche Ignaczius Kraſitżki, biskop
wot Ermelanda, pṙeṅu podjanſku czérkej w Barliṅe. Bramborſki kral
Bedrich ♣II.♠ joho k ſebi k wobedu pżeproſé. Ja ṅeẇem z kajktm
wotpoladaṅom wobrocżi ſo kral pżi blidże żortliẇe na <pb
n="196"/>biskopa, praẇi: „kṅeże! Wó ſcże ſẇaté muż, — wozcże ṁe tola wo
waſchim pwachcżu (mantelu) ſoƀu do ṅebes!“ — Wſchitko ſo ſṁejeſche.
Ducha powné biskop nėhdém wotmoji: „mi jo jara żel, zo ſo to ṅehodżi,
dokelż jo Waſcha majeſtoſcż mi cżapcz (mantel) pżejara pżikrótżiwa.“ Ha
wſchiczé wonėmichu.

Won do pola (Berg: hinab ins Thal.)

Won do pola :,:

Żkowrontżk tam rano żno ſpėwa.

Módriſche ṅebjo ſo ſmėwa

Kwėtka ha lilija kcżėwa

Wonka jo radoſcż ha lożt :,:

Won do pola :,:

W polu jo zaroda boża

Ṙanoſcże powna ha zboża

Trawnik cżi poſczėwa woża

Wonka jo radoſcż ha lóżt.

Wo do pola :,:

Strowiſche wėtro tam duwa

Żito ha trawitżku hnuwa.

Wótżko wo ẇeſelach pwuwa rc.

Won do pola :,:

Kóżdé dżeṅ kiwa cżi znowa

Kóżde ſtwelczo cże wowa

Rėtżka cże wabi do dowa

Wonka jo radoſcż ha lożt.

Nawėżki.

Pżichodnu wutoru póndże proczeſija ½3 rano z Budéſchina do Rożanta. Na
borſchtżanſke hoṙe ſo wokowni zhromadżeja, dżejż budża po krót-j kim
prėduwaṅu kżiże wotewṙene ha khėrluſche zaſpėwane.

Jutſe za tédżeṅ, hako ṅedżelu 7. julija zmėje budéſke ſerbſke
czérkwinſke towarſtwo zromadżiznu, ẇetżor woſémich na ſchuli. K. k.

♣Našemu lubemu bratřikjej, K. Jenčej w Lipsku wuprajimy swój
najwutrobniši dźak za jeho krasne wopisanje lipsčanskjeho přemysneho
wukwada, prosymy jeho, zo chcył tež přichodnje swoje wušikne pjero
nastajeć a nam dopisma připósłać.♠

♣Redakcyja Jutnički.♠

Po dwanacżelėtném pżebówaṅu w Pėſkeczach prajimó pżi ſwojim
pṙetżcżehṅeṅu do Khróſcżicz czéwoj pėſkowſkej gmejṅe ha wſchėm znatem,
wo wokownoſcżi wutrobne „ƀożeṁe“. Woſobṅe zpóznajemó też to za ſwoju
winwatoſcż kṅezej rittmejſtrej z Götz ha kṅ. réchtaṙej Schrébarkej w
Pėſkeczach za pżecżelne zaṙadowaṅo naſchich należnoſcżow tudé zjawṅe
wutrobné dżak wuprajicż. Zkóntżṅe hiżcże wſchėch wo pżecżelne wopomṅecżo
proſémó.

Khroſcżiczé, na ſẇ. Jana 1850.

Kralecz ſwójba.

Pżichodnu ſṙedu, 3. jul. budże w Neſwatżidẇe koṅaczé ha zkotżaczé
hermank.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcż Woſcya Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżizna. Pwacżizna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 6 2 — 2 4 Woka 2 15 2 10 2 12 1/2

Pżeṅcza 4 5 3 22 1/2 4 — Jahwé 4 22 4 171/2 4 20

Jecżmeṅ 1 22 1/2 1 17 1/2 1 20 Heduſchka 2 20 2 10 2 17 1/2

Wȯws 1 12 1/2 1 7 1/2 1 10 Bėrné — 20 — 15 — 17 1/2

Róch 2 15 2 10 2 12 1/2 K. butré — 10 1/2 — 9 — 10

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb/>

Tżiſwo 27. 6. dżeṅ julija. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Z Dreżdżan. 27. dżeṅ zandżenoho mėſacza bėſche jedén za Pillnicz ha
wokownoſcż jara zrudné. Ṅeẇedra, kiż wóſche tuteje krajiné romadu
tṙechichu, wulinéchu tejko wodé, zo wſchė rėtżki, wo krótkim tżaſu k
rėkam pżeṁeṅene, ſwoje ṅezbȯżne żowmé wuwalichu, winiczé, pola ha wuki
zapuſcżichu — dróhi roztorhachu moſté ha też njekotre khejże powalichu.
Khėtré kruch muṙe kralowſkeje zahrodé jo padnéw, ha zahroda też ẇele
cżerṗewa. Schulſke dżėcżi z Dreżdżan, kiż ze ſwojimi wutżeṙami tu
pżebówachu, ha ſo wo jeném móṅe ṅeẇedrej wukhowachu, dérbjachu ſṁertné
ſtrach wuſtacż. Woſobṅe ẇes Porsdorf jo ẇele cżerṗewa. Kralowſka ſwȯjba,
wo Pillniczé pżitomna, jo wſchudżom ze ſwojej znatej ſmėlnej ruku pomocz
ha tróżt wupżėſtṙewa, nėkotru ſélzu wottrėwa ha tém, kiż ſwoje wobodleṅa
zhubili, ſnadnu khowanku pżipokazawa.

Na 2. jul. poda ſo naſch kral po zelezniczé do Barlina na wopotaṅo
bramb. krala.

Bramborſka. Pżeczé zaſé ha zaſé ſu nowiné na kralowſkich póſtach
zakazane. Jene po druhim pżeſtawaja wukhadżecż. Klateratatcż pak hiżcżen
ṅejo zakazané, to budże N. lubo, kiż jȯn dżerżi.

Wo Schleſiſkej rozé hiżon zaſé wód ha mór wudéricż każ lonſche lėto,
dżejż tejko ṅezboża na telej krajiné pżindże, zo mėjachu nėkotſi faraṙo
pżez 300 ſérotkow, za kotréchż dérbjachu ſo ſtaracż.

Rakuſka. Sachſénſki préncz Albert pżebóẇe hiżcżen pola khejżorſkej
ſwȯjbé. Woni ſu z ẇetſcha romadże wo khejż. hrodże Schönbrun, kiż
ṅedaloko Wina lejżi. Też ſachſ. prénczefina Amalia tam jo, każ też
toskanſki wójwoda ze ſwojej ſwȯjbu. Préncz Albert budże wo krótkim zaſé
do Budéſchina pżincż. — Wón jo pżedtżorawſchim do Pillnicz pżijėw.

Tżėſki kraj ma na ſwoje 4 milioné wobodleṙow jenoj żtėṙoch biſkopow. To
jo pżamawo. Nėtk jo wobzankṅene, ṗatoho biſkopa poſtajicż. Nowé
arcze-biſkop ma porutżnoſcż, tutu ważnu należnoſcż zaṙaduwacż. —

Zandżené tédżeṅ mėjeſche bramb. zapóſwancz na rakuſkim dwoṙe mnohe
rozrétżuwaṅa z miniſtrom Schwarczenberkom ha nowiné wupraja nadżiju, zo
budże nėtkoj ſkoro pżezczéwne nėmczowſtwo wo Frankfurcże zaſtuṗene bócż
mócz.

Jandżelſka. Z Londona wot 27. jun. piſaja, zo jo jedén lieutenant wot
huzarow, z ṁenom Robert Gate, jandżelſku kralownu, wo wokomikṅeṅu hatż
wona z hroda wȯjwodé z Kem<pb n="198"/>britſch wuſtupi, z kijom do
woblecża dériw, — ju pak jenoj lochczé raniw, dokelż bė kwobuk ſobu
tṙechené. Nėkotre hodżiné pozdżiſcho jédżeſche kralowna do keklerné; ha
bȯ wot zromadżenoho luda ze zawoſnej ẇeſowoſcżu powitana ha narodné
khėrluſch k jeje tżeſcżi wótſpėwané.

Lord Palmerſton, jandżelſki miniſter wonkownéch należnoſcżow, jo wo
komoṙe wot zapóſwanczow ſwojej, mér ha pokoj wonkownéch krajow budżaczej
ha Jandżelſkej ṅetżeſcż tżiṅaczej politiki dla pżimané bow. Wſcha hara,
wſchė ṅezbożo nowiſchoho tżaſa bė na ṅoho walena, jomu wina wſchoho toho
data, każ ſmó też mo huſto doſcż na to wo naſchej Jutnitżczé zpomnili.
Wón jo ſo wo jenej ṗecż hodżinow trajaczej rétżi zamojaw ha ẇetſchinu za
ſo dobów.

Jandżelſka kralowna jo żtrafu zapwacżicż dérbjawa, dokelż narod ſwojoho
dżėſcża ńejo zahe doſcż pola wóſchnoſcże wozjewiwa ha każ zakoṅ żada
nejo zapiſacż dawa.

Italſka. Rom 26. jun. Lėtne wopomṅecżo wuzwoleṅa bamża ♣Piusa IX.♠ jo
nimo, hale też tȯnlej dżeṅ nam te dowho nadżate wukazé pżines ṅejo. —
Wſchitko woſtaṅe pżi ſtarém. — Franczowſke wójſko jo zaſé poṁenſchene.
Bamużowo wójſko zpotżina romadu ſtupacż. — Rubeżniczé tżina czéwo
krajiné ṅewėſte — napanu też mėſtatżka ha ƀeru żtoż ſo jim zpodoba.

Turin. Wſcho pżi ſtarém. Ṗeṅezé pobrachuweja, — nowé dow budża tżinicż
dérbecż. —

Ze Serbow.

„Ja ſém dżens tżiſcże zalubowané do Radwoṙa“ — tak tżitach wo poſlenim
tżiſle Jutnitżki (wo póẇeſcżi z bliże Mėſta), ha to ṁe jara ẇeſeli.
Radwor jo pak tejelej tżeſcże hódné. Zwonka naſcheje wokownoſcże dṙe ſo
tżaſto praji: „Móże traż żto khmane z Radwoṙa pżincż?“ Hale żtóżkuliż k
nam pżindże, tomu ſo tu lubi, ha żtóż tu nėkotré tżas pobudże, ṅecha
ẇaczé woteṅcż; ha bórṅe też muż ſwoju khėżu pżedaw ha ſo pżecżahnéw, dha
jom tola żona ſtajṅe wo wuſchomaj leżi: „Tam bė duſchṅe!“ — Hiżon tolej
dopokaza ṅeprawdu czuzoh pżekhwatanoh wotſudżeṅa. Ztȯż wėricż ṅecha,
ṅech pżindże ha ṅech ſo pżepokaza. Soſamoho khwalicż ṅejo kȯżdé tżas k
radżeṅu; tola wėrnoſcżi dérbi też ſwowo rétżane bócż. — Radwoṙ jo ſtara
ſerbſka ẇes, kotraż jo ſo ſtajṅe ſwėrṅe k Serbowſtwu dżerżawa, ſerbſke
waſchṅo, ſerbſku rétż deṙe wobkhowawa ha hajiwa. Nicz jenoj, zo ſo tu
pżi kemſchaczéch pobożnoſcżach naſche khėrluſche z rjanémi ſerbſkimi
woſami ſpėwaja, też czéwó rjad czérkwinſkich ſwużbow ſo pola nas wo
ſerbſkej rétżi dżerżi; ha żtóżkuliż jo tu pżi téchſamóch pódla bów,
wuznaje zjawṅe: „To jo ſo mi lubiwo!“ Też wſchelake wozjeẇeṅa, na taflu
napiſane ha na torhożcżu wupójſṅene, ſu, każ jo wam hiżom tżeſcżené
wopótaṙ Radwoṙa póẇedaw, wſché ſtajṅe jenoż ſerbſke. — Haj, kruta
podṗera, mȯczne żurwo Serbowſtwa jo naſch Radwor. Dokelż, ſu dże horliwi
Serbjo k namakaṅu bóli, dha wėſcżi też jow. Ja chczu jenoż na nėkotréch
zpomnicż, na duchownéch kṅezow: Jurja A. Swótlika, Michawa J. Wawdu, ha
A. Somera, kotſiż ſu wſchitczé pżez wudawaṅo ſerbſkich knihi deṙe
znacżi. Ha kak bė to nėtk, déż pżed krótkim tżaſom naſche Serbſtwo z
prócha ſtawacż potża? Radwor jo tón blak, dżeż najpṙeṅſche ſerbſke
burſke towarſtwo naſta. — Radwortżeṅo bėchu ha ſu tohodla nicz jenoj po
zdacżu, hale też wo wėrnoſczi dobri Serbja, każ to hiżcże ẇele druhich
hatż dotal ṅezpomṅenéch wėczow, znamjow ha znaṁeżkow wobkrucżi. Tak jo
na naſchim ſṙenim zwoṅe, <pb n="199"/>kiż bó w lėcże 1835 wot kṅ. Gruhla
ſ Welkowa laté, ſerbſke róntżko, kotrohoż ſwowa ſu te:

„Na téch, toh Zboża ha Ṅezboża

Pżeṁeṅeṅa pownéch, wulkich Pucżach

Pżipójedam ja z mojoh Woża

Ach! ha Ẇeſelo — wam z wulkim Nucżom.“

Ha napiſma kżiżow ſu wot naſchich ſerbſkich téſcheri w ſerbſkej rétżi
piſane. Też wo tém ſebi mó pżed druhimi nitżo k haṅƀe pżincż ṅedamó; haj
kżiże pżed 40. lėtami dżėwane pokazuja nam hiżon ſerbſke napiſma, każ
tamoh tżaſa téſcheṙ, ṅebo Wicżaz, je hatż do khroſcżanſkej woſadé
wobſtaraw jo. (Kak dha ma ſo z pucżnikami? Red.) Naſche drużki débja ſo
z bantami ſerbſkich barbow, naſche taféltżki z domſkimi tżiſwami, naſche
jſtwó ha komorki ſu też ze ſerbſkimi barbami barƀene; ha na ẇele woknach
ſu k widżeṅu hordozne róże wulkoh kaktuſa ha mawo zwóntżki ṙaneje
fukſije, dokelż te wo ſebi zjenoſcża tżerẇene ha módre z ṙaném bėwom.
Haj, hatż do najṁeṅſchoho móżemȯ delehicż: hiżon mawȯm ſchulſkim dżėcżom
lubja ſo pṙedé wſchoho wowojniki ha ſchėférniki (Blei- und
Schieferſtifte) z ṙanémi ſerbſkimi barbami wumolwane. Pomóſliwſchi na
wſcho to budże jich wėſcżi ẇele wuznacż dérƀecż: „Radwor lochczé k
pżetṙecheṅu ṅejo!“

Ze Schibakowa. Tżoho dla dha Wó wote mṅe pżeczé nėżto wo Jutnitżczé
piſacże? Wſchak ja tola dowho jow nikomu nitżo ẇaczé k ſchibawſtwu
ṅetżiṅu! Pżez waſche żparaṅo ſcże pak ṁe tak daloko pżiẇedli, zo zaſé
hubu rozdaju. — Haiż wondawṅo pżez Różant pucżowach, doladach ſo tam na
Sch...owo domſke tżiſwo ha pomóſlich ſebi: „Nȯ, żto to? wo 19. tżiſle
Jutnitżki ſo khwaleſchcże, zo macże ṙane domſke tżiſwa ze ſerbſkimi
barbami, ha tola ſu napiſma nėmſke!!“ Na to ſebi pomóſlich: „Jowle mów
nėżto k ſchibawſtwu żtżinicż!“ Pon ſebi zaſé mȯſlach: „Ṅech jo!“ —
Pucżowach dale, pżindżech do Worklecz. Déż do wſé pżindżech, wuladach na
jeném twaṙeṅu wulke napiſmo; chczéch je pżetżitacż, ha móſlach ſebi:
„Kaiki pżekupcz teżto jow bȯdli?“. Hale, bohużel, to bė nėmſki. Na to
dżėſche ſchuleṙ nimo; duż ſo toho wopraſchach: „Hóltżko, prajach,
móżeſch tolej tżitacż?“ „Haj“ — wotmoji wón. Tam ſtejachu pak telej
ſwowa: „Jakob Sch.., ♣No.♠ 52 des alten Cataſters, ♣No.♠ 69 des neuen
Cataſters 1849.“ Jo tolej rodżenomu Serbej pżiſtojne, zo ſebi tajkele
nėmſke napiſmo na twaṙeṅo pójſṅe? tżoho dla to nicz ſerbſke? Dżėch dale,
na to ṁe cżėſliſki wotrotżk ze „gunobentom“ poſtrowi. Na to ſo hiſchcże
dżencza tak ṁerzam, zo ſo mi dalſche pucżowaṅo wopiſwacż ṅecha.

Schibakecz Michaw.

Z Lėpkaṙecz, 24. różownika. Zaṅdżenu nócz na raṅo wuṅdże pola nas bożi
woheṅ. Hatżruṅeż bȯ tónſamó pżez pomocz z blizka ha z daloka nėdże za
hodżinu poduſchené, dha ſo tola tſi wobȯdleṅa z bróżṅemi ha pódlanſkimi
khėżemi ſpalichu; ha dokelż woheṅ tak rutże wokow ſo pżimaſche, tak
ṅejſu cżi bozé ludżo ſkoro nitżo wot ſwojich wėczow pwoṁu wutornécż
móhli. Każ ſo praji, dha jo woheṅ zawożené.

Ze Sṁetżkecz. Ja khwatam, Wam nėżto ważne ſobudżėlicż. Te naſche
Michawowo ſwiṅo, na kotreż bėſche nėdé wo Jutnitżczé ẇaczékrócż
zpominane, jo zaṅdżene tédżeṅ wo 20. lėcże ſwoſwojej ſtarobȯ tutu
tżaſnoſcż wopużcżiwo, nicz pżez ruku rėznika, każ ſo to joho zplahej
najbóle ſtańe, hale pżez — cżiche zaṅdżeleṅo wótżkow. Naſchomu Michawej
pak to tola czéle praẇe ṅebė; wón ſebi móſleſche: „Té dundṙe!
dżeẇatnacże lėt ſėm teƀe kormiw, ha wſchėch twojich ṅepżecżelow, kotſiż
tebi za żiẇeṅom dżėchu, kóżdé raz <pb n="200"/>wotpokazaw: ha nétkoj mi
takle zerajeſch!?“ Ha z ṁerzaṅom wza wón wulki nȯż, rozrėza nédom czéwo
ſwiṅo ha zpȯjſcha wſchė kruchi do wucheńa, zo bóchu, dokelż ṁaſo hiżcże
jara ṁechke bė, ſo trochu poſuſchiwo. Michaw traż budże tola, każ ſo
nadżiju pozdżiſcho wulku hoſcżinu hotwacż ha na tuſamu woſeƀe Néżporecz
Boſcżija z joho pżecżelemi (hako ſu: Britwa, Schibakecz Michaw-Trużnik,
Cżiban z holé h. t. d.) pżeproſécż. Débo ſo wón tola potom też na mṅe
dopomniw, ha ṁe też ſobu pżeproſéw; dokelż hiżon dżens pżi ſamóm
pomóſleṅu na te kraſne ſchėnki bėża mi ſlėné. Jan Żcżipalcza.

Z Klȯżtéra. Na ſẇ. Jana ha tu ṅedżelu pżed nim mėjachmó tak ṁenwanu
janſku kermuſchu, kotraż jo ƀewſchėmi kermuſchemi najprėṅa. Tu mėjachmȯ
też dwȯjczé ſerbſke prėdowaṅo. Ṁenujczé ṅedżelu dopowṅa dżerżeſche nam
kṅ. Wawri, faraṙ w Kuloẇe, ha póndżelu (na ſẇ. Jana) kṅ. ♣Can.♠ Barth,
faraṙ w Khóſcżiczach, ṙane prėdowaṅo wo macżernej rétżi. Bożu mſchu
dżerżeſche ṅedżelu kṅ. Barth, ha pȯndżelu kṅ. Wawri. To jo tajke ſtare
waſchṅo, zo tutej dwaj dnaj zpomṅenej dwaj faraṙej pola nas kemſche
dżerżitaj. Zo ſebi naſchi ludżo to wóſoczé waża, to dopokazuje kȯżdé
krȯtż pżeṗelṅené dom bożi; jenoż jara mawo widżachmȯ jich tutej dnaj po
bożej mſchi hicż.

Ze ſerbſkich Pazélcz. Zaṅdżenu póndżelu, hako prėṅoho julija, bėſche
Pėſkeczé kwas. Hatżruṅe jo na tónſamó pola nas jenož jedén jenitżki
żadané bów, dha tola też mȯ druzé wėmȯ wo nim pȯẇedacż, ha ṅemȯżemȯ
zapomnicż, żtoż ſmȯ widżeli ha ſwȯſcheli. Wȯn bėſche ṁenuczé dwoji kwas.
Déż pak k wėrwaṅu dżėchu, ſta ſo wſchiko jara pżiſtojṅe wo wulkim ṙedże;
tſeleṅo ſwȯſchachmȯ hiżon wot nazdala. Tola jara ſméſchne ſo nam
zdaſche, zo ſo duczé k wėrwaṅu dwaj hadérwaſchtaj, ha to ṁenujczé
tſeleṅa dla, dokelż bėſche jedén druhomu khėtṙe blizko nimo wucha
tſeliw. Nėchtȯn tſecżi pak k nimaj pżiſtupi prajiczé: „Wużiwajtaj wſchak
tola rozoma — duczé k wėrwaṅu! Jenoho ſchußa (wutſeleṅa) dla to nidé
teje haré hȯdne ṅejo.“ Rasmus.

Z Lubija. W noczé wot 1. hatż do 2. jul. wotpalichu ſo tudé zadne
twaṙeṅa, kȯlṅe ha rȯdże hoſcżincza k tżornomu jehṅecżu. Prėdkne twaṙeṅo
na haſé won woſta ſtejo. — Dżeṅ po Jeṅe rano pżindże jedén ſchėſcż lėt
ſtaré hȯltżecz z Ketſchawȯ (zadé Lubja) k tajkom wohniżcżu, dżeż bėchu
zaṅdżenu nȯcz khodojté habȯ kuzwarniczé palili. Wuhlo bė hiżcże żehliwo,
w bohi hȯltżk ſéné ſo khėtṙe blizko, ha ƀeztoh zo bȯ ſo doladaw, zażeli
ſo joho draſta, ha wȯn dérƀeſche na zrudne waſchṅo wumṙecż.

Z Protéki.

♣M. H.♠ Mȯ namakamȯ dale w protéczé poṁenwaṅo „der Sonntags-Buchſtabe“;
to rėka na ſerbſki: „ṅedżelſki piſmik“ (wacż. ♣litera dominicalis♠), ha
wo tutém chczu tȯnkrȯcż nėżto ẇaczé prajicż.

Woznaṁeṅ te 7 dṅow tédżeṅa ze pṙenimi ſédém piſmikiami abejceja (♣a, b,
c, d, e, f, g♠); tola zapotżnaj z nowém lėtom t. j. z tém dṅom, z
kotrémż lėto zapotżṅe. Jo k pż. nowo lėto, każ tétſa, wutoru: tak daj
tutej wutoṙe piſmik ♣a,♠ ſṙedże ♣b,♠ żtwȯrtkej ♣c,♠ ṗatkej ♣d,♠ ſobocże
♣e,♠ ṅedżeli ♣f,♠ pȯndżeli ♣g;♠ ha déż zaſé k wutoṙe pżindżeſch,
zapotżinaj zaſé ze ♣a.♠ Tak dżo ta wėcz pżez czéwo lėto hatż do kȯncza
deczembra; kȯżdé dżeṅ wobdżerżi ſwȯj piſmik, kȯżda wutora ma piſmik ♣a,♠
kȯżda ſṙeda ma ♣b,♠ kȯżdé ṗatk ma ♣d,♠ kȯżda ṅedżela ma ♣f,♠ ha t. d.
Tȯn piſmik, kotréż ſtajṅe pżez czéwo lėto na ṅedżelu pada, rėka
ṅedżelſki piſmik. Lėtſa b <pb n="201"/>nowo lėto wutoru, duż jo, każ
mȯżecżecże ſebi ſami wulitżicż, ♣F♠ ṅedżelſki piſmik za lėto 1850. Tak
namakacże to też wo ſwojej lėtuſchej protéczé. Kajki ṅedżelſki piſmik
dha zmėjemȯ k lėtu (1851)? Nowe lėto, kotreż bė lėtſa wutoru, budże k
lėtu, każ hiżon wėſcże, ſṙedu. Na ſṙedu powożcże nėtk ♣a;♠ duż pżindże,
déž dale dżecże, na ṅedżelu ♣e,♠ ha tute ♣e♠ budże nawſchė ṅedżele
czéwoho lėta padacż. Lėto 1851 zmėje potajkim ṅedżelſki piſmik ♣E.♠ Każ
widżicże, ſtupa ṅedżelſki piſmik kȯżde lėto wo jedén piſmik naſṗet,
ruṅeż każ nowe lėto wo jedén dżeṅ w tédżeṅu dale. Na to waſchṅo
rozemicże nėtkoj, żto ṅedżelſki piſmik jo, ha wėſcże, kak mȯże ſo
tȯnſamȯ za kȯżde lėto wulitżicż ha wupotacż. Ṅedżelſki piſmik rėka tȯn
piſmik, kotréż kȯżdékrȯcż na prėṅu ṅedżelu po nowém lėcże padṅe, déż ſo
ṁenujczé dżeṅ nowoho lėta z piſmikom ♣a♠ woznaṁeni. Kus hinak ma ſo tuta
wėcz wo pżeſtupném lėcże. Tu ſtaj dwaj ṅedżelſkej piſmikaj. Ka to?

Każ wėſcże, ma lėto 365 dṅow ha 6 hodżinow. Tute 6 hodżinow ſo tomu ṙecz
romadża, ha wutżiṅa kȯżde żtéri lėta jedén czéwȯ dżeṅ, tak zo ma kȯżde
żtwȯrte lėto 366 dṅow, kotreż potom pżeſtupne léto rėka. Hatż jo te habȯ
tamo lėto pżeſtupne, mȯżeſch lochczé zhonicż. Woz joho litżbu (zahl) ha
dżėl ju pżez 4; déż cżi żadén woſtawk (Reſt) ṅewoſtaṅe, tak jo to
pżeſtupne lėto, woſtaṅe pak woſtawk, dha ṅej to żane pżeſtupne lėto, k
pż.

4:1848=462 4:1850=462

16/24 24/ 8 8 = 16 25/24 10/8 /2

(Lėto 1848 bė potajkim, każ też z protéki wėſcże, pżeſtupne, 1850 ṅejo
pżeſtupne.) Mawȯ rȯżk (Februar) ma heẇak 28, wo pżeſtupném lėcże pak 29
dṅow; tutȯn naromadżené habȯ pżeſtupné dżeṅ ſtorcżi ſo ſṙedża 23. ha 24.
mawoh rȯżka nuts; potajkim nicz 29., hale 24. dżeṅ mawoh rȯżka jo wo
pżeſtupném lėcże pżeſtupné dżeṅ. Ha tżoho dla ſo pżeſtupné dżeṅ ruṅewon
tulej nutsſtortżi, tżoho dla nicz na kȯnczu lėta po 31. hodowniku? Wina
toho jo tuta: Wo ſtarej romſkej protéczé zapotżṅeſche ſo lėto z prėnim
dṅom nalėtnika (1. mėrcza), ha mawȯ różk bėſche tam poſleni mėſacz
czéwoho lėta, ha mėjeſche tedom jenoż 23 dṅow. Po 23. dṅu mawoho rȯżka
bó hakoż to po poſlenim dnu czéwoho lėta pżeſtupné dżeṅ pżiſtajané.
Pozdżiſcho pżemėni ſo protéka; nowe lėto zapotża ſo z prėnim wulkoh
rȯżka (1. jan.) ha mawó różk dóſta 28 dṅow. Tola ſtare mėſto pżeſtupnoho
dṅa zawoſta, ṁenujczé po 23. maw. różka, dżeż ſo hiżcże nėtkoj kóżdé raz
pżeſtupné dżeṅ nuskwadże. Żto ma z tutém naſch ṅedżelſki piſmik tżinicż?

Mȯ ſmó pṙedé prajili, zo na kóżdé dżeṅ ſwȯj piſmik, ṁenujczé déż jo k
pż. nowe lėto wutoru, dóſtaṅe wutora piſmik ♣a,♠ ſṙeda ♣b,♠ żtwórtk ♣c,♠
ha tak pżeczé kóżdé dżeṅ wo jedén piſmik dale, kȯżdé dżeṅ tédżeṅa ma
potajkim ſwój woſebité piſmik. Kus hinak jo to wo tém tédżeṅu, do
kotrohoż pżeſtupné dżeṅ padṅe. Pżeſtupné dżeṅ nima żanoh woſebitoh
piſmika, hale ma ztém dṅom, kotréż za nim pżindże (ze 24. maw. rȯżka)
jedén ha tónſamó piſmik. Wo pżikwadże budże to jaſne. Poſledṅe pżeſtupne
lėto bė 1848. Tedom bė nowe lėto ſobotu, potajkim ſobota méjeſche piſmik
♣a,♠ ṅedżela ♣b,♠ póndżela ♣c,♠ wutora ♣d,♠ ſṙeda ♣e,♠ żtwórtk ♣f,♠ ṗatk
♣g.♠ Tak to dżėſche hatż k tomu tédżeṅej, do kotrohoż pżeſtupné dżeṅ
paże. W tém tédżeṅu bó to hinak. Pȯndżela (21. maw r.) mėjeſche każ
dotal ♣c,♠ wutora (22. m. r.) mėjeſche ♣d,♠ ſṙeda (23. m. r.), mėjeſche
♣e,♠ nėtk pżindże żtwórtk (24. m. r.), pżeſtupné dżeṅ. Tónſamó ṅedóſtańe
po prawóm tżiſcże żanoh piſmika; tón <pb n="202"/>żtwȯrtk ze ♣f,♠ kotrėż
bė heẇak na ſṙedu ze ♣e♠ pżiſchow, tȯn bȯ nėtk pżez nutsſtortżeṅo
pżeſtupnoh dṅa k ṗatkej, zdżerża pak ſwȯj piſmik ♣f♠ hakoż dżeṅ, po
prawȯm po ſṙedże ze ♣e♠ ſcżėhowaczé. Ha każ bó tute ♣f♠ wot żtwȯrtka
pżez pżeſtupné dżeṅ na ṗatk wotſtortżene, tak też ♣g♠ wot ṗatka na
ſóbotu, tak też ♣a♠ wot ſobotė na ṅedżelu, ha tak czéwo piſmiki na wſchė
ſcżėhowacze dné. Tutȯn zpomṅené tédżeṅ méjeſche potajkim tajkelej
piſmiki: pȯndżela ♣c,♠ wutora ♣d,♠ ſreda ♣e,♠ żtwórtk ƀez piſmika, ṗatk
♣f,♠ ſobota ♣g,♠ ṅedżela ♣a.♠ Zo pak bȯ pżeſtupné dżeṅ habȯ tutȯn
żtwȯrtk tżiſcże ƀez piſmika ṅebów, pżiſtaji ſo k ṅomu te ṗatkowo ♣f,♠
kotréż bė heẇak, dé bė wȯn ṅebȯw, na tutȯn żtwórtk pżiſchwo. Tak mataj
pżeſtupné ha ſcżėhowaczé dżeṅ (24. ha 25. m. r.) tónſamó piſmik. Tola z
tém ſtaṅe ſo nėtkoj pżeṁena na dalſche dné, na poſleṅe dżeſacż mėſaczow
pżeſtupnoh lėta. — Wó wėſcże, zo ſo wo lėcże 1848 nowe lėto ze ſobotu
zapotża, ṅedželſki piſmik bė potajkim ♣b,♠ ha kóżdé dżeṅ tédżeṅa
mėjeſche ſwój wėſté piſmik. Po pżeſtupném dṅu pżeſtupi nėtk ♣f♠ wot
żtwórtka na ṗatk, ♣g♠ wot ṗatka na ſobotu, ♣a♠ wot ſoboté na ṅedżelu h.
t. d., wſchė piſmiki pżeſtupichu jedén dżeṅ dale. Ṅedżela, kotraż
mėjeſche hatż do pżeſtupnoh dṅa, ♣b,♠ mėjeſche nėtk ♣a♠ ha zdżerża
teſamo pżez czéwo lėto, ha ruṅeż tak mėjeſche też kóždé dżeṅ tédżeṅa po
pżeſtupném dṅu hinajſchi dżeṅſki piſmik, hatż tón do pżeſtupnóh dṅa bów
bė. Ṅedżela dóſta po pżeſtupném dṅu wo jedén naſṗet (mėſto ♣b♠ dóſta
♣a♠), ha ruṅeż tak kóżdé dżeṅ w tédżeṅu wo jeden piſmik nazṗet, k pż.
póndżela mėſto predawſchoh ♣c♠ nėtk ♣b♠ h. t. d. Ṅetkoj budżecże
rozemicż, kak to pżindże, zo ma pżeſtupne lėto dwaj ṅedżelſkej piſmikaj,
każ k pż. lėto 1848 mėjeſche ṅedżelſkej piſmikaj ♣B A.♠ Prėni piſmik
♣(B)♠ bė ṅedżelſki piſmik za wſchė ṅedżele wot nowoh lėta hatż do 23.
maw. różka; ha druhi piſmik ♣(A)♠ bė ṅedżelſki piſmik za wſchė ṅedżele
wot 23. maw. różka hatż do kóncza lėta.

Swoẇanſke narodne waſchṅa.

(Daleẇedżeṅo.)

Ṗeṅeżki pluſkotajo do wodé lėtaja, na tżoż brażka z druhimi ſwużownémi
żklé z wodu ha z ṗeṅezami wotṅeſe. Brażka ſo khėtſé zas do jſtwé wrȯcżi
z wilkej karbowanej ♣„buchtu“♠ (to jo kowatż, ṁechki na butſe ṗetżenė) w
rukomaj; do ṅeje jo mawó cżeṅki żtomik zażtaṗené, na kotrémż jabwuka,
ſuſchene ſlowki ha wſchelake czokorowe mużiki, huſcże nawėſchane ſu.
Tulej ♣buchtu♠ ṁenuje lud ♣;,homolu“,♠ żtoż poprawém pżaſlecza wo
naſchej rétżi rėka. Tute ṁeno ma toho dla, zo ſo mėſto żtomika, mama
pżaſlcza do buchté zażtapicż dérbi: pżaſltżka jo z kijeżkami wobtékana,
na kotrėchż potom jabwuka, ſlowki ha czokorowe mużiki wiſaju. Każ brażka
ṅeſu też druzé ſwużowniczé za nim podobne ♣homolje,♠ wón pak hiżom na
prozé pótżṅe wowacż: Rózno, rȯzno hȯlczė, wſchė wawki k ſcżėnam, ha
mużoẇe k żonam, pohontżowe k koṅom, mwóczczé ſpėſchṅe do bróżṅe,
holtżata pak k kruwom, zo bóch ja mohw ſtupicż k témle tżeſném kṅeżnam.“
Z témi ſwowami khwata w runém mėṙe k ṅeẇeſcżinom blidu, dżeż ♣homolu♠
ſtaji, każ też druzé ſwoje ♣homolje♠ po blidach rozſadżeja. Nėtkoj żoné
ha drużki ſpėwaja:

Ja mam jabwoṅku

Ja na ṅu zalezu,

Junu ju zatżaſu,

Zas dele pżilezu.

Na ṅej ſu jabwutżka

Pėkne tżerẇene

Ja ſej jich natorham

Każ ſo mi pozechcze.

(Pžichodṅe dale.)

Zbėrki.

Żto jo Komunismus? Pżed nėkotrém tżaſom rétżeſche w Parizu jedén
dżėwacżer w towarſtẇe pżecżiwo Komunismuſej. Nėchtón ſo joho <pb
n="203"/>pżi tém wopraſcha: „wėſch da té tola też, żto Komunismus jo?“
Dżėwacżer, trochu naſtrożené, ſo khwilku dopomni, wuſlecże ſo potém
ſwoju rubjanu kapu, roztorha ju najpṙedé do dwej, potém do żtéri ha
hiżcżen ẇaczé kruchow ha rozdżėli te kruchi ƀez pżitomnéch, prajiczé:
„moji bratſja! komunismus ma też te wotpoladaṅo, jenu jednotliwej woſoƀe
(Einzel-Perſon) wużitnu wėcz do ẇele kuzkow rozdżėlicż, kiż nikomu nitżo
pomhacż ṅemȯża; ruṅe każ moja kupa ṁe ſamoho krėjeſche, ƀez tém hatż
budże rozdżėlene kruchi kóżdé wot was prejcżcżėſnécż. — Wone dṙe bó
cżeżko padnéwo, lėṗe ha zrozemliẇe wuprajicż żto komunismus jo.

Swawné ſwoẇan J. Kollar chcze wo krótkim knihe wudacz̀, z tém napiſmom:
„ſwoẇanſka ſtara Italſka“ ha wo téchſaméch dopokazacż, zo wo tamnéch
krajach pżed zaſtarſkimi tżaſami, prede hatż pohanſczé Romſczé ſwoje
knejſtwo tam zawożichu, Swoẇanſtwo kṅeżeſche ha kcżėjeſche. Wón chcze to
pżez mnohe zbȯtki, kotreż jo na ſwojim pucżwaṅu wo Italſkej tṙechiw,
dopokaſacż. — Te kniżki budżemó ſebi kupicż!

Z Londooa zhonimó ſpodżiwne wėczé.

Tam ſu w nowſchim tżaſu waſchṅo wunamkali, na kotreż ſo Jandżelſka z
wulkej mnohoſcżu poṙebnéch kachczow wobſtaracż da. Do Londona pżindże
ẇele ſadu, pėṙowoho ſkotu, jeji, ha druhich potṙebnoſcżi z Hollanda,
Belgiſkeje ha Franczoſkeje. Pżed nėkotrémi mėſaczami ſu londonſczé
kupowaṙo ſwojim pżedawaṙam pżipoẇedżecż dali, zo maja te kachcże, do
kotréchż ſo hoṙeka ſpomṅene wėczé zapakuja, jenajke bócż, ṁenujczé 7
ſtp. dowhe, wochcż wóſoke, ruṅe tak ſchėroke, ha ze 7 deſkow
wobſtejacze. Z jeném ſwowom, tute ſadówe ha jejowe kachcże ſo w Londoṅe
tżorne wobarbja, ha za poṙebne kachcże pżedawaja, ha to ẇele tuṅſcho,
hatż móża je londonſczé téſcheṙo wudżėwacż. Pżez czéwo poṙebaju w
Londoṅe kóżde lėto 52,000 cżėwow. Dokelż pak znutskowne poṙebniżcża za
tak ẇełe cżėwow powėtr (loft) zjara wele ṅeſtrowémi déṁeṅemi napelṅa,
chczedża daloko wot mėſta wulki kėrchow zawożicż, ha cżėwa tam pżez
parne wódże doweſcż dawacż. W Londoṅe ſo ẇele wéczow ſtaṅe, wot kotréchž
ſebi żadén tżwȯjek dżecż ṅeda. Tak ſu tam ſta podzemſkich kruẇaczéch
rodżi ha mlokarṅow, kotreż kowo wokowo powėtr zaṅeſchwarṅa. Kruwé ſteja
lėto wot lėta w ſtuchwéch ẇelbach, kotreż pżez gas żpatne ſwėtwo
dóſtanu. Żadén dżiw ṅejo, zo tute podzemſke mloko khoroſcżam ha woſebe
ſuchocżiṅe hóji. Wȯſche toho mėſcheja huſto doſcż muku, ſterku ſkoṗacze
mozé haj też koṅacze mozé do mlóka, zo bó ſṁetana potom praẇe tutżna
bówa.

Lėſné ſpėw.

Lėſu lubi ſo mi :,:

Samota ſẇatotżna

Léſu ṁe powita

Lėſu lubi ſo mi

Mochowej tej zarodżi.

Lėſu lubi ſo mi :,:

Stowpate ſahaja

Żtome tam do ṅebja

Lėſu lubi ſo mi

Dże ſo tam każ w cżichej ſtwi :,:

Lėſu rc.

Ptatżatka fifola

Hójbiki zakurtża

Lėſu —

Wotzénk daloko tam żri.

Lėſu —

Namkaſch tam jawodé

Khwódkojte hawoſé

Lėſu —

Zelenej tej dṙewini.

<pb n="204"/>

Nawėżki.

Wozjeẇeṅo ha pżeproſcheṅo.

na wſchėch ſerbſkich kṅ. wutżeṙow.

Dżėcżi jara radé ſpėwaja! — Wo tém móżemó ſo wſchėdṅe ha wſchudżom
pżepokazacż. Ṅech jo na polu hobó na wuczé, na hoṙe habó wo dole —
wſchudżom ſebi dz̀ėcżo ẇeſele ſaſpėẇe. Tuta wėcz napomina kȯżdoh wutżeṙa,
kiż dżėcżi lubuje, zo bó tutéch mólitżkich nėkotre ſpėwé nawutżiw,
kotreż móhli potom wonka wo bożej pżirodże ſpėwacż. Tola tajke wutżeṙo
ſpėwow ma nėkotre zadżėwki; woſeƀe pobrachuje jara na tertach, kotreż
móhli ſo dżėcżom do rukow dacż; pżetoż wſchelake wotpiſwaṅo jo
wobcżeżne, chcze ẇele tżaſa ha próczé mécż, ſtaṅe ſo huſto doſcż jara
ṅedozprawne ha poṁeṅſcha też na wſchelake waſchṅo luboſcż k ſpėwaṅu. K
wotſtroṅeṅu tajkich ṅelubóch zadżėwkow jo podpiſané ſchėſcż ſpėwow za
pėkne dżėcżi do cżiſchcżeṅa daw. Też jo wón k tutém ſchėſcż ſpėwam
lochke woſé, każ ſo za dżėcżi hodża, zeſtajaw. Kóżdé wutżer, kiż chcze
ſebi tute ſpėwó wobſtaracż, dóſtane je za jara tuṅe ṗeṅezé, ṁenujczé 50
exemplarow za 8 nſl.; ha pódla pżidawa ſo na kóżde 50 exemplarow texta k
ṅomu pżiſwuſchacze ſchėſcż woſow. Podpiſané nadżije ſo, zo budża cżi
ſerbſczé kṅ. wutżeṙo tutu wėcz pżez ſwoje dżėlbraṅo luboſcżiẇe
podṗeracż; ha to cżim ſkeṙſcho, dokelż ma ſo dobótk, hejzo żadén z toho
budże, k tomu nawożicż, zo bó ſo pozdżiſcho ẇetſcha zbėrka ſerbſkich
ſpėwow za dżėcżi z woſami wudawa, ha tak ſo ſerbſki ſchulſki ha
dżėcżaczé ſpėw na hódne waſchṅo wudokoṅaw. Redakczéji Jutnitżki ha Tydż.
Now. budżetej tak dobrej, zo wobſtaraṅo na ſo wozṁetej; też ſu tute
ſpėwó pola podpiſanoho za ſpomṅenu pwacżiſnu k doſtacżu.

J. K. Welk, Kantor.

Z Worklecz. 22. dżeṅ junija bó wot Bacżona hatż do Worklecz tżornomódra
krótka ſukṅa (Halbrock) zhuƀena. Żtoż jo tuſamu namkaw, chczéw tak dobré
bócż ha mi ju wotedacż, pak pżez Jutnitżku wozjewicż, dże mam ſebi po ṅu
pżincż. Jakub Mikela.

W Radwoṙu bó móſchna z nėżto ṗeṅezami namkana. Żtóż jo tuſamu zhubiw,
móże ju zas dóſtacż Radwoṙu na ſchuli.

Jena khejża w Koſloẇe, kotrejż bėtl pola ha bėtl wuki ſwuſcha, jo na
pżedaṅ pola

Michawa Relki w Koſloẇe.

Ta na jutſe ẇetżor pżipóẇedżana zromadżizna czérkwinſkoho towarſtwa
khoroſcże pżedſédé dla ṅemóże wotdżerżana bócż. Budże pak za to jutſe za
tédżeṅ.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcż Woſcya Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżizna. Pwacżizna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 7 1/2 2 — 2 5 Woka 2 15 2 10 2 12 1/2

Pżeṅcza 4 5 3 22 1/2 4 — Jahwé 4 22 4 17 1/2 4 20

Jecżmeṅ 1 22 1/2 1 17 1/2 1 20 Heduſchka 2 20 2 10 2 17 1/2

Wȯws 1 13 1/2 1 8 1 10 Bėrné — 20 — 15 — 17

Róch 2 15 2 7 1/2 2 10 K. butré — 10 1/2 — 9 — 10

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb/>

Tżiſwo 28. 13. dżen julija. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Wozjeẇeṅo.

Na 9. ṅedżelu po Sẇatkach, hako 21. dżeṅ julija budże kṅ. Żur zaſé
ſerbſke boże ſwużbȯ za katholſkich Serbow wo Dreżdżanach wotdżerżecż.
Rano wot 6. budże ſo ſpȯjedż ſwȯſchecż, dopowdṅa ½9 pak ſo kemſche
zapotżecż ha wokow 10 ſo dokoṅecż. Każ heẇak, budża teſamo też tȯn krȯcž
w kralowſkej dwȯrnej czérkwi.

Swėtne podawki.

Z Budéſchina 6. jul. Dżencz wrócżi ſo naſch préncz Albert zaſé do
naſchoho mėſta ha bȯ na dwórniſchcżu wot wójſka ha ludu tżeſcżowṅe
powitané. — Z Wina piſaja: ſachſénſkoho préncza Alberta ſu tudé na jene
waſchṅo tżeſcżili, kotreż hatż dotal ſwojoho ruṅecża nima. Na 1. jul.
chczéſche ſo wón po zelezniczé dom wrȯcżicż. Na dwȯrniſchcżo
pżewodżeſche joho czéwa pżitomna khejżorſka ſwójba: khejżor ſam —
arczwójwódżina Sophia — wſchiczé mwodżi arczwójwodojo — każ też wo Wiṅe
pżitomné toſkanſki wójwoda ze ſwojej mandżelſkej ha ze ſwojim prénczom.
Wſchiczé cżilej na dwórniſchcżu zwoſtachu, ha z prénczom póẇedachu, dójż
parnik ṅewotjėdże. — Na porutżnoſcż khejżora dérbeſchtaj dwaj wojerſkej
wȯſchej préncza hatż na ſachſénſke ṁezé pżewodżecż. Wo Prazé bȯ wón wot
arcz-wójwodé Albrechta powitané, ha dżerżeſche z nim jenu reviju na 3.
dżėl tżėſkoho wȯjſka. Témaj khejż. wóſchimaj pak ſo wo towarſtẇe
naſchoho préncza tak zpodobaſche zo ſtaj hatż do Dreżdżan ſobu jėwoj ha
też w Budéſchiṅe z nim pobówoj. Zandżenu ṅedżelu bėſchtaj wonaj z
prénczom w Budéſchiṅe pżipowdṅu pżi paradże ha pżez ſwoje drohe, ṙane,
ſwėcżate uniformé tajku haru ƀez cżipném ludom natżiniſchtaj, zo hiżom
nėkotſi bojazni wot naſtatoho zbėżka póẇedachu; czéwo tżrȯdé ſo za nimaj
po haſach walachu. Préncz wopotwaſche z nimaj bitwiſchcżo pola Bukecz,
za wojaka dweju bitwow dla ważne mėſto — ha pobó z nimaj też na
ſchiſblejſche. —

Z Dreżdżan 9. jul. Dżencza dopowdṅa bė pola nas ṙané ſẇedżeṅ: wopomnik,
ſtajené za téch pżi pżedobócżu lonſchoho dreždżanſkoho zbėżka padṅenéch
bramborſkich ha ſachſénſkich wojakow bó <pb n="206"/>ſẇecżené. Tónſamó
jo pżez romadżeṅo dobrowȯlnéch darow na nowomėſtżanſkim poṙebniſchcżu,
ṅedaloko ſchleſiſkeje zelezniczé poſtajené. Na podnoſchku ſteji obeliſk,
na nim ṁena pod nim wotpocżwaczéch ze zwotémi piſmikami. Na ẇetżornej
ſtroṅe ſtoji: † Dreżdżané 3. hatż 9. meje 1849. Na ranſchej ſtroṅe pak
jo zcżėhuwacze napiſmo: zjenoſcżeni ha ſwėrni hatż do ſṁercże pżi dobrém
bėdżeṅu za krala ha zakoṅ. Czéwo dreżdżanſke wójſko bė znuczka ha z
wonka poṙebniſchcża poſtajene, miniſterſtwo ha wóſche appellaczionſke
ſudniſtwo pżitomne. Też z Barlina bė deputaczija pżiſchwa. Wokow ½11
pżindże naſch kral, préncz Jan ha Albert. Pżi roẇe rétżeſchtaj wȯſchi
Fridericzi ha diakonus Thenius. Wſchitczé pżitomni bėchu jara hnucżi.

Pżichodnu wutoru (15. jul.) budże ſo ſejm zapotżecż. Naſch kṅ. biſkop,
kiż dyrbi tón krȯtż też zaſé pȯdla bócż, namaka ſo w kuṗeli Karlsbad.
Joho budże na ſejṁe kṅez ♣Canonikus Doctor Přihonsky♠ zaſtupicż. —

Rakuſka. Też k Rakuſkej pżiſwuſchacze italſke kraje budża konſtitucziju
dȯſtacż. — Italſke nowiné ſo wulczé ẇeſela na jenu z Wina dóſtatu
pȯẇeſcż, po kotrejż jo rak. khejżor zmȯſlené, na ſwojim pżichodném
narodném dṅu (18. awguſta) italſkim krajam pżezczéwnu amneſtiju
dopuſchcżicż. — Rakuſczé wojaczé ſu wo Italſkej jenu wulku ſtraſchnu
tżródu rubeżnikow popanéli. Wo poſlenich wójnach rozṗerſcheni zbėżkaṙo
ſu nėtk z ẇetſcha rubeżniczé.

Bulgarſki zbėżk ſo ſwojemu kónczej pżibliżuẇe.

Tute lėto budża hiżcżen wo téch rak. krajach, kotreż hiżon ſwoju wuſtawu
dóſtali ſu, ſejmé wotewṙene. Naſche miniſterſtwo ƀez pżeſtacża dżėẇe, ha
miniſter pżekupſtwa jo hiżon zaſé piſmo wudaw, na kotreż ſo zaſakwi
nėmczojo zpodżiwajo praſcheja: mȯże dha z Rakuſkeje tajke nėżto pżincż.

Miniſter Thun jo najſwawniſchich mużow wo ſchulſkich wėdomnoſcżach do
Wina powowaw, zo bȯ z nimi nowo zawożeṅo ſchulow wuradżowaw. Z Tżechtam
Tachant z tżėſkeje lipȯ kṅ. Krombholcz hiżon dlėſchi tżas pżebóẇe; nėtk
jo też prėdkſtejer gymnaſija w Litmericzu, duchowné kṅez Effenberger,
wot cżeżkeje khoroſcże lėdém wuſtroẇené, powowané. —

S Barlina. Bramborſke wȯjſko, kotreż ſo pżed krȯtkim tżaſom z moczu
wobroṅeſche ha poſélṅeſche, hako bȯchu najhorſche tżaſé wójné rozéli,
zcżele ſwojich ludżi zaſé dom.

Bramƀorſka jo ze Schleſwig-Holſteinom mėr ztżiniwa, po kotrémż dérbja
bramb. ha ſchwedſke wȯjſka ſo dóm wrȯcżicž. Danſczé dṙe móża potajkim
Schleſwig Holſtein wobſadżicż, déż budża pṙedé khėtṙe ſélne holſteinſke
wȯjſko pobicż, kotrež wſchėdṅe pżibera ha za ſwoju ſwobodu zahoṙene
radſcho wumṙecż hatż ſo podacż chcze. Potajkim wſchitko zaſé tak ſtóji
każ pṙedé lonſcheje wójné. —

Bramb. kral hiżcżen zwolené nejo, na ſwoju „unionu“ zabȯcż, (tak rėka
zjenoſcżeṅo Bramborſkeje z nėkotrémi mawémi nėmſkimi krajami) hatżruṅe
tuta uniona dale bȯle wotbera. Pṙedé pak hatż Bramborſka unionu
ṅerozpuſchcżi, ṅedowoli khejżor pżiſtup bramb. zaſtuṗeṙa pżi zromadżizṅe
nėmſkich mócznarſtwow wo Frankfurcże. Bramborſka hatż dotal tulej
frankf. zromadżiznu za dobru ṅezpóznaſche, zwoli pak nėtk tola do toho,
zo móże wona ſwoje wuradżeṅa ha wobzankṅeṅa hako naṁeté druhim nėmſkim
krajam prėdkpowożicż. To wſchak jo doſcż, zo mȯżemó nadżiju pżichodnoho
wujednaṅa mėcż. Bramborſka wſchak budże potém wſcho ji prėdkpowożene
radélube hoṙewzacż.

Z Frankfurta. Hoſcżincz „Donnersberg“ bȯ wóndaṅo wot wȯſchnoſcże
zankṅené. <pb n="207"/>Tónſamón jo wot dlėſchoho tżaſa ſem znaté hako
khowanka politiſkich mucżeṙow ha cżėkaṙow. Też zwonkowna ſtrona
tamolėtnoho narodnoho ſejma mėjeſche jow ſwoje zkhadżuwaṅa. Nėtk ſu tam
zaſé jene druhe tżeſne towarſtwo wunamkali, ṁeṁenujczé: dżėwacżeṙow
wopatżnéch ṗeṅes, każ paṗeṙanéch, tak też ſlėbórnéch ha zwotéch. Wele
jich hiżon maja. Jenu żonu też tṙechichu, hatż ruńe ſchėſnaki z
horſcżemi wot ſo ṁetaſche.

W Stuttgardże jo hiżon ſejm zaſé rozpuſchcżené. Kral ſo też żanoho
ṅemėra ẇaczé ńeboji, dokelż ſwoje wójſko zaſé poṁenſcha. —

Bajernſka też ſwoje mnohe nakuṗene koṅe pżedaẇe. Też Rakuſka jo 80,000
mużi dom pȯſwawa ha Franzowſka wo ranſchich krajinach tohoruṅa. — To
tola na luté mėr, pokoj ha bratrowſtwo pokazuẇe. —

Franczowſka wóſchnoſcż ma nėtk ẇele haré z politiſkimi cżėkaṙemi.
Woſobṅe Ruſénſka ṅejo pżeſtawawa, jich wupokazaṅo z Franczowſkeje ha ze
Schwiczé żadacż. To pak woſobṅe zaſé bohich Polakow tṙechi, kiż mėjachu
hatż dotal woſobṅe wo Franczowſkej wėſtu khowanku. Też zaſwużba jo jim
wzata, déż jo miniſter porutżiw, żanéch Polakow ẇaczé pżi zelezniczach
ṅepżiſtajecż. —

Ze Serbow.

§. Z Brėżkow (pola Kulowa). Naſcha ẇeſka ma ſwoje ṁeno wot ſwowa
„bróżk,“ dokelż jo wona wot Spalowa ſo nėdé z kȯncza ſwojich polow na
brȯżk wutwariwa. Toho dla dérbjawa ſo wona też po prawóm „Brȯżki“
ṁenuwacż. Ṁeno jo ſo potajkim po tżaſu kuſk pżeṁeniwo; tak ma ſo też z
jeném waſchṅom, pżez kotreż bėbėchu Brėżki ſwojim tżaſu daloko ha
ſchėroko znate ha wuwowane.

Naſchi Janaſchkeczé mėjachu ṁenujczé pżede wſu rjanu kulwatu khȯjtżku
ſtejo. Déż bėſche nėtk wo wſé dże kwas, tak cżi kwaſni hoſcżo kȯżdé
krȯcż wokowo Janaſchkecz khȯjtżki wonka ẇeſele rejwachu (dokelż
zwoprėdka heẇak nidże żadén blak k rejam ṅemėjachu). Dżeż ſo rejẇe, tam
dérbja pak tola też herczé piſkacż. Dże dha ſu tu cżiſami bȯli? Aj, dże
dha bóchu bóli, na khójtżczé hoṙeka ƀez hawzami ſu ſejdżeli ha ẇeſele
piſkali! Tak ẇele hatż jo nam wėdomo, tak jo telej ſtare waſchṅo poſleni
raz na naſchich Pechecz kwaſu wobnoẇene. Tedém mėjeſche Schowcżicż Pėtér
z Nowoſ — — ach nė! z Khotżiné z ṅeẇeſtu reju, ha duż dżéſche z tejſamoj
tam k tej khȯjtżczé, hercz Hójbik ze Schunowa pṙedé ṅeju piſkajo, ha
zkoro wſchiczé kwaſni hoſcżo dżėchu juſkajo ha ſpėwajo za nimaj! Hercz
zalėze na khȯjtżku, ſéné ſo na hawzu ha potża piſkacż, hatż trunė
zéntżachu ha huſle żcżertżachu, rejwarjo pak ze ſwojimi rejwarkami
wokowo żtoma ẇeſele ṙejwachu.

Pżed tédżeṅom pżindżech ja do Brėżkow. Tam bėſche wo jenėm doṁe ruṅe
kwas. Zmolom ſo na wopiſane ſtare rejwacze waſchṅo dopownich ha
praſchach ſo, hatż budżeja pak zaſé wokowo Janaſchkecz khójtżki rejwacż?
Wotmojeṅo ṁe ṅezẇeſeli, dokelż rėkaſche „nė“. Dale też ze zrudobu
zhonich, zo ſama jich wuwowana khȯjtżka ẇaczé k wohladaṅu ṅejo, dokelż
ſu ju hiżo dawno pużcżili.

Janaſchkeczé ſo toho dla tu z tém lubozṅe proſcha, woni chczéli na
ſamſné blak bórzé zaſé druhu khȯjtżku, habó heẇak nėkajki żtom ſadżicż,
zo bȯ ſo, każ w ſtaréch tżaſach, też pżichodṅe pżi kwaſnéch ẇeſelach
tajke ſwawne waſchṅo k wopomṅecżu wobnoẇawo. Móżno jo, zo k wam do wſé
nawożeṅa ze ſakſkich delan junu pżindże, <pb n="208"/>ha ſebi tam z
waſchej dowolnoſcżu kwas wuhotowacż da; tȯn bó potom wėſcżi po waſchim
ſtarém ſerbſkim waſchṅu ze ſwojej ṅeẇeſtu wokowo waſcheje khȯjtżki
porejwacż chczéw! — Nichtó pak ṅebó pżi tém ẇeſelſchi bȯw, hatż ja,
dokelż ſo nadżiju, zo bȯchu też ṁe dali na kwas pżeproſécż; potom chczéw
ſebi też reju kupicż, ha w Brėżkach wokowo Janaſchkecz khójtżki z
ṅeẇeſtu rejwacž! Hȯrnichecz Michaw z Króſcżicz ha druzé herczé bȯchu pak
na khȯjtżczé ſejdżo ẇeſele piſkali!

§. Z Miwotżicz. Hiżon dẇójczé jo lėtſa w Jutnitżczé na was zpominane,
pṙeni krȯcż dla hoṅtwé ha druhi krócż dla mejeſtajeṅa. To bėſchtaj
zẇeſelaczej kuſkaj. Hale nėtk pak jo też zkȯrżba na was pżiſchwa, ha
tżohodla dṙe to? Lejcże, tajkalej ſwawna, wulka ẇes, powna burow, ha
tola ſo tam jenoż 1, praj jena jenitżka Jutnitżka tżita! To ja wȯndaṅo
zhonich, déż do Hajżtrowa dżėch. Samo pola Schowcżicz, dżeż bėch ſo
nadżaw, zo budża tam pȯdla Jutn. też Tydż. Now. h. t. d. k namakaṅu — ſo
za ſerbſkimi piſmami podarmo praſchach. Na „Macżiczu ſerbſku“ haklej tu
czéle zpominacż ṅetṙebam. Hatżruniſch mi kraſne piwo jara deṙe ſwodżawo
bėſche, tak ṅemóżach tola hako horliwé Serb hinak, hatż wulczé zrudżené
z Miwotżicz hicż. — Déż ſo Serb z tém zamoja, zo ſerbſki tżitacż ṅemȯże,
tak jo to k najṁenſchom jara ſmėſchne. Mi jo ẇele ludżi znatéch, kotſiż
ſo najpṙedé też z tém zamojachu, ſebi pak tola zmolom rétżecż dachu, ha
— pżez nawożeṅo maweje próczé ſu je borzé nawuknéli, tak zo ſu nėtk
najpilniſchi tżitaṙo Jutnitżki ha druhich ſerbſkich dobréch piſmow!

§. Ze ſakſkich delan. Tamné tédżeṅ dżerżeſche wȯſokodoſtojné kṅez Senior
Smowa wo naſchich ſerbſkich kathȯlſkich wutżerṅach ſchulſku viſitaczéju.
Sṙedu (3. Jul.) dopowdṅa w Rȯżeṅcże ha popowdṅu Ralbiczé. Żtwȯrtk pak
Ṅebeltżiczė ha w Żpitalu h. t. d. Każ ſmȯ ſwóſcheli, tak jo ſo jomu
wſchudżom zczéwa deṙe zpodobawo, ha wón jo wėſcżi z wulkej zpokojnoſcżu
z kȯżdeje naſchich ſchulow wuſtupiw!

Ze Swinarṅe. Zaṅdżenu ṅedżelu bė tudé rubiſchkokuleṅo, ha wſchitko ſo
pȯdla praje po ſtarém ſerbſkim waſchṅu zadżerża. Jenoż to ſo mi
ſpodobawo ṅejo, zo bėchu nėkotre ſerbſke holczé w nėmſkich ſukṅach na
reje pżiſchli. Haṅbuja traż ſo wone za ſwoju ſerbſku draſtu? To bó tola
jara wopaki bȯwo, dokelż ſerbſka draſta naſche ſerbſke holtżki
pżiſtojniſcho zwobleka, hatż nėmſka. Haj, nicz jenoj Serbam, hale też
ẇele Némczam ſo ſerbſka holcza w ſwojej narodnej draſcże lėṗe lubi, hatż
déż nėmſku ſukṅu na ſo tékṅe.

D. z. Kukowa.

Boże ṅeẇedro.

Wo 22. tżiſle naſcheje Jutnitżki bė rétż wo bwóſkaṅu. Tute tżiſwo mȯhw
ſebi, lubé tżitaṙo, hižcże junu do rukow wzacż ha trochu pżeṅcż; pżetoż
dżens chczemó wo tej wėczé dale rétżecż ha woſeƀe chczemȯ, każ bȯ tedom
praẇene, rozkwadwacż, żto „boże ṅeẇedro“ jo.

Pżedewſchim pak dérbimó hiżcże jenu druhu wėcz rozpomnicż, hejzo chczemȯ
ſwój dżenſniſchi pżedṁet (Gegenſtand, Objekt) deṙe zrozemicż. Hiżon wo
15. tżiſle pżi wopiſaṅu dalokopiſa bȯ na ſcżėhowaczu wėcz zpomṅene. Déż
cżenku żerdku zelezwa habó khopra habó ſlėbra ha t. r. z jeném kȯnczom
do woheṅa tékṅeſch, jo taſama bȯrzé też na druhim kȯnczu cżopwa:
cżopwota bėżi mów ṙecz ſpėſchṅe wot jenoh kóncza k druhomu, hatżruniż mȯ
to ṅewidżimó. Jo tuta żerdka kus krótka, ṅemȯżeſch ju, déż jo z jeném
kȯnczom wo woheṅu, <pb n="209"/>dowho w ruczé zdżerżecż, pżetoż bórzé
pȯtżṅe też na druhim kónczu cżopwa bȯcż ha do ruki palicż. Wozṁeſch ſebi
mėſto zeleznej żerdki dreẇanu tżėſku, tu jo kus hinak. Tutu tżėſku
móżeſch, bórṅe ſo na jeném kȯnczu paliwa, w ruczé dżerżecż, dójż ſo hatż
na tón kȯncz ṅedopali, na kotrémż ju dżerżiſch. Z toho jo widżecż, zo
dṙewo cżopwotu wot jenoho kȯncza k druhom tak deṙe ṅeẇedże, każ to
zelezwo, khopor, habó ſlėbro tżini. Na te waſchṅo móże ſo rozdżėl
tżinicż ƀez dobrémi ha żpatnémi wodżeṙemi cżopwoté. Ha ruṅe tak ma ſo
też pżi elektritżnoſcżi. Nėkotre wėczé ſu tajke, zo milinu jara rutże z
jenoh kóncza na druhi doẇedu; wone rėkaju tehodla dobre wodżeṙe miliné
(Elektricitätsleiter); to ſu k pż. zelezwo, meſaz, khopor, zwote, ſlėbro
ha wſchė druhe metalje, też woda, para ha wſchė mokre ha wȯżne wėczé h.
t. d. Druhe wėczé ſu zaſé tajke, zo žanu milinu dale neẇedu, bórṅe ju na
jeném kónczu doſtawali; tute ṁenuja ſo żpatne wodżeṙe miliné, ha to ſu k
pż. żklencza, ſuche dṙewo, ſuchi powėtr (loft), żida, woma, ſucha lina
ha ſwoma ha t. d. Każ hiżon ſwóſchachmó (wo 22. tżiſle Jut.), dha też
wėſte wėczé z daloka hiżon milinu na ſo cżahnu, tak zo elektritżne żkrė
z druhich elektritżnéch wėczow do nich pżeſkakuja. (Dopomṅcże ſo na
moſaznu kulku, déż ſo k druhej elektritżnej kuli pżibliżuje, ha na
deſchcżowo mrótżele.) Tu ma ſo to nėtkoj tak, zo jenoj dobre wodżeṙe
milinu też z daloka na ſo cżahnu; žpatne wodżeṙe to na żane waſchṅo
ṅetżiṅa, teſamo ṅecżahnu milinu na ſo ha bórṅe też tżiſcże blizko pżi
jara elektritżnéch wėczach bóli. Woſeƀe pak jo też k mėrkwaṅu, zo wſchė
kȯntżkate (ſpitzig) wėczé ẇele zkerſcho milinu na ſo cżahnu, hatż déż
ṅejſu kóntżkate. Tuto dérbjachmó ſebi do prėdka rozpȯẇedacż. Nėtk wėmó,
żto ha kotre wéczé ſu dobre habó żpatne wodżeṙe miliné, ha zo dobre,
woſeƀe kóntżkate, wodżeṙe milinu z daloka z lochkoſcżu na ſo cżahaju,
nicz tak pak żpatne wodżeṙe. —

Wondaṅo wo 22. tżiſle Jut. bė jenoż wo tém rétż, zo milina mrótżelow z
jenej mrótżele do druhej wo wulkich żkrach pżeſkakuje, ha zo z toho
bwóſkaṅo ha hrimaṅo naſtaṅe. Milina woſtaṅe tu w ſamȯm powėtſe, w
mrótżelach. Tola pżeczé to tak ṅejo; druhdė ſtaṅe ſo, zo tuta milina
deſchcżoweje mrȯtżele z powėtra też na zeṁu pżeſkotżi. Ṁenujczé druhdé
ſtoji tajka deſchcżowa, elektritżna mrótżel ṅewóſoko ha ṅedaloko wot
zeṁe; żana druha mrótżel, kotraż móhwa jeje milinu do ſo ſcżahnécż, traż
tu wo bliſkoſcżi ṅejo; na zemi traż ſu wo tutém blaku, wȯſche kotrohoż
mrótżel ſtoji, ruṅe nėkotre dobre wodżeṙe (kóntżkate tórmȯ habó żtomó ha
tohoruṅa), ha te cżahnu milinu na ſo. Tu ſo potom ſtaṅe, zo milina z
mrótżele wo wulkej żkri pak do zeṁe, pak do jenej wulkej ha wóſokej
twarbó habȯ roſtliné na zemi pżeſkotżi, ha to ṁenuje ſo „boże ṅeẇedro“.
Boże ṅeẇedro jo potajkim bwȯſk, kotréż z elektritżneje mrótżele k zemi
pżeſkotżi. Déż to wopomnicże, żtoż ſmó hoṙeka ha hiżon wondawṅo
rozpȯẇedali, dha budżecże neżtożkuliż pżi bożim ṅeẇedṙe deṙe zrozemicż.
Déż teſamo nėdże blizko nutsdéri, widżimó jara ſwėtwó bwóſk, ſwóſchimȯ
jara ſélné praſk (Knall) habȯ ſélne zahrimaṅo. Wina tutoho, każ kȯżdé
widżi, jo ta, zo ſo tu pżeſkotżeṅo elektritżneje żkrė jara z blizka
ſtaṅe; tu ſtaj ſwėtwo ha zénk (Licht und Schall) wobaj hiżcże pżi ſwojej
prėṅej ha najẇetſchej moczé; pżez dalſchi pucż pak heẇak na mócznoſczi
woteƀerataj. Też to budżecże ẇedżecż, tżoho dla pżi tajkim déṙeṅu bożoho
ṅeẇedra praſk nédom na zabwóſkaṅo ſcżėhuje. To tohodla, dokelż ſo jenoż
na dalſchim pucżu, każ wondawṅo prajach, hrimaṅo za bwóſkom tomu ŕecz
kus zakomdżi; ſwėtwo jo ẇele ſpėſchniſche ha rutžiſche, hatż zénk, każ
ſo ze 22 <pb n="210"/>tżiſwa Jut. dopomnicż wėſcże. Ruṅeż tak budżecże
ſebi wukwaſcż mȯcz, kak dha boże ṅeẇedro druhdé ruṅewon tu habó tam
nutsdéri, do wȯſokoho tȯrma habó żtoma, do wóſokoleżanéch twaṙeni, do
wėczow, kotreż ſu ze zelezwom wobdate habó mokre h. t. d. Pak ſu tute
wėczé wȯſoke ha bliże k elektritżnej mrótżeli, hatż druhe, pak ſu dobre
wodżeṙe, ha cżahnu milinu bóle na ſo, hatż druhe żpatne wodżeṙe wo
wokownoſcżi. Zo mȯ to wſcho tak wumėricż ṅemóżemó, ha zo ſo druhdé też
nėżto z bożoho dopużcżeṅa kus hinak ſtaṅe, hatż bó ſebi tżwojek mȯſliw,
to jo też wėſte. Kak móżemó ſo na wſchelake waſchṅo pżed żkodu bożoho
ṅeẇedra zakitacż (tak daloko hatż to boża wola jo), wo tém pżichodṅe
dale.

Prėdwaṅo ſnopow.

Horczé żneṅſki dżeṅ bėſche ſo pominėw ha cżicha nócz rozpſchėſtṙe ſo
pżez meltżacze hona. Ha jedén ſnop ſo pozbėhné ha rétz̀eſche pżez polo;
„Chczemó tomu Kṅezej dżakowné ſẇedżen ſẇecżicż pod cżichim nóczném
ṅeƀom. Ha wſchitke ſnopó ſo poſbėhnéchu, ha wot jich ſchumeṅa wotutżichu
żkowrontżki ha poczpule, kiż po żcżerniżcżach wokowo drėmachu.

Prėni ſnop zapotża ſwoje prėdwaṅo: „dawajcże tomu Kṅezej tżeſcż ha
khwalbu! Dżakujcże ſo tomu Kṅezej, pżetoż Wón jo ſmėlné ha joho dobrota
traje wėtżṅe. Wón da ſwojomu ſwónczej ſkhadżecż nad dobrémi ha zwémi;
wón da deżcżik hicż nad ſprawnémi ha neſprawnémi. Wſchitkich wotżi
wobrocża ſo k ṅomu, ha wón jim dawa żiwnoſcż wo ſwożim tżaſu.
Lėttawzénté ſu pżes zeṁu ſchwo, ha kóżde lėto jo zhromadżiwo żnė, ha
pżihotowawo żiwnoſcż. Pżeczé hiżcżen kréje tón Kṅez ſwoje blido ha
milioné ſo z ṅoho naſécża. Joho dobrota jo z kóżdém raṅom nowa. Dawajcże
tomu Kṅezej tżeſcż ha khwalbu.

Duż zaṅeſe ſéwa żkowrontżkow dżakowné khėrluſch. — Ha druhi ſnop
rétżeſche:

„Z ṅeƀes pżindże żohnowanjo! Pilna burſka ruka dṙe ſo próczuje, wora
polo, ha ſéje zorṅatka do brózdow. Ale tón Kṅez dawa żohnowaṅo. Ẇele
zémnéch noczow ha tużnéch dṅow leżi ƀez ſéwom ha żnėmi. Tżwójetża ruka
ṅemóże pwódne mrótżele zromadżecż ani żkódnomu neẇedrej wobaracż. Tón
Kṅez zakita zorṅatka, wo zemi zakita mwódné ſéw ha zrawó kwós. Ṅebojcże
ſo! Wón bėſche z nami. Z ṅebes pżindże żohnowaṅo!“

Ha tſecz̀i ſnop wza ſwowo: „Kiż ze ſélzu rozſéwaju, z radoſcżu cżi budża
žṅecż! Ze ſtéſknej wutrobu wuṅdże ſén, zo bó wuſéwaw. Ach, nan bėſche
jomu wumṙew, ha domach pwakaſche wopużcżena macżeṙ; pżetoż ṅeſmėlni
wėricżeljo bėchu bróżeṅ wupróznéli. Sobużelné ſuſod pożcżi jomu ſéṁo;
hale ſélzé roṅachu ſo ze zorṅatkami ſobu do brózdow. Nėtko ſto krócż
domkhowa, żtoż jo wuſéwaw; pżetoż tón Kṅez jo joho żnė żohnowaw. Kiż ze
ſélzu rozſéwaju, z radoſcżu cżi budża żṅecż: woni wuṅdu pwakajo ha ṅeſu
dobre ſéṁo, wrócża ſo pak z radoſcżu ha pżiṅeſu cżeżke ſnopó.“

Żtwórté zaṅeſe: Dobrotżinicż ha ſobudżėlicż ṅezabódżcże! Pżetoż tajke
woporé ſpodobaja ſo Bohu tomu Kṅezej. Ow, zo bóchmó móhli tohlej
pżiwowacż tém bohatżkam wo jich hrodach, ha tomu ſurowomu mużej, kiż
wtżora téch bohich khudéch ze ſwojeje role wuhna, kiż chczéchu tam
kwóski zbėracż! — Kohoż jo tón Kṅez żohnowaw, tón ṅech ſwoju ſmėlnu ruku
wotewri, zo bó ſo runaw ſprawnomu Booczej, kotréż na poboz̀nej żónſczé
Ruth ſmėlnoſcż wopokaza. Dobrotżinicż ha ſobudżėlicż ṅezabódżcże! Ha
poczpule zaſpėwachu wótſe do wſé nuts, każ bóchu te zaſpane wutrobó
wubudżicż chczéwo.

Ha takhlej ſkóntżi ṗaté ſnop: Kajkiż jo wuſéw, tajke bucża żné. Żtóż
żpatṅe wuſéwa tón budże żpatṅe żṅecż; żtóż wuſéwa wo <pb
n="211"/>żohnowaṅu, tón budże ze żonwaṅom domkhowacż. Żtoha ſo dżiwacże,
żo ṗanka bes dobrėm ſémeṅom roſcże. Zo bóżcże tola ſéṁo pżeſali, pṙedé
hatż je wuſéwacże. Żtóż ṗanku ſéje, tom budże ṗanka naroſcż. Żtóż wuſéwa
za ſwoje cżėwo, tón budże pżez cżėwo zahuƀené; żtóż pak wuſéwa za ducha,
tón budże wot ducha wėtżne żiweṅo doſtacż. Kajkiż jo wuſéw, tajke budża
żnė.

Ha wſchitke ſnopó kwoṅachu ſo ha prajachu: „Amen! Amen!“

♣M. C.♠

Nowoſtżankow żawoſcż.

(Po tém woſu, kotréż jo liżka welkej pżed ſṁercżu ſpėwawa.)

Ach mó bohe Nowoſtżanki!

Stéſkne tżaſé za nas ſu!

Żane reje, radowanki

Nowoſliczach ṅeznaju;

Dżėwacż mamó pownej ruczé

Zo ſo ſṁercż nam woſtudżt:

Każ jo dżenſa tak b’dże jutſé,

Schowta ṙeje ṅedżerżi!

Kak mó rejwacż ṅemóżachmó

Serſki, waltżik, ekoſes,

Hordże nóżki naſtajachmó,

Ṅech bė ſchutż, hab’ polones:

Nėtk pak wſcho ſmó wotwuknéli,

Nóżka ſtupa ṅeleṗe;

Reje wſchė ſmó pozabóli,

Ṅej to tola żawoſṅe?

Nėtko wótżko ſélzé roni,

Kiż pṙed miẇe ſwėcżeſche,

Zrudṅe kóżda wójtżku kwoni

Kréwa litżko tżerẇene:

Ze zrudnoſcżu wumṙecż chczemó

Wſchudżom nam ſo zaſtéżcże!

Wſchitke hiżcżen woblėdṅemó

Joli to tak woſtaṅe.

Wſchudżom ſu nas pṙedé znali

Hako w ṙejach miżtrki,

Wows ſmó wėſcżi rozpżedali,

Dżeż też béchmó na hujbi;

Ale, żto b’dża nėtko prajicż,

Déż zas nėdé rejwamó;

Ṅeṅdża nas tam k ſmėcham ſtajicż?

Bėda nam! — nėtk wowamó.

Hólczé ẇele wo to rodża,

Hatż mó reje nimamó;

Do wſchėch wſow na piwo khodża;

Mó pak doma ſédamó.

Pwakacż móhw na tajke tżaſé,

Dżeż ṅej kóncz téch puſtéch dṅow!

Ṅebudżeja reje zaſé —

Da bij djabow do żkórczow.

Swoẇanſke narodne waſchṅa.

(Daleẇedżeṅo.)

Lėdom ſu doſpėwali, da pótżṅe ſo wſcho wo jabwuka, ſlowki ha czokorowe
mużiki torhacż, hólczé je dawaju holczam, holczé zas hólczam, wożeṅeni
pak je domoj khowaja za ſwoje dżėcżi. Déż jo wſcho dele zebrane,
wutorhṅe ſo żtomik habó pżaſlcza, ha homola ſo rozkraje ha ƀez hoſcżi
rozdżéli. Rozkracż dérbi ju za ṅeẇeſcżiném blidom drużba (ſwat), za
druhim blidom pak jedén z mużi, kotréż chcze. Z tém ſo kwaſna hoſcżina
ſkóntżi. (Jenoż to hiżcżen podótknu, zo ſo hoſcżo pżi jėdżi z rochowémi
zorṅatkami, z rozénkami habȯ mandelkami ṁetaju.) Pṙedé hatż wot blida
ſtanu, ṙekṅe brażka: „Wóſoczé ważeni hoſcżo! Dokelż ſmȯ pżi tutej
kwaſnej hoſcżiṅe boże daré wużiwali, pżiſwuſcha ſo też, zo bóchmó Bohu
tomu kṅezej ſo podżakowali ha jomu tżeſcż ha kwawu dali.“ Wſchitczé
poſtanu ha brażka ſpėwa pacżeṙe, każ ſo hewak po jėdżi ſpėwaja, potom w
ſwojej rétżi dale krotżi: „Wóſoczé ważeni kṅeża, mwodżenczoẇe ha kṅeżné,
wſchitczé pżitomni tżeſtżeni hoſcżo! <pb n="212"/>Tżeſné nawożeṅa ha
tżeſna ṅeẇeſta, każ też jeju ſtarſchej z wobej ſtronow pżeja wam wſchėm
luboſcżiẇe: zo bó tehlej jėdże ha picža wużiwaṅo wam k ſtrowoſcżi
ſwużiwo, pżitom hiżcżen wſchėm ſo lubozne podżakuja, zo ſcże tejko
luboſcże ha dobrocżiwoſcże k nim mėli, ha jich w témlej doṁe wopȯtali,
ha kwaſne blida ze ſwojej pżitomnoſcżu potżeſcżili. Pżi tém kwaſné nan
was luƀe proſé, hejzoli nėkomu nėżto k pożadaṅu ṅebė, każ ſo to tżaſto
też pżi najlėpſchej woli ſtaṅe, zo bȯ jomu to kȯżdé wotpużcżiw, ha
pżiſlubi, jolizo zas kwaſnu hoſcżinu hotwacż budże, zo to wſcho mȯżṅe
zaruna. Tak też proſcha naſche kucharki wo wodacżo, jolizo pżi wſchej
prȯczé ha pilnoſcżi nėkotra jėdż ſo deṙe doſcż radżiwa ṅejo. Napoſledku
też mó kwaſni ſwużowniczė wo wodacżo proſémo, jolizo ſo naſche poſwużeṅo
nėkomu lubiwo ṅej, zo bó nam to za zwo ṅemėw. Zmėjemȯli pżichodṅe zas tu
ẇeſowoſcż, z wam tżeſni hoſcżo na kwaſu habo pżi druhim ſẇedżeṅu ſo
zeṅcż, budżemó ſo pilṅe próczuwacż ha ſtaracż, zo wſcho zarunamó.“

(Pžichodṅe dale.)

Nawėżki.

Interpellaczéja.

Redaktoromaj Jutnitżki ha Tydż Now. budże wėdomo, zo jo ſo wo lėtuſchej
macż. zhromadżizṅe wobzanknéwo, zo maja ſo kóżdu prėṅu ſobotu nowȯho
mėſacza ṁena téch ſobuſtawow Macżiczé ſerbſkeje, kotſiż ſu w zaṅdżeném
mėſaczu ſwój pżinoſchk zapwacżili, pżez Jutn. ha Tydż. Now.
wozjawnoſcżicż.

To jo ſo prėni, hatż dotal pak też jenitżki raz ſtawo, hale nėtk tżakamó
tédżeṅ wot tédżeṅa na tajke wozjeẇeṅo. Toho dla proſémó tu z tém wobej
Redakczéji, wonej chczéwoj nam bórzé wotmojeṅo dacż na ſcżėhowacze tſi
praſcheṅa:

1) tżohodla ſo tolej hatż dotal wot mėſacza Meje ha Junija ſtawo ṅeje
habó żtó jo na tém wina?

2) hatż matej redakczéji nadżiju, zo budże ſo to hiżcże ſtacż? Ha
heizoli to, tak

3) dé budże ſo to ſtacż?

Ẇele ſobuſtawow Macżiczé ſerbſkeje.

S Wochozow. Hatż ja wóndawṅo do ẇeſki P. pola klóżtéra wuhlo pżiẇezech,
ſwóſchach k ſwojom ſpodżiwaṅu, zo maja tam też pódla nócznoh wajchtaṙa
hiżcże druhoh, kiż ſo „Ehrenwächtaṙ“ t. j. tżeſcżewajchtaṙ ṁenuje. Tutón
ma tu pżiſwuſchnoſcż, wėſte holczé, kiż joho żkitej porutżene ſu, z
piwnéch ẇetżorow domoj pżewodżecż. Ta wėcz ſo mi jara mudra ha khwalobna
bócž zdaſche, ha duż ſej móſlach, to budżeſch w Jutnitżczé wozjewicż.
Traż budża druhich wſach też potém tajkoh wajchtaṙa poſtajicż, habó k
najṁeṅſchom bóch ja tém holczam wo wokownéch wſach radżiw, zo bóchu ſo
bórzé pod joho żkit porutżicż dali. Cżiban zhole.

♣Na naju přećela we Lipsku!♠

♣Na Waše přećelne naprašowanje dla naju lětušeje podrohi dawamoj Wam k
wjedźenju, zo mamoj cylje druhi puć před sobu; a potajkim drje tón raz
Lipsk a Hallu ze Gibichensteinom hišće njewohladamoj. Štož titel k
lońšim Tydź. Now. nastupa, dha sebi mój tu wěc taklej myslimoj:♠

♣„Hejzo njepřindźe wón z titlom,

Dha my na njoh dźemy z retlom!“♠

♣Wašej přećelej M. H. a J. B.♠

Cżiſami, kiż Jutnitžku pżeze mṅe dóſtawaja, chczéli tak dobri bócż ha za
zaṅdżené żtwórt lėta 6½ nſl. zapwacżicż.

Kral, wutżeṙ.

Za toſamo proſé wutrobṅe też Ezėſla w Radwoṙu.

Jutſe ẇetżor woſémich zmėje ſerbſke czérkwinſke towarſtwo zromadżiznu.
K. k.

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 29. 20. dżeṅ julija. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž♠.

Swėtne podawki.

Z Dreżdżan. 11. jul. bė pola nas zaſé wojerſki ſẇedżeṅ. Te z nowa
zawożene żtwórte batalioné téch żtėri ſachſénſkich brigadow pėżkow
dóſtachu ſwoje khoroje. Tute pżepodacżo ſta ſo na dwori kralowſkoho
hroda dopowdṅa ½11. Też kral bė pżitomné. Hatż nimo w hrodu ſtejacze
komando cżehṅechu, dóſtachu wot tohoſamoho khoroje pṙeṅe wojerſke
potżeſcżuwaṅo. — Z wonka Dreżdżan ſtejacze żtwórte batalioné bėchu pżez
deputaczije zaſtuṗene.

Z Budéſchina. Zandżenu ſobotu pżipowdṅu bė ta pżez wotpóſwanu
deputacziju z Dreżdżan pżiṅeſena nowa khoroj naſchomu żtwórtomu
batalionej pżepodata ha na tu k tomu pżihotuwanu żerdż z hozdżikami
pżibita. Wóſchi ha podwóżczé każ też nėkotſi wot k tomu wuwzatéch
niſchich wojakow kóżdé jedén hozdżik pżidéri.

Préncz Albert poda ſo ſṙedu do Dreżdżan, zo bó pżi wotewṙeṅu ſejma
(żtwórtk) pódla bow.

Ze Żitawa. Z Tżech ſmó roznéch ṅeproſchenéch hoſcżi dóſtali. Kolera tu
jo. Wo Żitaẇe jo kubler Schwerdtner, nėkotromużkuliż wot pṙedawſchoho
ſejma znaté, ze ſwojej mandżelſkej na nej wumṙew.

Rakuſka. Khejżorſki wóſchi wójſka-ẇedżicżer Hajnaw jo na naṁet
miniſterſtwa wot khejżora wotſadżené; każ rėka bė wina na tém
ṅedoṗelṅeṅo khejżorſkich pżikazṅow. Tónſamón jo ſwojomu wójſkej bożeṁe
praẇiw, wo kotrémż ſo wón ſwojim wojakam dżakuẇe za wſchu jomu
wopokazanu luboſcż ha poſwuſchnoſcż, — za ſwėru ha wutracżo wo
najẇetſchich hoṙach ha pżecżiwnoſcżach. Jenoj z pomoczu tajkoho wójſka,
praẇi wón dale, bė jomu móżno, zprudżené mėr ha pokoj w rakuſkich
krajach zaſé wrócżicż ha kwabaczé thrón wobkrucżicż. Wón zkóncżi z
wutrobném pżecżom na zbożo Rakuſkeje ha na mwodoho khejżora. Z
tohoſamſnoho piſma mó też zhonimó, zo jo Hajnaw hiżon nimale powſta lėt
wo khejżorſkim wójſku ſwużiw.

Wo jużnéch rak. krajach, wo Illiriſkej ha Dalmatiſkej jo wulki wód
wudériw.

Nėmſke kraje. Wot należnoſcżow zromadnoho nėmczowſtwa, zaſtuṗene pżez
Rakuſku ha Bramborſku nitżo nowo ṅeẇemó. Wſchitko pżi ſtarém.

Ḃez tém pak hatż druhe nėmſke kṅeżerſtwa ſwoje mnohe wójſke
roſpuſchcżeja, zhonimó z Hannoverſkeje, zo ſu tam wſchėch rezerviſtow
hatż do 30. lėta k bróṅam powowali; tżoho dla to, nichtón ṅewė.

Wo bramb. mėſtach jo wſchitko za badénſkich wojakow pżihotuwane — ale
woni ṅepżindu. Wóndaṅo jėdżechu tſi wulke paro-wódże pżez <pb
n="214"/>Maincz do Manhajma po nich, pżijėdżechu pak nazajtra prózne
dom, dokelż bėchu tam zaſé hinak poſtajili.

Schleſwig-Holſtein. Zbėżk tuteju krajinow pżecżiwo ſwojomu wójwodu
(danſkomu kralej) jo wot Nėmczow za zprawné zpóznaté, pżez to, zo ſu jim
pomhali. Nėtk jich zaſé zpuſchcża ha jim też te prawa, kiż teſamo pṙedé
wójné mėjachu, ṅekitaja. Hatżruṅe wopuſchcżeni, ſo tola ṅeboja, ſu na
wſcho pżihotuwane. Też z pownócznéch nėmſkich krajow jich ẇele jim na
pomocz cżehṅe. Nėkotſi zaſwużbni wojerſczé wóſchi ſu ſwoje dotalne
ſwużbó wopuſchcżili, dokelż chczeidża ſchleſwigſkomu wójſku pżiſtupicż
ha pżecżiwo Danſkim wójwacż. — Ale, ale! na pownóczném moṙu na
ſchleſwigſkich brohach ſu ſo ruſénſke wójnſke wódże pokazali ha ſo tam
poſénéli każ ſcherſcheṅe ƀez ptżowki. Cżi tola nidé Schleſwigſkim
pomhacż ṅebudża. — Pżichodné tédżeṅ chczejdża Danſczé ſchleſwigſke ṁezé
pżeſtupicż.

Danſke nowiné wozjeẇa wukaz, pżez kotréż ſu wſchė wójnu naſtupacze
póẇeſcże krucże zakazane ha żtrafa za pżeſtuṗeṙow wot 20 hatż 500 tlr.
poſtajena. To ſu dżiwni kṅeża. Tohodla dṙe ſo Schleſwigſkim też pod
tajkim kṅejſtwom ṅezpodoba. Ẇele hinak jo pola nas! Wo Lipſku jene
nowiné wſchudżom znajowne tżiṅa: naſcha nowina budże ſtajne pṙedé hatż
żana druha ſachſénſka póẇeſcże wot ſchleſw. bitwiſchcża pżiṅeſcż.

Franczowſka. Każ bramb. kralej, rożeſche też wóndaṅo pżedſédże francz.
republiki ſṁertné ſtrach. Hatż Napoleonowé wós wujėdże, pżiſtupi jedén
mwodé tżwojek. Hatż widżeſche, zo tam jenoj Napoleonowé adjutanta ſejdżi
cżekné wón, ha wuzna popaṅené, zo jo pżedſédu zatſelicż chczéw, żtoż też
pżi nim namkana nacżeṅena piſtola wobſwėtſeſche. Wón rėka Walker, jo 17
lėt ſtaré ha jo dżėwacżer wo jenej cżiżcżerni. Joho zandżene żiẇeṅo, tak
mwodé hatż jo, bė jara ṅepoczcziwo.

Nowoho francz. cżiżcżerſkoho zakoṅa dla jo wulka ṅezpokomnoſcż ha hara
naſtawa. Wȯſchnoſcż pak ſo wo to mawo ſtara. — Też nowé wuzwolenſki
zakoṅ ſwobodu jara pżikrocżi. To móżemó z toho najlėṗe zpóznacż, déż
ſwóſchimó, zó mėjeſche mėſto Paris pṙedé 224,000 wuzwoleṙow, po nowém
zakoṅu jenoj 74,000. —

Napoleon jo wot Bamuża rad (Orden) Piuſa dżejatoho dóſtaw. —

Lamartin, kiż pżi zawożeṅu francz. republiki wo februaru 1848
franczowſki lud ſwawṅe ẇedżeſche ha wot ẇele ṅeduſchnoſcżow, kiż ſo w
tajkim tżaſu ſtanu, wotdżerżeſche, jo wot turkowſkoho khejżora wo
Aſiſkej hród z ṙanémi kubwami daṙené dóſtaw. Wón jo ſo tam nėtk podaw.
Lubicż dṙe ſo jomu budże.

♣M. H.♠ Swoẇanſke należnoſcże. Każ ſmó mó wo naſchej krajiṅe wokoho
Budéſchina z ẇetżo Serbja, tak ſu wo hornej Schlezénſkej nimale wſcho
Polaczé, kotſiż tola ſwoju macżernu rétż hatż dotal wobkhowachu,
hatżruniż chczéchu też jich — każ nas Serbow — pṙedé czéle pżenėmtżicż!
Haj, runiż każ ſo to pola nas hiżcże pżed nėkotrémi lėtami wot ẇele
ſtronow ſta, tak też ſo pola tamnéch bohich bramborſkich Polakow z moczu
na jich pżenėmtżeṅo dżėwaſche. Tola każ jo nėtk, dżakwano Bohu, nowo
ſwónczo za naſchu narodnoſcż zezkhadżawo, tak też nimale wo témſamém
tżaſu za pólſku narodnoſcż wo hornej Schlezénſkej. Samo nėmſke nowiné
pótżnu tajkelej wubudżeṅo ha wożiẇeno narodnoſcże za zprawne zpóznawacż.
Tak ſo kpż. ſchlezénſka czérkwinſka nowina ṅedawno wo jeném naſtawku
pódla ẇele druhoh zẇeſelaczoho też taklej wupraji:

Wone jo ſo napoſledku tola potżawo dopokazacż ha pżeſwėtſicż, zo
pżenėmtżeṅo hornoſchlezénſkich wutżerṅow ſwoje wotpoladaṅo żeni czéle
dóſtżanécż ṅemóże. Haklej nėhdże wot ṗecż lėt ſém ſo pólſkej rétżi ẇaczé
kedżbliwoſcże wopokaza, hako ſo to heẇak dhé pṙedé ſta. Seminarſke
wutżeṅo pólſkich wutżeṙow bėſche pṙedé jenoż czéle nėmſke; toho dla ṅejo
żadén dżiw, déż też wutżeṙo pólſkoho jazéka ſwoju matżernu rétż w ſchuli
hako dżėl habó hawzu wutżbé anicz kuſk wobdżė<pb n="215"/>wacż
ṅerozeṁachu, ha ſo wo tejſamej jenoż jara ṅedozpowṅe wuprajicż ẇedżachu.
Tżitanki (Leſebücher), kotreż ſo w ſchulach namakachu, bėchu żawoſṅe
brachojte, ha poſkitżachu tak deṙe wutżeṙej k nawodżowaṅu, każ też
ſchulſkim dżėcżom hako ſrėdk k wukṅeṅu jenoż jara mawo wo pólſkim.
Zcżėwki toho ſu wo poſlenim tżaſu woſeƀe k widżeṅu ha k tżucżu bóli.
Tohodla bėchu też na to ważne hwoſé jara wutżenéch ludżi k ſwóſcheṅu,
kotreż ſu wuwutżeṅo pólſkeje rétże hako nuzṅe trėbne żadali ha też
dóſtali. Nicz jenoż wudacżo lėpſchich ſchulſkich knihow wo pólſkej
rétżi, hale też wuwutżeṅo wutżeṙow wo Seminarach dawaju naſchim pólſkim
wutżerṅam (ſchulam) druhi nowé nadpolad, dokelż wutżeṙam nėtk też móżno
jo, ẇele ẇaczé wo wudozpownoſcżeṅu pólſkeje rétże ſkutkuwacż. — Leżcże,
lubi tžitaṙo! ṅejo tolej zẇeſelacze też za nas Serbow, déż ſamo nėmſke
nowiné z tajkim zprawném wuznacżom za ſwojich ſwoẇanſkich bratrow zjawṅe
wuſtuṗa? Zawėſcżi!

Ze Serbow.

W Budéſchiṅe, 20. jul. Ze wſchėch kónczow ſerbſkoho kraja, z pola ha z
delan jo Jutnitżka rozprawé wo ſerbſkim żiẇeṅu pżiṅeſwa. Ale z
Budéſchina czéle nitżo ṅezonichmó, ha to jo tola wowne mėſto Serbowſtwa,
ſṙedżina wſchitkich naſchich narodnéch próczowaṅow. Ṅeſtaṅe ſo tam
nitżo, żtoż bó za horliwéch Serbow ważnoſcż mėwo? Tak móhw ſo
nėchtónżkuliż napraſchowacż; mó ſo tohodla ṅekomdżimó na to wotmoẇicż. Z
powném prawom dżerża ſo ſerbſke napiſma za wėſte znaṁo ſerbſkoho żiẇeṅa.
Tohodla ſu też ſerbſke pucżniki za nas tajku ważnoſcż dóſtali zo ſu to
móhw ṙecz thermometer narodnoho zmóſleṅa. Mó w mėſcże dṙe na naſchich
haſach żanéch putżnikow ṅetṙebamó, cżim nuzniſche ſu pak nam żkité habó
te wilke tafle wóſche duri, kotreż nam pokazaja, żto tón habó tamón
ṙeṁeſnik na pżedaṅ ma. Tehlej żkité dérbeli w tajkim mėſcże, dżeż dwė
rétżi kṅeżitaj, wo wobémaj napiſane bócż, haj huſto namakaſch w czuzéch
mėſtach żkité w tſjoch rétżach. Tohodla bó jenoż zdobne bówo, zo bóchu
naſchi mėſcżeṅo, kiż tola Serbam ruṅe tak radé pżedawaja każ Nėmczam na
ſwoje żkité też ſerbſke napiſma ſtajeli. Zapotżatk jo ſo ſtaw, dokelż na
torhożcżu widżiſch na tżerẇenej tafli ſerbſke napiſmo, kotreż cżi praji,
zo ma tżaſnikaṙ Schowta tżaſniki (zegeṙe) wſchėch ſortow na pżedaṅ, zo
je też poṙedża, ha ſtare z nowémi wumėṅa. Na tutém żkicże dṙe ſo ludżo
ruṅe tak jara dżiwachu, każ na tém prėnim ſerbſkim pucżniku, kiż w
Nowoſliczach pżi pucżu ſtoji, bórzé pak budże to nėz̀to znate. Mó ſo też
nadżijemó, zo budża druzé ſcżėhuwacż, ha zo budżemó woſeƀe pola k.
pżekupcza Flanderki, kiż ma wuberné tobak, khofej, czokor, rózénki ha
wſchė druhe wėczé, bórzé żkit ze ſerbſkim napiſmom woladacż!! —

Też wo ſerbſkim piſmowſtẇe ṅejſmó ƀez nowinkow. K. kantor Wolf jo wudaw
♣„Spěwy za pěkne dźěći.“♠ Żtóż wė, kak radé ſerbſke dżėcżi ſpėwaja, tón
móże ſebi móſlicż kajku radoſcż jo jim k. wudawar pżez tute woprawdże
jara duſchne ſpėwé pżihotuwaw. Pódla ſpėwow na różownik, na nalėcżo ha
ptatżki, na nazému, na zému, na hodé ha boże dżėcżo, namakamó też jedén
pod napiſmom „zajacz“. Joho duſchnoho wopżijecża dla, dżėlimó tu nėkotre
żtutżki ſobu:

Hako wtżora popowṅu

Ja tam ſtojach pżi keṙku,

Wułecża tam zajacz won,

Bėżeſche pṙecż pżez wuhon;

Khwiltżitżku wón wodéchné,

Winé ſo do huſcżiné.

Bohi zajaczo, kak ſé

Na ſwėcże té téſchené!

Ṅekhodż burej do kawa,

Da teƀe ṅezatama;

Woſtaj dżecżel na pokoj,

Da ſé lubó zajacz mój.

Pżed hajnkom lėz do keṙka,

Zaṙebaj ſo do liſcża

<pb n="216"/>

Ṅeſmortż, da cże ṅeſwóſchi,

Teƀe dale ṅetéſchi;

Pós tam ṅewuſlėdżi cże

Z hajnkom k holi pobėhṅe h. t. d.

Tute ſpėwó, kiż ſo hiżom pżez ſwoju zwonkownoſcż wótżku ſpodobaja,
dokelż ſu każ z ṙaném wėnczom wobwite, zaſwuża woſebitu kedžbliwoſcż
wſchitkich kṅezow wutżeṙow. Dżėſcżu dérbi ſo w ſchuli pódla khėrluſcha
też nėſchto tajke podawacż, żtoż je zẇeſeli, ha żtoż wo nim lóżt k
ſpėwaṅu wubudżi. Pwacżizna tutéch ſpėwow jo 2 nowaj, zhromadṅe hiżcżen
tuṅſcho, ha duż móże ſebi je też te najkhudſe dżėcżo kupicż. Dżak kṅezej
Wolfej, zo jo wo tutém naſtupaṅu potṙebu ſerbſkich ſchulow ſpóznaw ha
tejſamej na tak zdobne waſchṅo wotpomhacż ẇedżaw. Pżecżelne podṗeraṅo,
kotreż budże wón pola wſchitkich dobréch wutżeṙow ha rozomnéch
ſtarſchich namakacż, ṅech jomu móżno tżini, ſerbſke dżėcżi praẇe bórzé z
druhim liſtom tajkich ſpėwow zẇeſelicž.

Z Klóżtéra wot 8 żnėncza. Kaž wóſokodoſtojné kṅ. ♣Senior♠ Smowa zaṅdżené
tédżeṅ wutżerṅe w Różencże, Ralbiczé ha Ṅeƀeltżiczé wopóta, tak bė też
dżenſa naſchej wutżerni; ṁenujczé dopowdṅa wot 8 — 12 bėſche w
znutskownej klóżtérſkej holtżaczej wutżerni, ha popowdṅu wot 2 — 6 w
Kukowſkej hóltżaczej ſchuli pruhowaṅo. Wſchudżom jo wón tudé ſwoju
ſpokojnoſcż wuprajiw.

§. Z Rakecz. Naſcha gmejna nėtkoj z ẇetſcha wſchitke naſche pucże
pżepowoża, tak zo zmėjemó na naſchich lejżomnoſcżach po tżaſu najbóle
ṙane, nowe, ſchėroke ha czéle rune pucże każ drohi. Déż budżeja wſchitke
dotwaṙene, potém budża ſo też pucżniki pżeſtajecż ha ponowicż, tu ha tam
też czéle nowo ſtajicż. Zo budża ſo na teſamo też ſerbſke napiſma
wobſtaracż, to móżemó z wėſtoſcżu do prėdka prajicż! Hatż pak budżemó
pṙedé z nimi hotowi hatż Radwortżeṅo habó Wazkowtżeṅo ſe ſwojimi, to
hiżcżen ſo pżeladacż ṅeda. —

S Pantżicz. Pola nas wot krótkoh tżaſa jow ptatżki jara ṙeṅe ſpėwaja. Ha
ƀez druhimi kraſnémi ptatżkami ſu to najbóle nėkotre gimpéle, kotreż ſo
tak ṙeṅe ſwóſchecż dadża. Też wulku ſcheſchėratu ſowu ſwóſchachmó
wondawṅo z wótrém woſom żkawricż; dokelż bė, każ jara ſwawṅe pojedaſche,
mawé kralik na ṅu zażcżertżaw ha jeje cżmowe ſkutki pżeradżiw. Wona bó
pżez ṅoh najſkerſcho junu z nótżnoh ſpaṅa wubudżena, ha to jo pola ṅeje
jara zwu krej natżiniwo; pżetoż najbóle wona noczé żanoh wotpotżinka
nima, ha dérbi potom ladacż, kak tu wodṅo za ſwojim pżindže. Jara dżiwno
ſo ji też zdaſche, zo ſebi ruṅewon tajke mawe ptatżatko tajkelej nėżto
zważi; dokelż ſebi pżeczé móſleſche: „Pżed tajkim wulkim ha mudrém
ptakom, każ ja ſém, zmėje druha ptatżina tżeſcżownoſcż (reſpekt), habó k
najṁenſchom bojoſcż, ha ṅebudże ſo zważicż nėżto mi napžecżiwne
prėdkwzacż.“

§. Z Kulowa. Zaṅdżenu wutoru (16. jul.) rano woſémich wotpaliſchtej ſo
tudé pżed budéſkim pżedmėſtom dwej bróżni. Każ ſo póẇeda, dha jo bożi
woheṅ pżez zwu ruku zawożené bow. —

Sejmſke poẇeſcże.

Sejm wot lėta 1848, kotréż bėſche hiżom k rowu doṅeſené, jo zaſé wot
morwóch hoṙe ſtanéw ha hotuje ſo nėtk, zo bó za naſch wótczné kraj te
prawo ha zbożo wunamkaw, wo tżoż ſo joho dwaj pṙedomnikaj podarmo
próczuważtaj. Kak budże ſo jomu tutón khumżt radżicż, to pżichod pokaże.
Mó ṅechamó tudé pżepótacż, hatż jo joho nowé narod ſo po
konſtituczionſkich zakoṅach ſtaw, za nas ṅech jo doſcż zo tu jo, ha zo
dlėſche żiẇeṅo lubi. Tola pak ṅechamó naſchim tżitaṙam też zaṁeltżecż,
żto jena habó ta druha ſtrona wo joho żiẇeṅu móſli. Zo ſu tute móſle
jara wſchelake, to jo hiżom khėtre znate. Jena ſtrona dżerżi jón za
ṅezakonſki ha zeṗera tute ſwoje mėṅeṅo na to, zo jo wuzwolenſki zakon,
kiż 1848 pwacżeſche ha z nim też <pb n="217"/>po nim wuzwolené ſejm na
wėtżṅe wuzbėhṅené. Hatż runiż hiżcżen nowó wuzwoleṅſki zakoṅ krucże
poſtajené ṅejo (wón jo jenoż proviſoriſki) da tónſamón tola jenitżczé
pwacżi, ha to tak dowho dóniż nowo na joho mėſto poſtajené ṅejo. Tutón
nowó ṅemóże pak nichtón druhi wuradżicż hatż tajki ſejm, kotréż jo po
wobſtejaczém (hatż ruṅe jenoż nakhwilném) zakoṅu wuzwolené. Z toho
ſcżėhuje, zo nėtſiſchi ſejm żane prawo k zaſtuṗeṅu kraja nima.“ Tak
rétżi jena ſtrona. Druha zaſé mėni: Dokelż bė widżecż zo z tém
nakhwilném wólbném zakoṅom nitżo ṅebė, każ to dwaj po nim nuzwolenaj
ſejmaj pokazażtaj, da ma ſo kṅeżerſtwo zaſé na téch wobrocżicż, z
kotrémiż jo wone tón nakhwilné zakoṅ poſtajiwo (na ſejm 1848), zo bó
nėtk z nimi jedén nowé lėpſchi wujednawo. Hiżcżen druzé ſu teje móſle,
zo dṙe prawo na ſtroṅe kṅeżerſtwa ṅejo, zo pak jo to, żtoż wone tżini,
nuzne, ha zo jo tón pucż, po kotrémż kneżerſtwo nėtk krotżi, tón
jenitżki, kiż móże naſch kraj k zbożu wėſcż.

Tajke ſu te wſchelake mėṅeṅa. Zawoſtajiwſchi kóżdomu ſebi te najlėpſche
wubracż, budżemó mó jenoż to pilṅe wobkedżbuwacż, żtoż ſo na ſejṁe rétżi
ha wuradżuje. Hatżruniż bėſche jara ṅewėſte, hatż budże ſejm romadu
pżincż, da jo ſo tola hatż dotal tak ẇele zapoſwanczow nutsnamakawo, każ
jo k wobzankṅeṅu trėbne, tak, zo móża nėtk ſwoje wuradżeṅa zapotżecż;
prėneje komoré ſu ṁenujczé 30 z druheje 50 zapóſwanczow, bez nimi też
Serbaj Herman ze Spótecz ha Herman z Wuricz ſo zapiſacż dali. K
pżedſédże ♣l.♠ kom. jo kral rittmiżtra ze Schönfels k namėſtnikej
mėſcżanoſtu Gottſchalda z Plawna wuzwoliw. W ♣ll.♠ kom. jo
appellaczionſki radżicżel ♣Dr.♠ Haaſe z Lipſka pżedſéda, wóſchi
appellacżionſki radżicżel z Kriegern namėſtnik.

Za burſtwo.

§. Nėtklej zmėja buṙa najẇaczé ſécz ha żṅecż, potajkim też najbóle wo
koſé ha ſerpȯ póndże; tohodla budże też nėtk wėſcżi za kóżdoho hozpodaṙa
ważne te wotmojeṅo na ſcżéhuwacze praſcheṅo:

Kak mȯża ſo napukṅene koſé ha ſerpé zaſé wupoṙedżecż?

Ruṅe najlėpſche koſé, kotreż ſwój rėz najdlėje zdżerża, ſu rozpukṅeṅu
najhuſtżiſcho podtżiſṅene, ha ſo potom najbȯle hako ṅepotrėbne na bok
wotpowoża. Teſamo hodża pak ſo zaſé deṙe wupoṙedżecż, ha to na
ſcżėhuwacze wupruhowane waſchṅo:

Déż ſé napukṅené blak wutżiſtżiw, tak pomazaj jȯn z roſtowtżeném ha
trochu namotżeném borarom, ha potom powoż na to mawé kuſk ſwėtżatoho
kopra habȯ moſaza. Nėtk maja ſo kowarſke kléchcże k tomu pżiprawicż,
dérbja pak prėdku na liczach z nutſka rune bócż, zo mȯże ſo ztémiſamémi
potom rozpukṅené blak romadu żcżiżcżecż. Potom ſo klėchcże hatż kżeleṅu
horcze ztżiṅa, ha z tajkimi ſo k poṙedżeṅu pżihotuwané rozpuk koſé habó
ſerpa krucże romadu pżimṅe, kotréż pżez tȯn wo nėkotrėch ſekundach
rozbejżané kopr habó moſaz zabejżané ha koſa tak zaſé czéwa budże.

Prawé tżas, dé zaklijeṅo hotowo jo ha dé móża klėchcże pṙecż wzate bócż,
wotwiſuẇe wot horczoté klėchcżi ha z dżėlom wot toho, hatż bó kopr habó
moſaz k tomu nawożené. Kóždé, kiż ma z woheṅom wokokhodżicż, budże po
nėkotréch poſpȯtowaṅach bórzé prawu mėru k tomu ſam wot ſo namakacż,
żtoż ſo jow na drobne wupiſacż ṅehodżi.

Ja ſo nadżiju, zo budże naſch Kowaṙecz Michaw to bȯrzé zjenej koſu
zpótacż, ha nam potom pola Schowcżicz z radoſcżu pójedacż, kak deṙe jo
ſo jomu joho dżėwo poradżiwo! Potom pak chczemó ſebi jenu pżipicż!

Bwȯſkowod.

Najwoſobniſchi ſrėdk, ſo pżed żkodu bożoho ṅeẇedra zwarnowacż, jo hatż
dotal dobré bwóſkowod. Ṅedżiwaj ſo nichtón na tajkim traż <pb
n="218"/>jomu hiſchcże ṅeznatém ſwoẇe! Kóżdé budże je lochczé zrozemicż,
ha kóżdom budże ſo też lubicż, żtóż tżiſtotu ſerbſkeje rétże rozemi ha
lubuje. Bwóſkowod jo pżiprawa (Vorrichtung), kotraż bwóſk z
elektritżnéch mrótżelow do zeṁe doẇedże, ƀeztoh zo bó ſo ta najṁenſcha
żkoda, te najṁenſche ṅezbożo ſtawo, déż jenoj ludżo tutu wėcz rozeṁa.
Tak dṙe żno wėſcże, zo jo bwóſkowod to, żtoż nėmſki „Blitzableiter“
rėka. Po prawóm dṙe bó nėmſke ſwowo „Blitzableiter“ na ſerbſki
„bwóſkowodżeṙ“ rėkawo; tola ſwowo „bwóſkowod“ jo redliſche, znaṁeṅa bóle
nėkajku pżiprawu, nėkajke naréchtwaṅo (nėmſki traż „Blitzableitung“).

Kak dha jo ſo tutón bwóſkowod wunamkaw? Hiżon wo prėṅej powojczé
zaṅdżenoho lėtſtotétka bėchu ludżo te zhoṅeṅo tżinili, zo grót milinu
jara lochczé na ſo cżehṅe, zo jo potajkim dobré wodżeṙ miliné, każ
wóndawṅo prajachmó; woſeƀe pak bėchu też to nazhonili, zo ſo na te
waſchṅo elektritżnoſcż mrótżelow mėricż hodżi. Woni wzachu grót,
téknéchu jón praẇe wóſoko do powėtra (lofta) won; kóntżkaté grót
cżehṅeſche milinu mrótżelow do ſo ha bó też na druhim kónczu pżi zemi
elektritżné, bole elektritżné, déż bė w mrótżelach ẇele miliné, ha mėṅe
elektritżné, déż bė w mrótżelach mėṅe miliné. Ha deleka na kónczu grotu
mėjachu woni potom tajke naréchtwaṅo, zo móżachu mėricż, hatż jo wo
mrótżelach wóſche nich ẇele habó mawo miliné. Pżicżahowaſche grót cżeżke
ha daloke wėczé k ſebi, tu bė ẇele miliné w mrótżelach, ha tak nawopak.
Dopomṅcże ſo jenoż, żto ze wſchoh zapotżatka (tż. 15. Jutn.) wo
ſamotnoſcżi elektritżnéch wėczow prajachmó. Delni kóncz tajkoho grotu
ṅemėjachu pżitém w zemi tſiczé, dokelż tajki grót jim nitżo pomhaw ṅebė,
w tajkim grocże bė milina z mrótżelow do zeṁe pżebėżawa, ha grot ſam
ṅebė elektritżné bów. Hale grót mėjachu deleka k nėkajkomu żpatnomu
wodżeṙej pżitżiṅené, k pż. k nėkajkej żkleṅtżanej habó żidżanej wėczé;
dokelż tajke nėżto, każ ſo hiżcże dopomnicż wėſcże, milinu dale ṅeẇedże:
ha jenoż na te waſchṅo woſta potom grót ſam elektritżné, ha móżachu
ſwoje milinémėṙeṅo tżinicż. Mėſto ſamoho grotu mėjachu też kus towſche
moſazne, zelezne habó druhe metalowo żerdki hoṙeka praẇe kóntżkate ha
deleka na żkleṅtżanej nozé ſtejo. — Kak blizko bėchu tu hiżon pżi
wunamkaṅu bwóſkowoda! Tṙebachu jenoż delni kóncz grotu habó żerdki do
zeṁe téknécż ha hiżon bė bwóſkowod wunamkané; dokelż w tajkim grocże bė
milina z mrótżelow do zeṁe pżebėżawa, ƀeztoh zo bó dże nutsdériwa. Tola
na tu móſlitżku woni ṅepżindżechu; ha radżi ſo dé, zo tajki grót habó
tajka żerdka deleka w zemi tſeſche, dha dṙe milina wo ṅej z mrótżeli do
zeṁe pżebėża, tola cżi wutżeni pódla ſtejo to ṅezhonichu ha ṅepótnéchu,
dokelż toho widżecż ha ſwóſchecż ṅebė. Zo ſo kóżdomu tajke wunamkaṅo
ṅeradżi, zo też kóżdé jenak mudṙe ṅepżemóſluje, to jo wėſte. Wſchak
nėdé, każ jo znate, dwaj romadże za blidom hóble jeja jėdżeſchtaj. Jedén
potża k druhomu: „Ja cżi ſto toleṙ dam, hejzo mi tutelej jejo tak na
cżenſchi kóncz ſtajiſch, zo ſtejo woſtaṅe.“ Bohi tżwojetżk ſo
ſcharwaſche ha ṅemóżeſche jejo też na towſchi kóncz ſtajicż. Tu wza
prėni jejo do ruki, klepné z kóntżkom na blido, ha jejo ſtejeſche, każ
ſtaré dub.

Ruṅe pżed ſto lėtami bėſche wo Filadelfiji (to jo mėſto wo pownócznej
Americzé) mudré ha wutżené tżwojek żiwó, zṁenom Franklin. Tón bė ſo wot
ſwojich mwodéch dnow ſem pżiwutżiw, jara pilṅe ha dozpowṅe wſcho ſebi
rozpomṅecż. Wón móſleſche na to, kak bó ſo móhw nėkajki ſrėdk wunamkacż,
pżez kotréż móhli ſo ludżo ha twaṙeṅa pżed ṅeẇedrom ha joho żkodu
zakitacż. Duż potża wón pżi ſebi móſlicż, débó ſo pżi twaṙeṅu grót ruṅe
hoṙeſtajiw, tak zo bó ẇele wóſche tohoſamoho wonſtaw: dha bó wón
dérbjaw, jolizo deleka w zemi tſi, bwóſk do ſo zcżahnécż, ha do zeṁe
doẇeſcż, ƀeztoh zo bó ſo twaṙeṅu żana żkoda ſtawa. Ha wón ṁėjeſche je
praẇe, zpóta to, ha wunamka na te waſchṅo bwóſkowod. Tutón joho prėni
bwóſkowod bė, każ ſo ſamo rozemi, khėtṙe ṅedozpowné; to jo <pb
n="219"/>z kóżdej nowowunamkanej wėczu tak. Po tżaſu jo ſo tež bwóſkowod
wudozpownoſcżiw, ha mó chczemó, joli móżno, w pżichodném tżiſle wo tém
rétżecż, z kajkich kruchow ha dżėlow nėtſiſche bwóſkowodé wobſteja, ha
kak dérbi wſcho pżi nich pżipraẇene bócż, majali nas pżed żkodu ṅeẇedra
zakitacż. —

Swóſchcże hiżcże ṅezbożomné podawk, kotréż ſo wo lėcże 1753 wo
Pėtrohrodże (Petersburg) ſta. Wėſté Richman, wutżeṙ na wóſokich
ſchulach, nėdże 42 lėt ſtaré muż, tżiniſche tam 12. dżeṅ Awguſta
pżipowdṅu po dwanacżich wſchelake pžepótwaṅa (Unterſuchung) miliné wo
mrótżelach, dokelż ruṅe pżi najṙeṅſchim ſwóntżku wot pownoczé ṅeẇedro
hoṙeſtupaſche. Wón mėjeſche tajku pżiprawu, każ ſmó hiżon hoṙeka
zpomnili. Na wokṅe ſtejeſche żkleṅtżane ſudobjo, ha na nim metalowa
żerdka, nėdże porſt towſta ha wochcż dowha. Wot tuteje žerdki dżėſche
cżenki grót na tſėchu won, ha tam hiżcże khėtré kruch ruṅe hoṙe do
powėtra. Po ſwojim mėṙeṅu miliné wo powėtſe móſleſche Richman, zo jo
ṅeẇedro hiżcże khėtṙe daloko ha prajeſche k ſwojom towarſchej, kiż
Sokolow rėkaſche ha pżi nim ſtejeſche, zo tu hiżcže tżiſcże žadén ſtrach
(Gefahr) ṅejo. (Dokelż to żno bė deṙe znate, zo ma ſo z tajkimi
pżiprawami, z kotrémiż ſo milina blizkich elektritżnéch mrótżelow mėri,
jara nakedżbliẇe wokowkhodżicż.) Lėdom bė Richman to wuprajiw, zkhili ſo
trochu ha pżindże z tżowom kus bliże k zpomṅenej žerdczé. Tu pżeſkotżi,
ƀeztoh zo bó ſo wón żerdki dótknéw, z jeném dobom ſwėtwomódra żkritżka z
tejeſamoje do joho tżowa; ha ƀeztoh zo bó żadén zwuk wot ſo daw, padné
wón naznak. W powėtſe bė ẇacz miliné bówo, hatż bė tamón wutżeṙ po
ſwojim mėṙeṅu móſliw; pżez to bė też żerdka hiżon jara elektritżna. Wó
ſo wėſcże dopomnicż, zo déż ſo moſazna kulka k moſaznej elektritżnej
kuli pżibliżuje, zo tu żkritżka pżeſkotżi. Też tżwojetże cżėwo jo, każ
moſaz, jara dobré wodżeṙ; wón pżibliżi ſo z tżowom k żerdczé, kotraż bė
pżecżiwo joho zdacżu pżez mėru elektritżna, ha duż pżeſkotżi z ṅeje do
joho tżowa ſélna żkra. Sokolow, kotréż kruch dale ſtejeſche, wuſwóſcha
khėtré praſk (Knall) ruṅa wutſeleṅu (Schuß), padné też na wotżi ha
tżujeſche nėkotre déṙeṅa na khriƀecże, kotreż bėchu ſo, każ ſo
pozdżiſcho pokaza, pżez rozrażené wokowlėtaczé grót ſtawo. Tola Sokolow
pżindże bórzé zas k ſebi, dokelż wot bwóſka ſamo tṙechené ṅebė. Wſcho bė
tu wot bwóſka, kiż bė jara ſélné bów ha wſchudżom wokowjėzdžiw, jara
roztorhane ha rozbite; Richman pak leżeſche morwó na zemi, wot
elektritżneje żkrė zarażené, ha wſcha prócza, joho zaſé k żiẇeṅu
pżiẇeſcż, bė podarmo. Na joho tżole bė podowhojté tżerẇené bletżk
widżecż wo wulkoſcżi toleṙa. —

Nowoſtżanſkich hȯlczow zkȯrżba.

Znaté wós.

Kajke ſu to tola téſchne tżaſé,

Wſchudżom herczé, wſchudżom lute kwaſé!

Tajku nuzu w ſwėcże nichtó nima,

Każ nas wbohich Nowoſtżanow pżima!

Hiżon dawno ſmó ſo nakhodżili,

Nohi ſu nam czéle wokhromili,

Na hujƀach ſo mutżni najachlimó

Do wole ſo żeni ṅedoſpimó.

W Schunoẇe ſu reje. Żto ſej chczemó?

Kazane żno mamó; duż tam dżemó!

Żtoż ſo dżenſa wuſpacż ṅebudżemó,

To ſo jutſé w ſwaṅu docżehṅemó.

Lėdém zo ſmó żita dopoſékli,

Poſleni ſnop lėdom na pżat tékli,

Ma zas Ralbitżanſki Schowta reje!

Ṅeṅdżomó tam, dha nam za zwo zmėje.

Ha ſmó druhdé tróżku wotpotżṅeni,

Hnédom zas ſmó na kwas wuproſcheni.

Ha zas ſkoro klintżi w naſchich wuſchach:

„Nėtkoj pocżehṅemó po kermuſchach“!

<pb n="220"/>

Tak to dżo te czéwo dowhe lėcżo;

Pola nas ṅej żane dobromėcżo!

Każ też w tédżeṅu ſo nadżėwamó,

Ṅedżelu ſo z nowa próczwacż mamó.

Nawėżki.

♣Wotmolwjenje.♠

♣Na interpellacyju, kotraž bu w zańdźenym čislje na redakcyji Tydź. Now.
a Jutnički złožena, ma tuta poslednja sćěhowace wotmolwić: Derje je nam
wědomo, zo je so w poslednej zhromadźiznje maćicy serbskjeje
wobzanknjenje stało, po kotrymž maju so mjena tych sobustawow, kotřiž su
w zańdźenym měsacu swój přinošk zaplaćili, w kóždym prěnim čislje noweho
měsaca wozjewić. Hač runjež stej so wobej redakcyji za zwólniwej
wuprajiłoj tutym wozjewjenjam w swojich čisłach město dać, dha jimaj
tola nichtón tu přisłušnosć nakładować njemóže, zo byštej sebi je samoj
wobstarałoj, ale je to jenož wěo maćičnych zastojnikow. Spomnjena
interpellacyja měła so tohodla wjelje skjeŕšo na tutych złožić, a so
ćisami woprašeć, čehodla nam te mjena připósłali njejsu? Tak wjelje k
dorozemjenju! K spokojenju česćenych interpellantow pak žadane
wozejwjenje same sćěhuje.♠

♣Redakcyja Jutnički.♠

♣Maćica serbska.♠

♣Jako sobustawy I. rjadomnje zapłaćichu wot 22. apr. — 8. jul. swój
přinošk na lěto 1850:♠

♣Serbskje seminarium w Prazy (tež za 1851); k. Jurij Beńš, kupjelanski
hospadaṙ w Smječkecach; k. Michał Čornak, šołta w Konjecach; k. Jan
Awgust Waŕko, cand. theol. z Běłeje Wody; k. Wornaŕ, stud. w Prazy; k.
Klin, duchowny w Kjetlicach (tež za 1851); k. Dr. Jan Pětr Jórdan w
Prazy (tež za 1851); k. Jakub Nowak, kapłan w Budyšinje.♠

♣II. rjadomnje: Bohuwěr Falten, dźěłaćeṙ na Židowje.♠

Pantżiczé 14. żṅencza

Déż té pſa na prawé bletżk trechiſch,

Dha cżi wȯn wėſcżi zatraſchṅe wuje.

♣Na M. C. a M. J. w P . . . .♠

♣Waju poslednje listy su nas jara zwjeseliłe. Mějtaj tehodla naš
najwutrobuiši dźak za nje. Kaž wy pjatnateho awgusta wěsćje z radosću
wotčakujeće, tak tež so my wjeselimy na tón čas, hdźež was w našej
srjedźinje powitamy. Potom čas žiwjenja hromadźje Serbja bjez Serbami!♠

♣Red.♠

♣Na J. K. J. a E. S. stud. w L.♠

♣Ja so nadźiju, zo Waj přichodne prózniny w našej Łužicy wohladam,
wšelakje wokřewjenja su Wamaj připrawjene, bjez druhimi puć do M.♠

♣M. C.♠

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcż Woſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżizna. Pwacżizna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Różka 2 5 2 — 2 2½ Woka 2 15 2 7½ 2 10

Pżeṅcza 4 — 3 17½ 3 25 Jahwé 4 25 4 17½ 4 20

Jecżmeṅ 1 22½ 1 17½ 1 20 Heduſchka 2 20 2 10 2 15

Wȯws 1 12½ 1 8 1 10 Bėrné — 20 — 15 — 17½

Róch 2 15 2 7½ 2 10 K. butré — 10 — 9 — 10½

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 30. 27. dżen julija. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž♠.

Sejmſke poẇeſcże.

Zaṅdżenu póndżelu, hako 22. dżeṅ jul. pżipowṅu w jenej bó ſejm pżez
krala ſamoho wo pżitomnoſcżi wſchėch ſtatnéch miniſtrow wotewṙené.
Zapóſwanczé bėchu ſo wſchitczé wo zoli druheje komoré zhromadżili. Na
tribuṅe hoṙeka bėchu ƀez druhimi też ruſki, jandżelſki, rakuſki,
franzowſki ha pruſki póſwancz. Wſchė galerije ha druhe pſchiſtupó bėchu
powne ludu. Kral jėdżeſche, hatż jenu wotbi, z hrodu pżez auguſtſku haſu
ha nowo torhożcżo k ſejmowṅe, ha bó wſchudżom wot ludżi jara pżiſtojṅe
poſtroẇené. Z nim wo wozu ſedżeſchtaj préncz Jan ha préncz Albert. Hatż
do zole ſtupi, wuṅeſe jomu pżedſéda prėṅeje komoré tſikrótżnu ſwawu.
Hatż bė ſo kral na ſwój thrón poſénéw, dżerżeſche z pżikrétej hwowu
ſcżėhowaczu tak ṁenwanu thrónſku rétż:

Moji kṅeża ſtawȯ!

Ja ſém Was zas wokow ſo zhromadżiw, ha widżu z ẇeſowoſcżu, zo ſcże tak
mnozé pżiſchli zo mnu ſobuſkutkowacż ha mi ſwoju dobru radu poſkicżicż
pżi téch wſchelakich nowéch zaṙadowaṅach ha wukazṅach, kotreż ſu nuzne,
mali ſo wótczné kraj wukhowacż, mėr, pokoj ha poṙad do naſchich ſtatnéch
należnoſcżow zaſé wrócżicż. Wó ſcże ſtrach, wo kotrémż wotcżina hiżon
bėſche, deṙe ſpóznali ha ſcże pżiſchli pomhacż, jako Was Ja wowach. Moji
kṅeża! Ja ſo Wam za to dżakuju!

Wó ſcże, wo tém ſém krucże pżeſwėdczené, zo mnu tejeſamoje móſle, zo jo
nėtkoj pſchedewſchim nuzne, hwowne zaſadé (prawidwa, Grundſätze)
ſtatnoho poṙada z nowa zawożicż ha pżitém — zmóſleṅa ha pżecża
jenotliwóch ludżi powſchitkomnomu zbożu zwólniẇe podcżiſnéwſchi — ſo
zaſé k tej wuſtaẇe wrócżicż, kotraż pżez woſémnacże lėt zbożo Sakſkeje
ſkutkowaſche. Tola pak też ṅechamó te wotṁeṅeṅa tejeſamoje wotpokazacż,
kotreż dérbimó ze nazhoṅeṅa ha pżeṁeṅenéch tżaſow dla za nuzne ſpóznacż.
Ja ſo tehodla nadżiju, zo budżecże k tém naṁetam, kotreż budża ſo Wam wo
tutém naſtupaṅu wot wóſchnoſcże tżinicż, radé pżiſtupowacż.

Dokelż pak jo jara k pżecżu, zo bóſchcże ſwoje dżėwa bórzé dokoṅeli ha
zo bóchmó ſwoje zhromadne wotpohladaṅo khėtſe wuẇedli: dha budża ſo Wam
tónkrócż jenoż te naṁeté ha zakoṅe prėdkpowożicż, kotreż ſu
najnuzniſche. Sem ſwuſcheja pżedewſchim nowé wólbné zakoṅ (Wahlgeſetz)
ha te tohodla ha heẇak nuzne wotmėṅeṅa wuſtawó, każ też te ƀez tém
wudate nakhwilne wukazé wo jeje naſtupaṅu; ſem ſwuſcheja dale zakoṅe dla
wotẇazaṅa wicżeżnéch ṗeṅez ha duchomnſkoh dżeſatka, potom też nėkotre
pżidawki k dotalném zakoṅam wo naſtupaṅu wotẇazowaṅa; ha na kónczu
ſwuſcheja ſem te wo naſtupaṅu naſchich ṗeṅeżnéch należnoſcżow nuzne
naṁeté.

Duż, moji kṅeża, zapotżcże ſwoje dżėwa! Ṅech wone k zbożu wótcznoho
kraja ẇedu; wón <pb n="222"/>tṙeba pokoj ha poṙad, potwerdżeṅo
nėkotréchżkuliż ṅeẇeſtéch ha khabwatéch pomėrow (Verhältniſſe); wón żada
tute drohe kubwa zaſé dobócż ha nadżije ſo, zo je na tém pucżu, kotréż
ſém ṅedawno naſtupiw (tu jo mėṅene rozpużcżeno poſleṅoho ha powowaṅo
pṙedawſchoho ſejma), bórzé ha dozpowṅe dóſtaṅe. Popżejcże mi ſwoju ważnu
pomocz k tutomu wulkomu ſkutkej, ha dżak wótcznoh kraja nawſchė
pżichodne tżaſé Wam ṅepobrachṅe!“

Na to wupraji miniſtér ♣Dr.♠ Cżinſki wo ṁeṅe Joho kralowſkeje
majeſtoſcże ſejm za wotewṙené; ha kral poda ſo zaſé domoj. Pżi joho
woteṅdżeṅu wuṅeſe jomu pżedſéda druheje komoré tſikrócżne ſélne „ſwawa“.
Stawó wobeju komorow bóchu k jėdżi za kralowſku taflu pżeproſcheni,
kotraż ſo tón dżeṅ popowṅu w tſjoch zapotżeſche.

23. dżeṅ jul. mėjeſchtej wobej komoṙe, kóżda woſeƀe, prėṅe zjawne
zhromadżeṅo. Prėṅa komora bó pżez pżedſédu kṅeza ze Schönfelſa wo
pżitomnoſcżi miniſtra Beuſta, druha pżez pżedſédu Haaſe wo pżitomnoſcżi
miniſtrow Cżinſkoho ha ze Frieſen wotewṙena. Wobaſ dżerżeſchtaj dlėſchu
rétż, wo kotrejż na ſtatne należnoſcże wótcznoho kraja ha na wuẇedżeṅo
ſkutka, kotréż ſo wot ſejma wotżakuje, pokazowaſchtai. Wobėmaj komoromaj
wuzwolachu ſo te żtéri poſtajene ſejmſke deputaczéje (habó wuƀerki). Z
druhich wėczow, wo kotréchż bė rétż, nitżo za nas woſeƀe ważne ṅejo.
Tola na nėżto dérbimó ſpomnicż. W prėṅej komoṙe jo mėſchcżanoſta
(Bürgermeiſter) Wimmer naṁet ſtajiw, zo bóchu zapóſwanczé mėſto tſjoch
toleṙow na dżeṅ jenoż dwaj toleṙaj ha za pucżowaṅo milu daloko mėſto 1
tol. 10 nſl. jenoż 20 now. ſleb. dóſtawali. Tutón naṁet bó jara ſélṅe
podṗerané. Schönberg-Bibran ſpomni, zo jo też wón tżiſcże za tulej wėcz;
tola wón radżeſche, zo bȯ ſo tute poṁeṅſcheṅo mzdé habó diätow najpṙedé
wot druheje komoré ſtawo, dokelż heẇak mówo ſo zdacż, zo chcze ſebi
prėṅa komora, kotraż jo ƀeztoho pola ẇele ludżi zawidżana ha haṅena,
pżez tajke nėżto dobre ṁeno żtżinicż ha lud za ſo dobócż. Duż bó ta wėcz
po woli Wimmera ſamoho ƀeztém na bok powożena, dójż druha komora wo ṅej
porétżawa ṅej. W druhej komoṙe pak bė ƀeztem Noſtitz-Drzewiecki na
tuſamu wėcz ſpomniw, tola ſwój naṁet, zo bóſchtaj ſo mėſto tſjoch na
dżen jenoj dwaj toleṙej dawawoj, wón hiżcże wotſtortżi, dokelż chczedża
druzé pṙedé wo tém rétżecż, hatż ma ſejm te prawo hako konſtitutionalné
ſejm hromadże woſtacż. Kóżdé pżedſéda doſtaṅe po kralowſkim dekrecże na
mėſacz 300 tl.; tola ♣Dr.♠ Haaſe wupraji, zo wón, żtoż joho naſtupa,
tulej woſebitu zdu bracż ṅecha, hale jenoż to, żtoż druhi zapóſwancz.

Swėtne podawki.

Schleſwik-Holſtein. Wójna ƀez Schleſwikom ha Danemarkom budże ſo
najſnadno bórzé krucżiſcho zapotżecż. Nėkotſi ſu hiżom wo woheṅu pobóli.
Ṁenujczé pżed nėkotrémi dṅami pżijėdże wulka danſka wójnſka wódż blizko
k jenom ſchleſwigſkom pżiſtawej (Hafen). Jena ze ſchleſwigſkich wodżow,
kotreż wo tutém pżiſtaẇe ſtejachu, wujėdże won czuzej wodżi napżecżo, ha
z jeném dobom potża ſo z wobeju bokow tſelecż, żtoż nėdże hodżinu
trajeſche. Potom jėdżeſche danſka wódż zas pṙetż. Czéwa wėcz pak ẇele na
ſebi ṅemėjeſche, dokelż też nicz jedén tżwojek pżi tém raṅené ṅebó.
Tajkich mawóch manövrow jo hiżom nėżto pobówo każ na wodże, tak też na
kraju. Schleſwigſki generol Williſen jo hiżcżen junu póſowa k danſkjm
póſwaw, zo bó wėcz k wójṅe ṅepżiſchwa; nėtk pak, déż danſczé wo tém
nitżo ſwóſchecż ṅechadża, wudawa wón jenu proklamacziju po druhej, zo bó
ſwojich ludżi praẇe zahoriw.

Z Krakowa, 19. julija. Surowo ṅezbożo jo naſche mėſto domapótawo.
Tżorawſchi dżeṅ zdaſche ſo naſche czéwo mėſto zahubicż czécż. Woheṅ,
ſurowó woheṅ wudéri, kiż jo czéwo haſé do poṗewa pżewobrocżiw. Pżipowdṅu
woko jenej na tórṁe ſẇ. Marineje czérkẇe pżecżepwachu. Wo mónach pola
krupniczé (jena haſa) bė woheṅ wudériw. Bėrtelk na dwė potża ſo
Bartynowſkowa khejża ha howbjacza droha palicż. Twaṙeṅa wóſokeje ſchule
bėchu wo wulkim ſtraſche; knihowṅa ſo hiżon żeleſche; tola próczo<pb
n="223"/>waṅo ha dżėwawoſcż ſtudentow wſchitke twareṅa zdżerża. Na to ſo
zdobom potża na gordżiſkej drózé palicż. Pwoṁo wudéri wo Wielkopolſkim
hrodz̀e, roſchėri ſo pżez howbjaczu ha bratrowſku haſu, ha rabné
biſkopſki hród, Univerſität-cżiżcżerṅu ha Uniten-czérkej. Też hetmanſtwo
mėſta, klóżtér ha czérkej franziſkanaṙow każ dominikanaṙow ſu ſo
wotpaliwo, zczéwa pak wokow 200 khėżow.

Prawiznik Bogunſki popaże w ſwojej khejżi, dżeż ſo ṅepaleſche, dżeſacż
lėt ſtaroho khėtṙe roſtorhanoho hóltżecza, kiż na te praſcheṅo: „dże té
czeiſch“? wotmoẇi; „ja du woheṅ poduſécż.“ Pżi dalſchim pżepótwaṅu ſo
pola ṅoho wſchelake wėczé k zadżėwaṅu woheṅa namakachu. Tón hóltżecz bó
bórzé wojerſkej wóſchnoſcżi podaté. Porutżaczé wóſchi, kiż bė wot
prėṅoho wokomikṅeṅa na koṅu ſam wſchudżom pódla, jo, każ ſo poẇeda, też
jenoho tajkoho tżwojeka lepiw, kiż jo ze ſchwablom, z próchom ha z bamu
deṙe wobſtarané bów. Potém hatż bó to znate, poda ſo mėſtżan
Mucziſzewſki, kotrohoż wobodleṅo bėſche ſo zdobom woprėdka zpaltwo, z
kn̓eżimi Bogunſki, Lipinſki, Skaczinſki, Kremer, Kalinka ha z druhimi k
pżedſédże Gubernialkomiſie, z próſtwu, zo bó ſtaw wobleżeṅa zjewicż ha
kóżdoho pżi tajkim ṅezbożném ſkutku popaṅenoho zatſelicż daw. Wón
wotmoẇi: „Staw wobleżeṅa ja ṅemóżu zjewicż, budu pak, dokelż ſo nėkotſi
woheṅzawożeṅa winwacżi bócż zdadża, ſo za to ſtaracż, zo bó ta wėcz cżim
lėṗe pżepótana bówa.“ To ſo tež bórzé ſta. Ẇetżor woko dżeẇecżich ſo
bubnowaſche ha k. k. wójſko zjewi, zo ma kóżdé wobodleṙ ſwėczu do wokna
ſtajicż, mėſcżeṅo pak ſwoje khejże deṙe wobladacž. Po tém bóchu
patrouille wupóſwane z tej porutżnoſcżu, kóżdoho jatoho wójſkomu
ſudniſtwej pżepodacż. Wójſko ſtoji pod bróṅu, wſchudżom ſu ſtróże k
ſkitej pwoṁeṅu wutorṅenéch wėczow. Zczéwa ſu też nėkotſi ludżo, bez
kotrémiż jedén 100 lėt ſtaré ſchėdżiwcz, wo żiẇeṅo pżiſchli.

Ze Serbow.

§. Z Kulowa. Déż nėkotſi tudomni pżecżiwniczé ha ṅepżecżelo Serbowſtwa
ſtajṅe wobkrucżeja, zo pola nas jenoż hiżcże nėkotſi ſtari ludżo ſerbſki
rozeṁa ha poẇedaja, ha cżi modżi pak nicz, khiba ſo jenoż wo
budéſchinſkim pżedmėſcże: tak to czéle k wėṙe zpodomne ṅejo. Nė, kóżdé
móże ſo ſtajṅe pżepokazacż, kak tu ſwawni, widżeni hoſcżenczaṙo,
pżekupczé, ṙeṁeſniczé h. t. d. ze ſwojimi ſwójbami (w mėſcże nutska)
hiżcże deṙe ſerbſki rozeṁa ha też rétża. Té tṙebaſch ſebi jenoż nėżto w
ſerbſkej rétżi żadacż, zmolom budżeſch je dóſtacż. Zo dṙe pak hiżcże
woni radſiſcho nėmſki rétża hatż ſerbſki, jo też mi znata wėcz. Ja ſém
tu wóndańo dwėmaj blakomaj bów, dżeż, déż na nich ſerbſki rétżach, ſo z
tém zamojachu, zo ſerbſki ṅemóża; déż pak też ja wobkrucżich, zo nėmſki
ṅemóżu, ha tohodla hinak ṅepójedach hatż ſerbſki, tak też jim nitżo
druhe wóſche ṅewoſta, hatż zo dérbjachu zo mnu ſerbſki rétżecż, ha —
wono to potom deṙe dżėſche! — Żawoſn̓e wopaki, haj wuṗe jo pak to wot
téch ſtarſchich, kotſiż ſu ſami rodżeni Serbja, ha nėtk tola ſwoje
dżėcżi ſerbſki rétżecż ṅewutża, hale jenoż nėkak nėmſki! Ṅehaṅbuja ſo
tajczé pżed ẇele woſobnémi rodżenémi Nėmczami w Budéſchiṅe, kotſiż ſwoje
mawe dżėcżi też pėkṅe ſerbſki wutżicż dadża?

Nam pak tola też ṅeznate ṅejo, kak jo na tém woſobṅe też wutżerṅa
(ſchula) ẇele wina! Tejkolej ſerbſkich dżėcżi z Kulowa ha ze wſow wo
tejſamej wukṅe, hale nicz te najṁeṅſche wo ſwojej macżernej rétżi;
tuſamu ſu tam ze ſchule nimale czéle wuſtorkali. Jenoż żtoż nabożnu
wutżbu naſtupa, dha hiżcże ju ſerbſke dżėcżi wot kṅ. kṅ. duchownéch w
ſwojej macżernej rétżi wuknu. Hale pak anicz piſacż, anicz litżicż —
nitżo, haj czéle nitżo druhe — potajkim też bohużel anicz kuſk ſerbſkoho
tżitaṅa w ſchuli ṅenawuknu! — To jo tola żawoſṅe zrudṅe! Serbſke
ſchulſke dżėcżi, ha tola żadén ſerbſki wutżeṙ! Jedén wutżeṙ (kṅ. Sch.)
dṙe móże trochu ſerbſki, ha dé bó tak wulki ṅepżecżel Serbowſtwa ṅebów,
żtoż jomu tola wėſcżi żanu tżeſcż ṅetżini, tak mów je też bórzé z
lóchkej próczu dowuknécż, ha potom ſwoje ſchulſke dżėcżi k najṁeṅſchom
kuſk ſerbſki tżitacż wutżicż. — <pb n="224"/>Ja ṅewėm, tżoho dla Serbja
w Kuloẇe ha w wokolnoſcżi bóle na wotſtroṅeṅo tajkoho bracha ha
huƀenſtwa ṅedżerża! Schak woni tola też wo ſwojej macżernej, wo ſerbſkej
rétżi ſo k Bohu modla, tak deṙe doma każ też w czérkwi pacżeṙe ha
khėrluſche w ſerbſkej rétżi ſpėwaja!

Zcżėwk toho jo też, zo ſo w Kuloẇe ha nėkotréch wokolnéch wſach tak jara
mawo ſerbſkich piſmow tżita. Praſcheſch ſo k pż. za Jutnitżku, tak ju
mawo dże nadeṅdżeſch!

Tola mó ſo nadżijemó, zo budże dṙe też tudé Serbſtwo bórzé zaſé do
ſwojoho ſtaroho prawa bóle ſtupacž, wſchak ſu tu tola też, Bohu
dżakwano, hiżcże nėkotſi wulczé zahoṙeni Serbja, kotſiž deṙe ẇedża, zo
jo macżerna rétż tón klutż, z kotrémż haklej ſo wſchė druhe bohatſtwa
wėdomnoſcżow wotzankaju, ha tohodla wſchu móżnu próczu za wupżėſtṙeṅo ha
wudoſpownoſcżeṅo Serbſtwa nawożuja. Wėſcżi też jich prócza podarmo
ṅebudże, hale poṅeſe ſtotére pwodé. K tomu daj Bóh ſwoje żohnuwaṅo!

Z Rachlowa pola Bukecz. Wo naſchim evangelſkolutherſkim towaṙſtẇe bó
wóndawṅo deputaczéja wuzwolena, kotraż bó adreſu na Joho kralowſku
majeſtoſcż, wo kotrejż ſo kralej za najnowſche wukazṅe dżak wupraji,
pżepodawa. Deputaczéja woƀſtejeſche ze ṗecż tżeſcżehódnéch mużi, ha poda
ſo 18. dżeṅ jul. do kralowſkoho hrodu w Dṙeżdżanach. Wo wrotach powita
tuſamu miniſter ♣Dr.♠ Cżinſki ha pżewodżeſche ju hatż do kralowoje
jſtwó. Tam bó najpṙedé adreſa prėdkṅeſena, na tżoż kral ſwój wutrobné
dżak wupraji za tu luboſcż, kotruż Serbja k ṅomu maja. Kral też z ṙanémi
ſwowami prajeſche, zo jo pżeſwėdczené, zo jo ſerbſki lud zhromadṅe jara
deṙe zmóſlené, ha zo Boha ha krala lubuje. Na to praſcheſche ſo kral,
kak ſo Serbam dżo, hatż ſu żnė zapotżeli ha hatż jich ṅejſu ṅeẇedrowo
krupé potṙechiwo, wo kotrémż poſlenim naſtupaṅu deputaczéja zẇeſelacze
wotmojeṅo dacż móżeſche. Po dlėſchim rózrétżowaṅu, hako bė kral z kóżdém
ſtawom deputaczéje porétżaw ha ſo kóżdoho woſeƀe wopraſchaw, żtó ha z
wotkel jo, puſchcżi wón tuſamu z luboznémi ſwowami wot ſo. Miniſter
♣Dr.♠ Cżinſki pżewodżeſche deputaczéju zaſé dele hatż do hrodowóch
wrotow.

Adreſa béſche pak tuta: „Najjaſniſchi, najmóczniſchi kralo!
Najmiwoſcżiwſchi kralo ha kṅeże! Pokorṅe podpiſani ṅemóża ſo zminécż,
Waſchej kralowſkej majeſtoſcżi w ṅewoſwabṅenej poddanſkej ſwėrnoſcżi
dżak prajicż, ſo ſcże zwolili, komoṙe rozpużcżicż, kotrejż wo ſwojej
ẇetſchiṅe tu ṅekmanoſcż, zbożo wotcżiné zawożicż ha pżiſpoṙecż, ſpóznacż
daſchtej, ha kotrejż te ruṅe tak móczne każ mudre zṙadowaṅa wóſokoho
krajnoho kṅeżerſtwa k wotſtroṅeṅu zbėżkarſkich pożadaṅow zadżėwaſchtej
ha ſwaƀeſchtej. Mó tżujemó ſo hnutéch, Waſchej majeſtoſcżi za tón
najnowſchi wukaz ſo dżakuwacż, pżez kotréż jo ſamopaſchné cżiſchcż, tón
wótcz ha pėſtoṅ krajnoſtraſchnoho zmóſleṅa ha ſkutkowaṅa, ṅeżjednané
ṅepżecżel wſchitkich wėrnéch wotcżinczow, ṅemóżné żtżiṅené ha k ṁeltżeṅu
doẇedżené.

Mó dżakujemó ſo Waſchej majeſtoſcżi za te najnowſche wukazṅe, kotréchż
wuẇedżeṅo nuzné poṙad ha pokoj zdżerżi, dokelż jenoż z tutémaj
materialne zbożo pżibówacż móże.

Z ṅekhabwatém krutém dowėṙeṅom wotżakujemó wot Waſcheje majeſtoſcże
zbożomne wotſaleṅo (zdaleṅo) wſchoho, żtoż zbożu wótcżiné ṅepżecżelſczé
napżecżiwo ſtupi, ha zawoſtawamó w najnižſchej poniżnoſcżi ha
pokornoſcżi h. t. d.“

Nawėżk.

Jutſe hako 28. dżeṅ jul. budże pola ṁe tſeleṅo, na kotreż luƀe
pſcheproſchu.

Michaw Kucżank

kortżmaṙ w Brėṁeṅach

pola Zdżėṙa.

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 31. 3. dżeṅ awguſta. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž♠.

Sejmſke poẇeſcże.

Druhe zjawne zhromadżeṅo druheje komoré bė 24. jul. wo pżitomnoſcżi
ſtatneju miniſtrow ♣Dr.♠ Cżinſkoho ha z Frieſen. Tu bė wo tém rétż, żto
ma ſo z témi zapóſwanczami tżinicż, kotſiż wſchelakich winow dla
pżiſchli ṅejſu, na tżimż nam, hatżruṅe bė to nuzne ha dowhe jednaṅo,
ẇele leżane ṅejo. — Tſecże zjawne zhromadżeṅo druheje komoré bė 29. jul.
wo pżitomnoſcżi 52 ſobuſtawow ha hoṙeka zpomṅenej miniſtrow. Komora
bėſche jenoż krótki tżas hromadże ha ṅemėjeſche żane ważne jednaṅo. —
Druhe zjawne zhromadżeṅo prėṅeje komoré bė 26. jul. wo pżitomnoſcżi 30
ſobuſtawow ha hiżon zpomṅenej miniſtrow. Wſchelake wuzwoleṅa do wuƀerkow
ha tohoruṅa wėczé, kotreż móżemó pżeṅcż. — Nėchtónżkuliż traż budże ṙecz
habó móſlicż, zo naſch ſejm jara lėṅe zapotżṅe; tola pżi tém ṅeſṁemó na
dwoju wėcz zabócż. Najpṙedé chczedża hiżcże na nėkotréch, kotſiż ſu
wſchelakoh ṅepoṙada dla hakle nėtk powowani, trochu wotżaknécż, ha dale
ſu te żtéri poṙadne wuƀerki, kotreż maja wſchė wėczé pżed powſchitkomném
ha zjawném jednaṅu najpṙedé wuradżecż, lėdom hromadu ſtupili ha ſwoje
dżėwa zapotżeli. Tak khėtſé hatż zmėja te nėżto hotowo, zapotżnu też
wuradżowaṅa wo komoromaj. — Też akademiſki ſenat (t. j. zẇazk wutżeṙow
habó profeſaṙow na wóſokich ſchulach) wo Lipſku jo nėtk zapóſwancza do
druheje komoré wuzwoliw, hatżruniż wſchitke ſobuſtawó ſenata ſobu
wuzwoleli ṅejſu. Pṙedé bė ſo tutón ſenat tżiſcże pżecżiwo ſejmej
wuprajiw ha dopokazwaw, zo jo powowaṅo tohoſamoh pżecżiwo naſchim
konſtitutionalném zakoṅam, potajkim ſejm ſam ṅezakoṅſki; ha toho dla też
lipſkowſki ſenat pṙedé żanoh zapóſwancza wuzwolicż ṅechaſche. Ṅetk jo
jomu miniſterſtwo zjawnoh wutżeṅſtwa, pod kotrémż woſoke ſchule ſtoja,
to khėtṙe krucże pżikazawo. —

Swėtue podawki.

Schleſwik-Holſtein. Prėṅa ẇetſcha bitwa jo nimo, ha jo za Nėmczow
ṅezbożomṅe wupanéwa. 24. jul. bėchu ſo ſélne danſke ha nėmſke pżedſtróże
(Vorpoſten) tṙechili, dżeż bóchu danſczé khėtṙe zbicżi. Na druhi dżeṅ,
na ſẇ. Jakuba, bé bitwa ƀez ſamómaj wójſkomaj pola wſé Idſtedt.
Sṙedżiznu (Centrum) nėmſkoho wójſka komandirowaſche generol Williſen,
prawó bok Horſt ha liwó Tann. Bitwa zapotża ſo rano wokow żtéṙoch. Liwó
bok bė wot wſchoho zapotżatka ſélṅe napadṅené ha dérƀeſche czufwacż;
pozdżiſcho wokow pżipowdṅa bó też ſṙedżizna wot Danſkich z wulkej moczu
pżerażena ha dérƀeſche wozṗet hicż. Prawó bok ſo najkrucżiſcho
dżerżeſche ha ſtejeſche hiżcże popowdṅu na témſamóm blaku, dżeż rano, ha
móżeſche k najṁeṅ<pb n="226"/>ſchom ſṙedżiznu, kotraż dérƀeſche cżėkacż,
pżed ṅepżecżelom, kiż chczéſche ju ſcżėhowacż, móczṅe zakitacż. Bitwa bė
jara krawna. Schleſwikſczé ſu wokow 3000 wojakow pżtſadżili (nėkotſi ſu
morwi, nėkotſi raṅeni, nėkotſi jecżi), ha Danſczé każ rėka, hiżcże
dójſchto ẇacz. Woſeƀe jo też ẇele ſchleſwiſkich offizirow panéwo, tak zo
jo generolkommando hiżon zaſé piſmo wudawo, wo kotrémż nėmſkich
offizirow ze wſchėch krajow napomina, zo bóchu tam pżiſchli ha do wójſka
ſtupili. Pżemócz Danſkich bė khėtro wulka, ha żadén dżiw, zo ſu dobóli.
Generol Williſen hlada na wſchė móżne waſchṅo ſwoje wójſko pżi
horliwoſcżi ha dowėṙe zdżerżecż. — Wo ẇele nėmſkich krajach ſo za
Schleſwik-Holſtein ṗeṅezé k podṗeraṅu hromadża, w Sakſkej jo to wot
miniſterſtwa zakazane. Hatżruniż jo prėṅa bitwa pżėhrata, dha ſo tola
ṙecz ṅemóże, zo jo wſcho zhuƀene; pżeczė jo hiżcże móżno, zo też generol
Williſen pżichodnu bitwu dobódże.

Z Dreżdżan. Tudé ſu wulke wuradżowaṅa wo naſtupaṅu dalokopiſow
(telegrafow) bóli. Z Rakuſkeje, Pruſkeje, Baworſkeje, Sachſénſkeje h. t.
d. bėchu tu wotpóſwani, ha 25. jul. bóchu pżezjene, tak zo budża ſo nėtk
w nėmſkich krajach hromaduwiſacze dalokopiſé twaricż, kotreż budża na
1000 mil wopżijecż.

Z Wina. Dżens 23. jul. bó ban Jellacżicż z mwodej hrabinku ze Stockau
wėrwané. Wele generolow ha wóſokich offizirow, też ẇele druhich zeṁanow
bė pżitomnéch.

Z pownócznej Ameriki. Tudé jo generol Zacharias Taylor, pżedſéda wulkich
zjenocżenéch ſtatow pownóczneje Ameriki wumṙew. 7. jul. napané joho
kholera, ha 9. jul. bėſche hiżon morwó; pohṙebané ƀó 13. jul. wo mėſcże
Waſhington. Wſchitczé miniſtrojo ſu, każ ſo to tam ſtaṅe, wotſtupili, ha
dotalné namėſtné pżedſéda jo hakoż pżedſéda pżiſahu wotpowożiw.

Z Wiesbadena wo Naſſawſkim. Hiżon nėkotré tżas jow ſo tudé na lutherſkej
czérkwi ha na jeje ẇeżi (tórṁe) wſchelake poṙedżeṅa tżiṅachu. Pżez
nėkajku ṅekedżbliwoſcż wuṅdże wo ẇeżi woheṅ, bórzé potża ſo też tſėcha
na czérkwi palicż. Czéwó jich dom bożi jo ſo wotpaliw, ha podjanſka
woſada wo tamném mėſcże jo, ƀez toh zo bó wo to proſchena bówa,
dowoliwa, zo móża ſo tutón tżas, dżeż luthérſczé żadnu czérkeẇ ṅezmėja,
jich boże ſwużbó w jeje czérkwi dżerżecż.

Ze Schleſwika. Pżed nėkotrém tżaſom jo ſo tudé zas dójſchto wójnſkich
wodżow pokazawo. Najpṙedé nichtón praẇe ṅeẇedżeſche, z wotkel wone ſu,
nėkotſi mėṅachu, zo ſu to jandżelſke wodże. Nėtkoj jo ſo pokazawo, zo jo
to druhi dżėl ruſkeje floté; jeje prėni dżėl jo tu hiżom pṙedé. Ruſojo
pżihladuja, żto dże ſo ze ſchleſwiſkej wójnu ſtacż; déż dże ſo jim ta
wėcz ẇaczé ṅelubicż, budża ſo najſnadno do toh czéwoh wuſmuża
ſobumėſchecż chczécż. Nėmſkim dṙe jara pomhacż ṅendża.

Ze Schwiczé. Wo zürichſkim kantoṅe (czéwa Schwicza ma 22 kantonow habó
wokreſow) jo nėtklej hiżcże 240 najbóle nėmſkich cżėkanczow. Pżez 2000
jo ſo jich pak domoj wrócżiwo, pak won do dalſchich krajow cżahnéwo.
Pżez 40 bó jich huƀenoh ha ṅedowolenoh zadżerżeṅa dla wot wóſchnoſcże
pżez policzajow pżez hraniczé wupokazanéch.

Z Krakowa 25. jul. Naſche mėſto bė hiżom zaſé wo wulkim ſtraſche. Ẇetżor
k napow jėdnacżi wudéri wo téſcherſkej haſé zaſé bożi woheṅ, bó pak
bórzé poduſchené. Wokow pownoczé wuṅdże zaſé w dwėmaj khėżomaj wo
tejſamoj haſé ha na dwėmaj druhimaj blakomaj woheṅ; też tu bė khėtſé
pomocz. K napow tſjom rano paleſche ſo zaſé wilkopolſki palaſt, też tu
bó bórzé pomhane. Też biſkopſki palaſt ſo zapali, ha tu bė wſcha pomocz
podarmo. Rakuſke miniſterſtwo jo dowoliwo, zo ſṁedża ſo wo wſchėch
khėżorſkich zeṁach ṗeṅezé k wotpomhaṅu wondaṅo zpomṅenoh ṅezboża
hromadżicż.

<pb n="227"/>

Ze Serbow.

§. Z Khelna. Pżed naſchej wſu namaka ſo blizko pżi drozé zelezna boża
matra na kaṁeṅtném ſtowṗe. Hiżo dowhe lėta ſem pak na ṅej czéle żana
barba ẇaczé k zpóznacżu ṅebėſche, ha duż ſtejeſche też te ſẇecżatko tu
wſchitkim nimo khodżaczém nicz k zpodobaṅu ha k pobożném zatżucżam, hale
— k poſtorkej. Z wulkej radoſcżu ha ẇeſowoſcżu pak zmolom do prėdka
wozjeẇamó, każ ſmó ſwóſcheli, zo dérbi talej boża matra nėtk czéle
ponoẇena bócż. Pżiprawé k tomu ſu hiżo pżihotowane. Jara pżiſtojne bó
bówo, dé bó ſo też potom nicz nėmſke, hale pėkṅe ſerbſke piſmo na teſamo
napiſawo! Wėſcżi bó potom kóżdé Serb, kotréż tam nimo póṅdże, z ẇele
pobożniſchim ha horliwiſchim zatżucżom na ṅe poladaw.

Z Kukowa pola Klóżtra Marineje Wėzdé. Wutoru tédżeṅ, 23. jul., mėjachmó
tudé żadné ha kraſné ſẇedżeṅ. Ṁenujczé naſch wȯſoczé ważené ha tżeſcżené
kńez Riedel, kṅeżi ſchoſaṙ, ſẇecżeſche, dokelż jo hiżon 50 lėt w kṅeżej
ſwużƀe, ſwoje jubilejum. Cżi czéwi wotrocżczé ze ſwojimi hetmanami
(homiſchtrami), bétnaṙo, rėznik ha druzé bėchu ſo na ſẇ. Marju Madlenu
(22. jul.) popowdṅu pola bėtnaṙa zhromadżili, ha wudżėwachu tam ṙane
tżeſne wrota (Ehrenpforte), każ pola kṅ. Riedla na khėżne duṙe najléṗe
poſwachu. Teſame bechu z drobnémi ſchmrókowómi hawżkami wutékane ha z
ṙanémi wėnczami ha guirlandami z tżerſtwóch roſcżenéch nuchawkow
wobwėſchane. — Wutoru rano wokow tſjoch bėchu hiżon wſchitczé zaſé
zhromadżeni, ha pżitżinichu jara zcżicha tżeſne wrota k duṙam. Na to
wotpali bėtnaṙ pżed dworom kṅ. Riedla żtéri mörżle; te tżiṅachu praſki,
każ tajka ṁeṅſcha khanóna. Potém bó khwalbné khėrluſch: „Teƀe mó Boha
khwalimó“ ſpėwané. Tſjo hrajachu na ſerbſkich huſlach, jedén dujeſche
klanetu, jedén trompetu z klopami ha jedén pozawnu, ha pżewodżachu
khėrluſch. B́ez tém bėſche hiżom czéwa Riedlecz ſwójba z khėże won
wujſchwa; ha déż bėchmó z khėrluſchom hatż do poſleṅej żtutżki, dha
wuſtupi też kṅ. Riedel ſam z domu won z tutémi ſwowami: „Dżėcżi, to jo
ẇele, jara ẇele tżeſcże, kiż mi wopokazacże.“ Na to wuſtupi jedén
wotrotżk z tżrȯdé ha poſtrowi kṅ. Riedla z ṙanémi ſwowami, kotreż bėchu
nėdżen tute: „Dżens, dżeż ſo jich tejko raduje, dżeż pżecżelo ha
ſwójbni, wulczé ho mawi dżėl ƀeru na tém żadnėm ſẇedżeṅu, kotréż naſch
kṅez ſchoſaṙ Riedel ſẇecżi: dżens móhli ſnadż mó Wam poddacżi
ſwużowniczé pṙetżwoſtacż? Ṅe, pżewulke jo naſche dżėlbraṅo, pżepowna
naſcha wutroba, tak zo ſwoje dżenſniſche zatżucża zaṁeltżecż ṅemȯżemó.
Wam, ſwojomu wȯtczej, wuprajimó mó pżi waſchim powſtalėtném jubileju wo
zaſtojnſtẇe ſwoje wutrobne ha wėrne pżecża k Waſchomu tżaſnomu ha
wėtżnomn zbożu. Mȯ Wam żane druhe zwonkowne wopokawſtwo zaṅcżmėcża ha
tżeſcżeṅa poſkicżicż ṅemóżemȯ, hatż tutón wėncz! (Tu wuſtupi druhi ha
pżepoda kń. R. jara ṙané wėncz ze dżėwanéch nuchawkow, ha wo wėnczu
nutska bėſche piſmik R. ha zpodé ṅoho litżba 50, woboje z ṙanéch
drobnéch kwėtkow.) Tola toho Wȯtcza wo ṅeƀeſach, toho wodżeṙa wſchėch
tżwojeſkich podeṅdżeṅow, toho chczemó mó proſécż, zo bó Wón ſwoje
dozpowne zpodobaṅo na Wami wopokazaw. Ha Wón budże nas wuſwȯſchecż, déż
ſo mȯ w czérkwi habó w ſwojej cżichej komorczé k ṅomu pomodlimȯ, Wón
budże nas wuſwóſchecż, déż wo pownej radoſcżi ſwojeje wutrobé k ṅomu
wowamó: „Naſch lubó woſoczétżeſcżené kṅez ſchoſaṙ Riedel ṅech jo żiwó
hiżcże ẇele lėt!“ Tſikrócżne „vivat“ bó zaṅeſene, ha k tomu praſkachu
pżed dworom mörżle ha ẇele druhich tſelbow. Nėtk bó zas cżichota, każ bė
pṙedé wotrétżane. Na to ſo kṅez Riedel podżakowa, woſeƀe za tu ſwėru ha
poſwuſchnoſcż tón dowhi tżas jow, kiż jo z nimi hromadże bów, ha
napominaſche dale wo ſwėṙe ha poſwuſchnoſcżi <pb n="228"/>pżebówacż, tak
dowho hatż budże ſo hiżcże Bohu tomu knezej lubicż jich hromadże
woſtajicż. Pżi tém pak naſch kṅez ſchoſaṙ ſélzé roṅeſche, też nam
wſchitkim ſélzé wo wotżomaj ſtejachu. Kṅ. R. hiżcże pżiſlubi pżichodné
żtwȯrtk, joli móżno, też tżeledżi mawo ẇeſelo pżihotwacż. Na to bó
khėrluſch: „Wo tém tżaſu raniſchim“ zaṅeſené, ha potom cżehṅechu
zhromadżeni z hudżbu (z muziku habȯ z piſkaṅom herczow) pṙetż. —
Dopowdṅa hatż kṅ. Riedel kemſchi dżėſche, ha woſeƀe też pżipowdṅu, déż
wón ze ſwojej czéwoj khėtṙe wulkej ſwójbu do klȯżtéra nuts k blidu
dżėſche, bó ruṅeż każ na Kimbarku, tak też nutska w klóżtṙe jara
praſkane. Hatż béchu ſo kṅeża k blidu ſénéli, daſche ſebi hnadna kṅeni
nas k ſebi pod wokna pżincż. Tam dérbjachmó zaſé khėrluſch „Teƀe mȯ Boha
khwalimó“ ſpėwacż, ha po khėrluſchu bó hnadnej kṅeni „ſwawa“ wuṅeſena.
Wona póſwa na to jara wulki karan wina ha nėżto ṗeṅez. Hatż bė wino
wupite, prajachu zhromadżeni ƀez ſobu: „Nėtkoj chczemó hiżcże jedén
khėrluſch z ẇeſelſchim woſom wuſpėwacż, pṙedé hatż ſo rozeṅdżemó!“ Hatż
bė tón wuſpėwané ha hnadnej kṅeni hiżcże junu „ſwawa“ pżiwowana, pżindże
zaſé karan wina; też nėżto tunow piwa bó ſpėwaṙam date. Ẇetżor bėſche
Schoſaṙecz zahroda ṙeṅe rozſwėtlena habȯ illuminirowana; pódla bóchu też
nėkotreżkuliż rakelé z ṙanémi kulemi ha wėżkami wſchelakich kraſnéch
barbow wutſelene (tak ṁenowané „Feuerwerk“), ha teſamo wozjeẇachu też
tém, kotſiż daloko wot nas bódla, zo jo pola nas ważné ſẇedżeṅ. Żto jo
ſo pżi kṅeżim woƀedże, pżi kotrémż bė też wȯſokodoſtojné kṅez Senior
Smowa z Budéſchina pżitomné, podawo, to je nam mėṅe znate. Tola kaž ſmó
ſwȯſcheli, jo kṅ. Riedel wot hnadnoh kṅejſtwa jara ṙanu zwotu tobakowu
téſku, ha wot téch druhich kṅeżich zaſtojnikow w Klóżtṙe kraſné pokal k
dopomṅecżu na tutȯn ſwȯj ważné ſẇedżeṅ dóſtaw.

Żtwórtk (25. jul.) na ſẇ. Jakuba popowdṅu dwėmaj bėchmó ſo zaſé pola
bėtnaṙa hromadu zejſchli, ha cżehṅechmó ſpėwajo z témiſamſnémi herczami,
kotſiż wutoru piſkachu, z Klóżtéra won po drozé k Swiṅarni. Schoſaṙecz
bėchu wſchitczé z dwora, kotréż blizko pżi drozé leżi, wujſchli. Mó
dżėchmó ſchikwaṅe po ṙedże, herczé prėdku. Hatż podno Schoſaṙecz ſwójƀe
pżindżechmó, bó tam zaſé kṅ. Riedlej móczna „ſwawa“ wuṅeſena ha pżitém
żtéri mörżle wutſelene. Na dalſchim pucżu ſo poſpochi ſpėwaſche, ha ƀez
ẇele druhimi ṙanémi ſpėwami też: „Hiżcże Serbſtwo ṅezhuƀene.“ W Swiṅarni
ſo potom jara ẇeſele rejwaſche, nėmſki ha ſerbſki, wſcho dohromadé. Po
ṗecżi zebra ſo wulki ropot ha wſcho wowaſche: „Schoſaṙecz du!“ Duż
wzachmó ſebi herczow ha nėkotre żkleṅczé piwa, ha dżėchmó jim z
pżezpolom (Marſch) napżecżo; déż jich naṅdżechmó, wuṅeſechmó jim ſélnu,
ſwawu.“ Na to kṅ. Aktuaṙ z Marinoh dowa (Marienthal) zamoji ſwojoh nana,
kiż ſtarobó dla ṅebė ſobupżiſchow, ha wuṅeſe wo joho ṁeṅe czéwomu
towarſtwu wutrobnu ſwawu. Pżindżechmó zas do kortżmu. Tu ſebi kṅ. Francz
ha Heinrich Riedel ſerbſke towarſchki do reji wzaſchtaj. Też Schoſaṙecz
dżowki (Emilija, Ottilija, Hanża), kṅ. Heinrichowa mandżelſka ha druhe
dalſche ſobuſtawó Schoſaṙecz ſwójbó ſu wſchitke jara ẇeſele ſoburejwali.
Jara wutrobṅe nas to zẇeſeli, zo ſebi też róntżka (żtutżki) żadachu,
dżeż tute czuze holtżata (kṅeżnitżki) porjadu ze żkleṅczu piwa pżi
herczach ſtejachu; wone ſo na tutém tżiſcże ſerbſkim waſchṅu jara
ẇeſelachu, ha też to, żtoż bė jim znate, ſobuſpėwachu. Ha to wſcho ṅeſta
ſo wo ſamóm nimohicżu, nė, woni ſu tu wo ẇeſowoſcżi wſchitczé hatż do
dżeſacżi pżebówali, ha z ẇetſchoh wſcho rejwaſche ha ſpėwaſche ſo
ſerbſki. Kṅ. Schoſaṙ jo tu dwaj bėtlaj piwa daw, ha paleṅcza tak ẇele
hatż jo żtó picż chczéw, jo też herczow, z jeném ſwowom wſcho ſam
zapwacżiw. Déż bė dwanacżich, podachmó ſo domoj; tola kṅeżich bėchmó
hiżon pṙedé z rjaném pżezpolom kruch domoj pżewodżeli. Déż ſo pżi
róznohicżu kṅ. Heinrich Riedel hiżcże jedénkrócż z ruku ha z wutrobu za
tu tżeſcż po<pb n="229"/>#żakowa, pżiſpomni wón: „Naſche dżėcżi budża
nėdé ſwojim dżėcżom hiżcże poẇedacż, kajku tżeſcż ſcże Wó ſerbſczé
mużojo, hólczé ha holczé mojomu nanej dżens wopokazali.“

Ze ſakſkich delan. Wóndaṅo pżez Jutnitżku nam wozjeẇene ♣„Spěwy za pěkne
dźěći“♠ ſém ſebi zmolom pżipóſwacż daw ha je pżeſpėwaw, nėkotre też
hiżon ze ſchulſkimi dżėcżimi. Pżi tém ſém namakaw, zo ſu to kraſne
ſpėwé, kotreż budża ſo wėſcżi wſchėm wutżeṙam deṙe ſpodobacż ha
ſchulſkim dżėcżom wulku ẇeſowoſcż tżinicż ha lóżt k ſpėwaṅu pżiſpoṙecż.
K najṁeṅſchom naſche ſchulſke dżėcżi ſo jich doſcż naſpėwacż ṅemóżachu.
Hwoſé k ſpėwam ſu leſne ha też jara lochke, tak zo jo ſebi kṅ. Kantor
Wólf po mojim pżeſwėdczeṅu wſchu tżeſcż ha — wulki dżak ſerbſkich
wutżeṙow ha ſchulſkich dżėcżi zaſwużiw. Dokelż ſu te ſpėwé wo nowém
ſerbſkim prawopiſu cżiżcżane, tak dóſtaṅemó pódla też tón wużitk, zo ſo
ſchulſke dżėcżi wo tżitaṅu tohoſamoho wudoſpownoſcżeja, (żtoż jo jara
nuzne, dokelż hatż dotal wo hornéch kloſach naſchich ſchulow bohużel
hiżcże żane knihe wo nowém prawopiſu nimamȯ.) Drohe te ſpėwé też ṅejſu,
ha duż ſebi też khude dżėcżi wėſcżi po ṅe pżibėhnu. — Toho dla dowolu
ſebi wſchėch ſwojich tżeſcżenéch kollegow, kotſiż ſebi telej ſpėwé
hiżcże zamojili ṅejſu, na teſamo kedżbliwéch tżinicż. Kṅ. kant. Wólf pak
budże wėſcżi tak dobré, zo nas też pżichodṅe dale z tajkimi wuƀernémi
hwoſami za wſchelake druhe dobre ſerbſke ſpėwé za naſche ſchulſke dżėcżi
zẇeſeli!

M. Hiczka.

Pżiſp. Każ wondaṅo wot kṅ. Wólfa ſamoh ſwóſchachmó, dha jo wós k prėṅom
ſpėwej za nėkotru ſchulu ſnadż kus cżeżſchi. Tola wón chcze za tónſamón
ſpėw też jedén druhi lóżſchi wós zeſtajecż. Potajkim żtóż chcze też
cżeżſche woſé zpótacż, woſtaṅe pżi tém, kotréż jo k 50 erempl. hiżon
pżipowożené; żtóż chcze za ṁeṅſche dżėcżi radſcho lóżſchi, móże jón wot
kṅ. Wólfa też dóſtacż. Te druhe ṗecż woſow ſu lochke doſcż.

Liſt z Kukecz. (Zapozdżene.) Mó wſchak heẇak do toh ṅejſmó, wulke wono
wot ſo tżinicż, ha ſwoju ẇes wukhwalecż ha wuzbėhowacż; ha ṅejo hakle
toho tṙeba! Dokelż dże traż Kukeczé ha Kuketżanow ṅeznaja!? — Dokelż pak
ẇaczé krócż w Jutnitżczé nėkotre wſé ſo hordżachu ha tżiṅachu, każ bó
nidże jim ruṅa ṅebówo: dha to dlėje pżeṅeſcż ṅemóżachmó, hale widżachmó
ſo nuzowanéch, na ṙanoſcże ha woſebitoſcże ſwojeje wſé zpomnicż.

Sé-li dowſé nuts pżiſchow (za hunami jo zakazane), dha wuhladaſch
napżecżo ſebi wulke twaṙeṅo, wo kotrémż ſtajṅe wulku haru ſwóſchiſch, ha
k najṁeṅſchom dwójczé za dżeṅ puki widżiſch. Wonka ṅejo żadén żkit
wóſche duri, żtoż też tṙeba ṅejo, dokelż pżed khėżu pżeczé pow duczénta
pjanéch Kuketżanow wokow wulkoho wuprózṅenoho ſuda leżi; ha to je za
kóżdoh czuzoh najlėpſchi pokazwaṙ do palentżerṅe. Wot palentżerṅe
wupżeſtṙėwa ſo wulka wuża hatż na druhi kóncz wſé, wo kotrejż kóżdé dżeṅ
ẇele téſacz (tawzént) żabow ſwój ẇetżorné khėrluſch z wótrém hwoſom
ſpėwa, żtoż wėſcżi ẇacz haré natżini, hatż waſkowſki mwón. Z tuteje wuże
beṙe palentżeṙ wodu k palenczpaleṅu. — Żtoż wuża ṅejo wowſé, to jo huſte
ha żidke bwóto, najżidſche podno palentżeṙni ha kortżṁe. Pżi tutej wużi,
tola hiżcże w bwócże, ha to w huſtém bwócże, ſteji wulki ſcheſcheraté,
hawzaté żtom. Kajkoho dṙewa tón żtom jo, ṅewėm. Mó Kuketżeṅo ṁenujemó
jón ſṁertne zelo, ha to tohodla, dokelż tón żtom wele Kutżanam do druhoh
ſwėta dopomha. Zapotżatk tuteje wėczé pak, każ Kuketżan khrónika poẇeda,
bė tajkilej:

„Bėſche nėdé pżed ẇele lėtami jedén kṅez „w Kukeczach, kiż bė żawoſṅe
lózé ha zaſakwé, „poddanow wón z robotu cżiżcżeſche hatż do „kreẇe, ha
bijeſche jich hatż nanajſurowſcho. „Pod tutém kṅezom mėjachu Kuketżeṅo
też tu <pb n="230"/>„hižcże pola nėkotréch druhich tẇerdéch kṅej„ſtwow
zwopoẇeſtnu robotu, w noczé déż kṅez „żabóṙechtaṅa dla ſpacż ṅemóżeſche,
z dowhi„mi żerdżemi wokow zpomṅeneje wuże khodżicż, „ha do wodé bicż, zo
bóchu pżez to żabó „zpwóſchili habó tak na hwowu klepnéli, zo „bó ſo jim
te „kwor“ w huƀe zahacżiwo. „Ha bėſche tedom tajka tuha ha téſchnoſcż „w
Kukeczach, zo każ ſtari ludżo poẇedaja, „ani palencz nikom ẇacz
ṅeſwodżeſche. „Haj“, „praẇa woni, „drudé ṅebė za czéwé dżeṅ ża„dén pjané
wowſé k widżeṅu, ha huſto zaṅ„dże czéwé tédżeṅ, ƀez toh, zo bóchu puki
bóli, „żtoż tola nėtk żadén tżwojek ṅepomni.“ — „Tutón kṅez pak ſej
móſleſche, zo wón wum„ṙecż ṅeṅdże, ha to jomu żawoſṅe hwoẇe „khodżeſche.
Wina pak, zo bė jomu tajkalej „móſlitżka do hwowó pżiſchwa, bėſche ta,
zo „żadén z joho pṙedomnéch wótczow wumṙew „ṅebė, hale kóżdoh bėſche
tżert joho ṅeſkutkow „dla żiwoho wotṅeſw. Wón ſebi tutu wėcz „po ſwojim
zdacżu tak wukwadże, zo dérbi „tajka ṅehoda, kotraż bė hatż dotal
wſchėch „joho wótczow podejſchwa, wo ſchlachcże „tſjecż; ha dokelż ſo
jomu tajka jėzda w „tżertowéch pazorach tola trochu dżiẇa ha „ſurowa
bócż zdaſche, dha chczéſche wón tomu „wucżeknécż, ha, każ wón mėṅeſche,
na bóle „kżeſcżijanſke waſchṅo, ha z mėṅe pohorſchkom „ze ſwėta woteṅcż,
ha duż wójƀeſné ſo na „zpomṅené żtom. — Wot toho tżaſa ſem „pójſṅe ſo
nėtk kóżdé Kuketżan, kotréż ſej móſli, „zo móhwa heẇak ſṁercż na ṅoho
zabócż, na „tón żtom. Pozdżiſcho da gmejna hawzé zwot„rėzwacż, tak zo bó
praẇe ẇele roſuchow naſta„wo, dżeż bó ſo duſchṅe poẇaz (żtrék)
zadżer„nécż hodžiw.“ — Tak daloko Kuketżan khrónika. —

Tola zo zas wopiſaṅo Kukecz zapżijam, dżeż ſém pżeſtaw, chczu khróniku
zatżinicż, ha cże dale po naſchich Kukeczach wodżicż. Jo-li pak ſé
cżipné zhonicż, żto w khróniczé wſcho ſteji, wſchak móżu ju czéwu
tżeſcżenej ha ſwawnej redakczéji pżepodacż. Dérbjawo-li pak k tomn
pżincż, żtoż mó Kukeczé dawno wotpohladujemó, ṁenujczé ſami nowiné za
Kuketżanow wudawacż, kotreż bóchu pod ṁenom ♣„Kukječanski bjesadnik“♠ —
to ſo wė, zo wo nowém prawopiſu, ha z wobrazami (Abbildungen), mó
Kuketżeṅo ṅejſmó pomawu! — wukhadżeli: dha bóchmó wo nich też naſchu
khróniku ſwėtej wozjewili. Hnucżeni pak, ſami za ſo woſebite nowiné
wudawacż, ſmó ſkoro toho dla, zo heẇak nas w ſwėcże nichtó ṅezaſtupa,
dokelż naſcheje kuketżanſkeje ſtroné ha wuznacża nichtó ṅejo; mó mamó
woſebite napohladé (Anſichten, zmóſleṅa) wot ſwėta, ha tak też politiku
ſami za ſo. Też bóchu teſame najlėpſchi ſrėdk bóli, z Kukecz propagandu
tżinicż, ha drudże też naſche napohladé ha ſtare khwalbne waſchṅa
rozſchėṙecż; wono jenoż ſo wo to tżini, zo bó naſch ♣„bjesadnik“♠ praẇe
ẇele woteƀeraṙow mėw. Na duchomnéch moczach ṅebó pobrachwawo, dokelż
mamó wuſchikne ṗera k ſwużƀe, każ: ſwojoh Jana Żcżipalczu, Ṁerténa
Répaka ha Mocza Tunku; ſnadż bóſchtaj Schibakecz Michaw z Wonecz ha
Néſchporecz Boſcżij z Delan też ſwoju pomocz pżiſlubiwoj; ha kajkich
dopiſowaṙow ṅebóchmó tu mėli!? W polu Briteẇ, Trużnika, w holi Cżibana
h. t. d. Tola ja ſém ſo zabów ha ſo wot ſwojoh prėdkwzacża wotſaliw; duż
zas k wėczé ſamoj.

Też jo w Kukeczach wulka radna khėża, dżeż ſo kṅez ſchowta (réchtaṙ) ze
ſtarſkimi k ſudej ha k jednaṅu gmejnſkich wėczow zhromadżuje. Tudé jo
też zpomṅena khrónika zkhowana. To żcże mam zpomnicż, zo jo ſo taſama
wot toho tżaſa ſem piſacż zapotżawa, hatż jo tżert w Kukeczach
palenczpaleṅo wunamkaw ha prėṅu palentżerṅu zawożiw. Każ budże ẇaczé
tżitaṙam z Tydż. N. znajomne, dha bė tżert prėni palentżeṙ, ha jo tón
khumſcht potom też ludżi wutżiw. Zapotżatk tżiṅeſche pak wón w
Kukeczach, dokelż bėchu Kuketżeṅo k tomu najzwólniſchi ha
najzwukliwſchi; ha jedén Kuketżan bė najprėni kiż ſebi tónlej khumſcht
wot tżerta wothlada, ha potom zas druhich wutżeſche. Ha zpodżiwṅe! —
hatżruniż Kuketżeṅo heẇak radé pżi ſtarém woſtanu ha nowéch wu <pb
n="231"/>namkaṅow ſo ṅepżimaja, dha woni tola wo témle ṙeṁeſẇe
(Handwerk) pże wſchu mėru nadobówachu, ha hiżcżen dżenſniſchi dżeṅ
nichtó Kuketżanow wo palenczpaleṅu ṅepżetṙechi, ha wo picżu pak jim
doczéwa nichtó ruṅa ṅej.

Z palenczom pżindże pak też mudroſcż ſobu do Kukecz, ha wot toho tżaſa
datiruje ſo kuketżan czéwa naẇedżitoſcż ha ta filoſofija, kotruż w
ſwėcże na nami tak wobdżiwaja; wot toho tżaſa ſem zapotżachmó ſwoju
khróniku piſacż, ha wot wunamkaṅa palenczpaleṅa, hdżeż ſo pola nas nowé
tżas zapotża, ha mó hakle tak praẇe żiwi bócż potżachmó, litżimó ſwoje
lėta. Tak ſtoji k pżikwadej wo naſchej khróniczé: „Wo lėcże 101 po
wunamakaṅu palenczpaleṅa bėſche w Kukeczach ſtraſchna khoroſcż, kotraż
wo tém wobſtejeſche, zo czéwa ẇes nósboleṅo kréże, ha potom żawoſṅe
czichacż ha porſkacż potża, hatż nam zelowa żona zas wupomha.“ Ha tak
wſchudżom.

Naſchu khróniku móżachmó hiżom ẇaczkrócż za drohe ṗeṅezé pżedacż. Też w
Parizu chczéchu ju do jeneje knihowṅe mėcż; haj jedén jandżelſki Lord,
kiż też każ Jandżelſczé wſchitczé z nami jeneje móſle jo, ha kiż na nami
wulke ſpodobaṅo mėjeſche, chczéſche nam tak ẇele ṗeṅez za ṅu dacż, zo
móhli, każ naſch Jan Żcżipalcza to wulitżiw jo, z nimi dżeſacż krócż za
ſobu Kukeczé zpowalecż ha zas z kaṁeṅa natwaricż, ha pżipódla żcże pżi
kóżdém kaṁeṅaklepṅeṅu żkleṅtżku wurazécż, każ żcże żadén muṙeṙ ṅejo.
Hale mó Kuketżeṅo wėmó ſej tajki pokwad (Schatz) ważicż, ha ṅetżinimȯ
tak, każ ẇele druhich pola was, kiż déż ſu Jutnitżku pżetżitali (hejzo
żanu maja?!) ju nédom na bok tżėſnu, habó dżėcżom roztorhacż dadża.

Schibeṅtżneje horė wſchak nimamó, dokelż żanej ſchibeṅczé ṅetṙebamó.
Jo=li żadén Kuketżan nėżto zwo ſkutżiw — ha to ſo huſto ṅeſtaṅe —, dha
joh żtrafa nédom w palentżerni dóſcżėhṅe, ha ṅetżakaja naſchi Kuketżeṅo
hakle tak dowho, zo bóchu joh k ſchibeṅczé doẇedli. Najẇetſcha ha
najſtraſchniſcha żtrafa pak, kotraż Kuketżana podeṅcż móże, ha kotrejeż
ſo wón najbóle boji, jo, déż joho z palentżerṅe won wuṁetaja, ha jom
zakazaja, wėſté tżas do ṅeje khodżicż; dokelż Kuketżan jo do tżeſcże, ha
to jo ſurowa haṅba! Ha tżaſto ſo ſtaṅe, zo wón tajku haṅbu ṅezṅeſéwſchi
ſebi na horka zpomṅeném żtoṁe roſuch wobhlada. —

Za to pak mamó za wſu wuſmużowu horu, dżeż jo wulki tórm natwaṙené, na
kotrémż ſtajṅe ſtróżnik (wajchtaṙ) z pilném wokom do wſchėch
ṅeƀesſtronow hlada, zo bó kóżdoh ṅepżecżela hiżom z tżaſom wuſlėdżiw ha
Kuketżanam k ẇedżeṅu żtżiniw, zo móhli na wuſmużowu horu wucżeknécż,
dokelż tam ſu wėſcżiſchi, hatż Różeṅcżeṅo na ſwojej kuṗe. Dokelż joli ſo
ṅepżecżel zkhrobli na tu horu hicż, déż ſu Kuketżeṅo móſt zbėhnéli: dha
zapadṅe ſo hatż do wuſchow ha wozṁe zrudné kóncz.

Ja móhw hiżcże ẇele piſacż, hale k tżomu dha? wſchak je czéwó ſwėt wė!
Ha jenoż te hordżeṅo Waſkowtżanow, Zdżėṙanſkich, Khróſcżanow,
Radwortżanow, Raketżanow (woſebe w Tydż. Now.) h. t. d. hnu ṁe k tutomu
liſtej, zo bóch jich dopomniw ha jim pżiwowaw: „Hólczé, tżakajcże ha
pużcże nas do prėdka, Mó ſmó z Kukecz!“ —

Swawna redakczéja! ja Wam tutón liſt z naſchim Kubu póſcżelu; dajcże jom
tola dobru zapwatu, zo móhw ſebi duczé dom palencza kupicż, wón też radé
tutka! —

Waſch

Pėtr Doſodżerż,

ſtarſki muż z Kukecz.

Zbėrki.

§. Kak ẇele dha jo ludżi khatólſkoho wėréwuznacża na zemi? Po litżeṅu
romſkeje Pro<pb n="232"/>pagandé jo wo Ewroṗe 125 miliónow khatólſkich
pod 108 arczébiſkopami ha 409 biſkopami; wo Azéſkej 1, 200, 000
khatólſkich pod 25 arczébiſkopami ha 24 biſkopami; wo Africzé 800,000
khatólſk. pod 12 arczébiſk. ha 19 biſkopami; wo Americzé 26 miliónow
khat. pod 12 arczébiſk. ha 67 biſkopami; wo Awſtraliſkej 300,000 khat.
pod 2 arczébiſk. ha 5 biſkopami. K tomu dérbja ſo hiżcże cżi khatólſczé
pżilitżicż, kotſiż pod żanémi biſkopami ṅeſteja, hale jenoż pod
japożtowſkimi zaſtuṗeṙemi habó vikariatami ha präfekturami, ha
téchſaméch jo w Ewroṗe 3 1/2 milióna, w Azéſkej 240,000, w Americzé 1
1/2 mil., w Awſtralſkej 60,000 nalitżenéch. Wſchitkich khatólſkich w
Ewroṗe jo potajkim do hromadé 128 1/2 miliónow, ha na czéwoj zemi 166
miliónow.

Dompucż.

Déż ẇetżor pozdże domoj du

Ha wėzdé jaſne wuladnu,

Da ṙeknu: kajke demanté

Wo króṅe ſerbſkej Wużiczé!

Duż móſlitżka ſo pozbėha

Ha wutroƀe wós zawowa:

Tón, kiż te wėzdé ſtajiw je,

Twój żkit o krajo woſtaṅe!

Ha ſwėcżi mėſatżk ſlėborné,

Mi domoj k mojej komorczé,

Dha ſpomṅu ſwojich pżecżelow

Jich ſwėré ha jich luboſcżow.

Ha cżahnu nimo mrótżawki

Ha ſchumi rėka po doli,

Da móſlu: jėdżcże bożeṁe,

Swój pucżik kóżdé lubuje.

Każ rózno tak też romadu

Wſchė pucże, drohi ſwėcże du;

Z tém tróżtom chczemó pucżowacż

Ha ṙanu dobru nócz ſej dacż.

Nawėżki.

Zuƀené

bó 17. jul. na pucżu wot Nowoſlicz do Bóſchicz horné kóntżk (Mundſtück)
wot pozawné. Żtóż tónſamón namaka, chczéw jón w Nowoſliczach pola
Schowcżicz wotedacż, dżeż budże jomu 5 nſl. móta wupwacżene.

Pżichodnu ſṙedu, 7. awg., dudża w Ṅeſwatżidle koṅacze ha ſkotżacze wiki.

Jutſe budéſchinſke czérkwinſke towarſtwo żanu zromadżiznu ṅezmėje,
dokelż ſo ſchulſke ſtwó bėla.

K. k.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcz Woſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżizna. Pwacżizna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 15 2 10 2 12 1/2 Woka 2 20 2 15 2 17 1/2

Pżeṅcza 4 7 1/2 3 20 4 — Jahwé 4 25 4 17 1/2 4 20

Jecżmeṅ 1 22 1/2 1 17 1/2 1 20 Heduſchka 2 15 2 7 1/2 2 10

Wȯws 1 15 1 10 1 12 1/2 Bėrné — 2 — 15 — 17 1/2

Róch 2 20 2 15 2 17 1/2 K. butré — 10 — 9 — 10 1/2

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 32. 10. dżen awguſta. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Z Dreżdżan. Wot ſejmſkich póẇeſcżow nitżo dale pżiṅeſcż ṅemóżemó, hatż
zo budże wo krótkim tżaſu wuzwolenſki zakoṅ w 1. komoṙe wuradżené ha zo
ſu proviſ. wukazé wok 15. Nov. 1848 jednowoſṅe wuzbėṅene.

Pżi tſeleṅu na ptacżej wuczé, pżi kotrémż też ſtawé kralowſkeje ſwójbé
ſo wobdżėla, jo prénczeſina Sophie kralowna. Jedén komornik jo tak deṙe
za ṅu tſeliw. —

Ze Żitawó. Wo naſchej wokownoſcżi na nepliſchcżach jara zrudṅe wonlada.
Mokroté zandżenéch dṅow dla jo ſtara zwa khoroſcż z moczu zaſé wudériwa.
Neplacze zelo jo czéle tżorne, neple zkażene. — To budże wėſcżi też
pwacżiznu roſchki poẇetſchicż.

Z Budéſchina. Te wóndaṅo z nowa zaſé zapotżane pżepótaṅo naſchich do
mejſkoho ṅemėra zapiecżenéch bė wina, zo ſtaj dwaj, kotreiż ſo nitżoho
dobroho nadżecż ṅemėjeſchtaj, Budéſchin wopuſchcżiwoj; jedén jo wutżeṙ
Pohl.

Schleſwig=Holſtein. Bramborſka mėjeſche jenoj porutżnoſcż ha prawo, zo
móli ſo holſteinſke zaplecżene należnoſcże ſkerſcho zaṙaduwacż, nėkajki
pomėr (Waffenſtillſtand) z Danſkimi ztżinicż. Na to pak jo Bramborſki
powné mėr zawożiw, ha bohich Nėmczow do rukow Danſkich pżepodaw. Wulka
ṅezpokomnoſcż naſta na to, woſobṅe ƀez wojakami nėmſkich kraleſtwow, kiż
tamolėto ſobu ſwojich pownócznéch bratrow ſwobodu zakitacż pomhachu.
Czéwo tżródé ze wſchėch ṙadow wopuſchcżichu ſwoje khoroje ha cżanu jim
na pomocz. Danſczé pak ſu poſlenu wulku bitwu dobóli ha czéwu krajinu
Schleſwig wobſadżili. Na to jo nėtk, każ ſo póẇeda, na naṁet Rakuſkeje
porutżene, zo dérbi zaſé nėmſke wójſko wotcżahnécż ha pownóczne nėmſke
ṁezé zkitacż pżecżiwo rożaczomu napadej Danſkich. Teſamo budże wobſtacż
z dżėla bajernſkoho, ſachſénſkoho ha hanoverſkoho wójſka.

Wóſchi Leutnant Müller, wot poſleṅoho ſejma w Dreżdżanach deṙe znaté,
kiż bė ſo też do Schleſwiga podaw, zo bó tam do wójſka ſtupiw, ṅejo
hoṙewzaté. Wotpokazané jo ſo wón zaſé dom wrócżiw.

Z Barlina. Hajnaw namaka ſo tudé; jomu k tżeſcżi ſu hižon nėkotre
manövere bóli.

Pṙeṅe badénſke wójſko ſmó pżez naſche mėſto cżahnecż widżeli. Żto pak to
budże? wſchak jo Rakuſka rozéwa, zo chcze Badénſku z moczu pżimacž, joli
ſwojich wojakow dom ṅezawoẇe.

Też znaté Heinrich Gagern, pżedſéda nėmſkej narodneje zromadżizné w
Frankfurcżi, jo hako major k ſchleſwigſkomu wójſku pżiſtupiw.

Jena barlinſka nowina piſa, zo jo rakuſki kommandanta na nėmſkej
twerdżizṅe Maincz <pb n="234"/>wot rakuſkoho miniſterſtwa porutżnoſcż
dóſtaw, daliſchim pżecżehṅeṅam badénſkoho wójſka do Bramborſkeje wo téch
k twerdżizṅe pżiſwuſchaczéch krajinach z moczu wobaracż. —

Badénſka. Tón dżėl naſchoho wójſka, kiż hiżcżen kraj wopuſchcżiw ṅejo,
ma hatż na dalſchu porutżnoſcż tudé zwoſtacż.

Kaſel. Naſchi krajni zaſtojniczé krawo ſélzé pwakaja: ṗeṅeżneje nuzé wo
krajnéch pokwadniczach dla jo pżikazṅa wujſchwa, zo nichtón ṅemóże
pżichodṅe ſwoju zdu ẇacz wupwacżenu dóſtacż, kiż ma pżez 10 toler na
mėſacz.

Nėmſczé czérkwinſczé wėrchojo ſu zmóſleni, wo bliſchim tżaſu zaſé jenu
pżezczéwnu zromadżiznu dżerżecż, każ w Würczburku poſleṅa bėſche.

Rakuſka. Radeczki jo ſwojim wojakam, kiż joho każ ſwojoho nana lubuẇa,
ſlubiw, zo jich ṅebudże wopuſchcżicż, zo chcze pżi nimi woſtacż hatż do
ſṁercże. — Dodalné prėni adjutanta khejżora; z Grünne, budże najſkerſcho
na mėſcże Haynawa wuherſke wójſko wodżicż. — Mėſtatżko Stancz jo pżez
ẇetſchinu woſow Arcze=wójwodu Jana za ſwojoho mėſtżanoſtu wuzwoliwo.
Préncz jo ſlubiw, zo chcze tu ſwużbu na ſo wzacż. — Wo delnej
Stajernſkej ſu ṅeẇedra, krupé ha wodé zandżené tédżeṅ czéwo krajiné
zapuſczili. — Tżėſke każ wuherſke wójſko ſo poṁenſcha. Pola Leitmericz
ſo twerdé lėhw za tżėſke wójſko twari. 15. awg. budże praſki nowé
arczebiſkop ſẇatotżṅe na ſwoje mėſto poſtajené. Japożtowſki póſwancz z
Wina budże ſam pódla. Wſchiczé deṙezmóſleni ſtaja wėſtu nadżiju za
lėpſchu pżichodnoſcż na tutoho ſwawnoho muża.

Rom. Każ ſo zda, rozé nam zaſé nėkajki ſtrach ha ṅezbożo, dokelż mnohe
wojerſke ſtróże wſchudżom ſteja ha po haſach cżahwaja; dżeſacżich dérbja
wſchė khejże zankṅene bócż. Bamż jo protėſt pżecżiwo zardinſkim ſejmſkim
wobzankṅeṅam wo czérkwinſkich należnoſcżach do Turina póſwaw — ha chcze,
joli tónſamón kedżbu nimaja, proteſt też katholſkim mócznarſtwam
pżipóſwacż, zo bóchu zromadṅe potwótżeṅu czérkwinſkeje ſwobodé w
Zardinſkej wotpomhali. — Jandżelſki miniſter wonkownéch należnoſcżow,
Palmerſton, kotréż ſo tak ſwėrṅe za wſchėch wo czuzéch krajach
pżebówaczéch jandżelſkich podanow ſtara — tutón kraſné muż, kotréż wo
tém pżileżnoſcż namka, ze wſchėmi krajami haru ha wójnu zapotżecż, —
żada nėtkoj też wot Bamuża 500 ſchėſnakow za jenoho koṅa, kotrohoż
romſczé zbėżkaṙo jenomu jandżelſkomu zatſeleli. Za téch, kiż ſu Bamuża z
kraja wuhnali, dérbjaw wón nėtkoj hiżcżen pwacżicż, pwacżicż
Jandżelſkim, kiż ſu ṅemėr zbudżili. Ṅech wſchak tola Palmerſton tu żkodu
zapwacżi, kiż jo ſo pżez ṅoho ſtawa.

Ruſojo ſo zaſé z Tżerkeſami cżepu; jene nowiné piſaja wot wulkej bitwu,
kotraż jo za Ruſow jara zrudṅe wupanéwa. Nėkotre ruſ. regimenté ſu ſwoje
khoroje wopuſchcżili ha na ſtronu Schamila, wėrcha Tżerkeſow pżeſtupili.
Wóſche toho jo z boka Ruſow 17,0000 panéwo. — Żtó wė, hatż budże na
czéwoj póẇeſcżi wėrne ſwowtżko.

W Londoṅe ſo k tej wulkej pżeméſnej wuſtaẇe, kotraż pżichodne lėto tudé
budże, wulka khejża twari. Jeje pwacżizna jo na mllion toler poſtajena.
Żtó też to budże wot teje rozprawu za naſchu Jutnitżku piſacż.

Ze Serbow.

Ṅedaloko Bukojné leżi w Bartſkej woſadże mawa Zubornitżka, pżi kotrejż
ſo khėtra hórka namaka. Z teje Loranczecz ſwójba traž hižom ẇele ſtow
lėt tón bėwé pėſk wuréjuje, ƀez kotrohož ani mėſcžanſke kneṅe ani kneża
piſaṙo lóhko bócż ṅemóża. — W nowiſchim tžaſu jo pak tam Imiſchecz nȧn
ſtare ſwoẇanſke poṗewniczé nadejſchow ha je w Bartſkej hrabjowej
knihowṅe pżed rosbicżom zakhowaw. Tute poṗelniczé ſu kulojte hornéki z
wėtżkom zatżiṅene ha <pb n="235"/>ſu dwojakeje wulkoſcże. Do ẇetſchich
ſu naſchi ſerbſczé wótczojo w ſtarodawnéch tżaſach poṗew ſwojich
zemṙetéch khowali, do ṁenſchich pak te ſélzé hromadżili, kotreż pżi
tajkim zapalném pohreƀe wupwakowachu. Nėkotre zakraſne lėtſtotetki ſu
pżez tu hórku cżahnéli, ale ṅejſu tute poṗelniczé zahubicż móhli, ƀez
tém zo naſche dṙejane kaſchcże lėdom do druhoho lėtdżeſatka wutrajeja. —
♣š.♠

Wėſcżi hiżcżen ṅedżeżkuliż ſu wo wużiſkej zemi tajke powoſtantżki
ſtaréch Serbow zakhowane. Ja budu pżichodṅe też nėžto ſobudżėlicż. Kak
dha z témi zbótkami ſteji, kotreż jo ralbitżanſki Sch .... nėhdé
wunamkaw?

Z Ṅeſwacżidwa. Zaṅdżenu ṅedżelu bėſche préncz Albert wot naſchoho
kṅejſtwa k żnenſkomu ſẇedżenej pżeproſchené. Naſch hród bė powné hoſcżi.
— Dokelż dérƀeſche woſobṅe też za ſwużownikow kṅejſtwa dżeṅ ẇeſela ha
móta bócż, bė na téch wulka kedżbnoſcż wzata. Za hajnkow bė tſeleṅo, pżi
kotrémż bėchu ṙane dobócża wuſtajene. — Wóſoke, wotżeſane, watke żtomó,
na wėrſchku z kraſnémi pokwadami wudebene, wabjachu mwodoſcż, po ṅe
lėſcż. Kiż ſebi to ṅewėṙachu, ſkakachu pżez żerdże, dżeiż móżachu też k
nėtżomu pżincż. Holczé zpótwachu ſo wujazane wo bėhaṅu, kotreż
najpṙenſche bėharṅu pżebejżachu, dóſtachu też ſwoje móto. Zkóntżṅe
zapiſkachu herczé k zromadnomu wobẇeſeleṅu. Też préncz Albert jo
ſerbſkej żtutżczé ſobu porejwaw; tak też nėkotſi druzé pżitomni kṅeża.

Ẇetżor.

Pój ẇetżoṙe k nam ṙané

Wo wėzdném wodżėẇe,

Bódż luƀe powitané

Wo ſẇatej cżiſchiṅe.

So cżiche ſmėrki ſtajcże

Mi nėdé na rowi,

Ha żiwém poẇeſcż prajcże,

Tu ſpėwaṙ mutżnė ſpi.

Kak ṙeṅe mėſatżk ſwėcżi

Na módréch ṅebeſach

Ow ṙana ſtwórba lecżi

Na khwódnéch ẇetżorach!

Ha ƀudu w khwódném ſkhoẇe

Ja nėdé noczowacż,

Chczéw mėſatżko na roẇe

Mi khwilku pozaſtacż.

Jaſmin ha lipa ẇele,

Déż druhe róże ſṗa,

Wot ſwódkej woṅe ſcżele

Ha mutżnéch poſtroẇa.

Bódż lubſche zawoṅeṅo,

Déż nėdé w roẇe ſṗu,

Bódż moje poſtroweṅo,

Tém lubém w żiẇeṅu.

Howk żiẇeṅa ſo zlehṅe,

So nitżo ṅehiba,

Żtoż jenoż nimo cżehne,

Jo żowma rétżniwa.

Ha ſém ja nėde ſpanéw,

Do procha, do ṗerżcże,

Praj żowma, zo ſém cżahnéw,

Do wėzdow jaſnoſcże.

♣H. S.♠

Zbėrki.

* Zaſé jo ſo praẇe dżiwna nowa wėcz wunamkawa. Hatż dotal dérƀeſche
parnik, każ ſmó jón w Jutnitżczé wopiſali, tón czéwó cżeżki cżah wozow
na zelezniczé za ſobu cżahacż. Nėtk ſu wunamkali, zo móża tutón parnik
nėkotre koṅe habó wowó zaſtacż. Tute ſkotżata ſteja ṁenujczé wo nėkajkim
wozu, kiż jo tak twaṙené, zo teſamo <pb n="236"/>ſtajṅe joho dno hibaja;
pżez to tutón wóz bėżi, ha cżehṅe czéwó cżah wozow za ſobu. Ta wėcz jo
tak naréchtwana, zo móże ſo nicz jenoż mócz zponṁenoho ſkotu hale też
joho cżeżkoſcż k hibaṅu dna tṙebacż. Dżėwo ſamo ſkotej ṅeſmėrṅe cżeżko
ṅepada, wón móże w tutej maſchiṅe za dżeṅ jara deṙe woſém hodżinow
dżėwacż. Maſchina móże na mėſcże zaſtajena bócż, ƀezto zo bó ſo ſpinawa;
też móże do prėdka ha do zadé jenak lochczé bėżecż, ƀeztoh zo bó nutska
ſtojaczé ſkót ſwoje dżėwo pżemėniw.

Z tajkej nowowunamkanej lokomotivu (parnik ju ẇaczé ṁenwacż ṅeſṁemó)
tżina ſo w Jandżelſkej wſchelake pruhi. Samoj dwaj koṅej cżehṅetaj hiżon
39 wozow jara deṙe, ha tżinitaj za hodżinu pżez żtéri mile pucża jara
deṙe. Ze żtéṙomi konimi budże ſo za hodżinu ſedém nėmſkich mil daloko
jėcż hodżecż. Ha pżitém jo to wſcho ẇele tunſche; nalutowaṅo jo ṅeſmėrṅe
wulke. Žtéri koṅe dżerżecż, to wutżini za dżeṅ jenoż wokow żtéṙoch
ſchėſnakow habó tſjoch toleṙ, beztém zo jenoż ſamo wuhlo, kotreż ſo pżi
parniku k teṗeṅu tṙeba, za dżeṅ pżez 50 toleṙ wutżini. Déż budże w
Dreżdżanach zaſé tſeleṅo (Vogelwieſe), dha traż tam z wowómi dojėdżemó,
kotreż budża ſo pżi wſchej lėnoſcżi praẇe dżiwacż mócz, kak tak ſpėſchṅe
dale pżindu.

* Jeni Lind, tón ſchwedowſki ſowobik, jo w Stockholmi te czéwo wunożki
ſwojich tam pżed krótkim dawanéch ſchėſcż konczertow, pżez 15 tawzént
toler, penſionſkej kaſé za wudowé ha ſéroté Stockholmſkich kumżtarjow
(wuṁewczow) pżipokazawa, żtož zjawṅe tón ji huſto tżiṅené poruk
ſkupoſcże wot ṅeje wotwobrocżi; też daṙeſche wona towarſtwu zlutowaṅu
1000 toleṙ.

* W Neapoli ha Madridżi ſo mlóko, każ pola nas, na torhoſchcżo
ṅepżiṅeſe, hale tam ſo nédom kruwé ha kozé do mėſta cżėṙa ha potom ſo
bórzé pżed kóżdej khejżu deja, za tém hatż żtó mlóko tṙeba.

Nawėżki.

Powlėtna daṅ za te wo mėſtżanſkej lutowarſkej pokwadniczé zapowożene ha
do mȯdréch kniżkow zapiſane ṗeṅezé ṅeſṁe ẇaczé pola k. C. E. Heydemanna
na hródſkej haſé tżiſwo 171 — hale jenoj wo nowoj, tak ṁenowanej
dawkowoj khejżi na torhoſchcżu pódla ſtróże, jedén ſkhód wóſoko, zbėhana
bócż.

Lutowacza ha wupoſchcżwacza pokwadnicza mėſta Budéſchina.

Domſch, Direktor.

Jedén pſchedeſchcżnik jo ſo na pucżu wot Mėſta do Prėcżecz zhubiw. Żtóż
jón namaka, jo proſchené, tónſamón pola Pėtra Cżėſle w Lejṅe wotedacż.

Jutſe ẇetżor zmėje budéſchinſke czérkwinſke towarſtwo zromadżiznu na
ſchuli ẇetżor woſémich. K. k.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcz Woſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżizna. Pwacżizna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 22 1/2 2 10 2 17 1/2 Woka 2 20 2 15 2 17 1/2

Pżeṅcza 4 10 3 25 4 2 1/2 Jahwé 4 25 4 20 4 22 1/2

Jecżmeṅ 1 25 1 20 1 22 1/2 Heduſchka 2 20 2 10 2 15

Wȯws 1 15 1 10 1 12 1/2 Bėrné 1 2 1/2 — 20 — 27 1/2

Róch 2 20 2 15 2 17 1/2 K. butré — 10 — 9 — 10

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 33. 17. dżen awguſta. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Z Budéſchina. Zandżenu ṅedżelu (11. awguſta) pżipowdṅu wopuſchcżi naſch
lubé kral Dreżdżané ha pżindże na wopotaṅo do naſcheje Wużiczé. Hatż do
Biſkopicz jėdżeſche wón po zelezniczé, wot jow pak na koṅu pżez Huſk,
Ẇelecżin, a t. d. na bėltżanſku drohu. Pola hornich Jiwocżicz dóſcżeże
joho préncz Albert z wozom, wo kotrémż wón do Budéſchina pżijėdże, dżejż
wo winowej kicżi ſwoje bódwo wza. Hatżruṅe bė ſebi kral wſchė
tżeſcżwacze powitaṅa zakazaw, poſtrowichu joho tola tudé kralowſke ha
mėſtżanſke, każ też tachantſke ha wojerſke zaſtojnſtwa. Po ẇetżori wo
bódẇe préncza Alberta wrócżi ſo kral do ſwojoho hoſcżincza, dżejż jomu
wojerſczé piſkaṙo żtutżku ha ſélnu ſwawu pżiṅeſechu. Na druhi dżeṅ rano
ſcheſcżich poda ſo kral z prénczom ha z nėkotrémi zaſtojnikami na
wobladuwaṅo mėſtżanſkich fabrikow. Wón wopótaſche kuprnik, paṗernik,
ſukelniczu wo wulkim móṅe, zelezwo=lijarṅu, ha bȯ wſchudżom
najtżeſcżowniſcho powitané. Z woſebnitém cżahom poda ſo wón hiżcżen
teſamo dopowdṅo do Żitawó, zo bó tež jow te wo réṁezniſkim naſtupaṅu
ważne fabriki wopótwaw.

Wo Żitaẇe bó kral jara tżeſcżowṅe ha ẇeſele powitané. Woſebnité cżahw
pżiẇeze joho pżipowdṅu k nam. Hatżruṅe bė też jow każ w Budéſchiṅe
zakazane, kralowo pżikhada dla wulku haru tżinicż, dha ſo Żitawſczé tola
ṅedachu budżicż. Wot woſémich bėchu wſchė zaſtojnſtwa ha komunolgarda na
dwórniſchcżu na ṅoho tżakali; zawoſné lud pżiwowaſche jomu pżi wuſtuṗeṅu
z khejże rimotnu ſwawu; ha pod zwoṅeṅom wſchėch zwonow bó wón pżez
mėſtżanſki wós do zwotoho ſwóncza ẇedżené. Popowdṅu tſjoch poda ſo kral
do Hirſchfelde, zo bó tam tu wulku pżadżacżu fabriku kupcza Müllera
wobladaw. Wot Hirſchfelde wopotwaſche kral nėkotre blizko lejżacze wſé,
Königshain, Weigsdorf, Seitendorf, Dittelsbach. Pżi joho wrócżeṅu do
Żitawó pżi tżmicżczé bė ſo wulka illuminaczija mėſta hiżom zapotżawa.
Wulke ſwawó powitachu krala z nowa. — Na 13. awguſta rano jėdżeſche kral
na Lauſchu, wot tam pżez Johnsdorf na Oybin; ha potém na wobladuwano
nowoje zelezniczé wot Żitawé do Tżech, kotraż jo hiżon wotékana. Wón
pżindże hatż do Reichenberka, dżejż wón pżez nócz woſta. Na 14. wrócżi
ſo wón zaſé do Żitawó, wopótwaſche hiżcżen Großſchönau — ha też z nowa
Sachſénſkej pżizankṅene Leutersdorf. Cżilej poſleni ſu pṙeni krótż
ſwojoho nowoho krajnoho kṅeza widżeli ha joho woſobṅe ṙeṅe ha tak praẇe
po ẇeſném waſchṅu wutrobṅe powitali. Kralej jo ſo tam tak lubiwo, zo
dérbeſche na precżpucż ponapominané bócż. — Na nócz jėdżeſche wón do
Oppacha. Wot jow poda ſo 15. rano na pucż do Schėrachowa, <pb
n="238"/>dżejż bė czéwo mėſto na nohach. Z daloka hiżon jomu zwoṅeṅo ha
tſeleṅo wozjewichu, zo na naſchoho krajnoho wótcza cżakamó. Dwaj
tachantſkej hajnikaj na koṅu bėſchtaj joho na mėſtżanſkich ṁezach
powitawoj ha jėdżeſchtaj nėtk pṙedé krala, kiż bė też ze wſchėmi ſwójimi
towarſchami na koṅach, do mėſta. Na torhoſchcżu bėchu wſchė réṁezniſke
towarſtwa (Zünfte) ze ſwojimi ṙanémi ſwawnémi khororemi ha ze ſélnej
muſiku poſtajeni joho powitacż. Na tachantſkim dwoṙe, do kotrohoż ſo
kral hoṙe poda, bó wón wot mėſtżanſkich zaſtojnſtwów poſtroẇené. Wo
tachantſkim wozu jėdżeſche kral nėtk ke mſchi; mnohe zromadżena woſada
wuberṅe ṙeṅe ſpėwaſche. Pżi wuzbeṅeṅu bożoho ſéna, ha pżi bożim
pożonuwaṅu bó wonka zaſé ſélṅe tſelane. — Po bożich ſwużbach jėdżeſche
kral zdobom do Budéſchina. Wón bó hiżcżen dlėje w Schėrachoẇe woſtaw,
ale do Budéſchina bėſchtaj dwaj khejżorſkej prénczaj pżiſchwoj,
arczwójwodże Albrecht, (kommandanta tżėſkoho wójſka) ha Leopold. Po
dwanacżich pżijėdże wón do Budéſchina. Jow ſo tón krótż też nėżto ẇaczé
k joho tżeſcżownomu powitaṅu ſta. Pola lawſkich rotow ſtejeſchtaj wulkej
ṙanej piramidże z khorojemi; khejże bėchu z rankami ha z wėnczami
wopójſchane; komunalgarda wuſtajena, ha też zwoṅene. Po krótkim wobedże
pola naſchoho préncża Alberta poda ſo kral dwėmaj zaſé pod zwoṅeṅom na
pucż do Ẇelkowa. Wón chcze każ rėka potém pżez Khróſtżiczé do Klóżtera
ha Kamencza, ha chczéſche tónſamón dżen hiżcżen wo Pilniczu bócż. —

Z Budéſchina. Kral jo préncza Alberta k oberſtej ztżiniw. Wón budże hako
tajki na nowé mėſacz k tſelczam do Lipſka pżeſadżené.

Z Dreżdżan. Bramborſka żada ſebi za tu Sachſénſkej datu wojerſku pomocz
200,213 tlr. — Sachſénſka ṅecha tak ẇele dacż ha dżerżi za to, zo
Bramborſka 90,000 tlr. ẇaczé hatż po prawdże jo, żada. Bramborſka jo pak
też z ṁeṅe zpokojom. Sachſénſka cheze to z dżakom zapwacżicż, ƀudże pak
w ſwojim tżaſu wot nėmſkoho zẇazka tute wuwożene ṗeṅezé zaſé żadacż.
Dokelż tedém bė Sachſénſka ẇetſchi dżėl ſwojoho wójſka wo nėmſkich
należnoſcżach do wukraja póſwacż dérbjawa. —

Dale chczejdża też Schleſwig=Holſtejnſczé wot Sachſénſkeje ṗeṅezé mėcż
hako dow za zeżiẇeṅo ſachſénſkoho wójſka, kiż jo w Schleſwiku pżebówawo.
Sachſénſka pak jo pżecżelṅe wotmojiwa: mó ſmó wam naſche wójſko na
porutżnoſcż nėmſkoho czentralſkoho mócznarſtwa pżipóſwali; to jo tżeſcże
doſcż; ṅech ſo ſtowarſchnéch nėmſkich pokwadniczow zapwacżi, żtoż wó
ſebi zadacże. Mó ſami nimamó anicz te prawo anicz tu winwatoſcż, tajke
żadaṅa doṗelnicż.

Żtoż Schleſwig=Holſteinſkich bitwu wo zandżeném tédżeṅu naſtupa, dha
móżemó z ẇeſowoſcżu zjeẇicż, zo ſu woni Danſkich khėtṙe zbili, hatżruṅe
jenoj wo ṁeṅſchich bitwach.

Wulke ṅezbożo ſta ſo tam wóndaṅo w mėſcże Rendsburg pżez zapaleṅo
tſelerſkoho procha tak ṁenuwanéch Schrapnells. Wudéṙené woheṅ dṙe bó
ſkoro poduſchené hale pżez 40 tżwojekow zhubi pži tém żiweṅo. —

Wot poſlenej wilkej bitwó ſem jo zaſé 700 nowéch wojakow nimale ze
wſchėch nėmſkich krajow holſtejnſkomu wójſkej pżiſtupiwo.

Italſka. Ta ƀez zardinſkim dworom ha Bamużom wudéṙena, hiżon doſcż znata
pżekora, jo dżeṅ wote dṅa ẇetſcha ha hórſcha. Każ rėka, jo hrabja Sauli
wot zardinſkoho krala do Roma wotpóſwané, z Bamużom ſo jednacż. To jo
ważna wėcz, dokelż jo tak tola nėkajki zapotżatk ztżiṅené. — Telej dné
wumṙe w Turiṅe miniſter pżekupſtwa Santa Roſa. Dokelż bė wón też na tém
czérkwi tak napżecżiwném krajném zakoṅe dżėl braw, zadaſche czérkej wot
ṅoho na ſṁertném wożu, zo bó wón te wot ṅoho podpiſane zakoṅe zacżėſnéw,
ha dokelż wón to ṅechaſche, bóchu jomu ſẇ. ſakramenté ha, hatż wumṙe,
też tżeſné czérkwinſki poṙeb zapojedżené, żtoż bė wina khėtroho zbėżka w
mėſcże. Miniſterſtwo zadaſche, zo dérbi turinſki Arczebiſkop wot ſwojoho
zaſtojṅſtwa wotſtupicż, ha dokelż wón to ṅechaſche ha dṙe też
ṅeſmėdže<pb n="239"/>ſche, bó wón zaſé na twerdżiznu Feneſtrelle
ſadżené. Miniſter Sikardi bė nahẇe pżez poſowa k kralej powowané. Wone
ſo ſélṅe pójeda, zo budże Bamż bann pżecżiwo zardinſkim ẇedżicżeṙam
wuprajicż.

Franczowſka. Pżedſéda francz. republiki ma nėtkoj kuſk mėra, dokelż jo
ſejm rozpuſchcżené. Wón chcze tónlej ſwobodné tżas k pucżwaṅu wo
ranſchich ſtronach Franczowſkeje nawożicż. — Nidże dṙe tak ẇele jomu
napżecżiwnoho ducha ṅekṅeżi, każ ruṅewon wo téchlej krajinach, ha podaẇe
ſo Napoleon tohożruṅa na tulej ſtronu, tak pokaza to ẇele dowėṙeṅa k
ſebi ha nadżije zo traż mow pżez ſwoju pżitomnoſcż jich pżewobrocżicż,
ha lud hnucż, jomu pżi pżichodném wuzwoleṅu pżedſédé zaſé ſwoje woſé
dacż. Wo wſchėch mėſtach ſtanu ſo wulke pżihotuwaṅa, joho hódṅe
tżeſcżicż. —

Bajernſki kral jo 36,000 ſchėſnakow do Schleſwiga póſwaw, ha jenomu
towarſtwej kotreż też za téchſaméch romadżi, 1000 ſchėſnakow póſwaw.

Z Rakuſkej. Wo Tżopliczé ha ſtarej Krupcze jo kolera wudériwa.

Wo Krakaẇe jo wina wóndawſchoho ſurowoho woheṅa wunamkana. Dwaj mónſkej
ſwużownikaj ſtaj ṅerodṅe ha nekedżbliẇe z bożim woheṅom wokokhodżiwoj.

Danſke nowiné pżiṅeſu póẇeſtwo, zo ſu ſo w mėſcże Schleſwig jandżelſki,
franczowſki ha ruſénſki póſwancz zromadżili, k wuradżeṅu ſrėdkow, pżez
kotreż mowo dalſche krejpżelecżo wotſtroṅene bócż.

Rakuſki khejżor jo k twaṙeṅu khejże za khoréch, kotruż pṙedawſchi probſt
wo Barliṅe, kṅ. Ketteler, nėtk biſkop w Maincz, twaricż zawożiw jo, 1000
tlr. dariw ha wójwodżina Sophie 100 ſchėſnakow.

Sejmſke póẇeſcże. Druha komora jo na 10. awg. dawki wot ſkotu=rėzaṅa
wuradżiwa, ha pżi tém wobzanknéwa: rėzniczé, kiż ṁaſo pżedawaja, dawaja
za wowa wot 800 ha ẇaczé puntow tſinacże toler; ha za kóżdoho po ſto
puntach mėṅe ważaczoho po dwėmaj toleṙomaj mėṅe, tak zo wow wot 400
puntow 5 tlr. 15 nſl. ha za jenoho ṁeṅe 400 puntow ważaczoho pak 4 tlr.
pwacżi. — Za kruhu — jawojczu ha cżelcza za tém hatż żtuka ważi, tſi,
habó dwaj habó powdra toleṙa. Za ſwiṅo 1 tl. 20 nſl. habó 1 tlr. Za
cżelo 10 nſl. Za wowczu, borana habó ſkopa 7 nſl. 5 nowéch.

Żtóż pak do domu rėza, ma za jenoho wowa powtſejcża tolera, za jenu
kruhu, za wowczu habó mwodoho cżelcza 25 nſl. Za jenoho boka 1 tlr. Za
ſwiṅo 15 nſl. za cżelo 5 nſl. za wowczu, borana habo ſkopa 3 nſl.
pwacżicż. —

Ze Serbow.

Z mawoho Budéſchinka. Zandżenu ṅedżelu tédżeṅ ſo naſchi mwodżi ſchoſaṙo
wo wulkim hacże kupachu. Jedén bez nimi ṅemóżeſche deṙe pwowacż, ſwėri
pak ſo tola do hubokoho. To pak bė jomu ſkoro wo żiẇeṅo ſchwo; pżetoż
wón ſo pocża podmurowacż ha ṅemóżeſche ſo ẇaczé zwėrcha zdżerżecż. K
wulkomu zbożu wulada to jedén druhi ha pżipwuwa jomu na pomocz. Tamné wo
ſwojim ſṁertném ſtraſche joho za ruku pżimné, ha dżerżeſche joho tak
twerdże, zo ſo wuwinécż ṅemóżeſche. Hdé bó tón tſejcżi ṅepżiſkocżiw,
bóſchtaj ſo woboj tepitoj. — Z toho ṅech kóżdé wukṅe, zo dérbiſch, déż
maſch nėkoho z wodé wucżahnécż, toho ſo ladacż, zo ſo jomu ṅebó pżimnécż
daw. — ♣š.♠

Z Budeſtecz. Wot Serbow tola heẇak rėka, zo ſu dobri pżecżeljo ſwojoho
krala. Naſch lubowané kral jo zaṅdżené tédżeṅ naſchu Wużiczu wopotaw ha
też pżez ſerbſke wſé pucżowaw. Nitżo pak ṅejſmó ſwóſcheli, zo bóchu joho
Serbja nėkak potżeſcżuwali.[20]⁾ Cżim ṁeṅe ſmėmó zaṁelcżecż, z cżim
ẇetżej khwalbu wuznacż, żto jo ſo wo naſchej wſé ſtawo. Mó bėchmó pżez
wudebeṅo khejżow ha natwaṙeṅo tżeſnéch wrotow naſchu lu<pb
n="240"/>boſcż k ṅomu wopokazali; hale te najważniſche bė, zo mó też
pżez deputacziju joho poſtrowichmó. Naſch farar Bróſka wo ſerbſkej rétżi
k ṅomu rétżeſche, ha ſerbſku ſwawu jomu wuṅeſe. Po naſchim wutrobném
zbożo=pżecżu jėdżeſche wón dale. —

Z Kulowa. Żtóż jo pucżowaw, może nėżto póẇedacż. To też ja chczu; nicz
pak romadże wiſajo hale po kruchach. — Ẇele bėch w poſlenim tżaſu
ſwóſchaw, kak w Kuloẇe ze Serbſtwom ſteji, dóiż ſo zebrach, zo bóch z
mojimaj wotżomaj woladaw, hatż jo wſcho wėrno, żtoż ſo wot tutoho
mėſtatżka wo témlej naſtupaṅu póẇeda. Heẇak ſo z wérnoſcżu praji: kajkaż
wowa, tajke ſtawó.“ Mėſchtżanam ſteji mėſtżanoſta prėdk. Kulowſki rėka,
joli ſo ṅemolu Hencza. Z Nėmczow jo pżicżahnéw, ha tudé w Serbach khlėb
namakaw. Wo khlėbe znaju dwė pżiſwoẇe; te jene rėka: „tżejiż khlėb jėm,
toho ſpėw ſpėwam.“ Te druhe: „kotrohoż khlėƀ jėm, toho znohomaj teptam.“
Kotroho tejulej pżiſwowow ſo kṅ. Hencza dżerżi, to ṅeẇem; hale to wėm,
zo wón wo ſwojej bliſkoſcżi ſerbſki rétżecż radé ṅeſwóſchi, ha ſebi
ſerbſke rétżeṅo hako wólberne bledżeṅo zakazuẇe!!! Jh nó, ſwodżi=li
twojomu jazékej ſerbſki khlėb, dha ṅech ſo też twoje wucho k ſerbſkim
zénkam zwutżuje. (Pżichodṅe dale)

Nawożk ſwėta.

Wam tżas ha ſkutk chczu wopiſacż

Zo budżecże ſo ſpodżiwacż.

To wód bė wilki, bėſche zlė

Tedn, hako mucha ẇelka zjė.

Haj mucha nėdé ẇelka zjė,

Ha dokelż to kuſk ẇele bė,

Duż kożu zaſé wupluné:

Ṅej tolej podawk zabité?

Nėtk mucha zlecżi na hawżku

Nicz towſchu, hako kwoniczu;

Wėt potża hawzu kolebacż

Ha mucha ſo tak zradowacż:

„Tu widżiſch, ſwėcże zaſpjaczé,

Kak cżeżka ſém na hawozé!

Sam ſlepé tudé wulada,

Żtó nėżto jė ha wahu ma!“

Swėt kedżbliwé wėcz wobmóſli,

Ha wot tedom ſo nawożi,

So wėri też najwetſche wżė,

Żtóż jeno praẇe barbicż wė!

Nawėżki.

Ṅedżelu 25. awguſta budże ſchajbutſeleṅo z wadkich tſelbow w Kaſowe pola
Ṅeſwatżidwa. Za mnohe wopótaṅo proſé ha dobre poſwużeṅo każ też toho
ruṅa jėdże ha picża lubi

J. Liebſcha.

Haſlowſke ſerbſke towaṙſtwo zmėje ṅedżelu 25. awguſta z dowoleṅom
wóſchnoſcże w Bacżoṅu zhromadżiznu.

Róbel, pżedſéda.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcz Woſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżizna. Pwacżizna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 3 7 1/2 2 25 3 — Woka 3 10 3 — 3 5

Pżeṅcza 4 22 1/2 4 5 4 15 Jahwé 5 10 5 — 5 5

Jecżmeṅ 2 2 1/2 1 25 1 27 1/2 Heduſchka 2 25 2 15 2 20

Wȯws 1 15 1 10 1 12 1/2 Bėrné 1 — — 20 — 25

Róch 3 10 3 — 3 5 K. butré — 10 — 9 — 9

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 34. 24. dżen awguſta. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Z Barlina. Te poſlene pżipiſma ƀez bramb. ha rakuſkej wóſchnoſcżu ſu wo
jara pżecżelném duchu ſpiſane, ha kóżdé z nich widżi, zo ƀez nimaj
hiżcżen dowho k żanej wójni pżincż ṅebudże, hatżruṅe mataj ſtraſchne
wójſka pſchihotuwane. — Ta pżekora dla pżecżehṅeṅa badénſkoho wójſka do
Bramborſkeje budże dṙe pżez wuprajeṅa k tomu wuzwolenéch ſudnikow też
ſkoro zkóntżena.

Wo Barliṅe jo ſtaré Hajnaw prajicż dérbjaw, zo pżi nėtuſchich
wobſtejenſtwach bramb. wójſka wudéṙena wójna nidé ṅemóże zbożomṅe za
Rakuſku wupadnécż. Tute ſwowa ſu wo bramb. wutrobach wulke zahoṙeṅo ha
khrobwoſcż wubudżili, ha woni mėṅa, z tżim ẇetżej krutoſcżu budżemó nėtk
na naſchich naſtuṗenéch pucżach woſtacż ha nidé pżidacż, zo bó naſcha
tżeſcż ha dobre ṁeno na nėkajke waſchṅo raṅene bowo. Żtoż pak Hajnawowe
rétże naſtupa, dha zhonimó, zo jo wón ṁeltżaw ha pżi tajkich
wopraſchwaṅach ſo poſmėwkuwaw ha to ſu ſebi w Barliṅe ſami na te hoṙeka
zpomṅene waſchṅo wukwadli.

Nadżija na „unionu“ jo czéle zpadnéwa, też pola jeje zawożeṙow ha
Bramborſka chcze nėtk w Frankfurcże ſobu zaſtuṗena bócż.

Z Gnadaw jo próſtwa do Barlina ſchwa z 81 podpiſmami bohatéch ha
khudéch, wóſokich ha nizkich, wo kotrémż wóſchnoſcż proſcha, zo bó tola
wotſẇatoſcżeṅo ṅedżelow zadżėwawa ha woſobṅe dowola ſebi żadacż, zo bó
wóſchnoſcż wuṙadne jėzdżeṅa na zelezniczach na ṅedżelſkich dṅach
zakazawa; poſté wo tżaſach bożich ſwużbow zankawa; te wukṅeṅo krajneje
woboré na ṅedżelach zakazawa; te ſtare zakoṅe wotſẇecżeṅa ṅedżelow
wobnowiwa.

Z Badénſkeje. Cżi, kiż mėṅa, zo ſu zbėżkaṙo ha czéwa powalacza ſtrona
pżedobócżi habó pżez hórke zhoṅeṅa pżepokazani, zo jich zpėchwaṅa k
nitżomu ṅeẇedu, ha traż nakazani — cżi ſo jara mola. Ḃez pżeſtacża woni
na wuẇedżeṅo ſwojich wotpoladaṅow dżėwaja ha ſwojich poſowow do wſchėch
krajow wupoſcżelu, woſobṅe do nėmſkich, dokelż ſo nadżija, zo budża
nėmſke tak pżez mėru zaſchṁatane należnoſcże jim nėżto pomhacż. Jich
wowne ſédwo jo wo Londoṅe. Ja pak mam za to, zo dṙe nidże ẇele pżecżelow
ha towarſchow tṙechicż ṅebudża, dokelż bórṅe jedén też ze wſchėm
zpokojom ṅebow, żtoż krajne wóſchnoſcże tam habó jow tżiṅa — z tamémi
ṅeduſchnikami ſo rozomné ha jenoj trochu rozladané tżwojek nidé
zpżecżelicż ṅemóże.

Schleſwik=Holſteinſczé ſo dżeṅ wote dṅa ze ſwojimi lubémi Danami ṗeru ha
nidé ṅenochuju. Nowu nadżiju ſu wóndaṅo nadoboli pżez griechiſkoho
duchownoho Daniela Petrulaſa, kotréż jim tu ẇeſowu poẇeſcż pżiṅeſe, zo
ſo jara ẇele Griechow hótuẇe, jim na pomocz cżahnécż, dokelż ſu też jim
pżi poſlenim bėdżeṅu pżecżiwo <pb n="242"/>turkowſkim potwocżeṙam Nėmczé
jara ſtarali ha nėtſiſchu ſwobodu griech. luda zawożicż pomhali.

Danſki kral jo ſtaré muż hale wón jo ſo tola hiżcżen wożeniw z jenej
holczu z nizkoho naroda, kotruż jo ſebi tohodla na liwu ruku pżiwėrwacż
daw. To pak jo zawoſṅe zwó krej ƀez danſkim ludom natżiniwo; ha wone ſo
piſa, zo jó kral wobzanknéw, wotſtupicż ha ſwój thrón ha kraj
oldenburgſkomu prénczej Pėtrej wotedacż.

Zardinſka. Ta znata pżekora ƀez czérkwinſkej ha ſwėtnej wóſchnoſcżi nėtk
hiżon pżez lėto traje, ha hiżcżen żana nadżija, zo zmėje ſkoro kóncz.
Pżed krótkim tżaſom wupóſwa kardinal Antonelli wo ṁeṅe Bamuża piſmo, wo
kotrémż ſẇaté wótcz tu wėſtu nadżiju wupraji: „kral ha joho kṅeżerſtwo
budże wėſcżi wſchitko móżne tżinicż, zo Bamż ṅebó nuzowané bów, zjawṅe
krucżiſche ſrėdki nawożuwacż, każ te cżeżke winwatoſcże ſwojoho
japożtowſkoho zaſtojnſtwa to wot ṅoho żadaja.“ Telej ſwowa ſu
radikalnéch kṅeżich zazwobili, ha bewſchoho zadżėwka woni nėtk
zakhadżeja, ha mnohe czérkwi napżecżiwne nowiné jim pomhaja, lud po
ſwojim zmóſleṅu wobdżėwacż; ƀez tém ſo te wo czérkwi pżecżelném duchu
ſpiſane nowiné zakazuja. Dżiwne ẇedżeṅa nazhonimo, déż na ſtawizné
poladuẇemó. Tak k pżikwadej Arczebiſkop Franzoni na tejſamej twerdżizṅe
ſejdżi, na kotrejż nėdé kardinal Pakka, tón ſwawné wójwar za czérkwinſku
ſwobodu pżecżiwo potwocżeṅam khejżora Napoleona — tón towarſch ha
pżecżel Bamża Piuſa ♣VII.,♠ kotrohoż móżeſche tón tedom wſchohomóczné
Napoleon hatż do ſṁercże pżezcżihacż hale nidé pżewinécż. Ztó bó ſo dale
pżi tém z nowiſchoho tżaſa też ṅedopomniw na pżezcżėhaṅa ha ṅeprawdu
bramborſkeje wóſchnoſcże pżecżiwo czérkwinſkim prėdkſtojecżeṙam, woſobṅe
kölṅanſkomu ha pozṅanſkomu, kotrejż bóſchtaj z wójſkom pod zakitom
kanonow na twerdżiznu ẇedżenej. Hale żto wóſchnoſcżi to pomhaſche?
Nitżo!

Z Franczowſkej. Pżedſéda Napoleon jo na ſwojim pucżwaṅu wſchudżomṙeṅe z
wulkej tżeſcżu powitané; wſchė próczwaṅa jomu napżecżiwnej ſtroné bėchu
czéle podarmo. —

Franczowſka policzija hiżcżen pżeczé ṅepżeſtaẇe, nėmſkich dżėwacżeṙow z
kraja wupokazuwacż; to zhoni wóndaṅo też w Parizu jedén tżaſnikar, kiż
hiżon ſchėſcż lėt tudé pżebóẇe.

Z Prahi 15. awguſta. Dżenſa wulka ha ważna ſwawnoſcż wo naſchim, heẇak
pod wobleżeṅſkim ſtawom wocżichṅeném mėſcże, ſo wotbówaſche. Rano wokow
ṗecżi hiżno wótre zénki zwonow zewſchich tórmow radoſtṅe ważnoſcż
toholej dṅa Prażanam wozjeẇachu. Dżenſa ṁenujczé poſtupi nawó
Arczébiſkop tżėſki, Kardinal Wėrch Schwarczenberk, prėni krótż zjawṅe do
ſwojoh nowoh ſédelnoho mėſta. Zahe tohodla ſtaroſwawna Praha ſwojich
ſénow ha dżowkow na haſach ha na torhoſchcżach zhromadżowaſche, zo bóchu
pżikhad nowoh czérkwinſkoh Wėrcha ze ſwojej pżitomnoſcżu potżeſcżili.
Zawoſne tżródé ludżi twótżachu ſo hiżno wokow ſedmich powſchėch haſach,
pżez kotreż Kardinal pżiṅcż dérƀeſche. Wokow woſmich pżijedże wón, wot
ſwojoh kubwa Brżezan, k Wrotam ſẇ. Waczlawa. Tu Mėſchcżanoſta z mėſtſkej
radu joho wo tžėſkej rétżi powita, na tżoż Kardinal też tżėſki wotmolwi.
Po Sẇato-Waczlawſkim Torhoſchcżu każ wſchudżen dale, hdżeż pucż nowoh
arczėbiſkopa ẇedżeſche, bėſche wójſtwo, wobroṅeni mėſchtżeṅo ha ſchulſke
dżėcżi poṙadu naſtaẇane. Tam hdżeż moſazne znaṁo khėżora Karla ♣IV.♠
pżed ſtaromėſtſkim tórmom kaṁentnoho moſta k ṅeƀu ſo wupinawa, ſtejeſche
rektor Magnifikus zewſchimi ſchtėrjomi fakultetami ha powita tu
arczébiſkopa hako keṅczleṙa ſtareje univerſité. Dale dżėchu nėtk pżez
móſt na mawu ſtronu do czérkẇe ſw. Mikwaſcha. Jow bėſche czéwo praſke,
ha wulka mnohoſcż wonkomnoh duchomnſtwa zhromadżena. Kardinal do czérkẇe
ſtupiwſchi ſwóſcheſche tu ṁéltżaczu bożu mſchu. Hatż dotal bėſche wón we
wozu jėw, nėtk pak z czérkẇe pżiſchedſchi, dżėſche pėſchi po
ſchporarſkej haſé na hród do czérkẇe ſẇ. Wita. Czéwo zhromadżene
duchomnſtwo, biſkop Litomėriczki każ też Kralo=hradeczki ha wulka
mnohoſcz prelatow dżėſche predé kardinala, toho ruṅa wſchitczé
woſobniſchi zaſtojniczé, pro<pb n="243"/>feſorojo wóſokeje ſchule,
mėſtżanſka rada h. t. d. Na hrodże pak pżed czérkwinémi duṙemi ſtejeſche
tżróda generalow ha wóſchich khėżorſkich zaſtojnikow, zo ƀóchu tuhlej
nowomó wėrchej ſwoje pokwoṅeṅo tżinili. Miniſter Leo Thun bėſche z Widna
pżijew k powitaṅu kardinala. Japoſchtowſki nunczius wo Widṅe bė hako
rómſki wotpóſwancz poſtaẇené, zo bó nowom arczébiſkoṗej pżiſahu
wotewzaw. Hnėdom hatż wſchitczé duchomni na ſwoje mėſta ſo podali bėchu,
zapotża ſo boża mſcha, pżi kotreż ſo ṙane ♣Ave Maria,♠ wot
Medelsſohn=Bartholdy ſpėwaſche. Na to kardinal k wowtaṙej pżiſtupi,
hdżeż na najwóſchim ſkhodżeṅku japoſchtowſki nunczius ſtejeſche.
Kardinal poklaknéwſchi ha ruku na wutrobu powożiwſchi, pſchiſahaſche
poſtaẇenu pżiſahu, natżoż jomu nunczius pallium[21]⁾ poda. Kardinal na
ſwój arczébiſkopſki trón ſo ſednéwſchi, pżipoſwuchaſche wacżonſkej rétżi
praſkoho domprobſta, ha wotmoji też na tuſamu z krótkimi ſwowami. Beztém
zo ſo nėtkoj ♣„Te Deum“♠ ſpėwaſche, pżiſtupichu pżitomni biſkopojo ha
wokoſchachu ſwojoh nowoh wėrcha, druzé duchomni pak jomu ruku
hubicżkwajo ſwoju poſwuſchnoſcż ſlubichu. Z tém ſkóncżi ſo czérkwina
ſwawnoſcż. Kardinal wot duchownéch ha ſwėtnéch zaſtojnikow pżewodżené,
dżėſche z czérkẇe ha wotjedże do ſwojoh hrodu. Wokow ſchtérjoch popowdṅu
bė wulka hoſcżina.

Wulka mnohoſcż zhromadżenoh ludu, kiż bėſche pżiſchwa, ſwojoh nowoh
czérkwinſkoh wėrcha powitacż, dopokaże nam zjawṅe, kajku ważnoſcż czéwo
wobódlerſtwo tomulej mużej ha joho zaſtojnſtwu pżipiſuje. Ha zawėrno
cżeżke dżėwo jo na joho hiżcżen mwode raṁeṅa powożene (wón nejo ſtarſchi
hatż 41 lėt) tola powſchitkomna ha kruta dowėrnoſcż, kotraż joho tudé
powita, budże jomu cżeżke dżėwo polóżicż.

Naſchim tżitarjam ſnadż ṅelubo ṅebudże, hdéż jim też nėſchto mawo
ſobudżelimó, wot pṙedawſchoh żiẇeṅa toholej mwodoh wėrcha.

Bedrich wėrch Schwarczenberg, wójwoda Krumlowſki, kardinal=arczébiſkop
praſki, tſecżi ſén wėrcha Joſefa krumlowſkoho kṅeza, narodżi ſo wo Widṅe
6. nov. 1809. Swoju macż wón zahe ha jara zrudṅe zhubi. Wo lėcżi 1810
pżi kwaſu khėżora Napoleona z dżowku rakuſkoh khėżora Francza, wotpali
ſo jene twaṙeṅo, wo kotrémż kwaſni hoſcżo rejwachu; — wo nahwóm wóhṅu
macż naſchoh wėrcha Schwarczenberka ſo zpali, dokelż wot kura
poduſchena, ſo ṅebė won namkacż móhwa. Na to bó jomu ſotra joho nana za
macż poſtaẇena, kotruż też wėrch Bedrich tak dowho hatž żiwa bė ze
ſénowſkej luboſcżu lubowaſche. Wotcżehṅené jo wón z dżelom wo Widṅe, z
dżelow wo Krumloẇe, hdżeż jo też hako hóltżecz deṙe tżėſki nawuknéw. Z
woprėdka jo wo Widṅe prawa ſchtudowaw, dokelż chczéſche wo politiſkich
ſwużbach ſwojom krajej ſwużicż. Za lėto pak hiżno pżewobrocżi wón ſwoje
wotmóſleṅo, ha wuzwoli ſebi duchowné ſtaw, dżėſche do Solnohrodu
(Salzburg) ha ſchtudowaſche tam na fakulcże theologiſkej.

Wo lėcże 1833 dóſta wón ſẇecżiznu wot nėtżiſcho Lineczkoho biſkopa
Zieglera. Na to bėſche won kooporator wo Solnohrodże, po tſoch lėtach
pak bó won za ſolnohródſkoh arczébiſkopa wuſwolené wo lėcże 1836. Joho
najważniſche dżėwo bėſche nėtk, dobre zṙadowaṅo, ha tżaſte wopótwaṅo
ſwojeje diöczeſé, woſobṅe pak podṗeraṅo khudéch, kotréchż wón ſkoro
kóżdé dżeṅ k ſebi puſchcżeſche. W lėcże 1841 dżėſche do Roma, pżi
kotrejż pżileżnoſcżi wón 1842 wot bamuża Rehoṙa ♣XVI,♠ za kardinala
wuzwolené bó.

Wo lėcżi 1848 bėſche wón wo Widṅe ruṅe hatż revuluczija wupukné. Pżed
ſẇatkami toho lėta, dżerżeſche wón prėni krótż radu ze ſwojim
duchownſtwom. Na to bėſche wón pżedſéda nėmſkich biſkopow wo Würczburku
zhromadżenéch, toſamo zaſtojnſtwo mėjeſche wón na biſkopſkej
zhromadżizṅe do Widna powowanej, za <pb n="244"/>tżoż wot khėżora
Francza Joſefa z wulkim kżiżom ṙadu ſẇ. Schcżėpana potżeſcżené bó.

Solnohród ma po nim nėkotré ṙané wopomnik, najbóle pak jo wón ze ſwojej
dobrocżiwoſcżu wſchitke wutrobu dobów.

Po ſṁercżi praſkoho arczebiſkupa bó wón do Prahi powowané. Dowho pak
wotlakwaſche ſo pżijecża toholej ẇeleważno mėſta, woſobṅe tohodla, zo bó
potom dérƀaw wopuſchcżicż ſwoju dotalnu diöczeſu, kotraž jomu jara luba
jo. Won wo woſobném dopiſu na ſw. wótcza bamuža Piuſa ♣IX.♠ joho wo radu
proſcheſche. Po dowhim tżaſu, dokelż bamuż z Roma ṅemėra dla cżeknécż
dérƀeſche, wotmowi jomu Pius ♣IX.♠ zo bó tola biſkopſki ſtow ſẇ.
Wojcżecha w Prazé naſtupiw. Nėtk wón ſo dlėhe ṅekomdżeſche ha wózjewi
ſwoju podwólnoſcż k pżijecżu nowoho zaſtoṅſtwa, ha budże nėtk każ ſo
nadżijemu dobré wodżicżer naſchoho dowho wopuſchcżenoho biskopſtwa. —

Ze Sachſkeje. Z Budéſchina. Wėſté Pitſch, kiż z wutżeṙom Pohle z kraja
cżekné, jo w Hamburku popanené, wrócżo pżiẇedżené, nėtk do jaſtwa
ſadżené. Wón bė hiżon na precżpucż do Ameriki pżihotuwané, mėſto na
cżowṁe hiżon zapwacżene, hatż joho ṅenadżiczé jatoho wzachu. Pżez ṅoho
ſu nėtk też nėkotſi druzé do khėtreje huſkoſcże pżiſchli, dokelż ſu jomu
pżi cżėkaṅu pomoczni bóli.

Zandżené żtwórtk rano wopuſchcżi murerſki miżter Sejdler mėſto ha kraj
ha ewropiſku zeṁu. Wón wucżehṅe z czéwoj ſwójbu do Ameriki.

Z Dreżdżan. Naſch kral jo ſo wot ſwojoho pucżwaṅa pżez Wużiczu ſtrowé ha
cżerſtwó do Pilnicza wrócżiw, ha budże wėſcżi ſo hiżcżen dowho zẇeſelicż
na luboſcżi, kotruż wſchudżom pola was namka. Mó Serbja tudé ſmó jara
cżipni, kak ſu naſchi ſerbſczé bratſja w Króſtżiczé ha Klóżteṙe naſchoho
krajnoho wótcza tżeſcżowṅe powitali, dokelż nam zandżena Jutnitżka
zpomṅeſche, zo joho pucż pżez tam ẇedże.

Pżizpomṅeṅo. Redakcziji jara żel tżini, zo ſo wo czéwéch Khroſtżiczach
anicz jentżka żiwa duſcha namakawa ṅejo, kiż bó nam tutón ſẇedżeṅ
wopiſawa ha pżipóſwawa.

Sejmſke póẇeſcże. Pṙeṅa komora jo wot miniſterſtwa wudaté zbėżkarſki
zakoṅ z ẇetſcha za prawé zpóznawa, tak też nowé cżiżcżowé zakoṅ. Też bė
wot neje profeſar Tuch, zapóſwancz lipſkeje univerſiteté pżijaté. Joho
wólbé dla bė univerſitetſki ſenat do dweju dżėlbow rozpanéw, do jenej,
kiż chczéſche na nėtſiſchi ſejm wuzwolicż ha do druheje, kiż to
ṅechaſche. Tuta poſleṅa dżėlba, do kotrejż 21 profeſaṙow ſwuſcha, jo
nėtkoj wot miniſterſtwa toho dla ze ſenata, to rėka: z toho zaſtojnſtwa,
kotreż univerſitet zaſtupuje, wupokazana; wo ſwużbi hako wutżeṙo ſmėdża
pak dale woſtacż. Wone rėka zo chczejdża cżiſami ſwoje ſwużbó wotedacż
ha Lipſk wopuſchcżicż. Druha komora jo powóſchené ſtempel za dobré
zpóznawa ha wuradżuje nėtkoj wotẇazuwaṅo wicżeżnéch (lenſkich) ṗeṅes.

Ze Serbow.

Z Klóżtera 15. awguſta. Dżencz bė za nas ha naſchu czéwu wokownoſcż dżeṅ
ẇeſowoſcże ha radoſcże, dokelż joho kralowſka majeſtoſcż, naſch lubwané
kral Bedrich Awguſt pżi ſwojim pucżwaṅu pżez Wużiczu też nas wopóta ha
pżez ſwoju pżitomnoſcż potżeſcżi ha zẇeſeli. Hiżon wot jenej ſem
zromadżuwachu ſo na nuczkowném klóżterſkim dwoṙe wſchiczé niſchi ha
wóſchi zaſtojniczé, każ też k tomu pżeproſcheni woſadni prėdkſtojicżeṙo
wotownoſcże ha ẇele ſtow druhich Serbow z naſcheju ha z wokownéch wſow,
zo bóchu tudé ſwojoho krajnoho nana woladali ha powitali. Kṅ. Francz
Riedel bó jomu na koṅu hatż do Batżoṅa napżecżo póſuwané. Hako ſo kral
pżibliżeſche, zatſeli ſo nėkotre krótż ha wſchitke zwoné zwoṅachu. Tak
pżijėdże kral hatż do dwora, ha bórzé zaṅeſechmó jomu mócznu, tſikrótżnu
Swawu, tak zo czéwó dwór klintżeſche. Na to bó wón wot kṅ. ſindikuſa
Domſcha z krótkimi ſwowami po<pb n="245"/>witané; na tżoż też kral
motmoji ha ſwój dżak za tu tżeſcż ha luboſcż wupraji, kiż ſu jomu Serbja
tudé wopokazali. Nėtk poda ſo wón z kṅ. Probſtom ha z druhimi duchownémi
do konventa. Jenoż krótki tżas ſo tudé zadżerża. Nėhdże za pow hodżiné
wuſtupi wón zaſé, ha bó pżi wuſtupeṅu ha wotjėdżeṅu wot nas zaſé z
mócznej ſwawu poſtroẇené, ha naſche wutrobne zbożopżecża joho
pżewodżachu.

Na wozu widżachmó też ṙané wėncz wot żita pżenczé, wowſa, jetżmeṅa ha
wſchelakich kwėtkow wité, wo kotrémż bėchu ze ſerbſkimi piſmikami tute
ſwowa zpiſane: Naſchomu lubwanomu kralej hako wopokaſtwo ſerbſkeje
ſwėré. —

K.

Z Kulowa. Na dżeṅ ſẇateje Marije do ṅebes wzacża jo wulki ſẇedżeṅ wo
naſchich ſerbſkich czérkẇach. Też pola nas ſo na tém dṅu boże ſwużbó z
kraſnoſcżu zapotżneja ha wſchitke truné ſo napinaja, zo bó kraſṅe
dokoṅané bow. Prėdwaṅo jo ṙeṅe po ſtarém waſchṅu po ſẇatém zcżeṅu wo
bożej mſchi. Hale déż wopor pżindże, dha ſo kóżdé praſcha: tżohodla
Nėmczé pṙedé Serbow k woporej du, déż jo Serbow tola tak jara ẇele ha
tamnéch tak mawo? Woſobṅe mi żel tżiṅeſche ha ze ſélzojtémaj wotżomaj
ſém pżiladuwaw, zo jedén, heẇak ſnadż najhorliwſchi Serb w Kuloẇe z
Nėmczami k woporej dżėſche. Mój pżecżelo, za tajkoho Serba cże ṅemėjach,
kiž ṅechaſch ze Serbami dżerżecż wo bożim doṁe, kiż ſé Nėmcz, déż ſé
ſẇatżṅe (każ praẇa: nėmſki) zhotuwané. Potajkim té nitżo ẇaczé ṅejſé,
hako na kij pójſṅena ſukṅa, kotruż wėt tam ha ſem tżumṗe. Ja cżi, mój
..., tu dobru radu dam: woſtaṅ Serb! praẇe ſwėrné Serb, pżi wſchėch
pżileżnoſcżach jenajki! —

Swoẇanſke narodne waſchṅa.

(Daleẇedżeṅo.)

Na to beżi brażka ze jſtwé, rabṅe wonka żcżépku dṙewa, wrócżi ſo, praſṅe
z nej do weṙcha na ṙadu, ha wowa pżi tém z móczném woſom: „Hola hola,
tżeſni hoſcżo! naſch kṅez kortżmaṙ na nas wowa, zo ma doma w pinczé
tżornu kruwu, kiż hatżruniż jenoż na jeném boku deji, tola tejko jomu
nadeji, zo mȯże wón wele hoſcżi wobſtaracż. Tohodla kṅez kortżmaṙ proſė,
zo bóchmó joho wopótali, zo chcze wón wot ſwojeje tżorneje kruwé nas
wſchitkich wobdżėlicż, naſécżicż ha zẇeſelicż.“

Tu ſo wſcho do kortżmé hnacż pótżṅe, dżeż wotroſcżena, ẇeſna mwodoſcż
hiżom dawno tżaka, hatż ſkoro herczé ṅepżindu. Nėtk haklen kucharki,
brażka ha druzé ſwużowniczé z doṁaczej tżeledżu wobeduja, kwaſaṙo pak ſo
w kortżṁe zẇeſeluja hatż do raṅa.

Déż ſwónczo dawno wóſoko na ṅeƀu ſwėcżi, ha żȯnſke wſchė kortżmu
wopużcžiwo ſu, zo bóchu po nóczném ẇeſelu wotpotżnéwo, habo w ſwojich
domach raṅſche dżėwo wobſtarawo, ha tżeledżi na dżeṅ potṙebne wėczé
wudżėliwo, ha ſami mużoẇe ſo w kortżṁe naharwali ſu: zhromadża ſo
wſchitczé, kotrémż ſo hiżcżen żortwacż chcze. Zaſpani ha wot zaſpanéch
herczow pżewodżeni du, zo bȯchu ſuſoda wopótali, kiż ſnadż na kwaſu
ṅebė, habo jenoho kwaſaṙa, kiż bė zahe jich towaṙſtwu cżeknéw, kóżdė ma
karan piwa w ruczé — woni jón ṁenuja pożortṅe żkórṅu — ha zejrawe z nim
wóſche wowé; juſkajo ha ſpéwajo; tak zjeneho dwora do druhoh cżahaju. W
kóżdém doṁe porejwaja khwilku z doṁaczémi holczami ha wuẇedu wſchelake
ſchibawſtwa; hoſpoſa pżineſe też nėżto k pżikuſṅeṅu, zo bóchu ſo mucżni
hoſcżo wokżewili, ha potom ſo zaſé dale pużcża. Tak to traje hatż k
powdṅu. Wokow dwanacżich ſo rozeṅdu, zo bȯchu trochu poſpali, doniż
brażka k ſnėdaṅu kazacż nepżindże, żtoż ſo haklen popowdṅu wokow dwej
ſtaṅe. Brażka po domach dże ha taklen pſcheproſchuje:

<pb n="246"/>

„Ważeni hoſcżo! Ṅeẇeſcżinej ſtarſchej ṁejeſchtaj wilku radoſcż, ſo ſcże
ſo za ṅej ṅehaṅbuwali, hale jej dżėſcżi k wėrwaṅu pżewodżeli, ha pżi
tżorawſchim woƀedże ſo zejſchli. Wonaj chczetaj was też dżenſa proſécż,
zo bȯżcże k ſnėdaṅu k nim pżiſchli, ha jei dżowtżitżku z mwodém mużom do
jeje pżichodnoho domu pżewodżeli. To wonaj z ẇeſtoſcżu wot was
wottżakujetaj, ha zwoſtaṅetaj wam za tuhlej kżeſczijanſku luboſcż wėtżṅe
dżakomnaj, pżiſlubitaj wam też, déż budże ſo k tomu pżileżnoſcż
poſkicżicż, wſcho po móżnoſcżi wotrunacż.“

Pżi ſnédańu ſo żane woſobne waſchṅa ṅenamakaja. Kawdoné, ṗetżeṅ ha
tékanczé pżindu na blido. — Pohontżoẇe ze ſnėdaṅom khwataju, zo bȯchu
wozé pżihotowali, ha hoſcżom dowho na ſo tżakacż ṅedali. W jenom ſkoku
pżijedże wóz ze żtėṙomi konimi, wot nawożenje wuzwolené, do kwaſnoho
dwora, zo bó ńeẇeſtu k nawożeni domoj doẇez. Żtėri mwode koṅe, ſtajneje
barbé, dżiẇe ſo znoſchujo ṅeſcżerpliẇe zeṁu kopaja, ha ſpóſchiẇe wuſchi
naſtajeja, tak khėtſé, hatż żcżebotacze huſle ha brutżate dudki
zaklintża. Khomoté ha wſchė reṁeṅe na nich ſu ṙeṅe wutżiſcżene, ha ze
żowtémi moſaznémi puklemi czéle każ poſėte. Na woẇe pżi huzdże maja
tżerẇene bancżiki, ha krużki tżerẇenoho, ṙeṅe wurėzanoho pwatu ſu pod
moſazne pukle podtékṅene.

(Pžichodṅe dale.)

Trojake barbé.

(Wós: Stoji ta woda lėto tam.)

Żtoha ſo bėli nazdala :,:

Każ bėwa lilija — hadėha

Każ jaſna różitżka?

To holitżowe tżowo je :,:

Haj reṅſche, jaſniſche, hadéha

Hatż bėwe, żidżane.

Żtoha ſo módri nazdala

Każ módra lilija

Każ ṅezapomnitżka.

To holitżczéne wótżko je

Haj reṅſche, jaſniſche,

Hatż ṅebjo nalėtne.

Żto tżerweni ſo nazdala

Każ zeṙa wot raṅa,

Każ róża purpurſka.

To holitżowe litżko je,

Haj reṅſche tżerẇene

Hatż róże zaronſke.

Ha tehlej ṙane barbé tſi

Mam lubo pże wſchėmi

Te noſchu wutrobi.

Te noſé moje holitżo

Ha we téch hordżi ſo

Też naſche Serbowſtwo!

Zbėrki.

* Wo naſchim wótczném kraju jo nėtk też kholera wudériwa, ha to khėtṙe
ſélṅe. Ṁenujczé wo Lipſku, Miſchṅe, Pirṅe. Wo rudnéch horach pak hiżcżen
nicz. Wo bramb. krajach wona woſobṅe w Magdeburku, ha Turgaẇe, ṁeṅe wo
Wraczlaẇe zakhadża.

* Na 12. awg. bóchu wo mėſcże Haag te ṙane kraſne wobraſé (ſẇetżatka)
ṅeboho krala Wilhelma ♣II.♠ wot Hollanda na pżeſcheſadżuwaṅo pżedawane,
kotréch pwacżizna jo na 7 milionow ſchėſnakow. Nėkotre ſẇecża pak bóchu
też ze 14000 toleremi zapwacżene.

* Kak móża Amerikanaṙo vżecż, zhonich wóndaṅo. Jedén ṁenujczé
póẇedaſche, kak zpėżṅe <pb n="247"/>tam pola nich parnik po zelezniczé
jėdże. Móſlicże ſebi jenoj, praẇeſche wón, hatż ja wóndaṅo do
Philadelphija jėdżech, pótné ẇedżicżer parnika, zo jo kruch moſta romadu
panéwo, pżez kotréż wón dérbi. Zaſtacż ṅebe ẇaczé móżno. Żto wón tżini;
wón parnik do zkoka zacżėri, tak zo wozé lecżechu każ bwoſk ha wo
prawdże ſtraſchne bėzdṅa pod roztorhaném moſtom pżelecżachu, tak zo na
druhim kónczu moſta zaſé k ſtejeṅu pżindżechu. Mó pak nitżo wot toho
ṅepótnéchmó ha ſo ṙeṅe dżiwachmó, hatż pozdżiſcho zhonichmó, wo kajkim
ſṁertném ſtraſche ſmó pobóli. — Tón, kiż nam tajkelej napójſnécż
chczéſche, ṅemóżeſche ſo dodżiwacż, hatż mȯ to za ṅemóżnu wėcz wuznachmó
ha ſo k tomu ſṁejachmó.

* W Karlowȯch Warach (Karlsbad) w Tżechach jo ſo pżed nėkotrémi
ṅedżelemi dżiwna wėcz podawa. Pżi ſélném ṅeẇedṙe déri bwóſk do jenej
khėtro wóſokoleżaczej khėże, dżėſche wo wuheṅu dele do jenej ſtwó,
tṙechi wojſtẇe jenoh tżwojeka (hercza) ha zjėdże potom do rȯdże, kotraż
ze jſtwu romadu ſtorkaſche; tu zarazé wón jenu kruwu, ha zhubi ſo potom
do zeṁe. Hercz pak bė nazajtra rano zaſé na ſwojim wſchėdném blaku,
ṁenujczé hrajeſche, kaž heẇak, ſobu pżi konczercże (tajke konczerté ſu
wo wulkich kuṗelach kȯżdé dżeṅ hiżon ſahe rano, dżeż ludżo ſtrowu wodu
pija ha potom wokowkhodża). Ludżo ſo wſchitczé jara dżiwachu, ha
ṅemȯżachu ſo na ṅoh nahladacż, wobhladwachu ſebi rané, kotreż bėſche
bwóſk zawoſtajiw. Bwȯſk bė po nim dele zjėw, wot wowó po ſchiji ha po
khribecże hatż k pleczam ha potom bė do zpomṅeneje rȯdże pżez zcżėnu
pżerazéw; hercz ṅebė dale żanu boloſcż zatżuw, bė pak na blaku do
ṅemoczé panéw. Joho żona bė też wójſtẇe, bėżeſche wo pomocz, ha po
nėkotréch minutach pżindże tṙechené zaſé k ſebi. Herczé derbja tola
duſchni kadlojo bȯcż, déż maja tajkelej ſpodżiwne zboża.

* Kak ſuroẇe Turkoẇe ze ſwojimi kżeſcżijanſkimi podanami wobkhadżeja,
móże nam zcżėhuwaczé zrudné podawk wobſwėdtſicż kotréż ſo ṅedawno wo
Boſniſkej podaw jo. Na dżeṅ ſẇ. Trojiczé jėdżeſche pop Jovo z Baṅaluki
(to je ẇetſche mėſto w tamnej ſwoẇanſkej krajṁe) do ṁeṅſchoho mėſtatżka,
zo bó tam boże ſwużbó wobſtaraw. Wo huſkim hwubokim pucżu zetka joho
Turka wobroṅené, kiż na ṅoh zaſchkrecżi: „Lėz dele poṗe!“ Pop joh proſé
zo bó joho tola nimo puſchcżiw ha ṙekṅe: „Ṅemóżu dele, drohi Ago! ja du
do czérkẇe ſo k Bohu modlicż.“ Turka z nowa zawowa: „Lėz dele poṗe!
ṅechczeſchli zo bóch cże dele tżiſnéw.“ Zaſé pop joho proſé: „Ṅemóżu
drohi ago! wſchak je jara blocżane.“ Hrubó Turka zwożi na ṅoh ſwoju
puſchkwu (flintu) zpuſchcżi ha pop wali ſo morwé na zeṁu. Turka pak we
zwóm duchu rozwoƀené ṙekṅe hiżcżen takhlej k morwomu: „Ṅekazaw ſém cżi
poṗe, zo bó dele zlėz? tudé ſudżi Ali beg ha nicz Moskwa.“ Na to wotcża
popej hwowu ha pójſné ju na ſchtom pżi pucżu ſtejaczé. Tónhlej podawk
ṅejo ſnadż jenitżki ha ſamlutki, ṅe, dżeṅ wote dṅa maja tam ſwoẇanſczé
kżeſcżijeṅo tajke, haj huſto hiżcżen hórſche ſurowoſcże wutracż. Tak
ṅejo pak jenoż w Boſniſkej, wo wſchėch ſwoẇanſkich krajach, hdżeż
Turkojo hiżcżen kṅeżerſtwo maja, woni ruṅe tak zakhdżeja, to zhonichmó
we najnowſchim tżaſu z Bulharſkej, hdżeż zatraſchna ſurowoſcż
turkowſkich zaſtojnikow kżeſcżijanſke wobodlerſtwo, najbóle mėrnéch
burow, do bróṅe zahna, zo bóchu z mócznej ruku ſami ſebi prawo khowali,
tam, hdżeż żane prawo ẇaczé pola wóſchnoſcże ṅepwacżi.

Nawėżki.

Wotmojeṅo redakczéje na z Knlowa dȯſtaté liſt.

Waſch liſt nima żane podpiſmo, toho dla ſém ja wunuzowané, Wam na Waſche
wuſtajeṅa ha poruki zjawne wotmojeṅo pżez Jutnitżku pżipóſwacż.

<pb n="248"/>

Wȯ najpṙedé redakcziji porukẇecże, hako bó wona na Kulowcżeṅow zabowa,
dokelż wam tſi ṅedżele żanu Jutnitżku pżipóſwawa nejo. Tomu pak nejo
tak, dokelż Kulowſki poſowjo kóżdu ſobutu teſamó dóſtaw każ ſo ſwuſcha.
Z poſowom ſobu do Kulowa hicż ha je kȯżdomu traż do domu noſécż, ja tola
woprawdże ṅemóżu, bórṅe je też radé chczéw. Ja pak bóch też to wam k
luboſcżi radé tżiniw, dé bó ſo hodżawo, dokelż ſém pżeſwėtſené, zo bó
potém ẇaczé Jutnitżkow wo Kuloẇe ha wokownoſcżi ſo tżitawo, hatż ſo uėtk
ſtaṅe. Ha redakczija ma za to, zo bo to naſchim Serbam wo Bramborſkej
jara wużitne bowo. Wėrcże mi tohodla kroble, lubó pżecżelo; ja ṅejſém na
Was zabow! ha mi ṅejo wſcho jenak hatż Wó Jutnitżkn tżitacże habȯ nicz.

Jedén druhi poruk, kiż dṙe wot Was ṅejo, kotréż pak mi Wȯ wo Waſchim
liſcże ſobudżėlicże, naſtupa pwacżiſnu Jutnitżki. Druhe nowiné doſtaṅemȯ
za 5 nowéch, Jutnitżka pak dwaj kroſchki pwacżi, taklej ludżo rétża. Też
tomu tak nejo, mȯj pżecżelo, dokelż Jutnitżka jenoż 5 nowéch pwacżi, ha
wėſcżi hiżcżen żeni tamon, kiż jo to prajiw, nejo ſchėſcż dacż tṙebaw;
bóſnadno dṙe ſebi won z czéwa hiżcżen żeni żanu kupiw ṅejo. Żtoż ſcże
jomu wó wotmojili: „zo bȯ tṙebaw jenoż jun krȯtż ṁeṅe na kwas hicż, dha
bȯ Jutnitżku k najṁenſchomu na dwė lėcże zapwacżenu mėw“ — bė jara
praẇe. Ṅech nėkotre trubki habȯ żklenczu biwa za tédżen ṁeṅe tṙeba, ha
tżiſwo Jutnitżki jo też zapwacżene. Hale tajczé ludżo ſu, ṗeṅezé
ṅetrebawſchim rozṁetacż, jim żkoda ṅejo — déż pak jim néchtón nėżto
wużitne podaẇa, dha ſebi ṗeṅeżk na wſchėch bokach wobladuwaja.

Tu dobru radu, kiż mi na kónczu Waſchoho liſta dacże: zo bó redakczija
tola poſowa, kiż Wam Jutnitżki noſé, zapwacżiwa — ja też doṗelnicż
ṅemóżu. Zadén wot téch kṅeżich, pżez botréchż dobrotu ludżo na wſach
Jutnitżku dóſtawaja, ſebi to wot redakczije żadaw nejo Ha tżohodla nicz?
to dṙe tohodla, dokelż wſchiczé deṙe ẇedża, zo redakczija za wſchu ſwoju
próczu ha wobcżeżnoſcż nicz jenoj nitżo nima, hale tak hiżcżen ṗeṅeſé
pżiſadżicż dérbi; — ha zo bó potajkim tola wėſcżi jara wopaki bowo, ju
hiżcżen też z tém wobcżeżuwacż.

Kṅez Jakub Brül jo zaſé z Afriki piſaw. Wo pżichodnej Jutnicżczé chczemó
joho liſt wozjewicż.

Red.

Haſlowſke ſerbſke burſke towarſtwo zmėje ṅedżelu 25. awguſta z
dowolnoſcżu wóſchnoſcże w Bacżoṅe zhromadżiznu. Robel, pżedſéda.

♣Nawěštk.♠

♣Janowcy kuleja nětko póndźelu ha sobotu popołnja na winicy pod
Budyšinom.♠

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcz Wȯſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżizna. Pwacżizna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 3 5 2 25 3 — Woka 2 25 2 17 1/2 2 20

Pżeṅcza 4 20 4 2 1/2 4 12 1/2 Jahwé 6 15 6 — 6 7 1/2

Jecżmeṅ 2 2 1/2 1 25 1 27 1/2 Heduſchka 3 25 3 10 3 17 1/2

Wȯws 1 17 1/2 1 12 1/2 1 15 Bėrné 1 — — 20 — 25

Róch 3 5 2 27 1/2 3 — K. butré — 10 1/2 — 8 1/2 — 10

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 35. 31. dżeṅ awguſta. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Ze Sakſkej. Lipſk. 21. awguſta popowdṅu wokow tſjoch pżindże nėkajki
wmodé tżwoẇek k wėſtom pżekupczej z ṁenom Neiß ha proſcheſche joho wo
nėkajki dar. Dokelż pak bė Neiß hiżno pṙedé tomſamom mwodom tżwoẇekej
dwójczé ṗeṅezé dariw, nechaſche jomu nėtkoj nitżo dacż. Na to wucżeże
tón proſcher wopiſmo ze zaka, pżepoda je pżekupczej Neißej z tej próſtwu
zo bó je pżetżitaw. Ḃeztém hatż tamón tżitaſche, wucżeże tónhlej mawu
ſekerku ze zaka ha déri zṅej kṅeza Neißa nėkotré raz pżez hwowu. Na joho
wopomocz wowaṅo pżibliżowachu ſo ludżo, mwodé zwóſnik pak cżekné, ƀez to
zo bó ſwoje ruƀeżne wotpohladaṅo wuẇed, wón jo hiżno popadṅené ha
ſudniſtẇe pżepodaté.

Z Dreżdżan. Każ jo ſwóſchecż, da ſu ſo w Barłiṅe nėkotſi pżekupczé
zjenocżili zo żane wukrajne paṗeṙane ṗeṅezé ẇaczé bracż nochczedża. Tola
jo hatż dotal ṅewėſte hatż to też wot naſchich paṗeṙanéch ṗeṅez pwacżi,
bó też tżiſcże ƀez wſchej pżitżiné bówo, dokelż w Dreżdżanach każ też wo
Lipſku kralowſka pokwadnicza wobſteji, kiż kóżdé tżas na pożadaṅo
paṗeṙane ſakſke ṗeṅezé ze ſlėborom wotṁeṅa. — W noczé wot 25. k 26. toho
mėſacza bėſche ſo w Blażėczé (Blaſewitz) pola Dreżdżan rokocżeṅo
pozbėhnéwo ƀez wojakami ha tżėſkimi wódżnikami (Schiffer), kotſiż ſo pżi
rejach zwadżili bėchu. Zwoprėdka ṅezdaſche ſo ta wėcz tak zwa bócż,
bórzé pak pżiṅeſechu wódżniczé ſekeré ze ſwojich wodżi, ha potżachu z
nimi na ſwojich pżecżiwnikow bicż, wot kotréchż też ſchtéṙo cżeżczé
raṅeni bóchu, jednomu jo ze ſekeru ruka wotrubṅena. Po khwili wot
Dreżdżan pożadani wojaczé pżindżechu, kiż wſcho zaſé żmėrwachu.

Wo Lubju bėſche 21. awguſta wulka zhromadżizna evangelſkich duchomnéch,
pżedſéda bėſche duchomné Möhna z Bukecz.

Ze Żitawó. Pżi ſwojim ṅedawſchim pucżwaṅu po hornej Wużiczé bėſche naſch
kral też Żitaẇe pobów, 12. awguſta, ruṅe hatż ſo tam lėtṅe batroṅowo
tſéleṅo zapotża; kral ſam też tſt krótż ſobu tſéli. K wopomṅecżu toholej
dṅa zawoſtaji Joho Majeſtoſcż tſélerſkom towarſtwu drohi ſlėborné pochar
(Pokal) ha ſchėſcż ſlėbornéch wżiczow, kotreż wėczé kral pola jednoh
tudomnoh zwotnikaṙa ſam wubraw bė. Pochar woſtaṅe hako wėtżne
wopomṅecżo, zamożeṅo czéwoho towarſtwa. Tſi wżiczé bóchu tſjom lėtuſchim
kralam wo tſéleṅu date, dwė pak témaj dwėmaj mėſchcżanomaj, kiż po
tamnémi tſjomi najlėṗe tſélawoj ſtaj. Schėſta wżicza pak woſtaṅe hako
móto za dobócżo wo tſéleṅu, kiż ſo bórzé wotdżerżecż budże k tżeſcżi
kralowſkoh wopótaṅa. Dale budże ſo też wot lėta 1851 kóżde lėto na
narodném dṅu naſchoh krala tſéleṅo dżerżecż, hdżeż tżeſne móto ſlėborna
wżicza budże.

<pb n="250"/>

Z Puczkowa pola Biſkopicz. 22. awg. Dżenſiſchi dżeṅ bė za tudomnu
wokownoſcż jara ṙané. Préncz Albert bėſche ṁenujczé ze 4. bataillonom z
Budéſchina wucżahnéw, zo bó tudé 11. bataillon tṙechiw. Wokow 11
pżindżeſchtaj woboj dżėlƀe pola delnoh Puczkowa hromadu, ha prénczej
ẇeſowo „hurrah“ wowaſchtaj. Wojaczé do kowa ſo zeſtupachu, préncz z
wóſchimi wo ſredża poẇedaſche pżecżelṅe pak z wojakami pak z wóſchimi,
wſcho ſo ẇeſeleſche ha na miṅene ſtraſchne tżaſé ſo dopomni, wſcho ſo
zjenoſcżi, zo bó lubwanomu prénczej krótki tżas joho pżebówaṅa tudé tak
deṙe hatż móżno poṙeṅſchiwo.

Z Budéſchina, 28. awg. Dżenſa bėſche tudé ṙané ſẇedżeṅ za ſchulſku
mwodoſcż. Pżipowdṅu wokow jenej bóchu dżėcżi ze wſchėch mėſtżanſkich
evangelſkich wutżerṅow hromadże z hudżbu na tſélerṅu won ẇedżene, tam ſo
na wſchelake waſchṅo zẇeſelachu. Po ṗecżich pżindże préncz Albert z
nėkotrémi wojerſkimi wóſchimi won, ẇedżené wot kṅeza ♣Dr.♠ Klina, ha
khodżeſche po czéwoj tſélerni wot jenej tżródé dżėcżi k druhej. Wulka
mnohoſcż ludu, kiż joho na kóżdej krotżeli ſcżėhuwaſche, zjawṅe wozjewi,
kajku luboſcż préncz Albert wo témhlej krótkim tżaſu ſwojoho pżebówaṅa w
Budéſchiṅe ſebi nadobów jo. Schkoda zo rozné wėt ha tżorne, deſchcż
rożacze mrótżele, ṙané ſẇedżeṅ do tżaſa zkóntżichu.

29. awguſta. Dżenſa ẇetżor budéſchinſczé mėſchtżeṅo prénczej Albertej k
tżeſcżi wulki bal dżerża, zo bóchu jomu pżed joho wotjėdżeṅom do Lipſka,
kiż na 1. ſept. poſtaẇene jo, hiżcżen junkrótż ſwoju luboſcż wopokazali,
kiż wón ſebi wo pownej mėṙe wo kóżdej wutroƀe nadobów jo. Też mó Serƀa
joho lubujemó ha tżeſcżimó ha z wulkim dżakom ſpominamó na próczwaṅa,
kiż na nawukṅeṅo naſcheje rétże nawożowaw jo; to jenitżke wobżarujemó zo
joho dlėhe ƀez ſobu zdżerżecż ṅemóżemó, krucże ſo nadżijo zo wón też
zdalené wot nas, ſwėrnéch Serbow zabócż ṅebudże, prawimó jomu wutrobne
„Bożeṁe.“

Z Barlina. Nadżija, zo kholera nas tón krótż domapótacż ṅebudże, ṅejo ſo
doṗelniwa. Mó mamó toholej ſtraſchnoh hóſcża zaſé wo ſwojich muṙach.
Hatż dotal dṙe hiżcże jich ẇele wumṙewo ṅej, tola jo tak ſurowa, zo wo
najkrótcżiſchim tżaſu kóżdoh mori kiż na ṅu zkhoṙew jo. — Najnowſche
dopiſé praẇa, zo Brambortżeṅo ſwoje zjenocżeṅo (Union) zakhowacż
chczedża, hatżruniż zkoro wſchitke pṙedé z nimi zjenocżene kraje ſo
wotlakuju.

Z Kaſſela zhonimó zo jo heſſenſki ſejm na 22. awg. powowané. Ẇetſchina
jo demokratiſka ha budże ſo nėtk pokazacż, kajke pucże jo ſebi wona
wuzwoliwa. General Haynaw jo ſo tudé ſwojim krajanam pokazaw. Nėkotrém
pżecżelam ṅemėra bė ſo też radżiwo, tżródu ludżi wokow ẇetżora zehnacż,
kiż móſle mėjachu nėkajku kotżinu (Katzenmuſik) wuẇeſcż. Hatż pak k
domej generola Haynawa pżiſchedſchi, tudé wojakow wo tżródach khodżicż
widżachu, zcżeże kóżdé rubiſchko ze zaka tékné je pod nós ha ſadżi
kwobuk hwubſcho bezwotżi, ha cżeṅeſche mėrṅe dom. Haynaw jo ſwój pucż do
Jaṅdżelſkej ha Franczowſkej naſtupiw.

Wo Frankforcże jo ſo tehlej dné wulka zhromadżizna wotdżerżawa. Kṅej
bėchu wotpóſwani ze wſchėch kónczow ſwėta pżiſchli z tém wotpohladaṅom,
zo bóchu wowſchėch krajach na to dżėwali, zo bó kóżda pżekora,
wóſchnoſcżow ha ludow ƀez ſobu, ƀez wſchej wójné ſo zmėriwa ha
wujednawa, ha zo bóchu nėtżiſche wulke wójſka ewropiſkich krajow
rozpuſchcżene bówo; ſwoje wotpohladaṅa chcze tehlej towarſtwo mėra
wuẇeſcż pżez dobre rozwutżeṅo luda, ha pżez ſtajne pżiſpoṙeṅo nowóch
ſobuſtawow.

Z Widna ſo piſche, zo Ruſka, Franczowſka ha Jendżelſka na jednej ha
Rakuſka ha Pruſka na druhej ſtroṅe, ſchleſwik=holſtejnſke należnoſcże
zṙadowacż chczedża. — General Haynaw jo wo Wuheṙſkej ṁėna wſchitkich
téch napiſacż daw, kiż wot Madżarow wo wójṅſkim tżaſu zkónczwani ſu,
dokelż madżarſke ſudé jich k ſmercżi wotſudżili bėchu. Na tajke waſchṅo
zabitéch jo pżez powdra ſta, pżitéchlej pak ṅejſu ſobulitżeni cżi,
kotſiż wo ſlowakſkim dżele wuheṙſkej zeṁe zabicżi bóchu, kotréchż pak
wėſcżi mawo ṅej, do <pb n="251"/>kelż Madżarojo ruṅe pżecżiwo Slowakam
jara zakhadżachu.

Z Prahi. Naſch nowó Kardinal Arczébiſkop Wėrch Schwarczenberg jo
naſchomu mėſtu 100,000 ſchėſnakow dariw z tém poſtaẇeṅom, zo bóchu ſo
tehlej peṅezé k polóżeṅu khudéch mėſchtżanow, doṁaczéch ha druhich
khudéch nawożwali.

Z Turina jo ſwóſchecż, zo ṅepżezjenoſcż tamnehe wóſchnoſcże z
japoſchtowſkim ſtowom na mėrne waſchno wujednana budże, ha każ ſo prawi,
jo k tomu wotpohladaṅu woſebe wotpóſwancz turinſki do Roma póſwané.
Zardinſka wóſchnoſcz chcze krucże pżi tém woſtacż zo bóchu zakoṅe, wot
miniſtra Sikardi wudate, kiż czéwo ṅemėr zbudżichu, wo Roṁe za dobre
zpóznate bówo. Wot Roma jo Franczowſka hako zjednawaczé ſudnik pożadana,
hatż zardinſka do toh zwoli, ṅejo hiżcżen znate.

Z Franczowſkej nam nėmſke nowiné jara ẇele piſaja, wot Louis Napoleonowo
pucżowaṅa. Każ jo ſwóſchecż, ṅejo ſo jomu wſchudżom jara deṙe ſchwo. Wo
mėſtatżku Montbard tżakaſche wón wozu ſedżo, dóż koṅe pżepżehṅene
ṅebėchu. Czéwa tżróda ludu twótżeſche ſo wokow woza ha wowaſche ſwoje
ſtraſchne: „ṅech żije republika!“ Louis Napoleon ſo poſmėchwaſche hale
ṅewotmowi nitżo. Zdobom ſkotżi prėdku nawóz jedén ſélnė towſté wóſchk
narodnej wobroṅe, wopżimné z mócznej ruku Napoleonowoj ruczé ha zawowa:
„ṅech żije demokratiſka republika,“ ha ṅepuſchcżi joho predé, dóż
Napoleon też zawowaw ṅebė: „haj mój pżecżelo ṅech żije demokratiſka
republika.“ Też wo mėſcże Beſan♣ç♠on ſo jomu zrudṅe dżėſche: jow bėſcho
ſo zdobom wokow joho woza 10 habo 12 tawſend ludżi zhromadžiwo,
zeſtorkachu wojakow nabok, ha twótżachu ſo k Napoleonej, ƀez pżeſtacża
wowajo: „ṅech żije republika,“ kóncz woƀleżenſkoh ſtawu,“ ha toho ruṅa.
Jenoż z wulkej próczu radżi ſo jomu ha joho ſcżėhuwaṙam z tejehlej
tżródé ſo wudobócż. Wo Straſſburku pak bó jara ſwawṅe ze zwoṅeṅom ha
tſéleṅom powitané — po pżiporutżeṅu wojerſkoh wóſchoho.

Belgiſka jo pżez wulke zliwki jara cżeżczé potṙechena. Po czéwóm kraju
bėchu rėki wuſtupiwo, ha bėſcho wſcho podmuṙene; tola jo nėtkoj wulka
woda ſkoro wſchudżom zaſé wotbėżawa: ſchkoda pak, pżez tajke ṅezbożo
naſtata jo jara wilka.

Z Petersburka ſo piſche, zo jo ruſke wójſko porutżnoſcż dóſtawo wo
ſchėrokoſcži 50 mili k pruſkim ṁezam cżahnécż. Pżitżina ha wotpohladaṅo
pżi tom jo ṅeznate. Wo Moskawe 15. awguſta nahle woheṅ wudérė ha potża
ſo bórzé, wot wulkej tżopwoté rozſuſchenéch twaṙeṅach na tſjoch haſach
palicż, tola hiżcżen bó woheṅ zwulkej próczu poduſchené, tak zo ſo pódla
nėkotréch ṁeṅſchich twaṙeni ṅeje ẇacz hatż woſom wulkich domow zpaliwo.

Z Jandżelſkej. Jandżelſke wodże ſu kupu Ṁalta wopuſchcżiwo, ha każ jo
ſwóſchecż pżiplahuja do pownocznoh (nėmſkoh) moṙa, ſo bóchu ſo jow ƀeż
franczowſkimi ha ruſkimi wodżemi poſtawiwo, zo bóchu tehlej bliże
hromadu pżincż ṅemóhwo. Potém zda ſo zo ſo Jandżeltżeṅo bliżſchoh
zjenocżeṅa Ruſow ha Franczowzow wo danſkich ha holſtejnſkich
należnoſcżach boja. —

Ze Serbow.

Z Khróſtżicż. Dokelż też Dreżdżanſczé ſebi na nas hubu drėja, dha chczu,
tak ẇele hatż wėm, wot Kralowo pucżuwaṅa pżez Króſcżiczé pójedacż. 15.
awg. pżipowdṅu bė ſo wulka hara pola nas zebrawa, dokelż rėkaſche, zo
budże kral pżez Khróſcżiczé pżijecż. To bėſche ẇeſowoſcż, ha kożdé bė
ſmóſlené, krala luƀe potżeſcżuwacż. Tohodla ſo też lud z tżaſom ſredż
wſé hromadu zkhadżuwaſche. Tżeſne wrota bóchu ſpėſchṅe ſtajene. Holcżki
kwėtki hromadu noſchachu ha wijachu wėnczé. Hórnichecz Michaw pak ſwoju
bandu[22]⁾ hromadu wójeſche, zo bó czéwo <pb n="252"/>pżihotuwaṅo zṅej
doſpownoſcżiw. Sama ſerbſka khoroj ṅebó zabóta hale dérbeſche won kralei
k tżeſcżi. Tak pżihotuwaṅi wottżakuwachu nėtko Khróſcżeṅo ſwojoho krala.
Tola hako tónſamé tu hiżcże dwėmai ṅebė, ha nėtk ſo k néſchporej
zwoṅeſche, dha bė nėkotréżkuliż zrudné, zo krala wohladacż ṅebudże. Kral
pak pżijedże, ruṅe hako ludżo wotnėſchpora dżėchu. Zewſchimi zwonami ſo
z dobom zwoṅeſche; duchomni, kiż joho pżede wſu wottżakuwachu,
poſtrowichu krala, ha hdéż tónſamó nėtko do wſé pżijedże, hdżeż bė ſo
lud zhromadżiw, daſche Kral czéle pomawu jėdż. Hnėdom bó kralei wot ludu
móczna ſwawa wuṅeſena; 6 herczow, wſchitczé na ſerbſke huſle, zapiſkachu
nėtko ẇeſowu ſerbſku żtutżku. Koklicz Hanna ſcżėleſche kwėtki pṙedé
woza, ha Liſakecz Marja poda kralej do woza wėncz, kiż bė wot
wſchelakeje treidé, ha ƀez ṅej nėkotre kwėtki nawité, ha na ṅón bė
papeṙka pżitékṅena, hdżeſch bė tehlej pismo: „Naſchom welje lubuwanomu
kralej tu wopokaz ſerbſkeje ſwėré,“ z témi ſwowami: zmicże je z luboſcżu
hoṙe. Kral ſo nadṅe dżakuwaſche ha jo luboſcż k ſebi wo wſchitkich
wutrobach zahoriw. Hornichecz Michaw ze ſwojej bandu dżėwaſche weſele
ſerbſki, dóż kral ze wſė ṅebė, potom pak ſo do korcżmu ha znim wſchiczé
druzé, nucz zcżeże, dżeſch bó hatż do ẇetżora ſerbſki piſkane ha
ſpėwane.

Swawa wſchitkim, kiż tu tajku

Horliwoſcż wopokazachu.

§. Z Rȯżanta. Na ſẇ. Mariju (15. awg.) bėſche pola nas czuza nėmſka
ſwójba, kotraż nam ẇetżor pola Schowcżicz wſchelaka wobrazé, woſobé
(parſchoné), podawizné ze ſtaroho zakoṅa, każ też nėkotre z nowoho hatż
do Kréſtuſoho hoṙeſtacża wopſchijo, za ṗeṅezé pokazowaſche. To bėſche
nėżto dobre ha wużitne, woſeƀe za dżėcżi. Ludżi bėſche ſo tu doſcż
nahnawo, tak zo ſu cži czuzi ludżo dobre žnė mėli. Mo pak ṅemóżemó
zaṁeltżecż, zo ſo ƀez témi mnohimi pżihladowaṙemi, kotſiż ſo pżi tém
pėkṅe ha pżiſtojṅe zadżerżachu, tola też nėkotſi namakachu, kotſiż
zaſwuża, ſwojoho ṅepżiſtojnoho zadżerżeṅa dla tudé zjawṅe khoſtani bócż.
K tém pżiſwuſcha woſobṅe jedén hólcz ze Serṅan, kotréż ẇaczé krótż
zaſobu z wótrém woſom wowaſche: „Wird’s denn ne bale ongihn?“ Wón téch
ludżi miżtérowacż ṅetṙebaſche, woni żno ſami ẇedża, żto maju tżinicż ha
hdé maju zapotżecż. Tajkomu bó k radżeṅu bȯwo, zo bó druhi krótż
radſchiſcho doma woſtaw, hatż zo tajkim towaṙſtẇe ludżom pohorſchk daẇe
ha Serbam haṅbu tżini! Dale bėſche tam wėſté muż wulkim kożuſche
pżiſchow; dokelż pak jomu potom khėtro horczo bȯcż potża, tak ſo jón
wuſletże, ha pójſné ſwój kożuch — pṙedé ſo ſejdżaczej mwodej kṅeżni
nimale na khriƀet! Tej potom wėſcżi zéma bowo ṅejo! Nó, to je też wėſtżi
ſtrowé wuj! — Napoſledku tu jedén hȯlcz z K. pżeczé z khanu palencza
wulczé tżiṅeſche ha jenom druhom picż dawaſche, kotréż potom za to kuſk
— ƀetżeſche! Pżi ſwojim wotſal woteṅdżeṅu cżi czuzi ludżo zawėſtżi na
poṁenuwanéch mudratżkow z khwalbu zpominali ṅejſu.

§. Z Kukowa. Pola nas bȯ ṅedawno nowé putżnik, różk Tżochecz zahrodé
ſtajané. Mó ſo nadżijemó, zo budża też ſerbſke ṁena ſo na ṅȯn wobſtaracż
dacż, każ ſo to nėtkoj wo wſchitkich za Serbſtwo zahoṙenéch wſach ſtaṅe!

§. Z Wojerecz. Żtwórtk, 22. awg., bėſche wo Wojereczach zkotu hladaṅo
(Thierſchau). Zkotu dṙe bėſche tam ẇele, tola pak bėchmó ſo hiżcże ẇaczé
nadżeli; też zṙanoſcżu tohoſamoho ſo zczéwa tżiṅeſche. Jenoż jedén kóṅ,
nėkotre zrėbczé ha nėżto cżelatow ſo nam woſobṅe zpodobachu. Też nėkotre
wuƀerṅe ṙane jawojtżki bėchu tam k widżeṅu, każ też jene żawoſṅe wulke
ſwińo ha jena pżez mėru mȯlitżka mwoda koza. Pſétżk z ṗetżimi nohami
bėſche też wohladaṅa hódné! <pb n="253"/>Zkót, na kotréż bėchu móta
(premije) poſtaẇene, pżiſwuſcheſche z ẇetſcha ſerbſkim buram wo
wokownoſcżi! — Naſchu kedżbliwoſcż cżehṅechu też woſeƀe na ſo zelezne
wėczé, każ khachle (jene wot nich za 19 tol. ſu Raketżeṅo dobóli!),
wſchelake maſchiné ha toho ruṅa, kotreż bėchu z ṅedżichowſkeje
zelezwo=lijarṅe tu wuſtaẇene. Jara woſobṅe ha krutże twaṙena ſékawa
(żprécza) bėſche tu też wuſtajena, każ hiżcże nėkotre druhe rataṙſke
wėczé. — Kak jo nazajtra koṅow=jėchaṅo wupanėwo, wot toho jo nam jenoż
tak ẇele znate, zo ſu ſo zczéwa jenoż tſjo na nim wobdżėlili, ṁenujczé
hoſcżenczar z delneje Stróże, pȯſtſki miżtér z Wojerecz ha jeden bur z
wokownoſcże. Tón pṙeni mȯto dȯſta! Czéwa ẇeſowoſcż nimale pow hodżiné
trajeſche. ═

§. Z Jitra. Wo poṁenuwanej wſé namaka ſo hiżcże jene kaṁeṅtne ſẇetżatko
ze ſtarodawnéch, podjanſkich tżaſow. Na jeném boku tohoſamoho namaka ſo
Kréſtus na kżiżu wiſajo, ha pod nim na jenej ſtroṅe ſẇ. Marija ha na
druhej ſẇ. Jan ſteji; na druhej ſtroṅe kżiża namaka ſo pak ſẇ Marija
hako boloſcżiwa macżeṙ, dżeż ma Jėzuſa na kliṅe lejżo (wſchitko tolej jo
do kaṁeṅa wurubane). To jo khwalbé ha tżeſcże hódne, zo ſo tam tajke
ſtare ſẇetżatko wo mėṙe ha pokoju k wopomṅecżu woſtaji! Też khwalobne jo
za Jėtrowtżanow, zo ṅejfu ſebi jenoż ṙanu nowu ſchulu natwarili, hale zo
ſu też ſwojomu wutżeṙej ṙanu, khėtro wulku zahrodu pżipokazali, ha nicz
tajki na zahrodu zpodomné nopażk, kajkiż jȯn tu ha tam pżi wutżerṅach
bohużel namaka mó! Lėṗe pak bó hiżcże ſo nam w Jitru lubiwo, hdé bóchu
tam zkoro wſchiczé czuzomnika, ha bȯrṅe wȯn też Serb bów, w nėmſkej
rétżi ṅepoſtrowili, hale pėkṅe po ſtarém ſerbſkim waſchṅu; ha tżoż nas
najbóle boli, zo też ſamo ſchulſke dżėcżi kóżdoho pżiſtojniſcho
zhotwanoho Serba z „gun mórgn,“ z „gun dag“ habo z „gun obend“ poſtroẇa!
Tajke poſtroẇeńo tola woprawdże Serbȧm ṅepżiſtoji, ha zrudżi pódla
wutrobu horliwoho Serba. Cżipni ſmó też, hdé budże ſo napiſmo
„Willkommen“, kotreż ſo na ſchuli wóſche duri namaka, do „Bódżcże tu
powitani“ pżewobrotżicż! Na putżnikowo napiſma ha domſke tżiſwa haklej
dale zpominacż ṅechamó, to bó tola „ſwómu mwócżicż“ rėkawo!

Z liſta kṅeſa duchomnoho Jakuba Bréla.

Kṅez duchowné Jakub Brél, pṙedawſchi khapwan w Radwoṙu, dżėſche, każ jo
deṙe znate, pżed nėżto lėtami do miſéjonaṙow (to ſu duchowni, kiż
kżeſcżanſku wutżbu w czuzéch krajach ƀez pohanami prėduja, habó też téch
kżeſcżanow wopȯtuja, kotſiż ſu tam ƀe wſchitkich czérkẇow ha duchownéch
rozṗerſcheni). Tutón tżeſcżené ſerbſki pżecżel jo nėtkoj w Africzé,
kotraż zeṁa wot naſcheje k powṅu z tamoh boka ſṙedżanſkoh moṙa
(Mittelländiſches Meer) leżi; ſwoje bȯdwo ma wo Orańe, kotreż mėſto
tżiſcže pżi moṙu leżi z wulkim mórſkim pżiſtawom (Seebafen). Z tutoho
blaka jo wȯn nėtk hiżon druhi liſt do mėſta piſaw, z kotrohoż chczemȯ
nėkotre kruchi wozjeẇicż.

Joli tżaſopis „Jutnitżka“ hiżcże pżi żiẇeṅu, dha ju wutrobṅe dam
poſtrowicż, ha nadżiju ſo, zo budu wo tutém liſcże też nėżtożkuliż
piſacż, żtoż budże ſo za ṅu hodżecż ha ſo mojim ẇelelubowaném Serbam
wėſcżi ſpodobacż. Ja ſo też nėklej hiżcże ſtajṅe k nim znaju, ha dżeržu
to za woſobnu tżeſcż, zo mam wot nich ſwoje jowpżindżeṅo. Pżedewſchim
chczu dżens na dwoju wėcz ſpomnicż, na ſwoje miſéjonſke pucżowańa hatż
tu biſkop Pavy (wo naſchich woſadach) viſitaczėju dżerżeſche ha ſẇ.
fėrmowaṅo wudżėleſche, ha po<pb n="254"/>tom na nėkotre waſchṅa Kabilow,
kotſiż ṅedaloko wot nas bódla. Pżichȯdṅe chczu ſo ſtaracż, zo bóch wam
tak ẇele hatż móżno wot téch ludow póẇedaw, katreż nas wo wulkej
mnohoſcżi wobdawaja.

Moja ſtrowoſcż ṅejo jara kruta ha wobſtajna; ja ſém też hiżon tżiſcże
zwutżené khorojté bócż, ha cżerṗu nėtkoj hiżon pżez lėto zaſobu nicz
jenoj na nohomaj, kotrejż ſtej wot kolen dele najbóle z ẇele jėtſeżkami
wobṁetanej ha druhdé też tak bolaczej, zo móżu lėdom khodżicż, hale ja
cżerṗu też na czéwóm cżėle. Na tem jo też wulka ſuchota tutoho lėta jara
ẇele wina, każ też ṅeſmėrna horczota, kotraż jo tu wo ſwónczu pżez mėru
wulka, woſeƀe déż ſiroko duje. To jo jara cżopwó wėtr wot powṅa, ruṅa
tajkej ſrėṅej horczocże, każ nėdżen ze póṙenej ṗeczé cżehṅe; tutón wėtr
też lochczé mori, déż ſwabſchich ludżi na haſé tṙechi. Tu ſu ſo żnė zaſé
czéle huƀeṅe radżili; lėdom nėkotſi ſu ſéṁo zaſé dóſtali, kotreż pak ſo
k nowomu ſécżu ẇaczé ṅehodżi, dokelż zorna ſkoro żanu muku (żane ṁaſo)
wo ſebi nimaja, ha ſu jenoż za ſkót dobre. Nuza jo nėtkoj zaſé żawoſṅe
wulka, najbóle ƀez Nėmczami. Każ jo ſwóſchecż, budża Nėmczė zaſé dwė
nowej wſé zawożicż wo krajiṅe, Konſtantine; taſama jo jara pwódna, dżeż
jara deṙe roſcże, déż jenoż deżcżik pżindże. Koloniſtojo (to ſu tajczé
ludżo, kotſiż tu pżicżahnu, zo bóchu pola dżėwali ha hoſpodarſtwo
zawożili) dóſtawaja tſi lėta dowho kȯżdé dżeṅ jėſcż ha picż, ṁaſo, khlėb
ha wino, ha druhdé też druhe waṙeṅo; kȯżda ſwȯjba dȯſtaṅe doſcż kraja
darmo, khėżu z dwėmaj ſtwomaj, potom ſkót ha trėbné grat k dżėwu, ha pżi
tém ṅejo ſkoro nichtȯn k ſtajnomu dżėwu tute tſi lėta nuzwané; też
wojaczé, kotſiż tam ſteja, pomhaja druhdé tém ludżom żtomȯwukoṙeṅecż ha
woracż; ruṅeż tak dȯſtanu koloniſtojo też draſtu ha te tṙebne ſéṁo, żtoż
pak dom ƀeru, jo jim, też ṅetrebaja wojaczé bȯcż ha prėṅe ṗecż lėt ſu
ƀewſchėch dawkow. To ſu wėſcżi dobre pomocze, zo mȯże tżwojek żiwó bócż
ha ſebi burſke kubwo naréchtwacż; tola déż deżcżik ṅepżindże, dha cżi
ludżo tola po tſjoch lėtach hiżcże wobſtacż ṅemóża, dokelż tu hewak
żadén druhi ſrédk ṅejo ſo żiwicż, hatż ſamo polo.

To, żtoż ſcże mi wo naſtupaṅu czérkẇe ha ſchule wo Sachſénſkej piſali,
jo ṁe jara zweſeliwo, ha ja dérbu pżecz bóle ha bȯle naſchoho kṅ.
biſkopa J. Dittricha zaṅcżmécż ha tżeſcżowacż, dokelż jo tak wuƀerné
muż. Bȯh żohnuj joho prȯczwaṅo, ha bódż jomu k pomoczé, każ też wſchém
druhim czérkwinſkim ẇercham, woſobṅe wo tutém tżaſu, dżeż ſo wo Euroṗe
tak móczṅe wo ſwobodnoſcż czérkẇe wojuje.

Nėtkoj chczu ſwój pucż wopiſacż, kotréž pżi viſitaczéji kṅ. biſkopa Pavy
tżiṅach. 18. mėrcza bóch do Miſeryhima żadané, zo bóch tam ƀez Nėmczami
jutrownu ſpoẇedż ſwȯſchaw, żtoż pżez tédżeṅ dowho trajeſche, dżeż dżeṅ
wote dṅa prėdowach ha ſpóẇedach. 3. haperleje wrócżich ſo na ſwoju faru
(tutón blak ṁenuje ſo Stidija), dżėch pak jara ẇele wokow na mėſto Sig,
zo bóch tamnéch Nėmczow wopótaw. Wo tutem blaku jo komuniſtiſka
kolonija, t. j. wſchitczé bódla ƀez ſobu pżezjene ha maja też wſcho
pżezjene jedén zdruhim; kȯżdė dżėwa na polu, pak ma ſwoje ṙeṁeſkwo
(Handwerk) joli żane móże ha rozemi. Na wėru tu ṅehladaja, kóżdé ma wo
tém dozpownu ſwobodu; hatż jo żtó teje habó tameje habȯ tżiſcże żaneje
wėrė habó nicz, to jo ſkoro wſcho jene. Kóżdé, kiż chcze pżiſtupicż,
dȯſtaṅe ſwoje zeżiẇeṅo, ha za nėkotre lėta jo ſobuſtaw tuteje kolonije.
Hatž bėch tu miſėjón (t. j. prėdwaṅo, boże ſwużbó h. t. d.) wotdżerżaw,
méjach khėtré pucż hatż do Stidije pżed ſobu. Ja ſo z <pb n="255"/>jeném
mużom ze Stidije tṙechich, ztém dżėchmoj romadże. Rano zahe bėchmoj
hiżon wotejſchwoj, tola na pucżu ṅebė nidże żana kortżma, żtoż jenoh tu
wo Africzé jara huſto podeṅdże. Tohodla dérbi ſebi kóżdé to, żtoż nuzṅe
tṙeba, ſam ſobubracż. Też ja bėch ſebi bleſchu wina ha khlėb ſobu wzaw.
Hatż bėchmoj żtéri dobre hodżiné ẇeſeleje mȯſle ſchwoj, ha żawoſnu
horczotu, kotraż wo tutėm tżaſu naſtawa ha wo tamnéch dalokich niwkich
runinach khėtro pali, hiżon kus wutrawoj: ſėnéchmoj ſo pżi jenej ſtudni,
zo bóchmoj ſnėdawoj. Kraj jo tudé khėtro horojté, ha wo dowhach leża
Arabſczé. To jo nomadſki (t. r. paſtérſki) lud, cżaha ſtajṅe wokow, ma
ſtané (Zelte) ze khaṁelſkich koſmow, ha jo do ẇaczé tżródow (tribus)
rozdżėlené. Skoro wſchitczé bȯdla romadże, jara zrėdka tſi habó żtéri
ſwójbó ſamo za ſo. Woni maja najbȯle wulke ſtadwa, hale żane wſé, żane
krute, wobſtajne wobȯdleṅa. Swoje ſtané zeſtajeja woni w kole wokow, tak
zo ſṙedża prȯzné blak woſtaṅe. Bohatſtwo ha hordoſcż Arabow ſu ṙane koṅe
ha ze zwotém wuſchiwane ſedwa, buſchka (flinta), ṁecż ha ẇele żonow; ma
żtó jenoż jenu, tȯn jo khudé. Jich ſtrȯżniczé (wajchtaṙo) ſu mnohe ha
wulke pſé, kotreż ſo na kóżdoh wuwala, kiż ſo k jich tżródże pżibliżuje.
Arabojo ſu tu z wulkimi dawkami wobcżeżeni, ha jich ſchajkojo (t. j.
kṅeża ha niżſchi prėdkſtojeṙo) twótża jich hiżcże bóle, hatż najwóſche
kṅejſtwo. Woni maja mahomedanſku wėru, modla ſo tſikrȯcż za dżeṅ, rano
pżi ſwónczuzkhadżenu, pżipowṅu ha ẇetżor pżi ſwónczukhowanu. W
mėſtatżkach maja pżi ſwojich moſchejach (moſcheje rékaja jich czėrkẇe)
wóſoke ẇeże (tórmó); na nich ſteji jich marhabuh (t. j. duchomné habȯ
zwóṅk), ha napomina pżipowṅu ze ſélném woſom wſchėch k pacżeṙam (każ ſo
pola nas nėdżen powṅo zwoni ha klakaṅo cżeṗe). Jich pacżeṙe ſtanu ſo
nėdżen na ſcżėhowacze waſchṅo: Woni wobrocża ſo k zkhadžeṅu ſwȯncza,
powoża ſwoju zẇerſchnu draſtu na zeṁu, ſteja ruṅehoṙe, poſbėhnu pomawku
wotżi ha wupżeſtṙenej ruczé k ṅebju, poklaknu potom, pokwoṅeja ſo
tſikrócż, ſtanu zaſé, poklaknu ha tżina toſamo tſikrócż za ſobu. Potom
kletża ha wokoſcheja tſikrócż zeṁu, dótknu ſo z wotżiṅenej ruku (z
dwóṅu) zeṁe ha poſépaja ſwoje wobletżo z próchom habȯ ſchudéruja ſo
zkaṁeṅom, ha też to woſpėtuja tſikrócż za ſobu; potom ſo modla, dowho na
kolenach ſedżo, ſtanu ha modla ſo zaſé dójdė, ha ztém jo kóncz. —
Wſchudżom wo dowhach ha na horach ſu pohṙebniżcża jich duchownéch (téch
marhabuhow); teſamo ſu żtériróżkate twaṙeṅa, każ mam za to, ſcheſcż
wochcżow do dowhoſcże ha ſchėrokoſcże, hoṙeka kulwate; nutskhód ſu nizke
duṙe. K tutém pohṙebniżcžam pżikhadżeja Arabojo huſto, ha modla ſo tu;
woſeƀe, déż jo ſo nichtón wożeniw, wopȯtuje wón ze ſwojej mwodej żonu
wſchė blizkoleżacze pohṙebne mėſta. Pucże tżiṅa ſo tudė na koṅu, khamelu
ha woſole; wozow Arabſczé żane nimaja. Woni maja też żtérczecżi dṅow
poſta, dżeż wot ſwónczazkhadżeṅa hatż do khowaṅa tżiſcże nitżo k ſebi
neƀeru, anicz też ṅekuṙa. To ſo ſamo wė, zo jo jich najbóle w mėſtach
ẇele, kiż do toho czéle nitżo ṅedżerża.

Arabſczé nas podjanſkich duchownéch jara tżeſcża, ha netżiṅa nam nitżo,
bórṅe też hakoż ṅepżecżeljo pżiſchli. Woni tżeſcża naſchu bożu matru, ha
déż chczeſch praẇe móczṅe na jich wutrobu ſkutkowacż, tṙebaſch jim jenoż
tute znaṁo pokazacż; woni je wobjimawſchi hubitżkuja, ha pokazwajo k
ṅebju praja: „Ali bono“ t. j. Bóh jo dobré. Woni maja też tomu ṙecz
wėſte rózaṙe, dżėwane pacżerki, pżi jich pżeſuwaṅu ṁenuja woni wėſte jim
znate ſamotnoſcże Boże, ha ẇeſela ſo, déż nas rózaṙe ſpėwacż widża. Woni
maja też ſchule, dżeż dżėcżi, joli zo chczedża, romadu pżindu <pb
n="256"/>ha piſmiki znacż wuknu; pozdżiſcho też z dowhich dṙeẇanéch
taflow wſchelake róntżka ze korana (Koran jo tomuṙecz jich ſẇ. piſmo) z
wowó wuknu. Wo jich moſchejach tżiſcże nitżo ṅejo, teſamo ſu
żtériróżkate twaṙeṅa, hoṙeka kulwate, maja żtéri mawo wokṅeżka, kotreż
ſwėtwo nutspużcżeja. Jich duchowni ha zwóṅczé (Marhabuhi) ſu hordżi na
to, zo ſu tak wutżeni ludżo, ṁenujczé woni móża nėżto ẇaczé z korana z
wowo ha też trochu piſacż, wóſche toho cżėṙa, każ kóżdé druhi,
pżekupſtwo, pżedawaja jeja, kuré h. t. d. Woni nam duchowném też
marhabuh rėkaja. Jich poſtroẇeṅo wobſteji wo tém, zo ſebi ruczé
wokoſcheja ha potom tżowo. Jich draſta jo dowha, ſchėroka koſchla hatż
na briſtwa; potom wozmu dowhi kruch pwatu habó wowmé, wija jón dwójczé
wokow wowó (woſé ſu jara krótke, tżiſcże wotczihane) ha wokow żiwota;
dale maja pas ha dowhi hatż k zemi doſahaczė towſté wowṁané pwachcż
(mantel). Jich czéroba jo muka ha woda, żtoż romadu mėſcheja (wuſmuż);
młóko ha ſkoṗacze ṁaſo ha nėkotre druhe wėczé też jėdża, wino pak żane
picż ṅeſṁedża. Hejzo nuzu nimaja, leża czéwó dżeṅ pod ſwojimi ſtanami ha
kuṙa tobak. Jich żoné ſu najbóle mawo ha rozne ha żawoſṅe mazane, maja
ſwoje ƀezwotżi molwane, ha na tżole ha na ſpaṅach ſu kżiże módreje
barbó. Swoje dowotżow pżikréja tak jara, zo jenoż z jeném wótżkom z
mawoj dżėrku kus won kukaja. Woni z rukomaj ṅephokaja, hale teptaja z
nohomaj na ſchatach tak dowho, dójż bėwo ṅejſu. Jich doṁacza nadoba ṅejo
wulka, dṙeẇana żkla ha jenoż jena dṙeẇana żicza k jėdżi; jo jich ẇaczé k
jėdżi, dha krédṅe jedén po druhim tutu żiczu ha da ju zaſé dale. Wſcho,
muku ha wodu maja w kożanéch mėżkach. Woni ſu jara pżecżelni pżecżiwo
czuzém, ha ṅetżiṅa ſwojomu hoſcżej żeni żanu kżiwdu, tak dowho hatż wón
pżi jich tżródże woſtaṅe; jo pak jich wón wopużcżiw, dha ṅejo ṅemóżne,
zo joho wo żiẇeṅo ṅepżiṅeſu.

(Pżichodṅe dale)

Nawėżki.

Ṅedżelu 8. ſeptembra budże w herbſkej gréchcżi w Bóſchiczach pola
podpiſanoho tſéleṅo ze cżehṅenéch tſélbow wotdżerżane, pżi kotrémż
najlėpſehej dwaj tſéleṙej kóżdé hódnu premiju doſtaṅetaj. Dale zmėje ſo
w tém tżaſu kehelekuleṅo wo duſchnu premiju ha ẇetżor budże bal.
Lubowaṙo tſéleṅa ha kehelekuleṅa ha pżihladowaṙo pżi tém ſu z tutém
najlubozniſcho pżeproſcheni, każ też tajczé, kiż chczedża na balu dżėl
bracż. — Podpiſané hoſczeṅczaṙ ſlubi, zo budże kóżdomu z dobrej jėdżu ha
z dobrém picżom na najtuṅſcho poſwużecż ha heẇak z czéwa wſchitko tak
pżihotowacż ha wobſtaracż, zo budże wėſcże kóżdé hóſcż zpokojné. Pėtr
Brėzan.

Pżichodnu ṅedżelu, 1. ſeptb. jo wo kuṗeli konczert ha budże ſo tam
zkóntżṅe też kuſk pozkakuwacż.

Jurij Benſch.

Pżichodnu ṅedżelu, 1. ſeptb. popowdṅu żtéṙoch budże hoṅtwa na
Ralbitżanſkich honach na pżeſadżuwaṅo pola Schowcżicz pżenajimana.
Wubraṅo ƀez liczitantami ſebi wobkhowamó.

Michaw Lebza, g. p.

♣Wutrobne zbožo kn. wučerej Cybli w Budestecach přeje Jan Kochta.♠

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcz Wȯſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Woſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżizna. Pwacżizna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl

Rȯżka 3 5 2 25 3 — Woka 3 — 2 22 1/2 2 25

Pżeṅcza 4 15 4 — 4 7 1/2 Jahwé 6 — 5 20 5 25

Jecżmeṅ 2 2 1/2 1 25 2 — Heduſchka 3 10 3 — 3 5

Wȯws 1 12 1/2 1 7 1/2 1 10 Bėrné 1 2 — 25 1 —

Róch 3 12 1/2 3 5 3 7 1/2 K. butré — 10 1/2 — 8 1/2 — 10

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 36. 7. dżeṅ ſeptembra. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Z Budéſchina. Zaṅdżenu ṅedżelu 1. ſeptembra, wotjedże tżeſcżené hóſcz
naſchoho mėſta, préncz Albert. Wo poſlednich dṅach, kiż wón tudé
pſchebówaſche, wozjewi jomu wobódlerſtwo na wſchelake waſchṅo ſwoju
luboſcż. Tak bėchu ſo ſobotu ẇetżor wokow dżeſacżich nėkotſt ſpėwaṙo, ze
ſpėwarſkoho towarſtwa, na horntżeṙſkej haſé zhromadżili, pžed domom
krajſkoh direktora, hdżeż préncz ruṅe k hoſcżiṅe pżeproſchené bė, zo
bochu wóſokomu hoſcżej zaſtaẇentżko (Ständchen) wuſpėwali. Najpṙedé tu
wojerſka hudżba tſi ſchtutżki hrajeſche, ha na to piſkajo woteṅdże.
Pokhwilczé ſpėwaṙo ṙeṅe zaṅeſechu ha wuſpėwachu też tſi pėſṅe, wot
kotréchż woſebṅe poſledṅa ſo nam jara lubeſche. Zkóntżṅe bó prénczej
tſikrótż „vivat“ wuṅeſene, na tżoż wón k woknej ſtupiwſchi z krótkimi
ſwowami ſo podżakwa za tehlej wopokaſtwo luboſcże, ha pżiſtaji, zo
ſtajṅe Budéſchin wo ẇeſowóm ha dżakowném wopomṅecżu zakhowacż budże.
Tſikrótżne móczne: „vivat“ joho ſwowam wotmolwi, ha czéwu ſwawnoſcż
zkóntżi. — Ṅedżelu rano wokow ſedmich ſo huſte tżródé mėſchcżanow, ha
też ẇeſnéch ludżi, zlawſkimi wrotami k dwórniſchcżu cżėṙachu, zo bóchu
tu tżeſcżenoho hoſcża, kiż k napow woſmich wotjedż chczéſche, hiżcżen
junkrótż wohladali. Zawoſna mnohoſcż ludu bėſche tudé zhromadżena. Wóz,
wo kotrémż préncz ſedżecż dérƀeſche, bė z wėnczami wudeƀené; pódla
ſteẇachu wſchitczé wóſchi kralowſczé ha mėſchcżanſczé zaſtojṅczé, każ
też wóſchczé narodnej wobroné ha wulka mnohoſcz wojakow ſchtwórtoho
batalliona. Wokow knapow woſmich pżijedże préncz Albert na dwórniſchcżo.
Wulka cżichota kṅeżeſche ƀez wulkimi tżródami pżihladowaṙow; to bėſche
najzjawniſche wopokaſtwo zrudobo, kotruż tu kóżda wutroba zatżu. Ḃez tém
zo préncz wokowſtejaczém zaſtojnikam ruku k rozdżeleṅu dawaſche, ſépachu
ſo róże z pawlana naſchoho dwórniſchcża k joho nohomaj. Hatż ſo wóſoki
hoſcż do woza ſédnéw bė, prawi jomu kṅez ♣Dr.♠ Klien, wo ṁeṅe czéwoho
mėſta, poſleṅe „Bożeṁe,“ ha zkóntżi ſwoju rétż z tſi krótżnėm „vivat“
kiż ſo, wot ẇele téſacz ſchijow wowane, móczṅe po czéwóm dwórniſchcżu
rozlėhaſche. Na to préncz za tehlej nowo wopokaſtwo luboſcże hnutṅe ſo
podżakwa. Hnėdom też wojaczé prénczej tſikrótż „hurrah“ wuṅeſechu. Bórzé
na to cżah wotjedże. Móczne „vivat“, z kwobukami kiwaṅo, ha z
rubiſchkami zmahowaṅo z cżėhuwaſche jomu. Tżróda ſwėrnéch Serbow bė ſo
hromadu zeſtupiwa ha wowaſche prénczej, kiż naſchu rétż nėtk rozemi ha
poẇeda, wutrobne; „Bożeṁe.“ —

Z Budéſchina, 3. ſeptembra. To bėſche kraſné dżeṅ za naſchu ſchulſku
mwodoſcż. Ṅeƀjo pomrótżene, kuſk wėtſika, ha też kuſk deſchcżika, ha
tola: jara kraſné dżeṅ! To ſo wė: <pb n="258"/>kraſné jenoż za téch, kiż
ſobu bėchu. Dżėcżi tachanſkeje ſchule mėjachu ṁenujczé ſchulſki ſẇedżeṅ
wo Ruƀeltżiczach wonkach. Zo bóchu też cżi, kiż ſu tam ṅebóli, nėżto wot
tajkoh ẇeſela wużili, knajṁeṅſchom wo móſlach, dha ſém ja, jedén z
ẇeſowóch pżihladwari, tu wėcz tak nėkak wopiſaw ha ju wam nėtkoj tudé
poſkicżu, komuż k luboſcżi jo.

Na horka poṁenwaném dṅu, to jo: wutoru, tſecżoho ſeptembra, pżipowdwu
wokow dwanacżich, bėchu ſo wſchitke dżėcżi zhromadżili; pow hodżiné
pozdżiſcho podachu ſo wo dobrém ṙedże; z ẇele herczami pžewodżene na
pucż. Najpṙedé po tachanſkim dwoṙe ṙeṅe piſkajo wokowcżehṅechu ha potom
nimo wulkej czérkẇe, po ṁaſném torhoſchcżu, nimo radniczé ha po lawſkej
haſé won. Doprėdka herczé, potom dżėſche hóltżecz, zelenu kronu, z
woṗenow ṙeṅe wuwitu, w rukomaj ṅeſo, (móto za najlėpſchoho tſelcza) ha
jomu z kóżdej ſtroné mawó hóltżk zkhoroẇtżku po boku ſtupaſche; pṙedé
téchlej tſjoch pak wuſtupwaſche druhi hóltżecz z wulkej trompetu. Na to
zcżėhuwaſche wulki korb, wot dwej hólczow ṅeſené, potom holczé ha za
nimi hólczé, (wot hólczow mėjeſche kóżdé dujawku, ha na nej khoroẇtżku;
holczé wobrutżki ha wėnczé); czéwó cżah wobzankné ṙana wot dwej hólczow
ṅeſena kſchinka, wo korƀe każ wo kſchinczé bėchu móta zkhowane, kiż
mėjachu ſo wonka pżi hracżu rozdżelecż. Pżed wonkownémi lawſkimi wrotami
poſtawichu ſo herczé z boka drohi, ha piſkachu ẇeſele, ƀez tém hatż
dżėcżi nimo cżehṅechu, natżoż ſo herczé domoj wrócżichu.

Wonkach w Ruƀeltżiczach, hdżeż czéwo mwode towarſtwo ƀez wſchoho ṅezboża
tżiwo ha ſtrowo dojſchwo bė, rozdżėlichu ſo dżėcżi na tachanſkim kuble,
po zahrodże ha po wukach, ha zẇeſelachu ſo nėtkoj kóżda klaſa hólczé ha
holczé woſebe pod nawodżwaṅom jednoho wutżeṙa habó duchomnoh, ze
wſchelakimi hrami. Wokow k napow tſjoch pżindże też wóſokodoſtojné kṅez
Senior Smowa, ẇeſele zhromadżenu mwodoſcż wopótacż. Hako k ſerbſkim
hólczam pżindże, bó wot nich z tſi krótżném: „Swawa“ powitané. Tſjoch bė
kofej nawaṙené, czawté pżihotwane, ha piwo natotżene, zo bó ſo mwodé lud
po ſwojej dotalnej próczé wokſchewiw, ha k dalſchom dżėwu poſélniw. Z
dobom pżidobóchu ſo tu z mėſta tſjo heṙczé, poſtupichu na zahrodże
dohromadé, ha potżachu ẇeſele piſkacż. Tu ſo z jeném dobom wſchitko
potża w koẇe ẇercżecż, ha ſtari ha mwodżi, wſcho hromadże rejwaſche. Też
wulku polonezu tam wuẇedżechu! Cżihlej kṅeża heṙczé wſchitkim wulke
ẇeſelo ztżinichu, woni ſu jara ẇele k tomu dopomali zo ſo ſwawné dżeṅ
tak deṙe radżiw jo; — za tžoż jim ja, hatż runiż ſobu rejwaw ṅejſém,
wutrobné dżak praju, dokelż deṙe wėm, zo ẇetſchi dżėl pżihladowari zomnu
tejſamoje móſli jo. — Na to ſo wſchelake móta rozdżelachu, kiż jara
bohacże ſo nahromadżiwo bėchu, tak zo kóżde dżėcżo ẇetſchi habó ṁeṅſchi
dar dóſta. Ḃeztém bė ſo pomawu ẇetżor pżibliżiw, ha wokow ſcheſcżich
rėkaſche: „wone jo tżas dom“, żtoż ſo wſchėm rozẇeſeleném hóltżatam ha
holtżatkam jara ṅezpodobaſche. Tola, tón mawó trompetar k domhicżu
piſkajo wowaſche ſwojich towarſchow ha towarſchkow do hromadé ha tak ſo
pomawu czéwa tżródżitżka do ṙadu zeſtupa, ha cżehṅeſche ſpėwajo ha
„Swawa“ wowajo zaſé k mėſtu. Wulka mnohoſcż ſtarſchich, kiż bėchu ſwoje
dżėcżi widżecż chczéli, każ też ẇele druhich pżihladwari, dżėſche za
nimi. Zbożomṅe zaſé do mėſta dóṅdżechu, cżehnechu zaſé do tachanſkoh
dwora, zeſtupachu ſo ṙeṅe do ṙadu, ha ſpėwachu ṙané ſpėw. Hatż ƀėſche
tón zkóntżené, wuſtupi tamnė mawo trompetaṙ, ha wuṅeſe czéwomu
tachanſtwej „vivat“, żtoż czéwa ẇeſowa mwodoſcż tſikrótż woſpėtwa. Na to
ſtupi wóſokodoſtojné kṅ. Senior Smowa k woknu ha napominaſche wo krótkej
rétżi dżėcżi, zo bóchu pżez wużiwaṅo ẇeſela k pilnomu wukṅeṅu, ha k
dobrom zadżerżenu poſélṅeṅi dale ſwojim wutżeṙam ha ſtarſchim ẇeſowoſcż
tżinili. Na to wrócżichu ſo wſchitczé z dwora ha rozeṅdżechu ſo mėrṅe
dom, kóżdé ſebi pżejo, zo bó tola k lėtu zaſé tak ṙané ſẇedżeṅ ſo
pżihotowacż hodżaw!

Jedén zẇeſowóch pżihladwari.

<pb n="259"/>

Z Budéſchina. Zandżené tédżen jo wo naſchim mėſcże zawoſṅe ẇele ludżi
zkhoṙewo. Wone rėka, zo jich telej dné pżez dżeẇecż ſtow lejżi.

Rakuſka. Wo Iſchel, wo Sólnohródſkej krajiṅe, ſu wȯndaṅo ruſénſki
miniſter Neſelrode ha rakuſki Schwarczenberg wo pżitomnoſcżi rak.
khejżora wulke wuradżeṅa mėli. Dwoje pżi tém wutżiṅene jo znate: 1) zo
budże ſo Ruſénſka zjawṅe pżecżiwo politiki wuprajicż, kotruż jo hatż
dotal Bramborſka wo nėmſkich należnoſcżach ſpėchwawa; 2) zo budże
oldenburgſki préncz Pėter dansſki thrón dóſtacż. Schleſwig ha Holſtein
woſtaṅetaj żtoż ſtaj bowoj, ṁenujczé: nėmſkej krajiṅe pod danskej kroṅe.

Z Prahi. Naſch nowé arczebiſkop jo 100,000 ſchėſnakow mėſtżanſkim khudém
ha potṙebnėm dariw.

— Dokelż ſu rakuſczé do wukraja cżekṅeni ṅemėrniczé jara wohidne ha
ṅeprawo póẇeſcże rozſchėréli, hako bó rak. kṅeżerſtwo z ṅeſchwóſchanej
ſurowoſcżu pżecżiwo wſchitkim jim napżecża ſwóſleném zakhadżawo, dha ſo
rak. kṅeżerſtwo nėtk wo tutėm naſtupaṅu zamoja ha wuzprawni, woſobṅe
pżez to, zo wone wſchėch poſlenej wuherſkej wójṅe wot wuherſkich
ſudnikow ſṁercżi wotſudżenéch z ṁenom wozjeẇa, kotſiż nitżo druhe
zawinéli ṅebechu, hatż zo bėchu khejżorej ſwėrni. Hatż dotal wunamkanech
jo ta ṅewuſwóſchana mnohoſcż 467; ha Bóh wė kak ẇele jich hiżcżen budże.
Dėż tajczélej ṅeduſchniczé druhim nėżto podtékwedża, dha dṙe móżemó ſebi
mȯſlicż, żto na tém budże. —

Kaſſelski krajné wėrch bė pżed tėdżeṅom ſwój z nowa wuzwolenė ſejm zaſé
powowaw. Cżi wuzwoleni pak bėchu hiżcżen ẇele hórſchi hatż cżi
pṙedawſchi, z kotrémiż ſo też nitżo zapotżecż ṅehodżeſche. Kurfürſta ſo
tohodla dowho ṅekomdżeſche, hale póſwa też téch zaſé preicż; woni bėchu
lėdém nėkotre poſejdżeṅa pomėli. —

Z Barlina piſaja: Bramborſka nidé zwolicż ṅebudże, zo bóchu ſo nėmske
należnoſcże po tém wot Rakuſkeje ſtajeném naṁecże zṙaduwali, ṁenujczé po
ſtarej nėmſkej wuſtaẇe pżez tak ṁenuwanu huſchu radu (engerer Rath).
Bramborſka chcze, zo bochu ſo pżezczéwne nėmſke należnoſcże pżez
ſwobodne jednaṅo nėmſkich wėrchow ſtawo, ha zo bóchu pódla ṁenſche
pobótżne z jenoſcżeṅa ƀez wėrchami dowolene bowo. — Bramborſka dṙe ſwoje
dotalne dobȯcża radé zpuſchcżicż ṅecha; déż pak budże wuj Mikwawſch
ṙecz: „té dérbiſch!“ potém dṙe budże prajicż: haj! haj!

Franczowſka. Pžedſéda Napoleon jo ſo ṅenadżiczé zaſé do Pariza wrȯcżiw.
Te powitaṅa zpotżinachu jomu ṅezpodobne bȯcż. Wón jo pżez 400,000
frankow na ſwojim pucżwaṅu wudawaw. Miniſteṙo ha general Schangarnije
joho na dwórniſchcżu wutrobṅe powitachu. Wójſko béſche mnohe wuſtajene
ha pżewodżeſche Napoleona hatż do domu.

Pṙedawſchi franczowſki kral, Louis Philipp jo wumṙew. Wón pżebówaſche po
ſwojim wuhnacżu w Jandżelſkej na kuble belgiſkoho krala ṅedaloko
Londona; wȯn bė 77 lėt ſtaré. Wȯn wumre, wobdatė wot wſchėch ſtawow
ſwojej ſwójbé, mėrṅe ha zpokojṅe ze ſẇatémi ſakramentami wobſtarané.

Z Italſkeje. Zardinſki kral, wot cżeżkeje khoroſcże wuſtroẇené, jo
wėſtoho Pinellja do Roma pȯſwaw, ha póẇeda ſo, zo chcze ſo kral ze
ſẇatém wótczom zjednacż. Miniſter Sikardi jo jara zwó na to, ha chcze
wotſtupicż, dokelż traż bundże joho wotpoladaṅo, pżekoru z bamużom dale
ẇeſcż, Bóh daw zkażene.

<pb n="260"/>

Sejmſke poẇeſcże.

Z wulkim zpodżiwaṅom ſu zapóſwanczé tute dnė kaṁentżanſkoho
mėſchcżanoſtu Haberkorna wo komoṙe powitali, kotréż bė ſo hatż dotal
wobaraw, na ſejm hicż, dokelż ſo jomu zakonſki bócż ṅezdaſche. Potém
wuſtupi miniſter Behr ha wotmoji na wſchelake póẇeſcże, kotreż ſu
kṅeżerſtwej napżecżiwne nowinć wunamkali ha roznóſéli hako bó Sachſénska
żanu ṗeṅeżnu dowėri ẇaczé ṅemėwa; zo jo miniſterſtwo wóndaṅo pola
frankfurtſkich ṗeṅeżnikow poſchcżowacż chczéwo, ha zo ſu ſo cżi
zṗedżili, a. t. d. — Miniſter wobſwėtſi, zo kńeżerſtwej ṅejo do mȯſli
panéwo, nowé dow nėhdże zawożicż hatż pżeż te wot ſejma dowolene
Handdarlehne. Ha wozjewi dale, zo ſu wot jara tżeſcżownoho muża krajej
ṗeṅezė poſkicżene bȯli, zo pak jo kṅeżerſtwo joho wotpokazawo. —

Dale bó zaſe 10 mil. za zelezniczu ha 10,000 za jedén dalokopis
dowolene. — Też powȯſcheṅo ſtempla bȯ wuradżene.

Ze Serbow.

§ Z Ṅedżichowa. Zaṅdżene žṅeṅſke prózninė zwożich ſwoje putżowaṅo z
dwėmaj pżecżelomaj też do Nedżichowa, zo bóchmó ſebi tam zelezwo-lijerṅu
ha żkleṅtżerṅu, ha te wo wobomaj hotowo wėczé wobladali, woſeƀe pak
bėſche też naſche wotpohladaṅo te, zo bóchmȯ tam kóżdé ze ſwojimaj
wotżomaj widżeli, kak ſo zelezwo lije ha kak ſo żkleṅczé duja (k tomu
bėchmȯ też ruṅe w prawém tżaſu pżiſchli). Jene druhe ważne wotpohladaṅo
bėſche też te, zo chczéchmó nazhonicż, hatż ha kak jo tam Swowjanſtwo ha
woſobṅe Serbſtwo zaſtuṗene! (Każ jo znajomne, dha Nedż. na ſerbſkich
mėzach ha na drozé ƀez Wojereczami ha Kinſbórkom lejżi). Dokelż tam ƀez
ſobu wſchitko ſerſki rétżachmó, tak też cżi ludżo bȯrzé ſwoju
kedżbliwoſcż woſeƀe ſobu na nas zwożichu, ha po zdacżu ſo to mnohim
dżėwacżeṙam (wóſchim ha niſchim) w żkleṅtżeṙni zpodobaſche, ha bė dṙe
tam to hatż dotal jenoż jara zrėdka prėdk pżiſchwo. Woſobṅe ſo to tém
tam wo ſwużƀe ha dżėle ſtejaczém Tżecham ha bramborſkim Polakam wulczé
luƀeſche, pżetoż woni też ẇele z naſchoho rozrétżowaṅa rozeṁachu.
Knihomnik (Buchhalter) pżi żkleṅtżerni, kotréż jó Tżech, też zmolom
zẇeſowoſcżu pȯjedaſche, zo ma ſam ſerbſku mandżelſku, kotruż też na
mėſcže ſam pżincż daſche ha nam ju prėdk ſtaji. Taſama ſo też wulczé
ẇeſeleſche, zo móże wo pżenėmtżeném Ṅedżich. tola też junu ze Serbami
ſerbſki porétżecż (wona jo z Bacżoṅa rodżena). Najbóle pak ſo wſchitczé
zpodżiwachu, dėż ſebi mó na tam kuṗene (ha daṙene!) piwowo karantżki
ſerbſke ṁena ha róntżka wutotżicż dachmó! To hiżcże tam żeni prėdk
pżiſchwo ṅebėſche hatżruniż bė ſebi tam hiżo ẇele Serbow żklenczé
kupowawo ha nėkhotſi ſebi też napiſma na ṅe totżicż dali. Hatż dotal
bėchu bohużel wſchitke jenoj z piſmom wo nėmſkej rétżi żadane. To pak
Serbam tola na żane waſchṅo ṅepżiſteji! Ṅech ſebi tohodla pżichodṅe
kóżdė ſerƀſki kortżmaṙ, klamar ha druzé na nowe żklenczé pėkṅe ſerbſke
napiſma (tżiſwa, ṁena habó rȯntżka) totżicż (habó traż jenoż napiſacż)
da, ha nicz waczé nėmſke. Ẇele pżiſtojniſche budże tola, déż budże na
żkleṅczé ſtacż: ♣ćisło♠ 29, hako déż tam ſteji — każ nėtk wſchudżom —
Nr. 29; habȯ za „Zum Andenken“ budże ẇele ṙeṅſcho: ♣„k dopomnjeću“♠ h.
t. d.

— Żtóż chcze w Ṅedżichoẇe praẇe dobru żkleṅczu piwa picż, ṅech k
piwarczej dżo. Tam dóſtańe kraſne piwo ha — żtoż jo ważne — kóżdé Serb
móże ſebi je wo ſwojej matżernej rétżi ża <pb n="261"/>dacż, dokelż
piwarczecz ſwójba jo nimale czéwa ſerbſka! — Też heẇak hiżcże ſu w
Ṅedżich. nėkhotſi Serbja, ha ẇele nėmczow maju czéle ſerbſke ṁena, każ
na pż. Wóſlik, Nowak. Tżiſami ṅemóża zaprėcż, zo ſu wot ſerbſkoho
ſempżindżeṅa! Też jo to znamjo, zo hiżcże ſṁercż dowho ṅejo, hatż jo ſo
talej heẇak ṙana ẇeſka bohużel! pżenėmtżiwa. —

Z Pantżicz 18. awguſta. Dżencz pżejėdże naſch lubuwané préncz Albert
naſchu ẇeſku, zo bó ſo do Brunowa podaw. Hiżon rano ha dopowdṅa
ſwȯſchachmȯ z radoſcżu wſchudżom pójedacż: Dżencz budże préncz pżijecż.
Pżipowdṅu dwanacżich mėjachmó te weſelo, joho w naſchej ſṙedżizṅe
widżecż. Dokelż dérbjachu ſo pola nas koṅe pżepżawacż, tak wón kwilku
tude pozaſta. Na móſcże, dżeż wón zaſta, bé ſo dójſchto ludżi znaſchej
ha zwokownéch wſow zromadżiwo, ha hako wón pżijedże, jom wſchiczé
móczne: „Swawa“ pżiwowachu. Wón ſo lubozṅe podżakwa ha ƀez tém, hatż ſo
koṅe wopżawachu, z pżitomnémi pżecżelṅe pójedaſche. Bez druhim ſo wȯn
też praſcheſche: Kak ſu tudé żṅė wupanéwo? Hako wón nėtk zas wotjėdże,
bó hiſchcże junkrótż ſwawa wuṅeſena, ha wutrobne zbożo-pżecżo joho
pżewodżeſche. ♣K.♠

§. Z Wudworja. Wóndaṅo ƀėſche mój pżecżel K. do Kuṗele pucżowaw. Hdéż
pak jo pżez waſchu ẇeſku pżeſchow, pżindże k rozpucżej, hdżeż jedén pucż
do Smėtżkecz, druhi pak pżez Kuṗel k Różantej ẇedże. Nėtk wón najpṙedé
ṅeẇedżeſche, hdże ma ſo wobrocżicż, dokelż tam hiżcże żeni khodżiw
ṅebėſche. Tola, żana nuza, moja ruza! ſebi wón pomóſli, wſchak ſteji tu
dṙeẇané putżnik. Hale ach! Hdéż wón na ṅón pohladṅe, ṅewidżi tam żane
napiſma! Ruczé na kotréchż bėchu teſamo ſo namakali, bėchu — najzkeṙe
wulkeje ſtarobé dla — z wotpadawo! Tola ṅepużcżmó nadžiju ṙanu! dobré
pżecżel dżėſche bóle na hórku, ha wulada tam zẇeſowoſcżu Kuṗel pżed ſobu
lejżo. Nėtk bó jomu zaſé pomhane. Na ſẇ. Michawa tam ja też po ſamſném
putżu póṅdu; tedém dṙe pak budże żno tam nowé, kaṁeṅtné putżnik ze
ſerbſkimi ha nėmſkimi napiſmami ſtacż. Ruczé pak jomu ṅetṙebacże żane
tżinicż dacż, te bóchu tola zaſé wotpadawo!

Z liſta kṅeza duchomnoho Jakuba Bréla.

(Daleẇedżeṅo.)

Dokelż bė naj bleſcha (w kotrejż mėjachmoj wodu ſobu) prózna bócż
pocżawa, chczéchmoj ju zaſé ṗelnicż; hale to ſo lochczé ṅetżiṅeſche. Mój
pżiẇazachmoj tuſamu na dowhu towſtu nicż, pużcżichmój ju do ſtudṅe dele,
ṅemóżachmoj pak żanu wodu nutsdóſtacż. Mój dżėchmoj dale k druhej
ſtudni, dżeż ẇedżachmój, zo budżemoj tam Arabow naṅcż. Z jich pomoczu
naṗelnichmoj nėtk ſwoju bleſchu z ṅetżiſtej, mutnej wodu ha cżehṅechmoj
dale. Horczota bė wulka, ha bȯrzé bėchmoj mój ſwój khlėb zjėdwoj ha też
te z roznej wodu mėſchane wino wupiwoj. Hiżcże mėjachmoj daloki pucż. To
ſo wė, zo ſo jara ṅeſtarachmoj, dże budżemoj jėſcż ha picż jow wzacż;
namaj ṅewoſta nitżo druhe wȯſche, hatż k Arabam ſo podacż. Po dowhim
pucżu wutwoj ha picżatradaczej naṅdżechmoj tżródku Arabow; ja dżėch k
nim ha proſchach wo wodu; tu namaj pżiṅeſechu, bė pak trochu ſelena ha
rozṅe ſwodżacza. Ja proſchach wo mlóko, też te mi pżiṅeſechu, ha to nicz
wuzbėrane, nė, ſṁetana bė na nim; jenoż bė to, każ ſo zdaſche, kruẇacze,
kozacze ha wowtże mlóko romadu zmėſchane, ha zo bó praẇe duſchṅe
ſwodżawo, bėſche wo nim khėtṙe ẇele wo<pb n="262"/>ſow (to jo tak
waſchṅo pola Arabow), też bė doſcż kiſawo.

Na wſchėm kónczu pżindżech ze ſwojim mutżném towarſchom do Stidije. — Na
druhi dżeṅ zapotżach rozwutżwaṅo k fėrmowaṅu, ha po nėkotréch dṅach
dżėch do jenoh mėſta k moṙu, dżeż biſkopa wotżakwachmó. Moṙo tón dżeṅ
ſṁercż jara zakhadżeſche; jenoż z wulkim próczwaṅom ha moczénapinaṅom
móżeſche wȯdż k brohej ſtortżicż. Powitaṅo biſkopa, déż wo ſwużƀe
pżindże, jo tudé nėdżen ſcżėhowacze. Jomu ſo taſama tżeſcż wopokazuje,
każ ju generolmajor dóſtaṅe, déż prėnikrócż ſwȯj diviſion (ſwoje
wotdżėleṅo wójſka) wopȯtacż pżindże. Potajkim dérbi wſcho, żtoż k
generolnomu żtabej pżiſwuſcha (wſchitczé wóſchi officzirojo) ze
kommandirowaczém wȯſchim habó generolom jomu na koṅu napżecżo pżincż.
Pżed nim znoſchujetaj ſo dwaj jėznej (kavalleriſtaj), karabinaṙe w
prawoj ruczé ruṅe hoṙe dżerżo; po bokomaj tżeſna ſtraż (Ehrenwache), każ
mam za to, wokow żtéri ha dwaczecżi mużi jėznéch; zadé żtéṙo jėzni z
wucżehṅenémi teſakami. Schėſcż wutſéleṅow z kanoné joho poſtrowi, ha
wſchitczé wojaczé ſu wo porodże zeſtajeni. Pżi tutém cżahu bėchmȯ
pżitomni (ja ha druzé miſéjonaṙo) ha bóchmó pȯla generola ſobu k blidu
pżeproſcheni. Po woƀedże pżindżechu wſchitczé wojerſczé ha krajni
zaſtojniczé, zo bóchu ſo kṅezej biſkopej prėdkſtajili. Popowṅu bė
fėrmowaṅo. Z wulkej proczeſéju dżėchmó po kṅeza biſkopa, ẇedżechmó joho
do czérkẇe ha na teſamo waſchṅo zas domoj. Tuto tżiṅeſche pola Arabow
wulke dżiwaṅo. Ẇetżor dżėch do Rivoli, zo bóch tam kṅezej faraṙej k
pomoczé ſtaw. Druhi dżeṅ pucżowach na koṅu do Ajnuzi, dżeż kemſche
dżerżach ha dżėcżom prėṅe ſẇ. wopraẇeṅo podawach; popowṅu pżindże tu
potom biſkop ze ſwojimi ſcżėhowacżeṙemi, ha wudżėleſche ſẇ. fėrmowaṅo.
Ẇetżor dżėch do Stidije, zo bóch wſcho k dóſtojnomu powitaṅu kṅ. biſkopa
pżihotwan Wulka mnohoſcż Arabow pżewodża ſtajṅe na koṅ# tutón cżah, woni
naſchoh Sidi-Marrhabuha (t. j. wulkoh habó hnadnoh marrhabuha, każ kṅ.
biſkopa ṁenuja) jara tżeſcża. Ja mėjach jara ẇele tżinicż, czéwa kapawka
dérƀeſche ṙeṅe z wėnczami wupóſchena bȯcż, dżeż bėch ſkoro wſchudżom ſam
pżitomné, zo bóch wſcho rozpokazwaw; potom mėjach hiżcże wſchė ludżi,
kiż chczéchu k fėrmowaṅu hicż, ſpȯẇedacż; to bė khėtre dżėwo. Tola ja
ſém na to hiżon zwutżené; hatż do tſjoch rano bėch wokow 130 ludži
ſpoẇedż ſwȯſchaw, ha wokow woſémich, dżeż chczéſche kṅ. biſkop pżincż,
bė wſcho pżihotwane ha hotowo. Bė ruṅe ṅedżela; z proczeſéju dżėchmó
jomu napżecżo; jedén duchowné z naſchoho towarſtwa dżerżeſche bożu
mſchu, ha kṅ. biſkop wopraẇcſche ſam wſchėch ſpoẇednéch ludżi, ha
ẇeſeleſche ſo jara, zo jich tak ẇele. Po wudżėleném ſẇ. férmowaṅu
pżewodżeſche proczeſéja kṅ. biſkopa do mojoh wobódleṅa, dżeż bėch jomu
mawó woƀed pżihotwacż daw; — ẇele ruṅe ṅebė, pżetoż tajki khudé
miſéjonaṙ, każ ja ſém, ṅemȯże żanu wulku haru tżinicż. Na to pucżowaſche
kṅ. biſkop dale, po nėkotréch hodżinach zlėzech też ja na wȯſlika ha
podach ſo za nim, ṁenujczé do mėſta, kotreż Lew rėka. Ẇetſchu powojczu
dérbjach pėſchi tżinicż, pżetoż wȯſlik bȯ mi jenoż tſi hodżiné daloko
pożcżené. Wo Leẇe namakach kṅ. biſkopa, wzach nėżto mawo k ſebi, h#
dżėch dale po jara huƀeném pucżu do Leoni. Tam ſwóſchach na druhi dżeṅ
téch, kotſiż chczéchu k ſẇ. férmowaṅu hicż, ſpoẇedż, dżėch popowṅu do
Arzewa, dżeż z kṅezom biſkopom woƀedwach. Ẇetżor wrócżich ſo zaſé do
Leoni, ha ſpóẇedach hiżcże druhich ludżi. Rano woſémich pżindże kṅ.
biſkop, wudżėleſche ſẇ. fėrmowaṅo, ha dżéſche potom dal# wſchelake druhe
méſtatżka wopótacż.

Ja mėjach nėtk daloki pucż pżed ſobu, ha zo <pb n="263"/>bóch praẇe pżi
moczach woſtaw, chczéch ſo poſélnicż; tola kṅ. faraṙ bė na mṅe zabówſchi
z kṅezom biſkopom wujėw. Żto chczéch tu nėtk tżinicż? Ja pżindżech do
tejſamej nuzé, każ nėdé David, déż pżed Saulom cżėkaſche, ṁenujczé ja
nitżo ṅenamkach hatż jedén ſẇetżené khlėb ha wino wo khapali, ha z tém
dérƀach ſo naſécżicż tak deṙe hatż móżach. (Tu wo Franczowſkej żohnuje
habó ſẇecżi mėſchnik pżi hoṙewopruwaṅu (Offertorium) też jedén khlėb,
kotréż kóždu ṅedżelu ha ſẇaté dżeṅ jedén z mėſcżanow (bérgaṙow) ſobu
pżéṅeſe. Zwóṅk potom tutȯ khlėb rozkraje ha do pżitomnéch ludżi
rozdżėli, kotſiż jón w czérkwi jėdża.) Na to dżėch pėſchi dale. W prėnim
blaku, do kotrohoż pżindżech, mȯżach koṅa pożcżenoh dóſtacż. Tola tón
dobré tżwojetżk, kiż chczéſche mi joh pożcżicž, ṅeẇedżeſche, kak móhw
jom ja tohoſamoho zaſé woſṗet póſwacż. Ja ſebi nédom dobru radu ẇedżach,
kak to tżinicż. Tón dobré muż pżewodżeſche ṁe dobru hodżinu, ha hatż
chczéſche mi bożeṁe prajicż, zlėzech ja z koṅa, wzach ſwoje drėṁo na
khriƀet ha dżėch pėſchi. Ṅewėrno, to bė najlóżſche waſchṅo, koṅa zas
wrȯcżo póſwacż? Tȯn dobré tżwojetżk ṁe proſcheſche ha ṁe nuzowaſche, zo
bȯch tola koṅa wzaw; prajeſche, zo pucż tola jara daloki jo. Wſcho to
pak nitżo ṅepomhaſche, ja dżėch pėſchi dale.

(Pżichodṅe dale.)

Zbėrki.

—. — Pżez moṙo, kiż ſreidż Franczowſkej ha Jandżelſkej lejżi, ſu nėtkoj
też dalokopis (Telegraph) cżahnéli. Żto też to budża ludżo hiżcżen wſcho
zapocżecż! ta wėcz jo jara deṙe wupanéwa, ha zmolom ſu dokoṅeṅo dżiwa
wot francz. ſtroné na jandżelſku wo nėkotréch wokomikṅeṅach wozjewili,
hatżruṅe jo pucż pżez moṙo dowhi.

—. — Wo Scherburg zhromadżene francz. wójnſke wodże zmėja wulki manever.
Ẇele, ẇele cżipnéch ludżi ſo tu namka. Jandżelſkich jo tu ſaméch na
16,000, kotſiż, dokelż w mėſcże nidże żadėn rum ẇacz ṅejo, na ſwojich
tżowmach ha parowodžach, na kotréchż ſu pżijeli, pżenóczwedża. —

Nėhdé dwaj wo jeném hoſcżinczu romadże wobedwaſchtaj, jedén rėbó, druhi
hoẇazu ṗecżeṅ. Po jėdżi potża pṙeni: „Markero! pżiṅes mi żkleṅczu wina,
réba chcze pwowacż!“. — Nėdém zawowa też tón druhi: „„ha mi zkleṅczu
piwa, wow chcze żlokacż!““

* Nėdé dawno w ſtarėm tżaſu bėſche wo N ... jedén ſtaré żortliwó
duchowné. Tutón bėſche wulki pżecżel wot koṅi, ha dżerżeſche ſebi
tohodla ſtajṅe jenoho praẇe ṙanoho k ſwojomu lóżtej ha k ſwojej
ẇeſowoſcżi. Popowdṅu taklej drudé, déż joho ṙane ẇedro won waƀeſche,
habó wón nėdże nėżto wobſtaracż mėjeſche, da ſebi wón ſwojoho brunacżka
zeſeduwacż, ſéże ſo na ṅoho ha jėdżeſche tak, zo ſmuha za ṅim dżėſche.
Tak pucżuwaſche wón jónkrótż też do mėſtacżka. X ...... wo kajkich
należnoſcżach, to ja ẇacz ṅeẇem to jo mi żiſcże z móſlow wupanéwo. Sta
pak ſo, zo wón na pucżu jenoho prawiznika zetéka, z kotrémż bėſche pżez
huſcżiſche wobondżeṅo deṙe znaté. Tónlej ſchibak czéſche mojoho
duchownoho, tak każ jedén praẇi, trochu klėpſchomu mėcż, ha zarétża
tohodla taklej na ṅoho: „Nó kṅeże; Jezus jo tola, każ ſu mi pżeczé
poẇedali, na wóſliku do Jeruzalema jėw, kak da pżindże, zo wó druhe
waſchṅo hoṙeẇedżecże ha waſche pucże na koṅu tżinicże? — Mói lubó
pżecżelo, wotmoẇi jomu duchowné: „„ta wėcż jo jara lochczé kzrozemeṅu.
Prėdé w tamnéch tżaſach, dżeż hiżcżen kraloẇe tak ẇele wóſlikow
ṅetṙebachu, bėchu teſamo za tuṅe ṗeṅeſé ha jara deṙe k dóſta<pb
n="264"/>cżu. Nėt pak jo ta wėcż hinak, nėt ſu wſchitke wóſliki wo
kralowſkich ſwużbach.““ Tón ſo joho wėſcżi ẇacż praſchaw ṅejo. —

— . — Jenu kraſnu póẇeſcż wot żadneje ſmėlnoſcże ha luboſcże zhonimó z
Rakuſkej. Wo méſcże Stuhlweiſenburg ſteji rak. general wėrch z
Lobkowicz. Znate jo, zo tam ta zwa khoroſcż jara kṅeżi. Wóndaṅo
pżekodżuwaſche ſo joho mandżelſka; hatż nahle pódla ṅej jedén mazané
żidowſki hólcżecz paże ha wot khoroſcże pżimané ſo każ waka wijeſche.
Wſchiczé pżitoḿni wo ſkoku cżėkachu. Kṅeni Lobkowicz pak k ṅomu
pżiſtupi, ha ſo pokhili — daſche joho pżez ſwojich ſwużownikow do
ſwojoho bódwa doṅeſcż; powowa lėkaṙow ha ſtaraſche ſo za ṅoho, dójż zaſé
ṅewotkhoṙe.

Nawėżki.

Ekſpediczija budéſkeje

krajnoſtawſkeje hypothekarṅe, nalutowarṅe ha pożcżerṅe namaka ſo wot
dżencza ſem na hrodowſkej haſé wo ſejmowni (Landhaus) deleka.

Taſama jo wotewṙena wſchėdṅe, jenoż ṅedżelſke ha ſẇate dné nicz,
dopowdṅa wot 8 hatż do 12; — ſobotu pak wot 8 hatż do 2.

Nalutowarṅa bėṙe wo tutém tżaſu na nalutowarniſke kniżki zapowożki
kóżdeje wȯſokoſcże, tola nicz ṁeṅe hatż jedén toleṙ.

Budéſchṅe 7. ſept. 1850.

Heydemann

wuẇedżaczé direktar.

Wſchitke ſobuſtawó towarſtwa Macżiczé ſerbſkeje móża dżens za tédżeṅ
pola J. E. Smoleṙa darmo doſtacż, druhim ſo pak tam za 4 nſl. pżedawaja
tute wot zpȯmṅenoho towarſtwa wudate kniżki:

Zelenſka ha jeje wobédleṙo.

Po ſtarſchich ha najnowiſchich żórwach ſpiſaw K. A. Jencż.

Lėtuſchi ſerbſki ſpėwanſki ſẇedżeṅ z hoſcżinu ha balom zmėje ſo w
Budéſchiṅe 4. oktobra.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcz Wȯſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżizna. Pwacżizna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 3 2 1/2 2 25 2 27 1/2 Woka 3 — 2 22 1/2 2 25

Pżeṅcza 4 17 1/2 4 — 4 10 Jahwé 5 10 5 — 5 5

Jecżmeṅ 2 2 1/2 1 25 2 — Heduſchka 2 25 2 17 1/2 2 20

Wȯws 1 15 1 10 1 12 1/2 Bėrné 1 — — 22 1/2 — 25

Róch 3 15 3 7 1/2 3 12 1/2 K. butré — 10 1/2 — 8 1/2 — 10

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 37. 14. dżeṅ ſeptembra. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Z Dreżdżan. Jara zrudne póẇeſcże ſu z Tżech k nam pżiſchli. Pola Bilin,
ṅedaloko Tżopliz, mėjeſche w zandżeném tédżeṅu khejżorſke wójſko pod
ẇedżeṅom arczéwójwodé Albrechta wulke manevré. Rakuſki khejżor bė ſam
pódla; każ też naſchej prénczai Albert ha Jurij. Na 10. ſeptb. dopowṅa
jėdże khejżor też wo wulkim towarſtẇe na wobladuẇaṅo. Jena hora zadżėẇe
wuhlad, dujż dżo w ſkoku na horu hoṙe. Pżi tém pak ſo te ṅezbożo ſta, zo
arczew. Albrechtowé kóṅ wudéri, naſchoho Alberta tṙechi, ha jomu liwu
nohu delka pżerazé. Wſcha móżna pomocz bó jomu data, dójż zmolom
powowani lėkaṙo ṅedóndżechu. Naſchim tżitaṙam pak dérbimo pżi tém też k
ẇeſowoſcżi zjeẇicż, zo jo jenoi meṅſcha wiżdżel pżerazṅena, ha zo budże
z bożej pomoczu deṙe zahojené, préncz zaſé każ pṙedé ſtrowé. Lėkaṙo ſu
zwolili, zo ſmė préncz do Pillnicz pżeẇezené bócż. Naſch kral jo zmolom
ſwojomu lubomu khoromu wujej napżecżo jėw. Też préncz Jan, joho nan.

Z Budéſchina. W naſchim mėſcże jo hiżcżen pżeczé zlė. Jara ẇele ludżi
khoréch lejżi. Tola jich wo runej mėṙe z khorémi jenak ẇele wumṙewo
ṅejo. Nicz wacz hatż 20 jich jo. Tachantſka kenczlerowa jo też wumṙewa.
Na wulkej ſchuli (na gymnaſiju) ſu wutżeṙo ha ſchuleṙo tak khori, zo ſu
dérbeli wutżicż pżeſtacż, ha ſchula jo na ṅewėſte tżaſé zankṅena.

Z Rakuſkej. Z Prahi piſaja, zo ſo ſchule na gymnaſiju haklen 1. oktobru
zapotżeja, dokelż wo wokownoſcżi kholera kṅeżi. — Arczebiſkop jo hiżon
zapotżaw, ſwoje woſadé wopotwacż. Wón chcze ſo też ſam pżeſwėtſicż, dże
bó naipżihodniſche mėſto za nowo ƀiſkopſtwo bowo. Naiſkere budże mėſto
Eger k tomu poſtajene. — Wón jo też ṙané paſterſki liſt wo tżėſkej ha
nėmſkej rétżi wudaw.

Wo Temeſwar bó 9. awguſt wulczé ſẇecżené hako lėtne wopomṅecżo dṅa, na
kotrémż loni rak. wójſko pod Haynaw nas wot wobleżeṅa ſurowéch Madżarow
wumożi, kotreż hiżon 107 dnow poſpóchi trajeſche.

Haynaw chcze ſo pżichodné mėſacz dom wrócżicż, ha wo Gracz ſwoje bódwo
wzacż. Wón bé hiżon w Parizu ſebi bódwo zamojaw: dokelż pak ſo jomu w
Londoṅe tak zlė dżėſche (tżitaj wo zbėrkach!) tak jo wón ſo hinak
dopomniw. —

Khejżorſke wójſko w krajiṅe Vorarlsberg budże nėtkoi też do Badénſkej
cżahnécż — tola nicz wo Bramborſkei pżecżiwném wotpoladaṅu.

Wo Kaſelſkej jo zawoſna hara wudériwa. Kurfürſta jo ſejm rozpuſchcżiw,
dokelż tónſamón żadaſche, zo bó Miniſterſtwo, ha woſobṅe jedén, z ṁenom
Haſſenpflug, wotſtupiw. Nėtk <pb n="266"/>żada kṅejſtwo dawki, ha
nichtón żane dawacż ṅecha, dokelż krajni zaſtuṗeṙo do toho zwolili
ṅejſu. Czéwu kraj jo do wobleżenſkoho ſtawa (Belagerungszuſtand)
poſtajené, hale ẇele wóſchich ſo ſṗedżi, ṅezakojnſkim pżikazṅam
miniſterſtwa poſuchacż. — Też krajne ſudé ſu ſo pżecżiwo miniſterej
wuprajili ha wóſchi ſtatné rétżnik jo porutżiw miniſtera Haſſenpflug
wójicż.

Bramborſka. Badenſke wójſko dérƀi pżichodṅe do ẇetżornéch bramb.
krajinow (Weſtphalen) poſtajene bócż, zo ṅebó tak daloko pucżwacż
tṙebawo. Każ ſwóſchach, ſteja też wo Kocżebuſu badénſczé wojaczé. —

Bramb. kral chcze ſo zaſé do ſwojoho wownoho mėſta Barlin podacż, ha tam
bódlicż. Wón tam wot poſlenoho zbėżka ſém ẇaczé pżiſchow ṅejo. Wo
Pózṅaṅſkej bėchu ſo rubeżniczé tak zakorenili, zo dérbjachu czéwo wójſko
jim napżecżo póſwacż, kiż mėjeſche doſcż ha nadoſcż z nimi tżinicż. Na
20 ſu jich nėtkoj hiżon popanéli; też toho bezbóżnoho Wroblewſkoho.

Franczowſka. Napoleon jo ſo zaſé na pucżwaṅo podow; wón wſchak chcze
tola też tón wulki manever pola Scherburg woladacż. — Lamartin, kiż jo
wot turk. khejżora te ṙane wobſédżenſtwo dóſtaw, ha tam ſam też pobów,
jo ſo wrócżiw ha póta nėtkoj dżėwacżeṙow, kotſiż bóchu z nim do Aſiſkei
na joho kubwa cżahṅéli.

Zardinſka. Wone ſo póẇeda zo jo ſo kral z bamużom zjednaw, ha zo chcze
kral jatéch czérkwinſkich wėrchow ſpuſchcżicż, — bamż pak duchowném
pżikazacż, krajném kazṅam poſwuſchni bócż. —

Ze Serbow.

§. Z Hatow, 10. ſeptbr. Wone jo nimale ſo lėto minéwo, hatż nėchtó w
Jutnitżczé piſaſche, zo budżeja za ſto lėt’ zajaczé tak żadne, zo
budżeja déż ha déż nėkotſi ludżo po kraju wokoho cżahajo wutékanoho
zajacza w żkleṅtżaném khamortżku ſtejo za ṗeṅezé pokazowacż, ha to budże
ſo hiżcże porėdko ztacż!! Wón dṙe pak to czéle praẇe nima, hale jo ſo wo
tżaſu kuſk zmóliw, pżetoż mó za to dżerżimó, zo budże to hiżo ẇele pṙedé
tak, traż hiżo za 15 habó 20 lėt’ — Luba hoṅtwa dṙe jo ſo wot 1. t. m.
zaſé zapotżawa; też mó wot toho tżaſa ſem na naſchich leżomnoſcżach
żawoſṅe za zajaczami hladamó, hale wſcho podarmo; nidże żanoho ṅemóżemó
wuſlėdżicż! Tżora ſo zdaſche, każ bó ſo po raṅtżanſkich polach jedén k
nam pżibliżowacż chczéw, tola to bė wėſcżi jedén Bojaznik (traż z
Nowoſlicz), dokelż wón ſo hnédom zaſé zawrótżi, ha bejżeſche k
nowoſtżanſkim khójnam. — Tſélecż mó lėtſa naſche zajaczé ṅebudżemó, hale
jenoż wójicż, ha to tohodla, zo ſebi je ṅebóchmó pżez ṅekraſne praſkaṅo
tſélbow wſchitke rozenali. Kóżdoho pak też tu ztém pżecżelṅe warnoẇenó,
zo bó ſo na naſchich gruntach tſélecż ṅezważiẇ. Mó budżemó kóżdoho
cżazacż, kotrohoż tṙechimó, ha bórṅeż wón ze „Zwoho Komorowa“ bów!

§. Z Kopſchina, 13. ſeptbra. Ẇele ſerbſkich wſow jo w Jutn. hiżo
wopiſanéch, na nas pak hiżcże nichtón zpomniw ṅejo, hatż runiż ſo też
tudé kraſne woſebitoſcże namakaju. Najpṙedé chczemó jenoż na naſche
ſwawne rodżiżcżo zpomnicż. Wo naſchej wokomnoſcżi móżetej ſo jenoż
hiżcże wſé Kukow ha Wotrow wo tém naſtupaṅu z nami mėricż! Mó dṙe je z
Boha ẇaczé k tomu ṅetṙebamó, k tżomuż ſu ſebi je naſchi pṙedomni nėdé wo
ſtarodawnéch, pohanſkich tżaſach z wulkej próczu twarili. Tola pak nam
wone hiżcże pżeczé wo wſchelakich napoladach ſwużi ha wużitk pżiṅeſe;
wone nimale wſcho, żtoż ſebi tu ſéjemó habó ſadżamó — ha hajimó, na nim
rozcże, każ dṙewo, trawa, wows h. t. d. Déż chczemó ſo kuſk wo
wokomnoſcżi rozladacż habó praẇe ſtrowoho poẇetſika naſrėbacż, tak
tṙebamó jenoż na rodżiżko hicż. Nimo tohoſamoho wije ſo woſrejdż ṙanéch
zelenéch wutżkow leſna rėtżka, pżi kotrejż móżemó ſebi z wójeṅom rébow
runiż tak ẇeſele tżas zanacż, każ Wazkowtżeṅo pżi ſwojej rėczé! Dale
mamó tu pżede wſu kraſné kużow, z kotrohoż ſo ſtajṅe móczṅe nicz jenoż
tżiſta, ſwė<pb n="267"/>twa, hale pódla też jara ſtrowa woda żurli.
Nėkotrażkuliż ẇes bó Bóh wė żto dawa, zo bó tajku dobru, ſtrowu wodu
mėwa. Wo naſchej wokownoſcżi ma traż hiżcże jenoż Różant tajku wodu.
Tżim tżopliſcho w lėcże jo, tżim bréſchniſcha ha zémniſcha jo naſcha
woda; ha tżim bóle w zéṁe ṁerzṅe, tżim liwkiſcha woda jo; tohodla też
wona żeni ṅezaṁerzṅe! Żtóż w prawém tżaſu ha wo prawoj mėṙe naſchu wodu
pije, ha potom ſo na rodżiżcżu pżekhodżuẇe, tón budże ſo z tém, hezo-li
jo trochu khorowaté, wėſtżi wuhojicż ha wuſtrowicż. Strowota (na cżėle
ha duſchi) pak jo najwoſobniſche kubwo na zemi. Lejcże, lubi tżitarjo!
hatż runiż jo naſcha ẇeſka tak żawoſṅe mawa (wona woƀſteji jenoż z
tſjoch burow), tak jo tu tola runiż tak deṙe bódlicż, każ nėdżeżkuliż
druhdżé!

§. Z Kulowa, 5. ſeptbr. Dżenſa mėjachu naſche ſchulſke dżėcżi „ſchulſki
ſẇedżeṅ.“ Zo ſu ſchulſke dżėcżi nanajpóſchniſcho wuhotowane, holczé z
wėnczami ha hólczé z khorojtżkami h. t. d. wudéƀene bóli, ha zo ſu ſo na
poſtaẇeném blaku pżed mėſtom ze wſchelakimi hrami pod nawodżwaṅom
ſwojich wutżeṙow zẇeſelili, to ſo ſamo wė. Wſcho jo nimale też tak bówo,
każ nam pżed tédżeṅom Jutnitżka wot ſchulſk. ſẇedżeṅa z Budéſchina
piſaſche. Żkoda jenoż bė, zo bó talej ẇeſowoſcż naſcheje mwodoſcże pżez
zémne ha deżcżikojte ẇedro khėtro zkażena ha pżikrotſena.

Z Kulowa. Hako pżecżel wėrnoſcże dżerżu za ſwoju pżiſwuſchnoſcż, tomu,
żtoż jo w 34. tż. Jutn. z Kulowa ſtawo, napżecżo wotmojicż. Tón pżecżel
piſar pak dṙe z Kulowa nejo, hewak bó wón te waſchṅo k woporej hicż,
lėṗe znacż dérbjaw. — Dokelż, każ na wſchė wóſoke ſẇate dné, dżėchu też
tedém po ſtarém waſchnu ha ṙedże, każ je najſtarſchi ludżo hinak
ṅepomṅa, najpṙedé kulowſczé méſtżanſczé prėdkſtojecżeṙo ha radni kṅeża;
za témi mużojo z czéweje woſódé, ƀez kotrémiż wóſchi ſchowta najpṙeni
dżo; potém te 6 drużkow, kotreż ſẇ. ſẇecżo ṅeſu ha za témi druhi żónſki
zplaw. Kak ẇele pak ƀez prėnimi, hdżeż tón pėkné pżecżel jenoho Serba
widżaw bė, Nėmczow habó Serbow bėſche, ja ṅemóżu zwėſtoſcżu praẇicż.
Tola móżu pak tſjoch Serbow, jenoho tak horliwoho każ druhoh, ṁenwacż;
cżi pak, każ też druzé, ṅeṅdżechu anicz jako Serƀa, anicz jako Nėmczé
hale hako ſtawó mėſchcżanſkoh pṙėdkſtojicżerſtwa, ha doṗelnichu na
pżiſtojne waſchṅo ſwoju winwatoſcż. Kajke pak tón pėkné ſtrowó wuj
wotpohladaṅo mėw jo, zo jo ſej wón ƀez wſchimi jenoż jednoho za Serba
wubraw, to ja ṅewėm, bóch pak jomu tola też radé dobru radu daw, zo bó
druhi krótż na bożich ſwużbach pilṅe do ſwojich knihi ladaw ha pobożṅe
cżitacż chczéw radſcho, hatż zo ſo po Serbami habó Nėmczami, habó po
jich draſcże, cżipṅe rozhlaouje.

Jedén z kulowſkej woſadé kiż ṅejo k woporu bów.

♣x.♠ Rakuſkom generalej Haynawej jo ſo wo Londoṅe jara zlė ſchwo. Do
wėſtej jara wulkej wulkej piwarṅe wo Londoṅe pżindżechu tſjo czuzi, z
kotréchż jedén zawoſnu brodu pod noſom mėjeſche ha chczéchu ſei tuſamnu
wobhladacż. Każ tam waſchṅo jo, bóchu jim też knihe pżedpowożene, do
kotréchż ſo czuzi wopótwaṙo toho domu zapiſuja.

Ḃez tém zo tamni tſjo po twaṙenu ſo rozhladuja bėſche ſo pola wrotow
tżróda dżėwacżeri zhromadżiwa: kotſiż poẇedachu, zo jo jedén z téch
tſjoch czuzéch Haynaw! Hako cżi ſo wrócżichu ha piwarṅu wopuſchcżicż
chczéchu, walichu ſo dżėwacżeṙo na nich, ṁetachu z bwótom do nich,
ṗeṙechu z khoſchcżimi za nimi, ſtraſchṅe pżi tém wowajo: „Pṙecż z
temhlej rakuſkim rėznikom.“ Tamoj dwaj kiż z Haynawom ſobu bėſchtaj
wobaraſchtaj ſo krucże, ha wudobóſchtaj ſo też zbożomṅe z wrotami won.
Generalej ſamom pak ſo tak deṙe ṅeradżi; z nuzu wón czėwó woƀṁetané, z
domu wuſkotzi, potża cżėkacż ha czéwa dżiẇa tżróda za nim, nékótre ſta
ludżi joho tak zcżėẇachu ſtajṅe wowajo: „precż z témhlej rakuſkim
rėznikom.“ Wo ſwojim ſtraſche ſkotżi Haynaw do jenej khejże, bėżeſche po
z khodże hoṙe <pb n="268"/>wotorhné jſtwine duṙe, há zkhowa ſo tam pżed
ſwojimi ṅepżecżelemi. Dokelż czéwo twaṙeṅo jara ſtare bė, ṅenamakachu
joho pżi pżepótwaṅu. Ḃez tém bėſche kṅeni, kotreiż kheża ſwuſcha, po
wojerſku pomocz póſwawa, kotraż też bórzé pżindże ha z wulkej nuzu
ṅemėrnu tžródu rozehna, ha generala z wulkoh ṅezboża wumó! —

♣x.♠ Wo badenſkim mėſcże Mannheim — maja nėtkoj wojaka, kotrohoż ani z
dobrém, ani zezwóm tak daloko pżiẇeſcż ṅemóża, zo bó wón bróṅ do rukow
wzaw. Wón ſtajṅe wotmolwi: „Moja ƀróṅ jo: kruta wėra w mojej wutroƀe,
kȯżda druha bróṅ jo ṅekżeſcżijanſka.“ Ha tola jo tónſamón loni wo
ṁejſkim zbėſchku ſobu wojwaw. Hdéż jom nėchtón tohlej ṙekṅe, praẇi wón:
„Haj tedom bėch ja wot zwoho ducha wobſéṅené, hale nėtkoj ſém zaſé
wuſtroẇené.“ Pži pżepótwaṅach ha pżeſwóſchwaṅach jo wón wupoẇedaw, zo
tam z wotkelż wón jo, towarſtwo wobſteji, kajke, to ṅeje wėſte, tola ſo
ta wėcz nėtk dale pżepótẇe.

Nawėżki.

Ekſpediczija budéſkeje

krajnoſtawſkeje hypothekarṅe, nalutowarṅe ha pożcżerṅe namaka ſo wot
dżencza ſem na hrodowſlej haſé wo ſejmowni (Landhaus) deleka.

Taſama jo wotewṙena wſchėdṅe, jenoż ṅedżelſke ha ſẇate dné nicz,
dopowdṅa wot 8 hatż do 12; — ſobotu pak wot 8 hatż do 2.

Nalutowarṅa bėṙe wo tutém tżaſu na nalutowarniſke kniżki zapowożki
kóżdeje wȯſokoſcże, tola nicz ṁeṅe hatż jedén toleṙ.

Budéſchṅe 7. ſept. 1850.

Heydemann

wuẇ dżaczé direktar.

Jutſé, hako ṅedżelu 15. ſeptbr. wot popowṅu 3 budże ſo pola podpiſano
tutżne ſwino wukulecż. Ja tohodla wſchitkich pżecżelow tajkoho ẇeſela z
bliſka ha z daloka z tutém najlubozniſcho pżeproſchu, chczéli tak dobri
bócż, ha prawém tżaſu pola ṁe ſo nutz namakacż. Za dobre jėſcż ha picż
budže ſtarane.

Miwotżiczé, 14. ſept. 1850.

H. Schowta, kortżmaṙ.

Pżed naſtawk „z Ṅedżichowa wo 36. tż. Jutn. ma ſo znaṁeżko „§.“
pżiſtajicż.

Wo naſtupaṅu póẇeſcże „z Różanta“ w 35. tż. Jutn. jo redak. liſt
dóſtawa, kiż ſo jara hórſchi zo Jutn. tajke vżė do ſwėta trubi. Te
pokazwaṅo ṁenujczé ṅejo na ſẇ. Mariju, hale ṅedżelu poſdżiſcho bowo.

Lėtuſchi ſerbſki ſpėwanſki ſẇedżeṅ z hoſcżinu ha balom zmėje ſo w
Budéſchiṅe 4. oktobra.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcz Wȯſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżizna. Pwacżizna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 3 — 2 22 1/2 2 25 Woka 3 — 2 22 1/2 2 25

Pżeṅcza 4 12 1/2 3 27 1/2 4 5 Jahwé 5 20 5 10 5 15

Jecżmeṅ 2 — 1 20 1 25 Heduſchka 2 25 2 10 2 17 1/2

Wȯws 1 12 1/2 1 7 1/2 1 10 Bėrné 1 2 — 25 — 27 1/2

Róch 3 15 3 5 3 10 K. butré — 11 3/10 — 10 — 10 6/10

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 38. 21. dżen ſeptembra. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Z Dreżdżan. Préncz Albert ſo Bohu dżak praẇe deṙe namaka; dżeṅ wote dṅa
ſo z nim polėpſchuje, za nėkotre tédżeṅe budże wuſtroẇené. Zandżenu
ṅedżelu bėchu tżėſke maneveré zkóntżene, pżi kotréchż préncza ṅezbożo
tṙechi; tónſamón dżen hiżcžen pżindże rak. khejżor czéle ṅenadżiczé do
Pillnicz, ſwojoho khoroho pżecżela wopótacż. To bė pėkṅe wot ṅoho; wón
ſó tónſamón džeṅ zaſé wrócżi.

Naſch kral ṅemėjeſche tu ẇeſowoſcż, khejžora pola ſeƀe powitacż, dokelż
domach ṅeƀe. Wón bėſche ſo dżen pṙedé z ẇele krajnémi zaſtuṗeṙami po
zelezniczé do Lipſka, ha wot tam na bajernſke ṁezé podaw, dżejż
chczéſche pżi ſẇedżeṅu zkóntżeṅa wulkoho moſta pżez dow Geltż bócż.
Zpomṅené móſt jo wėſcżi jedén wot najẇetſchich twarſkich ſkutkow, kiż ſu
wo nowiſchim tżaſu wuẇedżene. To ṅejo jedén, to ſu żtéri moſté jedén na
druhi twaṙené, ſo bóſchtaj dwė wóſokej zkaẇe zjenoſcżenej ha huboke
bėzdṅa ƀez zkawomaj wuṗelṅene bowo, ha parnik ſwoje cżeżke cz̀ahwé po nim
pżeẇeſcż mow.

Wot jow jėdżeſche naſch kral na wopotaṅo bajernſkeje, jomu pżecżelenej
ſwójbé.

Wo mėſcże Grima maja tute dné wulki ſẇedżen, ṁenujczé 300 lėtnoho
wopomṅecża zawożeṅa tamneje krajneje wóſokeje ſchule. Z daloka ha z
bliſka jo ẇele wutżenéch ludżi k tomu ſo zeſchwo; lucżi tajczé, kiż ſu
na tutej ſchuli ſwoju cżanidbu dóſtali. Też préncz Jan jo ſo tam podaw.

Z Budéſchina. Khoroſcż, kiż naſche mėſto cżezczé domapótaſche, zpotżina
pomawku zaſé wotteberacż. Pżi tém mėjeſche jedén prawu pżileżnoſcż,
bojaznéch ludżi zeznacż. — Wo Grosſchönaẇe pola Żitawé ſu wot 5. awg.
hatż 8. ſeptb. 86 tżwojekow, kotréchż bė kolera napanéwa, wumṙeli.

Z Rakuſkeje. Khejżor jo ſtrowé zaſé do Wina ſó wrócżiw. Wón chcze tu
nėkotre dné woſtacż, potém pak ſo zaſé na wobladuwaṅo druhoho dżėla
ſwojoho wójſka, kiż wo Vorarlberg ſteji, podacż.

Wuſtawa za wuherſki kraj jo wuſchwa. Te hatż dotal z Wuherſkej
zjenoſcżene jużne ſwoẇanſke kraje, Kroatiſka, Slavoniſka, Serbiſka,
Wojwodżina ſu wot Wuherſkej dżėlene ha ſamoſtatné rakuſki kraj. Wuherſka
zhuƀi na 6 mil. ludżi, ha wobkhoẇe jenoj wokow 10 mil. — Wuherſka ſama
pak pżichodṅe ẇaczé ſwoje dotalne prawa ṅezmėje, hale budże, każ wſchė
druhe k rakuſkej kroni pżiſwuſchacze kraje dżerżana. Wulka ṅezpokomnoſcż
kṅeżi ƀez Madżarami na tėm; luboho mėra dla budże wóſchnoſcż hiżcżen
dowhe tżaſé khėtre wójſko tam ſtejo mėcż nuzuwana. Za to pak móżemó ſo
nadżecż, zo budże <pb n="270"/>kṅeżerſtwo za pozbėhuwaṅo ha
dozpownoſcżeṅo wuherſkoho kraja wėſcżi ẇele ſkutkwacż. Hatż dotal
ſtejeſche Wuherſka pod woſebnitém madżarſkim kṅejſtwom, kotreż ſo za
krajne potṙebnoſcże czéle ṅeſtaraſche — wſchitko bė zakomdżene, pże
wſchu mėru zaṅeṙedżene. Wuher jo tak hiżon ṗeṅk leni tżwojek, wón
najradſcho po czéwéch dṅach na bruſche lejżo ſmorcżi, habó ſwoju trubku
żeli. Mėſto toho, zo bó wóſchnoſcż nėżto tżiniwa, joho k pilnoſcżi ha
dżėwawoſcżi wabicż, déż k pżikwadej bó ſo za to ſtarawa, zo mow jedén te
pwodé ſwojej pilnoſcże deṙe pżeẇeſcż ha z wużitkom pżedacż — ṅenamkaſch
té wo Wuherſkej anicz kmane pucże, ẇele ṁeṅe dróhi. Wuherſka jo kraſné
pwódné kraj, bożich wobradow ƀez wulkoho dżėwa doſcż ha nadoſcż — ale
jara poṙedko ṗeṅezé. Wikowaṅo ſo tam z ẇetſcha pżez pżeṁeṅeṅo ſtaṅe; każ
jo to pola nas nėhdże pżed tawſént lėtami też tak bowo. Wuherſke wſé pak
ſu też zkerſcho na pſėcże hatż tżwojecże wobodleṅa podobne. To jo wėſte,
budże rak. kṅeżerſtwo nėtk, déż ma pownu mócz na Wuherſkej, jenoj
powojtżku toho za tón kraj tżinicż, żtoż jo k pżikwadej za ſwoje italſke
kraje tżiniwo, kotreż kcżėja wot toho tżaſa, hatż pod rak. zczeptrom
ſteja, dha Wuherſka tejko zemſkich pwodow pwodżi, zo budże wotlejżane
kraje z treidami naṗelnicż haj pżeṗelnicż, ha jich pwacżiznu zawoſṅe
twócżicż.

Hajnaw jo ſo z czuzbé zaſé wrócżiw, ha budże nėtk, każ wot zpotżatka
zmóſlené bė, wo mėſcże Gracz bódlicż. Ḃez rak. wójſkom jo póẇeſcż wot
joho podeṅdżeṅow wo Jandżelſkej wulku ṅezpokomnoſcż ha rózbó zbudżiwo.
Wiṅe ſu wo nėkotréch hoſcżinczach wóſchi z Jandżelſkimi ſélṅe romadu
pżiſchli. —

Z Frankfurta. Wo naſchim mėſcže ſu nėtk zaſé z nowa zaſtuṗeṙo nėmſkich
wėrchow romadu ſtupili, kotſiż dérbja na podwożk ſtareje, czéwo
Nėmczowſtwo zaſtupwaczeje frankf. zromadżizné nėmſke należnoſcże
zaṙadwacż, ha woſobṅe zhubenu nėmſku jednotu zaſé namkacż. Rakuſka jo to
tak poſtajiwa, dokelż mėni, zo jo to tón jentżki móżné zakojnſki
podwożk, na kotréż ſo nėżto trajacze ha pwacżacze daletwaricż hodżi, po
nowéch potṙebnoſcżach nėtuſchoho tżaſa. Rakuſka ẇedże też każ pṙedé
pżedſédſtwo wo tutej zromadżiżṅe. Na 1. ſeptb. dérƀeſche zapotżane bócż,
dokelż pak bė to ṅedżela, dha ſta ſo to na druhim. Bajernſka,
Sachſénſka, Wértenbergſka ha ſédém druhe ṁeṅſche nėmſke kraje ſu ſwojich
zaſtuṗeṙow pżipóſwali; cżi druzé pod ẇedżeṅom Bramborſkeje ſo wobaraja,
na tém dżėl bracż, ha praja: ſtara frankf. zjenoſcżena nėmſka
zromadżizna jo wuzbeṅena, na tu ſo nitżo ẇaczé zwożuwacż ṅehodżi.

Wo Kaſélſkej jo, każ wėmó, hara ƀez kurférſtom ha krajnémi zaſtuṗeṙami
wudériwa. Kurférżta jo ze ſwojimi miniſterami cżeknéw; pżez wukaz jo
krajne kṅeżerſtwo z wownoho mėſta Kaſél precż wzaté ha do Bokenheima
pola Hanaw pżepowożene. Lud ſo czéle pżi tém ṅewobdżėli. Hanoverſka jo
ſwoje wójſko na heſénſke ṁezé póſwawa. — Dokelż jo heſénſka wóſchnoſcż
nėtkoj wo nuzé, żada Bramborſka z moczu, zo bó ſo wuznawa hatż chcze wo
unioṅe zwoſtacż habó nicz. — Bramborſka też ſwoje wójſko na heſénſkich
ṁezach zromadżuje ha jo każ rėka wobzanknéwa, zo chcze ſama joli ẇetſcha
hara naſtaṅe, Heſénſku zmėricż, ha nichtón tſejcżi ſo do toho mėſchecż
ṅeſṁe.

Schleſwig-Holſteinſczé ſu ſo zandżené tédżeṅ dwaj krótż z Danſkimi bili
ha pżi tém dobówali. Hale to jo wſcho podarmo. Móſlicże ſebi jenoj, pżi
frankfurtſkej, hoṙeka zpomnenej nėmſkej zromadżizṅe jo też zaſtuṗer
danſkoho krala, hako krajnoho kṅeza nėmſkej krajiwow Holſtein ha
Lawenburg pżipuſchcżené, ha pżez to wot ẇetſchiné nėmczowſtwa za prawoho
kṅeza zpóznaté.

Z Freiburka wo Badénſkej. Naſch arczebiſkop jo hiżon bliſko woſém dżeſat
lėt ſtaré ha ṅezamóżi wacz ſwoje, woſobṅe tudé ważne zaſtojṅſtwo
zaſtacż. Bamż jo joho napominacż daw, zo bó ſebi jenoho namėſtnika
poſtajiw. Naſch zaſwużbné wótcz chcze ſam z Bamużom tulej należnoſcż
wutżinicż ha jo ſo na pucż do Roma podaw; ale nicz z wozom, też nicz po
zelezniczé<pb n="271"/>hale pėſchi chcze wón tón daloki ha wocbżeżnż
pucż pżez wóſoke alpiſke, z wėtżném ſnėhom wobdate horé, tżinicż. Wot
mėſta Baſel jo wón ſwój pucż zapotżaw. Każ ſwóſchimó jo wón horu ſẇ.
Bjarnarda, tu najwóſchu na czéwém pucżu hižon zbożomṅe dóſcżahnéw.

Ze Zardinſkeje. Pinelli, zapóſwancz na Bamuża jo ſo zaſé wrócżiw, — ha
czéle nitżo ṅewutżiniw. Dokelż jo wón jara mudré muż, nadżachu ſo nėżto
wot ṅoho; wón jo też pżed Bamużom bów: hale ſẇaté wótcz ẇedżeſche te
rétże pżeczé tak ha tajke ẇeſcż, zo jomu ſwoju należnoſcż też jenoj
wozjeẇicż móżno ṅeƀe. Wón zpózna, zo ſu tam hiżcżen mudriſchi hatż w
Turiṅe. To też nidé na romſku politiku podobne ṅejo, jene junkrótż
wobzankṅene wotpohladaṅo, déż ſo zdobom wuẇeſcż ṅehodżi, zabócż, — habó
jene prawo, déż ſo zadżėwki namłaja, zpuſchcżicż.

Z Franczowſkeje. Pżedſéda Napoleon jo ſo wot ſwojoho druhoho pucżwaṅa
zaſé dom wrócżiw. Hatż do Pariza pżijedże, bė tam zawoſné lud
zromadżené. Wſchelake wowaṅa joho powitachu: Swawa Napoleonej! — ſwawa
khejżorej — ſwawa republiczé! Żtóż ṅechaſche z dobrém „ſwawa khejżorej!“
wowacż, bó wot nėkotréch popaṅené ha tak dowho dajené, ha déż ſo
wobaraſche, z nożom kawané ha raṅené, dójż ſobu ṅewowaſche. Na 10.
hodownika jo jene towarſtwa romadu ſtupiwo, kotreż ſo „hodowne
towarſtwo“ ṁenuje, ha kotreż chcze na wſchė waſchṅo Napoleona za
khejżora mėcż. Też rėka zo Napoleon jich z peṅezami podṗera.
Republikanſke nowiné tamne napadé ha moczuwaṅa ſtawam hodownoho
towarſtwa pżipiſaja ha ſo hórczé wobcżeżuja, zo policzija tajkich
ṅeduſchnikow ṅewotſtroni, ha ſo z nimi pżezjena bócż zda.

Ze Serbow.

(Daleẇedżeṅo.)

Z Kulowa. Z kṅeza mėſchcżanoſtu mów ſo tu hiżcżen dlėje zabawicż, hale k
tżomu teżto! Bódżcże tu bożeṁe mój kṅeże, nitżo za zwo. Dajcże ſebi
ſerbſke tékanczé ſwodżecż, joli zo wam żane pżiṅeſu, móżno zo wóṅ
deṙewoṅaczé ha k jėdżi waƀaczé, każ jo, wam lėpſche nahladé wo
rozſudżeṅu Serbowſtwa poſkicżi. Bożeṁe. Ja dérbu precż wot was! radſcho
chczu ſo wo waſchej ſchuli dlėje zadżerżecż. — Bóh daw zo tam ẇaczé
ẇeſela nadeṅdu! Hdéż ja pucżuju, ṅech jo w nėmſkich habó w ſerbſkich
krajach, kóżdé krócż ſo zraduju, hdéż hdże żanu ſchulu wuhladam. Schule
wſchak ſu ſẇate mėſta, hdżeż kóżdom narodej joho pżichodnoſcż zakcżėwa;
wo deṙe zṙadowanéch: kraſna wobzbożacza pżichodnoſcż, z wuſtojnoſcżu,
zhorliwoſcżu ha z pobożnoſcżu wuhotowana; wo wopatżṅe zṙadowanéch pak:
huƀena pżichodnoſcż, z ṅelepoſcżu, ze zaſparnoſcżu ha z nizkozmóſnoſcżu
wobcżeżena. Wo tutej ṅekhabwaczej wėſtoſcżi dawa kóżdé rozomné ha
pobożné narod ſwoju ſchulu tak zṙadowacż, zo bó ſo tam joho mwodoſcżi na
najpżihódniſche waſchṅo te rozwutżowano podawawo, kotreż jo jim nuzne ha
zpomózne k zbożobnomu żiẇeṅu. Ha to jo też te najlėpſche ha
najwėſcżiſche kubwo, kotreż móża ſtarſchi ſwojim dżėcżom daricż ha
zawoſtajicż. Wo tajkichhlej móſlach do kulowſkej ſchule zaſtupich. Kulow
jo woprėdka ſerbſke mėſto, pozdżiſcho ſu tam Serbja też nėkotrém Nėmczam
dobrocżiẇe bódwo ha żiwnoſcż wotſtupili ha dowolili. Kóżde dowoleṅo
dobre pwodé ṅepżiṅeſe, k najṁenſchom pola zwėriné jo to wutżiṅena wėcz
hatż też pola tżwojekow pwacżi to ṅewėm. Nech to jo każ chcze. Nėmczé tu
bóchu. Prėnich tżaſach dṙe ſu Serbam jich rétż ha waſchṅo kwalili, ha
ṅejſu ſebi żadali, zo bó jich dla Serbow rétż ha narodnoſcż nabok
ſtupiwa, ha woni ſami jenoż wſchudżom z prėnimi bóli. Tak rutże pak,
hatż nėka zwėrcha pżindżechu, bó ta wėcz hinak. Serbja tak deṙe ſwoje
dawki do mėſchcżanſkich wuſtawow (Anſtalten) dawaja — hale Serbja tam
żanoho jenitżkoho ſerƀſkoho wutżera wo Kuloẇe nimaja. Oh te boje ſerbſke
dżėcżi! Kak ſnadné dérbi tón wużitk bócż, kotréż jim ſchula ſkicżi. Kak
ẇele hodżinow, ṅedżelow, mėſaczow haj ſamóch lét ſo miṅe, pṙedé hatż te
boje dżėcżatka nėkak <pb n="272"/>za tém pżindu, ſchtó tón nėmſki wutżer
ze ſwojim nėmczowaṅom ſebi chcze. Woprawdże to jo zlė ha wopoki. Zda ſo
tola każ bó tu ze zamóſwom ruṅe tón pucż wupótané bów, na kotrémż dżėcżi
najṁeṅe nawuknécż móhli. Hdėż chcze żadén Nėmcz hako farar habo kapwan
wo Serbach zaſtojṅſtwo mėcż, dha dérbi predé ſerbſki nawuknécż, ṅebó to
też, ha hiżcżen bóle, pola wutżeri pwacżicż dérƀawo. Zkoro ſo zda, każ
bóchu kulowſke ſchule jenoż tohodla wobſtali, zo bóchu nėkotſi Nėmczé
ſwużbu ha klėb mėli. Nė moji najlubſchi tomu tak ṅejo. Schule tu ṅejſu
wutżeṙow dla, hale wutżeṙo ſchulow dla, ro rėka: wutżeṙo ſu tu ẇele
ẇaczé dżėcżi dla. Ja tola ṅewėm zo ludżo to tam ṅezpóznaja. Hdéż na
Kulow móſlu ha jón zdruhimi ſerbſkimi podjanſkimi woſadami pżirunam, dha
ſo tola zawoſné rozdżel pokaże. Ḃez tém zo jo wo zakſkich ſerbſkich
podjanſkich woſadach wſchudżom widżecż, zo Joho Miwoſcż kṅez biſkop
Dittrich ſwoje, jomu porutżene woſadé deṙe zaſtara, ha za jich lėpſche
nanowſczé ſo próczuje, jo Kulow każ wopuſchcżena ſérotka, kotrejeż wótcz
wo dalokej Wratſwaẇe bódli. Wacżonſki ſo praji: ♣sapienti sat,♠ to jo:
Mudromu doſcż!

Z Budéſchina. Te ṙane dné zandżenoho tédżeṅa wabjachu ṁe, mėſtżanſke
ſtare muṙe ha ṅeſtrowé poẇetr wopuſchcżicż, ha na jenej wokownej hoṙe ſo
wokżewicż. Ja wuzwolich ſeƀi najbliſchu, to jo borſchtżanſku, dokelż na
ṅej mam naſch lubé ẇetżorné ſerbſki kraj pżed wotżomaj lejżo ha lubozne
dopomṅecża na dné mojeje mwodoſcże mi pżi tém do móſli pżindu. Też tam
na wėrżku horé ṙané ſẇ. kżiż ſtóji, kiż wopótaṅo tuteje horé praẇe
ſẇatotżne tżini. Tón krótż pak bėch tam ja dwójczé zẇeſelené, dokelż na
pow hoṙe hiżon tam pżi ſtarej ſkaẇe mi jedén ṙané czéle nowé ſẇaté kżiż
napżecżo ladaſche, żtoż ṁe wutrobṅe zẇeſeli. Kak haklej mi bė hatż bliże
pżindżech, ha na ſẇecżu też ṙane ha to ſerbſke napiſmo namakach. Pódla
jo teſamo też nėmſke. Tutón ſẇ. kżiż jo wot borſtżanſkoho Żura
(Bjernarda) na témſamém mėſcże ſtajené, dżejż pṙedé dṙejané ſtejeſche,
kotréż bėſche hiżon jara ſtaré ha pżed nėkotrém tżaſom wot wėtſika
powalené.

Nawėżki.

Jenu zahrodnu żiwnoſcż, kotrejż 6 akerow ha 165 Q. ruthow pżiſwuża, ze
97,37 jednotami, chcze podpiſané z dobom pżedacż; pola kotrohoż też
wſcho dalſche k zhoṅeṅu.

Michaw Wawrich.

wo ſerbſkich Baſélczach.

Na michawſku ṅedżelu budże wo ſmėtżketżanſkich kuṗelach ſerbſke ha
nėmſke ſpėwaṅo pod ẇedżeṅom kṅ. Koczora. Też kaṁentżanſke ſpėwarſke
towarſtwo budże ſo pżi tém wobdżėlicż. Po zkóntżeṅu ſpėwaṅa budże bal.
Podpiſané dowoli ſebi, wſchėch pżecżelow ſpėwa na tȯnlej ſẇedżeṅ
kedżbliwėch tżinicż ha nadżija ſo ſerbſkoho ſpėwaṅa dla też ſélnoho
wopotaṅa ze ſtroné lubéch Serbow.

Jurij Benſch.

Serbſki ſpėwanſki ſẇedżeṅ w Budéſchiṅe ṅemóże ſo 4. oktobra wotdżerżecż,
hale zmėje ſo hakhlej 11. oktobra.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcż Wȯſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżizna. Pwacżizna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 27 1/2 2 17 1/2 2 22 1/2 Woka 2 25 2 20 2 22 1/2

Pżeṅcza 4 15 4 — 4 10 Jahwé 5 10 5 — 5 5

Jecżmeṅ 2 — 1 20 1 25 Heduſchka 3 — 2 15 2 22 1/2

Wȯws 1 12 1/2 1 7 1/2 1 10 Bėrné 1 — — 20 — 25

Róch 3 10 3 2 1/2 3 5 K. butré — 10 6/10 — 98 6/10 — 10

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb/>

Tżiſwo 39. 28. dżeṅ ſeptembra. Lėtnik 3

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Z Budéſchina. Khoroſcż jo zaſé z nowa nėkotréch napanéwa, tola nicz tak
ẇele hako pṙedawſchich tédżenach. Nicz jenoj ƀez wóſokimi ludżimi, każ
wo prėdka, hale też ƀez niſkimi jo khoroſcż zpotżinawa ſo pokazuwacż.
Też ſo żandżené tédżeṅ ẇaczė pżi poṙebach zwoniwo ṅejo, zo huſte zwoṅeṅo
ṅebó khoréch ludżi budżiwo. Każ jedén z mėſtżanſkeje radé ẇedżecż
chczéſche, zpotżina khoroſcż też na nėkotréch radnéch wſach wudéṙecż. No
to hiżcżen pobrachuẇe.

Ze Żitawó. Naſcha mėſtżanſka rada jo zandżenu pondżelu ſcheſcżom, kiż
bėchu pżi mejſkim zbėżku w Dreżdżanach ſobu wojwali, wotſudżeṅo
appelaczionſkoho ſudniſtwa wozjewiwa. Ṗecżo ſu k ſṁercżi, jedėn k
jaſtwej na tżas żiẇeṅa wotſudżeni. Towſchiczé ſu dżėwawi réṁezniczé. —

Z Dreżdżan. Préncz Albert ſo dale lėṗe namaka. Naſch kral ſo hiżcżen wot
ſwojoho pucżwaṅa do Bajernſkeje wrócżiw ṅejo. — Naſch nowé zelezniſki
móſt jo zkoro hotowé. Wón jo wėſcżi ƀez témi wo nowſchim tżaſu
twaṙenémi, tón najſchėrſchi dakolo ha ſchėroko: wón ṅeſe nicz jenoj
dwoju cżėr za parnikowo hale też dwoju za z koṅemi zapżeṅene wozé ha
dwaj pucżaj za pėſchi pżez móſt khodżaczéch. — Wot khoroſcże wo naſchim
mėſcże nicz te najṁenſche ṅeẇemó. —

Z Miſchna. Te ṙane ẇedro ha tżopwo ſwóntżne pruhi naſchich winczaṙow
hiżon zpuſchcżenu nadżiju z nowa wubudża. To bó jim jara k pżecżu bowo,
dokelż huſto tam czéwo ſwójbó nitżo druhe nimaja hatż żtoż winicza jim
ṅeſe. Naſchi mejſczé zbėżkaṙo ſu wotſudżeni, naſch mėſchtżanoſta Tżuke k
5 3/4 lėtnomu jaſtwej pṙeṅoho ṙada ha wutżer Thürmer na tżas żiẇeṅa.

Rakuſka. Naſch khejżor ṅejo na wopótaṅo ẇetżornoho wójſka wo Vorarlberg
pżincż mow. Ẇedżicżer tohoſamoho pak ma tu porutżnoſcż, tak khéczé hatż
w Wértenbergskej hara naſtaṅe, tamne ṁezé pżeſtupicż. —

Miniſterſtwo jo wobzanknéwo, jenoho Madżaru za wóſchoho krajnoho
zaſtojnika ha khejżorſkoho zaſtupnika wo Wuherſkej poſtajicż, zo bó lud
trochu zmėṙené bow.

Wot zromadżizné biſkopow Wuherſkeje, pżi kotrémż bėchu też cżi jużnech
ſwoẇanſkich krajow pżitomni, ſwóſchimó, zo chczejdża jużne ſwoẇanſke
kraje też wo czėrkwinſkim naſtupaṅu wot wucherſkoho dotalnoho zjazka
dżėlicż.

Na 24. 25. 26 dṅu bė wo mėſcże Linc# lėtuſcha pżezczéwna zromadżizna
nėmſkich katholſkich czérkwinſkich towarſtwow. Wot ſwawnéch, po wſchėch
nėmſkich krajach, woſobṅe wo Bramborſkich wobſtejaczéch czérkwinſkich
towarſtwow, ſu zaſtuṗeṙo wotpóſwani. Każ wot pṙedaw<pb n="274"/>ſchich
budża dṙé też wot tuteje protokolle pżez cżiſchcż wozjeẇene. — — —

Wo mėſcże Peſt ſtejeſche wóndaṅo pżi Donaẇe burſki muż, kotréż
zromadżenomu ludej paṗeṙané ṗeṅezé wot 5 ha 10 ſchéſnakow, ẇeſele ſo
ſmejkotajo, wudżeleſche. Na poſledku bė tajka cżiżcżencza wokow ṅoho, zo
nichtón ẇaczé po haſé ṅemóżeſche. Policzija pżimné ẇeſowoho dobrocżeṙa
ha ẇedżeſche joho do joho hoſcżincza, dżejż ſo pżi rozrétżuwaṅu zkoro
pokaza, zo jo bohi muż rożomtżk zhubiw. —

Heſenſka. Bramborſka jo za to, zo bó ſo kurheſénſka zwada z ṗerom ha
zjednaṅow wutżiniwa ha jo naṁet ſtajiwa, zo bóchu ze ſtroné heſénſkoho
kṅeżerſtwa tſjo ha ze ſtroné krajnéch zaſtuṗeṙow też tſjo tu należnoſcż
zṙaduwali.

Kurférſténſke kṅeżerſtwo jo do kuṗele Wilhelmsbad pżecżahnéwo; czéwo
miniſterſtwo ha zaſtojniczé tam ſu. Też dwórſka keklerṅa tam tute dné
pżecżehṅe, zo ſo tém kṅeżim zkerſcho tżas ha khwila miṅe.

Z Frankfurta zhonimó, zo ſo tam jara ẇele rakuſkich, bajernſkich,
ſachſėnſkich ha wértenbergskich wojerſkich wóſchich namaka. Winu jich
pżitomnoſcże wſchelako wudaẇedża. Wone rėka, zo cżiſami poſtajeṅo
wulkoho wójſka tudé wuradżeja, kotreż budże tak zeſtajene, zo wot
hanoverſkoho ha ſachſénſkoho daloko rózno ṅeſteji ha ſebi ruku podawajo
nimale romadu wiſaja. Na te waſchṅo bó ẇetżorné dżėl Bramborſkeje (die
Rheinlande) wot ranſchoho dżėlené bow.

To traż z tém romadu wiſé, żtoż w poſlenim tżiſẇe ſobudżėlichmó,
ṁenujczé: kak Bramborſka ṅecha pżidacż, zo bó ſo żtó druhi do zaṙadwaṅa
heſénſkeje zwadé tékaw, hatż Bramborſka ſama. Na kajke prawo teżto pak
ſo Bramborſka pżi tém zwożuje?

Italſka. Zardinſkomu krajej ſwuſcha też ṙana wulka kupa, z ṁenom
Zardinſka (wot ṅej ma czéwo kraleſtwo ṁeno). Też jow jo wo czérkwinſkich
ha krajnéch należnoſcżach wulka zwada wudériwa. Krajna wóſchnoſcż
żadaſche pżezczéwné wopis czérkwinzkoho zamożeṅa. Arczebiskop wo wowném
mėſcże Kagliari ſo wobaraſche, jón dacż, dokelż wóſchnoſcż żane prawo
nima, ſo do toho mėſchecż. Z moczu bó nėtkoj biſkopſki hród wobſadżené,
piſma zezankane. Arczebiſkop na duṙach pżirazé ekſkomunikacziju pżecżiwo
wſchėm, kiż ſo pżi tém wobdżelachu. Na to bó wón jaté. Lud ſtupi na
ſtronu biskopa ha wobaraſche joho. Ẇetſche wójſko jo na to z Genua na
kupu pżeẇezene.

Zardinſki zapoſwancz wo Roṁe, Pinelli jo zaſé z nowa wobodleṅo w Roṁe
wzaw, hiżcżen junkrótż ſwoje zbożo zpótacż. Bamż jo joho k jednaṅu z nim
poſtajenomu wuberkej pokazaw.

Franczowſki pżedſéda Napoleon jo ſo na zardinſkoho krala wobrocżiw ha
żadaw, zo bó turinſkoho arzebiskopa Franzoni z jaſtwa puſchcżiw.

Wo 37. tż. Jut. tżitamó, zo jo Bamż zardinſkim duchowném pżikazaw:
krajném kazṅam poſwuſchni bócż. Haj Bamż jo hiżon huſcżiſcho też ṅemėrne
ludé, każ na pżikwad polſki k poſwuſchnoſcżi napominaw. Déż pak ſo
wobſtejacze prawiſné ha ƀez wobſtejaczémi wóſchnoſcżami zṙaduwane, wot
druhich wukrajnéch wóſchnoſcżow za dobre ha pracżacze zpóznate zakoṅe
jenoż wot jeneje ſtroné be wſchoho wobhoṅeṅa ha napraſchwanja druhich
pżi tém wobdżėlenéch wuzbenu, dha jo to pżecżiwo wſchėm ludowém prawam
(völkerwidrig) ha wſchė druhe wóſchnoſcże ṅeſmėdża do toho zwolicż ha
dérbja na wſche waſchṅo na to dżėwacż, za bóchu ſo tajke należnoſcże po
zakoṅſkim pucżu, pżez zromadne jednaṅo wſchėch pżi tém wobdżėlenéch
ſtronow zṙadowali ha po tżaſu nuzne ha trėbne pżeṁeṅeṅa ſtawo. Zardinſka
wóſchnoſcz to ṅejo tżiniwa, wona ma potajkim wopaki. Ṅech jo to, żtoż jo
wona tżiniwa też trėbne, tak jo te waſchṅo nuczẇedżeṅa wopatżne. Tak
dowho hatż mó chczemó zo bó ſwowo pwacżiwo ƀez nami hako zprawnémi
tżwojekami — tak dowho hatż chczemó wo ṙedże mėrnoho żiweṅa, ha
zromadnoho wobkhadżena tudé pżebówacż — tak dowho hatż ṅechamó, zo bó
dno nam pod nohomaj ſo z nami ṅepżepanéwo, tajke podawki ṅeſmėmó <pb
n="275"/>khwalicż — ha komuż ta mócz prawa kitacż, data, je ṅecżerṗecż.
— — Zardinſke czérkw. należnoſcże ſu pżez mnohe konkordaté
(pżezjenepżindżeṅa ƀez kralom ha Bamużom) zṙaduwali ha z nowa zaſé
wobkrucżili wo lėtu 1727 bamuż Benedikt ♣XIII.♠ ha kral Viktor Amadeus;
— 1741 bamż Benedikt ♣XIV.♠ ha kral Karl Emanuel; — 1823 bamż Pius
♣VII.♠ ha kral Karl Felir; — 1841 bamż Rehor ♣XIV.♠ ha kral Albert.

Ze Serbow.

§. Z Rożanta, 21. ſeptbra. Dokelż pżed krótkim tżaſom w Krupczé,
Tżopliczé ha wokomnoſcżi ta zwa kholera khėtro kṅeżeſche, tak bėſche
naſch wokreſné lėkaṙ, kṅ. ♣Dr.♠ Röderer z Kaṁencza, za dobre zpóznaw ha
radżiw, zo naſchi Serbja lėtſa pżed ſẇ. Marije naroda żadén prȯczeſión
do Krupki ẇedli ṅebȯchu (czéle zakazaw pak wȯn to ṅebėſche); talej joho
rada bȯ nam też do prėdka w naſchich czérkẇach z klėtkow wozjeẇena.
Hatżruniż bė to nėtk znajomna wėcz, dha ſo tola żcże tżródka ludżi tedom
w Kłóżtṙe zhromadżi z tėm wotmóſleṅom, zo chcze próczeſtón do Krupki
ẇeſcż, na żanu khoroſcż ṅedżéwajczé. Tola déż jim też tuhdé to khėtro
wotradżachu, tak ſo z wetſcha wſchitczé zaſé domoj wrótżichu, jenoż
nėkotſi króbwi zważichu ſo tam hicż, kotſiż też zaſé ſtrowi domoj
pżindżechu. Cżi druhzė pak, kotſiż bėchu tam też móſle hicż mėli,
tamneje khoroſcże dla pak ſo dali wottraſchicż, ha tohodla potom w
domach woſtachu, ſu za to dżenſa, na ſẇ. Mathija tónlej próczeſión do
Różanta ẇedli. Rano bėchu ſo w Klóżtṙe zhromadżili ha ſu potom
zkhorojemi ha ze zpėwaṅom w woſémoj hodżiṅe ſem pżiſchli. Teſamo
marianſke drużki, kotreż dérbjachu heẇak ſẇ. Marine ſẇecżo do Krupki
ṅeſcż, je za to nėtk k nam pżiṅeſechu. Ke mſchach bėſche pola nas tak
ẇele ludżi ze wſchėch ſtronow, każ heẇak hdé na ſẇ. Marije. Haklej
popowdṅu po néſchpoṙe ſo próczeſión zaſé zpėwajo do Klóżtra wrótżi.

§. Z Ṅebeltżicz, 26. ſeptbra. Naſcha woſoda jo wo poſlenimaj dwėmaj
mėſaczomaj ſwoju ṙanu czérkej ṙeṅe wupoṙedżecż dawa, woſobṅe bó jeje
czéwé kréw pżekrété, ha pżi tém nimale powojcza tohoſamoho (14,000
czéheli) nowa powożena. Też mawé tórmik bó ṙeṅe ponoẇené ze zelenej ha
bėwoj barbu, ha jo nėtk jara pżiſtojné. Ẇele ṙeṅſchi pak bȯ wón hiżcże
bȯw, hdé bó kula na nim, kotraż jo jenoż żowta, wobarƀena, ŕeṅe —
pozwocżana bówa!

§. Z Wutowtżicz, 25. ſeptbr. Zkoro zmėjemó wo naſchej wſé jara ṙanu nowu
bożu martru ſtejo. Naſch Hórbank budże tuſamu ſtajecż dacż, ha to na
czéle nowém blaku, dżeż hiżcże nichtó żanoho ſẇ. kżiża habó druhoho
ſẇetżatka ṅepowni. Déż ſebi Hȯrbank tak ſwawné, ſẇatocżné wopownik
ſtaji, tak ṅech ſo pódla tola też hako dobré Serb wopokaże, każ
borżtżanſki Żur ha nėkotſi druhzė, ha ṅech pod bożu martru (traż też na
jeje kaṁeṅtné ſtowp) pėkṅe ſerbſke napiſmo ſtajicż da!

§. Z Ralbicz, 22. ſeptbra. Pżed tſjomi mėſaczami wumṙe tuhdé naſch
khėbėtar Voſcżij Mikwawſchk. Na joho mėſto jo nėtk za czérkwinſkoho
prėdkſtojicżeṙa habȯ khėbėtaṙa poſtaẇené kubleṙ Michaw Nuk z Ralbicz.
Dżenſa wȯn pṙeni krótż zjawṅe ſwoje nowe zaſtojnſtwo naſtupi. Mȯ jomu
wutrobne zbożo pżejemó, zo bȯ wón praẇe ẇele lėt wo témſamém zwoſtaw, ha
tak praẇe ẇele k zbożu ha klėpſchomu naſcheje czérkẇe ha woſadé
ſkutkowaw! Daj to Bóh!

§. Z Khȯlbow, 23. ſeptbr. Każ ſo cżi ſakſczė kermuſcheṙo, kotſiż bėchu w
zandż. tżiſẇe „Tydż. Now. tajku żawoſnu interpellaczéju ſtajili, hdé
budże w Lejnom kermuſcha h. t. d.“ wot kermuſche ſtaracż pótżṅeja, runiż
tak ſtaraṁo ſo mȯ nėkotſi druhzé kermuſcheṙo wot toh’, hdė zmėja <pb
n="276"/>tamni kṅeża Interpellantoẇe ſami ſwoju kermuſchu. Duż bėſche
też pėkṅe wot nich bówo, zo bėchu nam woni najpṙedė wozjewili, dhé budże
jich ſaméch kermuſcha, ha nas pódla też ṙeṅe na ṅu pżeproſéli! Móże
bȯcż, zo trajż jich kermuſcha nėtk bórzé budże, ha ṅedérbeli mó potom
nitżo wot ṅeje zhonicż, to bó nam tola dundérſczé do boka bówo. Pola nas
tak nėtklej wſcho k Rakeczam wiſé! Też nėkotſi kermuſcheṙo.

♣X.♠ Dale wot Buduſchina pżindżeſch, ha bóle ſo ludżo khoroſcże boja. Ze
ſtraſchnémi poẇeſcżemi, kejkoż ſtow hiżno wumṙewo jo, ſami ſo ſtróżeja
ha cżwiluja. Najhóṙe pak jo w Kuloẇe. Dżenſa pżed dwėmaj ṅedżelomaj
ṁenujczé, pżijedże tam wóz z wowmó z Budéſchina. Ha hlejcże nėhdém bė ſo
Kulow zrokocżiw. Wóz zwowmȯ dérƀeſche na haſé ſtejo woſtacż, ſchtérjo
mużojo pódla, zobó nichtón ſo ṅebliżiw, ha ſnadż ṅekedżbliẇe ſo woza
ṅedótknéw; dokelż, — wowma bė z Buduſchina, ha w Buduſchiṅe jara ludżo
mrėja! Bez wſchoho komdżeṅa bó po wokreſnoh lėkarja do Wojerecz póſwane
zo bó wón zwoho Ducha khoroſcże z buduſchinskeje wowmó wuhnaw. Ṅedżelu
lėkaṙ pżindże ha potża zawoſṅe kadżicż ha ſmudżicż wokow woza. Potom
haklej bó dowolene zo ſmė ſo wowma wotnoſécż. Takhlej bȯ Kulow pżed
ſtraſchném ṅezbozom zakitané, kotreż jomu zwowmowȯch mėchew hrożeſche! —

Z liſta kṅeza duchomnoho Jakuba Bréla.

(Zkȯncżeṅo.)

Lėdom bėch dobru hodżinu ſchow, tżujach wo prawoj nozé wulku boloſcż,
kotraż bó pżecz hórſcha ha hórſcha, tak zo móżach jenoż ẇele krótſiſchi
pucż dokoṅecż, hatż bėch po prawóm tżinicż chczéw. Nazajtra rano dżėch z
tżaſom dale, wzach ſwój pucż pżez jara wulki ſólné jėzor (Salzſee), kiż
bė wuſkhnéw, ha pżindżech pżipowṅu hatż do Arbala, dżeż bóch jara deṙe
hoṙewzaté; wzach ſebi potom jenoh Araba hako poſowa ha pucżapokazwaṙa
ſobu, ha pżendżech z nim na duſchnéch pucżikach ha żcżeżkach czéwó
ṙecżaz horow. Pżed ẇetżorom pżindżech do jenoh wojerſkoh lėhwa; tu
chczéch jenoż nėżto mawo k ſebi wzacż ha potom dale hicż, dokelż mėjach
jenoż hiżcże tſi hodżiné pucża tżinicż. Tola lėdom bėchu ṁe tu wojerſczé
wóſchi wuhladali, dha ṁe też pżeproſéchu, zo bóch pżi nimi woſtaw,
prajachu, zo żno budża ſo za mṅe ſtaracż. Wojerſczé wóſchi zadżerża ſo
tu pżecżiwo nam duchowném jara pżecżelṅe, podṗeraja nas po móżnoſcżi
wowſchėm ha maja nas tżiſcże za ſwojich. Ja pola nich jėdżach ha jedén
wóſchi pżipokaza mi ſwój ſtan (Zelt); nazajtra rano pożcżi mi komandanta
ſwojoh koṅa, ha tak pżindżech z lochkej próczu dale, do jenoh druho
wojeṙſkoh mėſta. Też tu dóſtach ſwoju ſtwu, ha ſkoro dżeṅ wote dṅa
jėdżach pak pola majora regimentſkoh lėkaṙa Eichackera, kiż jo Nėmcz;
kóżdé dżeṅ też prėdwach. Tudé leżacze wójſko jo nėdże 2000 mużi ſélne,
ha wobſteji najbóle z lutéch Nėmczow, kotſiż ſu ſo ze wſchelakich
kónczow tudé hromaduzbėżeli; ſkoro kóżdé z nich jo doma nėżto zworaw,
ẇele jo jich doma wot wojakow cżekwo, ẇele bė jich też do najnowſchich
ṅemėrow ha zbėżkow zaplecżenéch. Dokelż ſu to wojaczé ze wſchėch kónczow
ha ze wſchelakich nicz franzowſkich narodow, tohodla rėka tute wójſko
też legia czuzownikow (Fremdenlegion). Nėdże 300 wojakow bėſche pola ṁe
na prėdowaṅu. Tak khėtſé hatż budże ſo hodżecż, chczu ſo tam na dlėſchi
tżas podacż. Kṅez biſkop bó tu jara ſwawṅe ha kraſṅe powitané ha
pżijaté; wſcha móżna tżeſcż bó jom wopokazana. Na tſecżi dżeṅ poda ſo
kṅez biſkup dale na pucż; wſchitczé wojerſczé wóſchi joho pżewodżachu,
ha ſkoro na ſto Arabow, kotſiż ẇele haré ha tſeleṅa ha ẇele zpodżiwnéch
kuſkow ha khumżtow na ſwojich ṙanéch, ſélnéch koṅach tżiṅachu, każ jo to
pola nich pżi tajkich woſebitéch, ſwawnéch pżileżnoſcżach waſchṅo. Kṅez
biſkop dérƀeſche tónkrocż ṅekotre ſtané <pb n="277"/>ha wſcho, żtoż k
jėdżi ſwuſcheſche, ſobuwzacż, dokelż dérƀeſche tżiſcże w horach, dżeż
nichtó ṅebódli, pżez nócz woſtacż. (Ha tak wopiſuje kṅ. Brél biſkupowo
pucżowaṅa ha ſwoju należnu próczu pżitém dale; napoſledku piſa hiżcże
taklej:) Su w Sachſénſkej hiſchcże ludżo, kotſiż chczedża radé do ſwėta
won? Każ ſo mi zda, chcze ſnadż jich ẇele do czuzoh kraja wucżahowacż.
Déż tudé deżcżik dżo, dha namakaja ſo tu wſchitczé praẇe deṙe; ha tajke
ſuche lėta, kajkeż te poſleṅe tſi bėchu, nas ſtajṅe ṅetṙechuja. Kajke
podṗeraṅo, kajku pomocz cżi dóſtawaja, kotſiż chczedża ſo ſem podacż, to
ſém hiżon pṙedé ſpomniw; pucżowaṅo nitżo ṅekhożtuje, pżetoż czéwó pucż z
Franczowſkeje hatż ſém do Afriki dóſtawa kóżdé wot franczowſkoho
kṅeżerſtwa na kóżdu hodżinu nėdże tſi krożki. Chcze żtó nėżto ẇacz ha
nėżto wėſte wo tutej należnoſczi zhonicż, dha ṅech ſo na franczowſkoh
poſwancza (Geſandter) w Dṙeżdżanach wobrocżi, kotréż budże wėſcżi na
wſcho wotmojeṅo dacż ẇedżecż.

Nėtkoj chczu wam hiżcże żeṅeṅo ha kwas ƀez Kabilemi trochu wopiſacż. Wo
krajiṅe Konſtantine, kotraż wot Orana k raṅu leżi, bódli wulka mnohoſcż
tutéch Kabilow. Tucżi ṅecżahaja tak wokow, każ Arabojo, ha maja
wſchelake woſebite waſchṅa, kotreż ƀez druhimi narodami ṅenamakaſch.
Chcze ſo żadén mwodé Kabila wożenicż, póſcżele wón nėkoh k nanej tuteje
holtżki, kotruż chcze ſebi bracż, jenoh ſwojoh pżecżela habó dobroh
znatoh. Pżindu pżez jene, dha poſtaji nan ṗeṅezé, kotreż chcze za ſwoju
dżówku pwacżene mėcž. Tute ṗeṅezé rozdżėla ſo potom, tak zo macż, nanowi
bratſja ha najbliżſchi pżecżelo kóżdé ſwój dżėl doſtanu. Na tutémi
ṗeṅezami mwodé nawożena żane ẇaczé prawo ṅewobkhowa, t. r. débó ſebi
tutu holczu pozdżiſcho wzacż ṅechaw habó ſo wot ṅeje, déż jo hiżon joho
żona, zaſé dżėlicż chczéw, ṅemóże tute ṗeṅezé wrócżo żadacż. Tuta
pwacżizna wutżini po naſchich ṗeṅezach nėdżen wokow 20 habó 30 ſtaréch
ſachſ. toleri, tola jenoż tedom, déż jo holcza ſchwarna ha ṙana, pżetoż
na to mwodé Kabila woſeƀe jara hlada. Su tute ṗeṅezė zapwacżene, potom
pżiṅeſe nawożeṅa holczénomu nanej 96 litrow (litra jo ṅeżto ẇacz hatż
khana) pżentżneje muki, ha 7 puntow butré kotraż jo ſelena, 6 litrow
wolija ha jene cżelo. Wſchitko to jo k kwaſej, na kotréż ſtarſchi ha
pżecżelo wobeju ſwójbow pżindu. Po kwaſnej hoſcżiṅe potżnu hracż.
Pżipódla jo tu też ẇele tſeleṅa ſwóſchccż, pak jenoż k ẇeſelu, pak do
ſchajbó, kotraż nėdże 100 habó 150 krotżeli daloko ſtoji. Jenoż
nawożeṅowi pżecżelo maja prawo ſchajbu tſelecż. Tṙechi żtó dha joho z
dorukowplaczaṅom pokhwala; tola za kóżdoh, kiż ṅetṙechi, dérbi nawożeṅa
ſachſ. toleṙ ṅeẇeſcżinej ſwójƀe zapwacżicż. Nazajtra po kwaſu, déż jo
wſchoh do tżiſta wutżiṅene, wozṁe nawożeṅa ſwoju ṅeẇeſtu ha ẇedże ju dom
k ſwojom nanej, pżi tżimż herczé ẇeſele piſkaja, tſelczé ṅeſmėrṅe
tſeleja ha pżecżelo, kotſiż ſobudu, żawoſṅe wowaja ha juſkaja. Nėtkoj jo
hiżcże jedén kwas, każ pṙedé. Potom ſo ṅeẇeſcżinej ſwójba zaſé domoj
poda, ha wſchė kwaſne ẇeſela ſu zkóntżene. Tajka żeṅtwa pżindże
nawożeṅa, déż holcza ṙana, nimale na 500 frankow (frank jo nėżto ẇacz
hatż nórt). Wóndaṅo tṙechich dweju tajkej ṅedawno zwėrwanej mandżelſkej,
kotrejż po zpomṅenéch pohṙebniżcżach wokow cżahaſchtaj, zo bóſchtaj
ſwoje pacżeṙe ſpėwawoj. Ja ſo toh mwodoh muża wopraſchach: „Nó, żto
pżindże cże twoja mwoda żona?“ Wón z wowu wijeſche ha raṁeṅa
zcżahowaſche prajiczé: „Ta jo jara droha, pżindże ṁe na 600 Frankow.
Druhikrócż nėżto ẇaczé wo tajkich wėczach. — — —

Na kónczu ſwojoh liſta praſcha ſo kṅez duchomné Brél, kak ſo tu tomu ha
tamomu ƀez nami dżo, da ẇele ludżom ẇele dobroh prajicż, chcze też radé
zhonicż, kajke wėczé ſu ſo wo naſchim kraju ha drudże podali h. t. d.
Ḃez druhim piſche pak hiżcże tute ſwowa: „Pżed powdra mėſaczomaj bėchmó
(mó duchomni tudé) ſkoro wo żiẇeno pżiſchli, ṁenujczé wėſte tajne
towarſtwo tu wo Oraṅe bėſche ſebi pżiſahawo, zo chcze wſchėch
franczowſkich wojerſkich wóſchich, <pb n="278"/>wſchėch bohatéch ha nas
duchownéch ſkónczwacż. K wulkom zbożu bó czéwa wėcz dwaj dnaj pżed
poſtajeném wuẇedżeṅom pżeradżena; ṅedże ſto ſedżi jich wjaſtẇe,
pżepótaṅo ṅejo hiżcże dokóntżene.

Zbėrki.

0 *) Loni mėjeſche wo Parizu, lėtſa w Frankfurcże jene towarſtwo zjawnu
zromodżiznu, pżi kotrémż bėchu nimale wſchė ludé ha narodé naſcheje zeṁe
zaſtuṗene. Teſamo wotpolada, zo bóchu pżichodṅe żane bitwé ẇaczé ẇedżene
ṅebóli — wukrajne należnoſcże ſo jenoj z ṗerom ha ze ſwowami wutżineli —
żana krej ſo ẇacze ṅepżelawa; wójſka ẇacz trėbne ṅebóli. Pżi tutej
poſlenej zromadżizṅe w Frankfurcże ſtaji jedén ſobuſtaw, zo bó
żadwawoſcz krawnéch bitwow wohidżiw, żortliẇe tón naṁet: wukrajne
należnoſcże déż ſo ṁerṅe zjednacż ṅehodża, na te waſchṅo wutżinicż, zo
pſéki z wobeju krajom zhoṅa, na ſo żtżuwaja, ha kotrohoż kraja pſéki
cżeknu, tón jo pżeraw.

Wo Londoṅe jo nėchtón jene nowo waſchṅo wunamkaw, kak móża ſo póẇeſcże
ha nawėżki wozjewicż ha ludżo wabicż, teſamo tżitacż. Nėkotre tżaſé ſem
hiżom khodżi pſék pżez londonſke haſé, wopójſchané z paṗeṙami; na
kotréchż z wulkimi piſmikami naẇeżki ſteja. Tón pſék zdaſche ſo ſwoju
ważnoſcż zatżucż; wón ṙeṅe pomawku wuſtapajo, hordże po haſach
cżehṅeſche, ſo drudé też woladwaſche, ha déż widżeſche, zo ludżo
tżitaja, też khwilku ſtejo woſta.

Wo zardinſkim mėſcże Genua jo duchowné, ♣Mikławš Olivier,♠ zpójednik
klóżtera dobroho paſteṙa, kiż jo pódla ſwojoho wſchėdnoho dżėwa wot lėta
1839 ſem tón ſẇ. ſlub tżiniw, mwode holtżatka Ṅegerow wo kżeſcżijanſkej
wėṙe wotcżahnécż. Teſamo pſchindu huſto na torhoſchcżach mėſta
Alexandrija w Aegyptowſkej napżedaṅ. Pżez francz. zapóſwancza wo tamném
mėſcże da ſebi wón te dżėtżatka kupicż, ha naſch Mikwaſch teſamo potém k
wotcżehṅeṅu do kṅeżniſkich klóżterow Franczowſkeje ha Italſkeje
rozdżėli. Te mawo dżėcżi nichtón radé ṅekupi, toho dla ſu jara tuṅe;
hale te pżeẇezeṅo pżez moṙo jo drohe. Dobrocżeṙo dawaju te potrėbne
ṗeṅezé romadu. Hatż do ṁeje 1850 jo tónlej ſwawné muż 75 kajkich dżėcżi
wotrotżwej ha pohanſtwej wumożiw. Te dżėcżi maja jara kraſne daré; jara
khėczé nawuknu woni franczowſku ha italſku rėtż, każ też wſché rukow
dżėwa. Kżeſcżijanſka wutżba wo jich wutrobach wulku nuternoſcż wubudża
Wo kniżkach, wo kotréchż wón rozprawu woſwojoho ſkutkwaṅa ha nawożeṅa
dȯſtatéch ṗeṅes daẇe, móże jédén jenoj ze ſélzami tżitacz, z kajkej
pobożnoſcżu woni k bożomu blidej du, z kajkej luboſcżu ha poſwuſchnoſcżu
woni ſwojim macżeṙam, (tém klóżterſkim kṅeżnitżkam) podacżi ſu — z
kajkej nuternoſczu te nėżto ſtarſche ſẇ. kcżenczu dóſtanu; z kajkim
podacżom do bożeje wole woni też wumṙu. Nėtk pak jo tón duchowné za tém
pżiſchow, ſo dżėcżi pżez dwanacże lét bócż ṅeſmėdża, déż do Ewropſkeje
pżindu, — ſtarſche ṅewutraja. Za tute lėto jo jich wón hiżom zaſé 12
pżipoſwanéch dóſtaw. Te klóżterſke kṅeżnitżki ſo z wulkej luboſcżu za
tute bohe dżėcżatka ſtaraja ha maja ſwoju wulku lubu nuzu nimi, pṙedé
hatż te czéle dżije dżėcżi trochu zdżėwaja. Każ kótżki woni wo prėdka po
żtomach waża — żcżipaja ha kuſaja — wo zahrodże wſcho móżne wutorhaja ha
ſére zjėdża — wot waṙeneje czérobé czéle ṅerodża. To jo wėſcżi zaſwużbne
dżėwo! Swawa tajkim zpėchwaṙam tżwojecżoho zboża.

Nėhdé bė w Meklenburſkim te waſchṅó, zo prėdar ludżi, kiż bożomu blidu
hicż czéchu, pruhuwaſche. Junu praſcheſche ſo wón wėſtoho ṁoṅka:
„Chczeiſch té téż zbóżné bócż? to dṙe tola cżeſczé póṅdże.“ Tón prėdar
ſo praſcheſche dale woko ha déż wón zas k móṅkej pżindże, praſcheſche ſo
wón: Kak rėka ſédéma kazṅa? Móṅk praji: Kṅeże, z tej ja nitżo jaczé
nimam, dokelż ſém món dżėcżom daw. Na to ſo prėdar <pb n="279"/>roznėwa
ha praji: Nó żto móſliſch, zo ſé ſebi z twojimi rėchami zaſwużiw? Ach
kṅeże, praji móṅk, ja wſchak ṅecham nitżo za ṅe mėcż.

Tón dowhi, wóndaṅo wo Jutnitżczé zpomṅené dalokopis pżez moṙo ſrejdż
Franczowſkej ha Jandżelſkej, jo ſo hiżon roztornéw. Rébakojo chczejdża
ẇele pżez to natżiṅeneje żkodé dobrotżinene mėcż. — Wone dṙe pak budże
ſo tam dalokopis zkoro na ſuchim powożicż hodżecż. Dokelż, móſlicże ſebi
jenoj: jedén chcze tam recżazné móſt pżez moṙo twaricż.

Też ſrejdż Jandżelſkej ha Irlandſkej chczejdża dalokopis ſtajicż dacż. —

Franczowſki miniſter wójnſkich należnoſcżow chcze wojerſku wulku lėkarṅu
w Parizu (Militär-Hoſpital) duchownomu ṙadu hoſpitalſkich bratrow k
wobſtaraṅu pżepodacż. Wón tṙeba 1000 tajkich miwoſcżiwéch bratrow; ha jo
ſo pżez dowholėtne zhoṅeṅa pżeſwėtſiw, zo budża khori tak wo dobréch
rukach. Wón chcze też po tżaſu druhe wojerſke lėkarṅe jim pżepodacż.

Nȯ żto ſé té na Univerſitecże tżiniw? praſcheſche ſo Nan ſwojoho ſéna. —
Nitżo — ha piwo k tomu piw.

W jenej ſchuli bó pruhuwaṅo dżerżane, ha tón pżitomné zeṁan praſcheſche
ſo jenoho hȯlcza za ſédemej bożej kazni. Hólcz, kotréż ſebi ṅewėṙeſche
jenomu tajkomu kṅezei „te“ prajicż, da telej wotmoẇeṅo: „Nadné kṅeże, wó
ṅedérbicże kranécż.

♣X.♠ Wėſté burik, kiż chczéſche ſwojoh mwodoh ſénka kcżicż dacż, pżindże
k fararej, zo bó jomu ſwoju żadoſcż woſjewiw. Na praſcheṅo, kajke ſwojom
ſénej ṁeno dacż chcze, wotwolwi wón: „haj hlejcże kṅeże to bėch ja
tżiſcże zabów.“ „„Na, kak da wó rėkacże?““ wopraſcha ſo duchomné dale,
„„Chczemó tomu dżėſcżu pżecz waſche ṁeno dacż.““ „Mojedla, wotmolwi
burik, ja tak żane ẇaczé ṅetṙebam, ṁe żnó wſchitczé deṙe znaja.“

♣X.♠ Wėſté zeṁan z nėmſkoh kraja poẇedaſche wo wulkim towarſtẇe wot
wſchelakich wulkich ſkutkow, kiż bė na hoṅtẇe wuẇed, ƀez druhimi też
zczėhuwaczé podawk: „Junu ƀėch ja w lėſu żiwu liſchku popadnéw. Za
wopoſch ju z hozdżikom k wulkom ſchtomej pżibich, wucżeżech nóż ha
rozrėznéch ji prėdku ƀez wotżomaj kozu. Hnėdom nato z kijom potżach do
ṅej bicż, zo koſmó wokow lėtachu. Hlejcże tu zdobom liſchka prėdku hdżeż
bėch ƀezwotżi rozrėznéw z koże wuſkotżi, ha czéwó pelcz za hozdżik
wiſajo woſta!“

♣X.♠ Wo mawém mėſtatżku (na ṁeno ſo dopomnicż ṅcmóżu), bėſche jara
dwórliwó hoſcżinczar, kiż ſwojich hoſcżi pėkṅe witaſche, ha kóżdom
woſeƀe dobru nócz ha dobré ſpar pżejeſche.

Nėhdé pżindże k ṅom też czuzé hoſcż zo bó tam pżeznócz woſtaw. Dokelż
mutżné bė, dżeſche też kuſk zaże leṅcż, ſtwine duṙe za ſobu zamknéwſchi.
Wón bė lėdom trochu póſpaw dha wuſwóſchi, zo nėchto zewſchej moczu do
duri cżeṗe. „Żtó tu jo,“ wopraſcha ſo wubudżené hoſcż. „„Ṅemejcże mi za
zwo, — wotmowi pżed duṙemi ſtejaczé, ja ſém hoſcżinczar ſam, ha bėch wam
pṙedé zabów praẇicż Dobru nócz.““ Ha wo ſwojim ſwėdoṁu zpokojené dżėſche
mėrej.

Nawėżki.

Ṅedżelu, na Michawa, budże pola ṁe kehelowkuleṅo wo ſwiṅecżo
wotdżerżane. Pżecżelow toholej ẇeſela lubozṅe ktomu pżeproſé

Wowtżerk, Hoſcżinczar w Lejṅe.

<pb n="280"/>

Jenu zahrodnu żiwnoſcż, kotrejż 6 akerow ha 165 Q. prutow, ze 97,₃₇
jednotami, pżiſwuſcha, chcze podpiſané z dobom pżedacż; pola kotrohoż
też wſcho dalſche k zhoṅeṅu jo

Michaw Wawrich. wo ſerbſkich Baſélczach.

Na michawſku ṅedżelu budże wo ſmėtżketżanſkich kuṗelach ſerbſke ha
nėmſke ſpėwaṅo pod ẇedżeṅom kṅ. Koczora. Też kaṁentżanſke ſpėwarſke
towarſtwo budże ſo pżi tém wobdżėlicż. Po zkóntżeṅu ſpėwaṅa budże bal.
Podpiſané dowoli ſebi, wſchėch pżecżelow ſpėwa na tȯnlej ſẇedżeṅ
kedżbliwėch tżinicż ha nadżija ſo ſerbſkoho ſpėwaṅa dla też ſėlnoho
wopotaṅa ze ſtroné lubéch Serbow.

Jurij Benſch.

Ekſpediczija budéſkeje

krajnoſtawſkeje hypothekarṅe, nalutowarṅe ha pożcżerṅe namaka ſo wot
dżencza ſem na hrodowſkej haſé wo ſejmowni (Landhaus) deleka.

Taſama jo wotewṙena wſchėdṅe, jenoż ṅedżelſke ha ſẇate dné nicz,
dopowdṅa wot 8 hatż do 12; — ſobotu pak wot 8 hatż do 2.

Nalutowarṅa bėṙe wo tutém tżaſu na nalutowarniſke kniżki zapowożki
kóżdeje wȯſokoſcże, tola nicz ṁeṅe hatż jedén toleṙ.

Budéſchṅe 7. ſept. 1850.

Heydemann

wuẇedżaczé direktar.

Jene mėſto k twaṙeṅu, dżejż ſo hiżon welbwana pincza namaka, ha ṙana
zahróda, jo na pżedaṅ. Wſcho dalſche k zhoṅeṅu

pola Michawa Horenka, wo Radwoṙu.

Staroſcżiwo zkorżeṅo w Sernanach do kermuſche.

H. Swóſch, luba kmȯtra ſuſodżina, nezmejemȯ ſkoro khermuſchu?

M. Ju wſchak! ha naſch ſtaré ganzor, tȯn ſuchi rapak, hiżcżen pżeczė
tutżné ṅejo.

H. No to jo tola bez ſchika! wſchak ſcże joho hiżon 19 lėt dowho
kormili.

M. Haj, haj, — ha tola hiżcżen jo pżeczé ſuchi, każ tajki nohaté bacżoṅ.

H. Ach, moja kmótra, — joli k nitżomu druhomu ṅebudże, dha bdże ſcheṙeṅo
do kawé. Wſchak nėtkoj hiżon ſo nikoho ẇaczé ṅebohi.

M. To bdże rozne zkocżo, joli ſo kermuſchi rėzacż ṅebudże.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcz Wȯſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżizna. Pwacżizna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 27 1/2 2 17 1/2 2 22 1/2 Woka 3 — 2 25 2 27 1/2

Pżeṅcza 4 15 4 — 4 10 Jahwé 5 5 4 25 5 —

Jecżmeṅ 2 — 1 27 1/2 2 2 1/2 Heduſchka 2 — 2 17 1/2 2 20

Wȯws 1 12 1/2 1 7 1/2 1 10 Bėrné 1 — — 20 — 25

Róch 3 5 2 27 1/2 3 — K. butré — 10 6/10 — 9 4/10 — 10

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb/>

Tżiſwo 40. 5. dżeṅ oktobra. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej ♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Z Budeſchina. Mó hiżcżen pżeczé żane doſcz zẇeſelacze póẇeſcże z
naſchohó mėſta pżiṅeſcż ṅemóżemó. Z nowa ſu zaſé nėkotſi na woẇaczej
khoroſcżi wumṙeli, ha nowi zaſé zkhoṙeli. Z czéwa pak móżemó ṙecz, zo ſo
polėpſchuje. Ḃez wumṙetémi jo też ♣Dr.♠ Dreßler, wutżer na budéſkim
gymnaſiju. Wón bė pżecżel Serbow: bė ſerbſku rétż wo krótkim tżaſu jara
ṙeṅe nawuknéw ha wobdżėleſche ſo radé pżi ſerbſkich należnoſcżach.

Z Rajchenawa, jenej wulkej wſé pola Żitawó, zhonimó, zo jo tam kholera
wudériwa ha tam ſélṅe kṅeżi. Zandżenu ſṙedu ſu ſédéṁo, żtwórtk woſéṁo
wumṙeli.

Z Dreżdżan. Préncz Albert jo hiżon zpótaw, wojſtẇe ſo pżekhodżuwacż. —
Naſch kral jo wo Tirolje pobów ha na dompucżu do Mnichowa, (München)
ſtrowé pżiſchow. Tute dné wrócżi ſo do Dreżdżan. Wo mėſcże Merane wo
rudnéch horach jo zbėżk naſtaw. Dwė kompanije wojakow ſtaj tam
cżahnéwoj. Schulſki hólcżecz bė kranéw ha za to wot rektora puki dóſtaw.
Po ṅekotrém tżaſu hólcżecz zkhoṙe ha wumṙe, każ lėkarſke pżepótaṅo
wobſwėtſi nicz dóſtatéch pukow dla. Tola ſo lud zbėné, żadaſche mordaṙa
won, popaże ha cżepeſche joho. Dójż nėkotſi rozomniſchi mėſchcżeṅo joho
z rukow dżijoho ludu wumożichu. Wón jo wo Zwikaẇe ha woſchnoſcż
pżepótuẇe.

Z Nėmczow. W Barliṅe jo znaté general z Radowicz k miniſterej wonkownéch
należnoſcżow powowané, ha tu wo nėtuſchim tżaſu woprawdże ważnu
dóſtojnoſcż naſtupiw. Nėkotſi mėṅa, zo jo to zjawné pucż wujednaṅa
Bramborgſkeje z Rakuſkej, dokelż hiżon też ſtaré rozladané arczewójwoda
Jan mėniw jo: „Rakuſka nima lėpſchoho pżecżela hatż Radowicza.“

Druzé ſu tomu napżecżo, ha dżerża za to, zo jo nėtkoj wėſta wójna,
dokelż Radowicz dżėn jo zawożer unioné, ha dṙe budże ſwój ſkutk zcżeżka
pancż dacż. — Z tém poſlenim wo pżezjenoſcżi bó póẇeſcż zromadżeṅa
bramb. wójſka bowa, z kotrémż chcze Bramborſka wſchėm pżezczéwne
Nėmczowſtwo naſtupaczém wobzankṅeṅam frankfurtſkeje zhromadżizné z moczu
napżecżo ſtupicż.

Wo należnoſcżach Heſénſkeje jo hiżcżen wſcho pſchi ſtarém. Bramborſka jo
ſwoje zmóſleṅo wo tém wuprajiwa, ztem wopżijecżom: zo zbėżk pżecżiwo
wóſchnoſcżi za zprawné wuznaje ha wóſchnoſcżi winu daẇe, zo jo wona
krajnu wuſtawu pżeſtupiwa. Jow pak ſo Bramborſka zaſé jara za lud
ſmóſlena pokaza.

Niże Kurheſénſkej leżi wulke wójwódſtwo Heſén-Darmſtadt. Też jow ſu
zapóſwanczé na ſejṁe wſchė dalſche wuzbėhuwaṅo dawkow zakazali; wójwoda
jo na to ſejm rozpuſchcżiw. <pb n="282"/>Wſcho dalſche mamó wotżakuwacż.
To budże dṙe teſamo każ Kurheſénſkej.

Te zrudne jenoj jo, zo mėſto zjednaṅa pżecz dalſche roſkocżeṅo ſo
zplahuẇe; ṅemėrniczé zaſé ſwoje ſtare waſchṅo zapotżeja ha po nowéch
harach ha zbėżkach budże hiżcżen hóṙe hatż jo. —

Wo Badénſkej ſu ſo zapóſwanczé na ſejṁe pżecżiwo krajnomu wėrchej
wuprajili, kak cżezczé wojerſke wobſtejenſtwa lud twócża. Żtoż pṙedė na
dwė lėcże doſahaſche, to jo nėtk za jene lėto wutṙebane ha hiżcżen nidże
ṅedoſaha. Ha pżi tém ſu ſtare dawki ẇetſche hatż hdé pṙedé ha pódla
hiżcżen nowo. Kak chcze to też hinak bócż: bramb. wójſko lejżi w kraju —
badénſke wo Bramborſkej, ha woboje dérbi kraj zdżerżecż.

Wo Frankfurcże ſu ſo bramb. ha rakuſczé wojaczé ſelṅe bili. Zo bó wſcha
pżileżnoſcż dalſcheje haré zdaluwana bowa, ſu kóżdém woſebe wėſte
wokowne wſé k jich wobẇeſeleṅu pżipokazane.

Wo Naſawſkim jo też zwada wudériwa, ƀez biſkopom z Limburka ha krajnej
wóſchnoſcżi. Biſkop jo dwej wukrajnej duchownej wo kraju poſtajiw, żtoż
wóſchnoſcż ṅecżerpi; hatżruṅe jo krajna wuſtawa wo czérkwinſkim czéle
ſwobodna, ha na dwaczécżi woſadow jej do ſwojoho zjazka hoṙewzali, zo
ſtaj nėtk każ kóżdé druhi krajownik.

Rakuſka. Khejżor jo tola hiżcżen k ẇetżornomu wójſkej do Vorarlberg
wotjėw. Maneveré dṙe ſu nimo, hale wón ma tam hiżcżen ważniże
należnoſcże. Wo mėſcże Bregencz ṁenujczé ſu wón, bajernſki ha
wérténbergſki kral romadu pſchiſchli.

Te czéle tżėſke mėſto Straznicz jo peticziju na miniſterſtwo póſwawo, zo
bó tola wo jich ſchuli zaſé wſcho nėmſke wutżene bowo, dokelż dżėcżi
domach deṙe doſcż tżėſczé nawuknu, tak zo trėbne nejo, ſo ſchuli ẇele wo
to ſtaracż. Miniſter jo wotmojiw, zo ma ſo pżi tżėſkej rétżi zawoſtacż.
— !!! —

Z Prahi piſaja, zo jo miniſter wójnſkich należnoſcżow porucżiw, 30,000
koni za wójſko kupicż. — To ſtrażṅe klincżi! — —

Z Italſkej nitżo ważne nowo ṅeſwóſchimó. Pinelli pżebóẇe w Roṁe ha
kedżbuẇe, z kotrohoż boka wėtſik duje. —

Wo Roṁe budże ſkoro wulke Konſiſtorium dżerżane, pżi kotrémż budża też
nowi Kardinalojo wuzwoleni. Bamż chcze ze wſchėch ſwėta krajow
najſwawniſchich czérkwinſkich wėrchow k tutej doſtojnoſcżi pozbėnécż. Z
nėmſkich krajow, każ za wėſte rėka, kölṅanſkoho arczebiſkopa ha
wraczlawſkoho wėrcha-biſkopa. Italſkim ludżom ſo to jara ṅezpodoba, bamż
pak budże je tola wuẇeſcż, dokelż ſo tak pżiſwuſcha.

Schleſwig-Holſtein. Holſteinſczé ſu zbożomṅe pżecżiwo Danſkim wójwali.
Mėſto ha twerdżizna Friedrichsſtadt bó wot nich woblehṅena, z moczu
pżimana — ha ṅemóże ſo dowho ẇaczé dżerżecż.

Każ rėka, jo ſo oldénburgſki wójwoda za tu jomu pozkicżenu danſku krónu
ṙeṅe podżakuwaw.

Z nowa ſo baje, zo chczejdża Jandżelſka ha Ruſénſka krejpżelecżu w
Schleſwig kóncz tżinicż. Ha tola nitżo ṅetżiṅa.

Ruſa hiżon ſwoje wójſka z nowémi tſėlbami wobroṅa ha wo ẇetżornéch
krajinach z nowa wojakow wuzbėhuẇe, hako bó hiżcżen jich doſcż ṅemėm.
Ludżo jara zkorża, zo doſcż dżėwawéch rukow nimaja, ha ẇele zemſkich
pwodow dérbi wonka lejżo kóncz wzacż. — Pżi tém ſu też ṗeṅezé z
khejżorſkich pożcżuwarṅow nuczżadane, żtoż ludżom zawoſnu nuzu natżini.
—

Ze Zardinſkeje zhonimó ruṅe, zo jo ſud z 31 woſami pżecżiwo 1 wotſudżiw:
arczebiſkop Franzoni ma kraj na tżas żiẇeṅa wopuſchcżicż. Też
arczebiſkop z Kagliari jo z kraja wupokazané.

Sejmſke pȯẇeſcże.

Wot naſchoho ſejma hiżcżen nitżo za naſch lud ważne ſobudżėlicż
ṅemóżemó. Ważne zakoṅſke natżiſki prėdklejża, jich wuradżeṅo pak ṅejo
dokoṅane. — Też jo kṅ. ♣Dr. Přihonsky♠ khoroſcże dla ſejm wopuſchcżiw ha
kṅes biſkop nėtk zaſé na ſwojim mėſcże wo komoṙe ſejdżi.

<pb n="283"/>

Ze Serbow.

Z Klóżtera, 28. ſepbr. — Wtżora popowdṅu pżijėdże k nam wóſokodoſtojné
kṅes Hilla, biſkop w Litomericzé ha z nim hiżcżen tſjo druzé duchowni
kṅeża z Tżech. Naſch kṅes Probſt bė hiżon zandżené żtwórtk hatż do
Czwanknowa, dżejż bė kn. biſkop telej dné ſẇ. fėrmuwaṅo wudżelaw,
napżecżo jėw ha joho powitaw. Wón bó pola nas z wulkim potżeſcżuwaṅom
hoṙewzaté ha hako dżencza wulku bożu mſchu dżerżeſche, ſo ze wſchėmi
zwonami zwoṅeſche. Po kemſchach poda ſo wón z kṅ. Probſtom ha z druhimi
duchownémi do Różanta, zo bó też tudé naſchu ṙanu khapawku wobladaw. Na
druhi dżeṅ rano nas pod ſwoṅeṅom wſchėch zwonow zaſé wopuſchcżi, zo bó
też Budéſchin wopotaw. K.

Z Klóżtera. Zandżené tédżeṅ pżindżech pżi mojim pucżowaṅu pżez ſerbſki
kraj też do czérkẇe klóżtera Marineje vėzdé. To bė ruṅe ṅedżelu. Każ
béch hiżon tam ha ſem ſwóſchaw, zo ſo w klóżterſkej czérkwi najhubeṅſcho
be wſchėmi ſerbſkimi woſadami ſpėẇe, tak je też woprawdże namakach.
Woſadne ſpėwaṅo bė jara hubene. Najẇetſche hubenſtwo zda ſo mi to bócż,
zo tam woſada, kiż do Klóżtera ke mſchi khodżi, ſama za ſo żane piżcżele
nima, każ ſém to wo druhich klóżterſkich czérkẇach namakaw, zo maja
kṅeżnitżki ſwoje woſebite piżcżele, ha woſada też ſwoje. — Każ ſo mi wot
ludżi póẇedaſche, dha ſu naſchi Serbja nimale pżed 20 lėtami na 80 toleṙ
romadu nadawali, zo bó ſo pżez to z daṅe po tżaſu kapital naromadżiw, za
kotréż bó ſebi woſada nėhdé nowo piżcżele dżėwacż dawa. Ale żto jo ſo z
tutémi ṗeṅezami ſtawo? Za tém, mėṅachu ludżo, dérbjaw ſo jedén tola dale
wobhoṅecż. ♣Std. Michalowič.♠

Ze Smėtżkecz. Michawſku ṅedżelu bėſche wo naſchich kuṗelach ſerbſki ha
nėmſki konczert. Wopótaṙow bė khėtra mnohoſcż ſo zejſchwa, tola pak bė
też jich tajkich doſcż, kiż radſcho wo pódlanſkej jſtwi kharté rajachu
ha palencz pijachu, hatż zo bóchu 2 ſlébornaj dali ha na nėżto dobre
poſwuchali. Serbſkich ſpėwaṙow bė jara mawo, jenoż woſom. Wot ṅich
ſpėwachu kṅeża Petaſch z Khróſcżicż, Piwarcz z Radwoṙa, Bajer z Wuha ha
direktor czéwoho konczerta k. Koczor ſam ſerbſke ha nėmſke zola.
Bėdżiſche tam ẇaczé ſerbſkich ſpėwaṙow bowo, dha ṅebódżiſche tón abo
tamón ſerbſki ſpėw zadé nėmſkich woſtaw. Najlėṗe ſo ſerbſka meja ha
trompetar na krawniſchcżu zpodobaſche, ṁeṅe pak „z horczej ſélzu“ —
kotréż ſpėw bė k. Koczor za chor zeſtajaw, ha „Katrżinka.“

Po ſpėwaṅu bėchu reje. Deṙe, zo tam nėkotſi ſerbſczé horliwi kṅeża
bėchu, kiż nėmſke holczė woſtajiwſchi ze ſerbſkimi rejwachu. Bėſche też
zapotżatk czéwoho ſẇedżeṅa zmėſchané, to rėka, pow nėmſki ha ſerbſki,
dha bė tola kóncz tohoſamoho czėle ſerbſki. Serbſke reje ſo rejwachu ha
jako bė ſo pżeſtawo rejwacż, zeſédachu ſo nėkotſi romadu ha ſpėwachu
nimale hatż do raṅa ſtare ha nowo ſerbſke ſpėwé ha pėſnitżki, zo zénk ha
wothwós pżez cżichu nócz do dolokoſcże padaſche ha daloko ha ſchėroko
Serbow radoſcz pżipojedaſche. ♣Std. Michalowič,♠

Z Kulowa. Mó ſmó ſo praẇe ſẇeſelili, hatż wo Jutnitżczé wot kadżeṅa
budéſchinſkeje natékṅeṅeje womé tżitachmó. To ſu woprawdże kraſne
żtutżki! Wó budżecże ſkoro zprawdu ṙecz mócz, zo ſu te wo Jutnitżczé
huſto doſcż zpomṅene zpodżiwne ha zmėſchne żtutżki wot Kukecżeṅow ha z
Kukecz wo nowſchim tżaſu pola nas wo ſwawném mėſcże Kuloẇe zaſé k
tṙecheṅu.

Ja dowolu ſebi hiżcżen nėżto k doſpownoſcżeṅu tuteje należnoſcże
pżizpomnicż: Naſch kulowſki lėkar dérbeſche wo prėdka te wot woſchnoſcże
poſtajene kadżeṅo wobſtaracż. Dokelż pak ſo wón toho wobaraſche, bó
haklen po wokreznoho lėkaṙa do Wojerecz póſwane. — Cżi żtėṙo mużojo, kiż
dérbjachu cżipnéch ṅebojaznéch dótkaṙow wotwobaracż, mėjachu ſami też tu
pżikaznu, nazdala ſtraſchnoho woza zawoſtacż ha ſwó<pb n="284"/>ſchachu
z cżepotaṅom te rożeṅo: zo budża, joli ṅekedżbliẇe ſo wozej pżibliżuẇa,
ſami ruṅa woṁe kadżeni. — Naſchi ludżo pak na tém hiżcżen doſcż
ṅemėjachu, hiżcżen ſtrach ha bojoſcż jich téſcheſche. Woni ſebi
ṅewėṙachu, zpomṅenu womu kupowacż; woni wotżakuwachu hatż do żtwórtka ha
dokelż widżachu, zo poſow, kiż bė womu z Budéſchina pżiẇes, ſtrowu
woſtaṅe ha z womu pilṅe dżėẇe ha ju cżerſtwé pżedże, pżindżechu pomawku
jedén po druhim po womu.

Tak ẇele hatż ſém zhonicż mow, te nam pżipóſwane Jutnitżki ṅejſu tṙebali
kad tżuchacż.

Pżizpomṅeṅo. Dokelż lėtuſchi ſpėwanſki ſẇedżeṅ w Budéſchiṅe ſo
wotdżerżecż ṅehodżi, wuprajichu ſo nėkotſi za to, zo bó tola junu Kuloẇe
bow. — Wſchėch dalſchich rėtżow bó kóncz, hatż ſwóſchachmó, kak ſo
wſchomu dżo, żtoż z Budéſchina do Kulowa pżindże.

Pucżowaṅo po zapadnéch hornich Wużiczach.

Kak radoſtne nejo za ztudentu, hdéż ſmė z proſchnėch ſchulſkich jſtwow
wuſtupicż, towſte do ſwinaczej koże zaẇazane knihe do kuta cżėſnécż,
ſtuchwo mėſcżanſke muṙe wopuſchcżicż ha ſo z poſtarſkich wrotow do
ſtrowoh’ powėtra na kraj podacż! Wot mnoho żtuduwaṅa kutne,
wubokomóſlacze habó ſnadż pokhmuṙene tżowo rozjaſṅi ſo, hdéż ſwóntżne
pruhi zaſ pacholowo woblitżo poſwėcża, tżerſtwó wėtſik joho padṅenej ha
blėdej litżczé majka ha maluje, kraſna wóṅ wutznéch ha zahrodnéch
kwėtkow joho nadéma, pżecżelne ruczé joho powitaja ha ſmejkacze woblitża
poſtroweja. — Z dobrém towarſchom bėchmoj ſej wotmóſliwoj, ſo po
ſerbſkich Wużiczach rozhladwacż, ha tón raz naſtajichmoj ſo do
klóżtérſkeje krajiné, jako do teje, z kotrejż ẇetſchi dżel tżitarſtwa
Jutnitżki jo. Najpṙeni zamėr bė tohodla Wotrow. — Wotrow jo ṙana ẇes wo
ṙanej wokownoſcżi, blizko ſtarodawnoho hrodżiżcża, ha lejżi pżi ſaméch
horach, tak zo traż hiżcże ſkeṙe do horow ſwuſcha hatż do pola. Wo wſé
bė wulke bwóto: móże bócż, zo bė ſo dżenpṙedé pola Hawżtrowa mrótżiwo.
Każ mi ṁenujczé nėhdé jena wotrowſka drużka na kwaſu wotmowi, hatż ſo na
wotrowſke wulke bwóto wobcżeżwach, dha żno jo wo Wotroẇe bwóto, hdéż ſo
pola Hawżtrowa mrótżi, Ha mój towarſch, kiż tżaſto pżi ſkwadnoſcżi
hróntżka żtukaſche, zapotża hnédom po hwoſu: „Wóſche mi horṅoh’ Wujezda“
ſej ſpėwacż:

Woſredża bwótżanoh’ Wotrowa,

Steji wėrba dudwawa,

Pod ṅej ſédawa huſécza,

Rad ſo wużi panczawa h. t. d.

Wotrowſki lud jo jara ẇeſowó, towarſchné lud, kiż ƀeſadu, ſpėw ha móżno
też piwo lubuje, ha ƀez kotrémż ſém też ja najlėpſchu zabawu ha
ſpodobaṅo mėw. Ja ſém tuhdé najlėpſchich ſpėwaṙow najdeſchow, kiż ſo w
czérkwi runiż tak deṙe wuſtoja, każ w ƀeſadże, ha woſobṅe wo
czérkwinſkim ſpėwaṅu nėkotrém druhim woſadam k pżikwadej ſwużicż móża.
Też Jutnitżka ma tu hódnu litżbu woteƀeraṙow. Wo Wotroẇe ſém ja ẇetſchu
pżecżelniwoſcż, towarſchnoſcż ha hoſpodliwoſcż nadejſchow, hatż dale
dele w polu. — Wot Klóżtra, hdżeż ṁe mój pucż ẇedżeſche zpomṅu jenoj
nimoduczé, zo hatżruniż ſo tam kuſk pżemėniwo jo, tola żcże ẇacz tajkich
ſowow z cżmowéch żkawabow won ſuta. Wot Klóżtra dżėch po drozé k ranu,
dokelż Króſcżiczé wopótacż, ṅebė mi pucża żel. Na prawo woſta Swinarṅa,
hdżeż bėch pżed nėſchto lėtami bȯle znaté hatż nėtk. Dale widżach z
mawoje wſé wulki żtom ſo wupinacż, kotréż ſkoro czéwu ẇes wobſcziṅeſche,
ha na moje praſcheṅo kak ta ẇes ſo ṁenuẇe, wotmoẇi rólnik, kiż ſo ruṅe
zawrocżeſche: „Tżaſeczé,“ Ja ſo pżi tutém ſwoẇe zatżerẇeṅich, ſélza
bwóſchcżeſche ſo mi wo wotżomaj, ha hatżruniż ſo khėtſé wobrocżich ha z
rubiſchkom ſej ju wutrėch, dha ſo bur tola dohlada, zo jo te ṁeno zrudne
dopomṅecża wo mni zbudżiwo ha mi k wutroƀe ſchwo, ha krucże na mṅe wot
nohow hatż do hwowu hladajo, jako bó ze mṅe zhudacż chczéw, tżohodla
tuta ẇes tajku ważnoſcż za czuzoh’ tżwojeka mėcż mohwa, <pb
n="285"/>zawijeſche wón zpodżiwajo z hwowu, zehna ſwój zapżah’ ha
drėjeſche dale ſchėroku brozdu. —

(Pżichodṅe dale)

♣Syłobik.♠

♣Hdyž ja khodžach w ćmowoj holi,

Nadejndźech tam hnězdžečko,

W hnězdžečku pak małoh ptačka,

Syłobika drobnoho.♠

♣Džiwał sym so na tym sylnje

A joh prašał pšećelnje:

„Što će, syłobiko! hnuło

Hajk a hona wopušćić?

Wšak maš tam tež khłódny kjerečk,

Kiž će kita před słónčkom;

Njedaloko płódne pola,

Kiž ći skiča zornješka;

W běłym pěsku woda žórli,

Nasyćenoh napoji;

Móličkich tam z lochkjej prócu

Wobstaraš a zežiwiš!

Tu pak w pustej holi

Wjelje dyrbiš potradać.

Maš drje tudy khłódk, a brunki

Syća će a jahodki;

Napój pak w tym suchim pěsku

Tebje rědko wokřewi:

Wopušć dha tu struchłu holu,

Hdžež na twoje spěwanjo

Jenoj krawonca a sowy

Zrudny hłós ći wotmłoja;

Zlětuj w dolinach a w hajkach,

Hdžež so łučki zelenja,

A přez swětły kamušk woda

W rěcy skačo pluskota.“♠

♣Na to syłobik mi džeše

Tyšnje hłójčku pójšejo:

„„Bydlił sym před dołhim časom

W tamych rjanych krajinach;

Znaty běch ja z čłojekami,

Kubłachmy so hromadže;

Ja jich wučach swěta krasnosć,

Na dubičku spěwajo,

A jim khwalach dóbroćiwosć

Stworičerja wulkoho.

Woni mi to rozemjachu,

W krasnym spěwje wuznajcy,

Mjenwachu mje dobroh ptačka

W swojich pěsnjach narodnych.

Spokojnje smy žiwi byli,

Wjeselo a zrudobu

Přezjeni smy wućerpeli,

Žanu zawisć njeměli.

Přićahnył pak lud je lózy

Z kraja njepřećelskoho,

Wuhnał wobydljerjow z domu,

Kotryž sam nětk wobydli;

Ryčał ryč jo nješikwanu,

Hordžił w kraju cuzomnym;

Podćišćwał jo lubych mojich,

Krej jich přelał na polu,

Zebrał małuškje mi młode,

Hnězdžečko mi roztorhał;

A te doliny a hona

Ludu mojoh swobodnoh

Wozny nam lud njepřećelski,

Jo so do nich rozdžělił,

Lud pak přewinjeny sprawny

Podćisnył jo k wotročstwu.

Kak dha móhł ja w kraju zwostać,

Hdžež mój lud jo ćišćany,

Narodnosć jo wuhubjena,

Wotčinc smjerći podaty?

Njemóžu ja słyšeć skóržbu

Ludu mojoh pěknoho;

Njemóžu ho tyšnoh widžeć

W žałosćach a zrudobach.

Duž sym wopušćił te hona,

Hdžež sym młody zehrawał,

<pb n="286"/>

Njezlětwjem wo krasnym hajku,

Hdźež sym mały přebywał;

Podam so do struchłoj holje,

Dalšoh ćěmnoch kućika;

Spěwam sebi zrudne hłosy,

Na lud bohi spominam,

Spominam na lubosć naju,

Na naj rjanu přezjenosć.

Wutroba pak mi so tyši,

Hdyž te horjo wobhladam,

Kotrež lud tak wótrje ćišći: —

Ćežkje časy panuja!““

Njepušćmy pak nadžej našu,

Złoty wěk so přibliža,

Zběhnyć lud bdže starosławny

Zas so mócnje k žiwenju;

Wottřasć wotročstwo a puty,

Z kotrymž duch bě jimany,

Stara krasnosć bdže ho wobdać,

Skutki swoje wozjewić.

Zajnć bdže cuze worakawstwo,

Swjate prawo dobydže;

Njepřećelsku ljesnosć złamje

Pilnosć naša krutobna;

Lózosć jich pak Bóh sam sprawny

Ščini cylje nješkódnu:

Lud, kajž něhdy był jo sławny,

Zasy dójndže k sławnosći.♠

Ẇetżorne ſwȯntżko.

Na ṙaném nalėtném ẇetżoru pżekhodżuwaſche ſo nan ze ſwojim dżeſacż lėt
ſtarém ſénkom Juṙkom. Jej pucż ẇedżeſche nimo poṙebniſchcża. Ha wobémaj
bó tak dżiwṅe wokow wutrobó, dokelż zandżené tėdżeṅ hakhlen bė ſmercż
Jurkej lubu macżerku rubiwa, nanej ſwėrnu mandżelſku, domjaczu hoſpozu.
Jurij ſo ſélṅe k nanej pżitwócżiwſchi ṙekné: lubė nano, chczemoj hrow
nebojej macżeṙe wopotacż!“ — Wonej dżėſchtaj nucz, pójſnėſchtaj na wuczé
zeżcżipane ha do wėncza ẇite ṅezapomnitżki na ſẇ. kżiż na hroẇe
ſtojaczoho wopomnika. — Na jene dobo zawowa hólcżecz „nano! lej tam k
ẇetżoru, kak jaſṅe, kraſṅe boże ſwóntżko zakhadża!“

„Ha nejo tebi, lubo Jurko, hako bȯ boże ſwȯntżko pżecżelṅe ſo ſmejkotajo
nam „bożeṁe“ praẇicż chczéwo?“ Ha ſélza hroṅeſche ſo z nanowo wótżka. —
„Tżoho dla pwakaſch, mój nano?“ wopraſcha ſo Jurij, na kotrohoż bė
ſélzitżka padnéwa. „Ja ſo, mój ſénko, na naſchu tak zahje wotemṙetu ṅebo
macż dopomṅu; każ te ſwóntżko zkutkwaſche też wona zcżicha, mėrṅe ha
zbożomṅe wo doṁe; hatż bė jeje pucż tudé dokoṅané, wopuſchcżi nas z
pżecżelném woblecżom każ bó ſo poſmėwawa.“

Te ſwowa hnuchu Jurkowu ṁechku wutrobu; wón pżimné nana za ruku ha
wopraſcha ſo z cżepotatém woſom: „ale nano! tżoho dla dérbeſche nas macż
tak zahe wopuſchcżicż?“ —

„Budżeſch ſo té zważicż, praſchecż, wotmoji nan, tżoho dla ſo ſwóntżko
nėtkoj khoẇe? Lej, wone jo ſwȯj pucż dokoṅawo, czéwȯ ſwėt wobſwėtliwo ha
zrėwo. Tón, kiż ſwȯnczej pucż pżimėriw: jo jón też macżeri ha nam
wſchitkim pżipokazaẇ. Ha ſmó mó dobre ſkutkwali na zemi, móżemȯ też, każ
boże ſwóntżko, ẇeſele naſch pucż wobzanknécż. Ha budżeſchli té ſwėtwu
ſwóntżnu wėżdu znowa ſkhadżecž widżecż, tedém dopomṅ ſo, mój ſénko! tak
ẇeſele ha zpokojom budże też macż, budża wſchiczė dobro zaſé
hoṙeſtanecż.“

Holcżecz ṅezapomni ṙanu wutżbo, ha tak huſto hatż boże ſwȯntżko
zkhadżecż ha zakhadżecž widżeſche, zpominaſche na macżerne tżiche
zkutkwaṅo ha jeje pżichodne wotutżeṅo.

<pb n="287"/>

Zbėrki.

♣X.♠ Z kak wilkej moczu hudżba też na dżiẇe zwėṙata ſkutkwacż móże, jo
njedawno jedén franczowſki wojak wo Algirſkej zhoniw. Tónſamón bėſche
ṁenujczé trompetar pola ſwojoh regimenta. Z nowóm różkom, kotréż ſebi
ṅedawno kupiw bė, dżėſche wón, wot jednoho towarſcha pżewodżené, kuſk
dale do kraja zo bó tam ſpótwaw, kak ſo na nowóm różku piſkacż hodżi.
Ruṅe bėſchtaj wonaj do ṙanoho dowa pżiſchwow, ha zkérkow wuſtupiwſchi
wuhladaſchtaj tu wilkoh lawa, kiż runém mėṙe na ṅej kwataſche. Cżekacż
ṅemóżeſchtaj, z dwojim poſkotżeṅom bė law jej doſahnéw ha dokelż żanu
bróṅ ṅemėjeſchtaj hatż, ſwoje teſaki, dha bėſchtaj woboj dwaj zhuƀenaj
bówoj. Wo tajkej nuzé naſtaji prėni wojak ſwój różk ha pótżṅe ṙeṅe
piſkacż. Ha hlej nėhdém pozaſta law naſtaji ſwojej wuſchi ha poſkaſche
na lubozne, jomu tżiſczé nowo zénki, pokhwilczé lehné ſo mėrṅe do trawó
zo bó leṗe poſwuchacż móhw. Ḃeztém zo prėni takhlej z piſkaṅom roznoh
ṅepżecżela zmėrwa, woteṅdże druhi zo bó pomocz pótacż ſchow. Za pow
hodżiné wrócżi ſo wón z nėkotrémi Arabami wſchiczé deṙe wobbroṅeni. Hale
wone bėſche też wulki tżas. Bohi wojak bėſche czéwo pow hodżiné ƀes
pżeſtacża piſkaw, ha bėſche pżez wuſtaté ſṁertné ſtrach tak poſwaƀené,
zo lėhdém hiſchcżen ſwabo zénki ze ſwojoh różka wuduhwacż móżeſche. Law
nėtkoj, ludżi ſo pżiblizuwacż wuhladajo, poſtané ha dżėſche pomawku do
lėſa. Wojakaj pak ſo ẇeſele domoj wrócżiſchtaj, ha khróbwó trómpetaṙ bó
wot ſwojich towarſchow jara potżeżcżené, ha wot ſwojich wóſchich,
wopokazanej wutrobitoſcże dla pokhwalené.

♣X.♠ Z Neuyorka wo ſewernej Americzé piſche ſo 7. ſeptembra: Straſchné
wichor kiż wot ṅedżele hatż do wutoré pżez kraj cżehṅeſche, bóchu
krajiné Neuyork, Penſilwanſka, Konektikut ha Maryland, zawoſṅe zahuƀene.
Po zwėrſchném powſchitkomném pżelitżeṅu jo tónhlej wichor za 4 millioné
dolarow ſchkodé natżiniw, ha wóſche toho jo hiżcżen jara ẇele ludżi wo
naſtatém poteṗeṅu ſwoju ſṁercż namkawo. Deſchcż ſo lijeſche, ha ſtrach
ha téſchnoſcż pżewża kóżde żiwo ſtwoṙeṅo. Wſchitczé, kiż ſtraſchnom
ṅezbożu cżeknéli ſu, wobkrucżeja zo ſo jim hinak zdawo ṅej, hatż każ bó
Boh tón kṅez nowo ſwėtapoteṗeṅo, na ƀezbóżné tżẇoẇeſki ſplah póſwaw.
Ṅeſmėrné kruch kraja jo na tajke waſchṅo poteṗené ha zahuƀené wot
wichora, kajkiż lėtſtotétka dowho tu pobów ṅejo. Każ poẇeſcże wot tam
nam powedeja, jo te nezbożo zrudne ha ſtraſchne. Hatż ƀėſche deſchcż ha
wichor ſwój hnėw rozpuſchcżiw bėſche czėwa wilka krajina morju ruṅa.
Straſchna khėtroſcż z kotreż zmohi pżez kraj ſo walachu, ṅewoſtaji nikom
tżas k rozmóſleṅu ha k wotcżekṅeṅu! moſté ha naſeṗe nawalnej moczé
podleżachu, wozé koṅe ha dṙeẇane twareṅa, pwówachu każ woṙechowe
ſchkorpizné po wodże, ha tſiſchoſé wóſoke kamentne kheże rozpadwachu każ
bó je poduhnėw! Czéwo ſwójbó bóchu tak wo mėṙe pohṙebane. Morwóch jo
zawėſczė jara ẇele, dokelż z mnohich wſow ſwoſchimé też zrudnu poẇeſcż
zo jo ſo 10, 20 habo 30 ludżi zatepiwo, ṁeṅſche wſé ſu ſo tżiſcże
zhubiwo, tak zo nitżo ẇaczé wot nich widżecż ṅejo. Potom hakhlej, hdéż
czéwo kraj zaſé wot zmohow wopuſchcżené budże, potom hakhlej budżemó
zrudnu wėrnoſcż dozpowṅe zhonicż! — Wulka mnohoſcż mwónow jo najſkėṙe
roſpadawa, to nam dopokaża téſaczé mukowóch ſudow, kiż po rėkach
pwówaja. Nėkotre zelezniczé ſu pak tżiſcże, pak zdżelom zkónczwane. Ẇele
wódnikow jo ſo ze ſwojimi tżowmikami na ṙekach tepiwo! Pżiwſchim ṅezbożu
jo mėſto Neuyork ſamo tajkom ſtraſchnom ṅezbożu cżekwo.

Nawėżki.

Spėwanſki ſwedżeṅ.

Naſch poſtajené lėtuſchi ſpėwanſki ßwedżeṅ nehodżi ſo wſchelakich
wažnéch ſadżėw<pb n="288"/>kow dla wuweſcz, ale dérbi ſo hacž na
daliſche wotſtortžicż Na naſchim ha druhich prȯczowanju nejo
pobrachowawo. Mȯ mȯžemȯ pak tém, kotſiž ſu ſo dawno na to hotowali ha
weſelili, ſlubicż, ſo budżemȯ ſo wo hȯdne wuwedżenje tohoſameho
pſchichodnje ſwjeru ha wjeſczje poſtaracż.

Koczor.

♣Wšitkim horliwym Serbam ha Serbowkam wozjewja so, ha čini so z tutym
wědomo: zo je nas podpisanych jara dźiwne njezbožje nadešło. My smy
mjenujcy lubwaneho přećela wotbyli. Tola njechcył so nichtón stróžić,
wšak wón na ćežkjej khorosći wumrjeł njeje, wón je so jenož hewak někak
— — zhubił. Kóždy kiž jeho znał je, budźe sobuželniwje našu wulku
zrudobu česćić, budźe tež našu žadosk powažić z kotrež dźeń wotednja
wotčakujemy hač so naš zhubjeny přećel bórzy zas namkać njebudźe!!!♠

♣Rjenje zrosćeny, kaž młoda jědleńka, wón wustupwaše runja jelenjej, kiž
po zelenym haju k studni khwata! Jeho woći swěćeštej kaž dwě jasnej
hwězdźičcy na wječornym njebju. Čornebrune włosy, mudru hłoẃčku
přikrywajo, tył ha šiju wobłěhwachu, ha čorna husta broda, z wulkjej
prócu wotćehnjena jom woblećo wot jednoh wucha k druhom wobwěnčeše. Čoło
hładkje wysokje hišćje wot žadnej starosćje njezmoršćene! ha pod nim
sedźeše nós, mały tróšku běłuški, so zwilkim zpodźiwanjom w swěćje
rozhladwajo, ha joho ličko! ach —! !—! Hlejće tajki běše naš přećel,
kotrož nětk hako zhubjenoh zrudnje wopłakujemy! Tola jenička nadźije to
nam hišćje miškori, zo snadź joho zasy namkać móhli. Dokjelž prjedy
něhdy su joh wokol Minakała widźeli, ha w najnowšim času je wopječa
druhdy wječor při ćmičcy Ralbicy ha Łasku pobył. My prosymy tohodla
kóždoh Serba, kiž ćisćje kamjentnu wutrobu nima, zo by so nad našej
zrudobje smělił ha wuhladali hdźje našoh zhubjenoh, dha chcył joh
zdobrym haby ze złym sem wotedać, hdźež tak žadosćiwje joho wotčakuja:♠

♣J. E. S — J. K — H. B. J — E. R — H. W — J. M — M. C.♠

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcż Woſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżizna. Pwacżizna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 27½ 2 17½ 2 22½ Woka 3 — 2 25 2 27½

Pżeṅcza 4 15 4 — 4 10 Jahwé 5 5 4 25 5 —

Jecżmeṅ 2 — 1 27½ 2 2½ Heduſchka 2 — 2 17½ 2 20

Wȯws 1 12½ 1 7½ 1 10 Bėrné 1 — — 20 — 25

Róch 3 5 2 27½ 3 — K. butré — 10 6/10 9 4/10 — 10

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb/>

Tżiſwo 41. 12. dżeṅ oktobra. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej ♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Wozjeẇeṅo.

Na 22. ṅedżelu po Sẇatkach, hako 20. dżeṅ oktobra budże kṅez Żur zaſé
ſerbſke boże ſwużbȯ za katholſkich Serbow wo Dreżdżanach dżerżecż. Rano
wot 6 budże ſo ſpȯjedż ſwóſchecż, dopowdṅa ½9 pak ſo kemſche zapotżecż
ha wokow 10 ſo dokoṅecż. Każ heẇak budża teſamo tez tȯn krȯtż wo
kralowſkej dwȯrnej czérkwi.

Swėtne podawki.

Z Dreżdżan. Naſch lubé kral jo ſo ze ſwojej mandżelſkej zandżenu wutoru
ẇetżor ¼ 8 z Mnichowa ſtrowé zaſé do Dreżdżan wrócżiw. Wonej ſo zmolom
do Pillnicz podaſchtaj. Hatż do Lipſka bėſchtaj miniſteraj Zſchinſki ha
Beuſt napżecżo jėwoj. — Préncz Albert ſo czéle deṙe namaka. Ḃez druhimi
jo też budéſka rada jomu jene wobżelnoſcżacze piſmo pżi tém joho
tṙecheném ṅezbożu pżipóſwawa; ha préncz tejſamej dżakowṅe wotmojiw. — Ze
ſtrowoſcżu wo naſchich Dreżdżanach Bohu dżak jara deṙe ſteji. — Tżim
hóṙe pak wokow Żitawa, woſobṅe

Z Reichenawa jara zrudne póẇeſcże zhonimó, Wſchėdṅe jich 10 habó 12 na
kholeru wumṙe. Żtóż móże wotencż, cżėka. Te twaṙeṅo noweje katholſkeje
ſchule jo też zaſé zbudżene dokelż ſu dżėwacżeṙo woſtajicż wſchoho
cżeknéli.

Sejmſke póẇeſcże. Sachſénſczé zapóſwanczé pżi wukrajnéch wóſchnoſcżach
budża pżichodṅe tak ſtajeni, zo ſo kóżde lėto 35,000 tlr. zalutuẇe. —
Schleſénſka zeleznicza dėrbi też czéle krajej pſchiſwuſchecż. — Dale bó
wo druhej komoṙe ważna wėcz wobzankṅena, zo dérbi wſchón czérkwinſki ha
ſchulſki dżeſatk po czéwém kraju na jene wėſte waſchṅo na ṗeṅezé ſtajené
bócż. Kórcz pżenczé ze 4 tlr. — rożka z 3 tlr. — jecżṁen z 2 tlr. — wows
z 1 tlr. 12½ nſl.

Z Barlina. Naſch kral jo krucżiſche pżipiſma hatż hdé pṙedé wot rak.
dwora dóſtaw. Wón ha miniſter Radowicz ſtaj ſo też zmolom dopomniwow, zo
jo Bramborſka wo kurheſénſkej należnoſcżi, (żtoż wóndaṅo zpomnichmó,)
kuſk pżez mėru daloko ſchwo. Zmolom bó zaſé druhe piſmo na Kurférżtu
wotpóſwane, wo kotrémż rėka: zo bó wón tola ſo z krajnémi, zapóſwanczami
zjednaw, tak daloko pak jenoj, zo krajna wóſchnoſcż na ſwojich prawach
nitżo ṅezhubi. — Haj to czéle hinak klincżi hatż w poſlenim piſṁe! —

<pb n="290"/>

Z Frankfurta. Nėmſka narodna zromadżizna jo tón ze ſtroné Bramborſkeje z
Danſkimi żtżiṅené mėr nėtk też za dobré zpóznawa. — Wėrch Gortżakow jo
hako ruſ. zapóſwancz trajacze bódwo wo naſchim mėſcże wzaw; tak zo jo
pżez to k najṁenſchomu Ruſénſka za nėmſku narodnu zromadżiznu ſo
wuprajiwa. —

Wo Kurheſénſkej jo wſchitko pżi ſtarém. Każ ṅeẇedro, roża naſche
wobſtejenſtwa ſtrażne ṅezbożo. Mėſtżanſka gorda dérbeſche bróṅe
wotpowożicż, ṅejo pak poſuchawa; wóſchi wójſka ẇedżicżer jo wot nej jaté
dṙe zaſé zpuſchcżené, tola ſlubicż dérbjaw, zo ṅecha nitżo napżecżo nim
zapotżecż, dójż ſo na wėrcha wotpóſwana Deputaczija ṅewrócżi. Pżi wſchėm
tém jo wo mėſcże Kaſél też kolera wudériwa. — Bramborſki kral jo ſo z
cżėwnej wobaru wobdaw, kiż jo wſchudżomṙeṅe woko ṅoho. — Najnowſche
póẇeſcże praẇa, zo jo ſo bramb. miniſter hrabja z Brandenburka do
Warſchawa podaw, z ruſénſkim khejżorom nėmſkich, hóṙe hatż hdé pṙedé
zaplecżenéch należnoſcżow dla ſo jednacż. —

Kurheſénſka jo piſmo na bramb. dwór póſwawa, wo kotrémż wėrch pżecżiwo
kóżdém wobſadżeṅu Kurheſénſkeje ze ſtroné Bramborſkeje proteſtiruẇe,
ṅech pżindże ha naſtaṅe, żtoż chcze.

Z Rakuſkej. Naſch khejżor ſo wo Bajernſkej namaka. Miniſter
Schwarzenberg tam też jo. — Tak khėczé hatż ſo khejżor wrócżi, budże dṙe
ſo wón boſnadno zaſé do Warſchawa podacż, dokelż ſo tam ruſénſki khejżor
Mikwawſch hoṙedżerżi.

Staré khejżor jo ze ſwojej mandżelſkej ſo zaſé do Prahi wrócżiw ha budże
tu zaſé pżez zému wo naſchim hrodże bódlicż. Wulke ſwawa wowaṅo mnoho
zromadżenoho luda jej powita.

Ruṅe zhonimó, zo ſu 6 batalioné porutžnoſcż dóſtali, z wojſkom, kiż wo
Vorarlberg ſteji, ſo zjenoſcżicż. To jo wėſte, zo, joli k tżomu pżindże,
wot tej ſtroné ſo hara zapotżiṅe.

Schleſwig-Holſtein. Póẇeſcże za Nėmczow jara zrudṅe klincża. Twerdżiznu
Friedrichsſtadt ſu dṙe pżimali, hale z krawnémi wowami bóchu wot
Danſkich, wotpokazani; pżi tém 500 mużi zhubichu, Danſczé żanoho. Cżi
hako wupi wuwowani Danſczé ſu bohich Nėmczow jara zhebali. Nėmczé ſo
muṙam pżibliżuwajo, zpotżachu ſo na ẇele blakach pżepaduwacż, ha hatż do
brucha ha do ſchije wo towſtém bwócże lejżo bóchu wot Danſkich tſėlbow
moṙeni. —

Z Franzowſkej. Pżedſédu Napoleona ſu wóndano na pżedmėſtżanſkej haſé w
Parizu dżėwawi ludżo napanéli ha hanili. — Dokelż jo ſchulſki zakoṅ
ſchule wot czérkẇe z dżėla rozdżėliw naſtawaja nėtk wo mnohich
franzowſkich mėſtach nowo ſchule pżez zhromadżene ṗeṅezé zawożene,
kotreż maja czéle wo rukach czérkẇe zawoſtacż. —

Wo Parizu ſu na tém jedén podzeṁſki dalokopis za wſchė ẇetſche francz.
mėſta, woſobṅe pak za pżewulke mėſto Paris ſamo twaricż. —

Wo Italſkej jo wſchitko pżi ſtarém. Turinſki arczbiſkop jo do francz.
mėſta Brianzow pżiſchow. Wón bó jara deṙe z wulkej tżeſcżu powitané. Wón
dṙe najſkeṙe najpṙedé do Roma póndże. Franczowſka wóſchnoſcż jo na
turinſku piſawa, kak wona wobżaruẇe najnowſche podawki w Turiṅe. —

Ze Serbow.

Z Budéſchina. Woẇacza khoroſcż dale bóle wo naſchich muṙach pżeſtaẇe ha
mó ſo nadżijemó, zo budżemó ſtraſchnoho ṅewitanoho hoſcża zkoro czéle
wotbócż. Bóh daw, zo bó żadén druhi, traż hiżcżen hórſchi ṅepżiſchow.

Z Budéſchina: Zandżenu póndżelu, żtwórtk każ też dżencza rano dóſta wo
naſchej tachantſkej czérkwi k. Mikwawſch Czėz duchowne ſẇecżizné. Jutſe
dopowdṅa ½ 9 budże tón nowoſẇecżené mėſchnik wo mėſtżanſkej ſerbſkej
czérkwi pṙeṅu bożu mſchu dżerżecż ha boże pożonuwaṅo wudżelicż. Wón
woſtaṅe w Budéſchiṅe hako katecheta pżi tachantſkej czérkwi. Kn. Czėż jo
nam wſchitkim deṙe znaté hako horliwé Serb, ſpėſchné ſerbſki zpiſowar ha
wuſchikné ſpėwar ha mó ſo nadżijemó, <pb n="291"/>zo budże wón z bożej
pomoczu ẇele za zpomożeṅo Serbowſtwa ſkutkuwacż. —

Z Budéſchina. Zandżenu wutoru ha ſṙedu mėjachu katholſczé faraṙo
ſerƀſkoho ha nėmſkoho wokṙeſa zhromadżizné na tachantſtẇe. Pod ẇedżeṅom
kṅ. Biſkopa bóchu ważne należnoſcże wuradżene; ƀez kotrémż tudé jenoj
zpomnimó na nowo wudacżo ſerbſkich modlerſkich ha ſpėwarſkich knihow.

Z Dalicz. Zandżené tédżeṅ mėjachmó pżileżnoſcż zpóznacż, z kajkich
ſtraſchnoſcżow nas huſto boża prėdkwidżownoſcż zpodżiwṅe wumożi. Bur
Guda mėjeſche na pżatrach bróżṅe nėżto tżinicż. Dokelż ſélné ha cżeżki
muż, zwama ſo tam jena deſka pod nim ha wón pané dele. Paṅeṅo pak bė tak
zbożomne, zo ſebi wón nitżo ṅeżtżini, hatż zo ſo khėtṙe wobodṙe. — Joho
ſén, kiż na wozu ſtejo dżecżel do trawnika ṁetaſche, zkotżi,
wuſwoſchiwſchi, żto ſo z lubém nanom ſtawo, wo ſmėrtnej ſtéſknoſcżi
ſkoku z woza, paże ha też wón ſebi jenoj żiwku zwiné. Kak lochczé
móżeſche ſo wo jeném wokowmikṅeṅu dwoje wulke ṅezbożo podacż. —

Z Kulowa. Ja ſém jara zrudné, zo Wam dżencza nitżo dale nowo wot
naſchich kadżeṙow ſobudżélicż ṅemóżu. Waſche pſchizpomṅeṅo wo zandżeném
tżiſẇe Jutnitżki pži póẇeſcżi „z Kulowa” jo nas wulczé zrudżiwa, dokelż
ſmó traż tola ṙane ẇeſelo ſerbſkoho ſpėwaṅa pżez tutu ẇedrowu wupoſcż
zhubili. Khiba zo traż bė jenoj żort wot Was?? (z tajkimi wėczami ſo
ṅeżortuẇe.) Dokelż nitżo wot kadżeṅa, dha dṙe budże z tajkoho mėſta każ
naſch Kulow jo, tola nėżto druhe ſo k wozjeweṅu hodżecż. Traż nėżto
khwalobne. Tón krótż hiżcżen nicz. Żtoż dlėſchi tżas ſém Kulowcżeṅom
wele haré natżini, wot tżohoż ſo tu wo dṅo rétżi ha ſo nam noczé dżije,
joli ſpaṅo czéle wot naſchich wótżkow ṅezeżėri, to ſu neplacze paduchi,
kiż jenu nócz każ druhu, pak jow, pak tam, naſche pola wuprózṅa. Tute
kraṅeṅo jo wina, zo budżemó ſo dérbecż dale rozladowacż, dże neple
krėdṅeṅu, dokelż nėkotſi tu hiżon ſmó, kiż budżemó lėdém doſcż k ſéṁeṅu
wobkhowacż. Żtó dha ma ſo tola po prawém za to ſtaracż, zo tajczé
ṅeduſchniki jenoho napokoj woſtaja???

Zbėrki.

♣x.♠ Też wo jużnej Wuherſkej bėſche rubeżna tżróda ſo zhromadżiwa, hale
na zpodżiwne waſchṅo bėchu jenoż żoné ha holczé wo tejſamej. Wulki dżėl
wot nich bė hiżno popadṅené. Jich ẇedżicżerka, dżowka wėſtoh hajṅka,
kotraż Joſefa Bilgy rėka, jo pak hatż dotal ſo z nėkotrémi ſwojimi
towarſchkami wukhowawa, hatżruniż ju nėkotré raz ſkoro popadnéli bėchu.
Wo mawoj ẇeſczé ṅedaloko mėſta Karlsburk mėjeſche Joſefa Bilgy, ſéna
tamnoho hajṅka za luboh, ha pżindże huſto k ṅom do domu. Wóſchnoſcż kiż
to zhoniwa bė ſlubi jom wulke móto joli zo bó kjeje popadṅeṅu k pomoczé
bócż chczéw. Wón da ſo wobrétżecż ha pżiſlubi zo ju pżeradżicż ƀudże. Wo
na bėſche jom praẇiwa zo druhi dżeṅ ſẇatkow knom pżincż chcze. Schėſcżo
hajnczé ſo na poṁenwaném dṅu wo joho doṁe zkhowachu. Pżi cżmitżczé
Joſefa na koṅu pżijedże, ſama, hale deṙe wobroṅena. Wón na ṅu tżakaſche,
ha za ruczé ſo ẇedżo do domu dżėſchtaj. Bórzé pak wona pótné, zo jeje
lubó ṅekak dżiwṅe ṅemėrné jo, tżim bóle wona nawſcho kedżbówaſche, hale
nihdże ſo nitżo ṅehibné. Hatż pak wón ju do jſtwó ſtupiwſchi
proſcheſche, zo bó ſwoju bróṅ wotpowożiwa, zezda ſo ji to zaſé dżiwṅe.
Tola wona ſwojej piſtoli na blido powożi, hatż pak wo témſamóm
wokomikṅeṅu, wo zamkṅenej komoṙe ſo hara pozbėhné każ bó nėchtón
honatżik pżi tſélƀe nacżahnéw ha hetżku powaliw, rabné wona ſwojej
piſtoli, ha kwataſcha k jſtwiném durjam. Hajnczé wo komoṙe tejſamej doƀe
ſo dójſtwó walichu, zo bóchu ju jeli. Tu wona z jednej piſtolu ṅeſwėrnom
lubom hwowu pżetſéli druhu do hajnkow wutſéli ha z duṙemi won cżekné.
Dokelż kheżine duṙe pak z ludom wobſtuṗene ji wukhad wobarachu, dha wona
po ſkhodże na hujƀu khwataſche wu<pb n="292"/>lėze z wuhladkom na
tſėchu, ha ſkotżi tam do zahrodé dele, ha zhubi ſo bórzé wo blizkich
kėrkach. Ludżo za ṅej khwatachu hale podarmo, wona bėſche cżeknéwa.
Tédżeṅ pozdżiſcho bó hajnkowo twaṙeṅo wuruƀene ha wotpalene. Staré hajṅk
mėjeſche ſo jenoż zbożomnom pżipadej dżakwacż, zo ſṁercżi wujṅdże. Hatż
dotal bėchu wſchė ſrėdki podarmo nawożene k popadṅeṅu wownéch ſobuſtawow
tohohlej ruƀeżnoh towarſtwa. Joſefa pak budże ſo pżichodṅe wėſcżi bóle
nakedżbu bracż. —

* Ludżo hiżom ẇaczé na tém doſcż nimaja, po zemi z parnikom wo ſkoku
jėzdżicż — znate jo, zo hiżon też ze z paru naṗelṅenému tak ṁenuwanémi
ballonami do lofta ha wo lofcże wokow jėzdża. Cżi jėzdżeṙo namakaja ſo
pżi tėm wo mawéch tżowmikach, ballon jich wuzbeṅe ha téch, kiż wo tżowṁe
ſejdża. Nicz doſcż pak na tém. Wóndaṅo jo jedén tżwojek na ſedwaném koṅu
ſejdżo k ṅebju ſo pozbenéw. Powojcza wulkoho mėſta Paris, wo kotrohoż
wokownoſczi ſo to ſta, bė pódla, ha woladaſche, żtoż ſo ṅemóżne zdaſche.
Kóṅ pżi wotjėdżeṅu jara teptaſche ha kopaſche, wuzbeṅené pak ſo czéle
zmėrom zadżerża. Pucżwaṅo deṙe wotbejża; jėznik pſchindże, hatż bė
daloko wóſche mrócżelow pobów, ẇetżor tohoſamoho dṅa zaſé na zeṁu, ha
wrócżi ſo na témſamém koṅu zaſé do Pariza.

Wóſoko do lofta wė tżwojek ſwoje cżėwo pozbėhuwacż, na tżowṁe ha na koṅu
hatż wóſche mrócżelow jėcż; jenoj joho duch woſtaṅe każ pżiroſcżené k
zemi, ha wala ſo wo mrócżelach zemſkoho procha.

* Wo Jandżelſkej bė wóndaṅo dżiwna zkorżba ƀez dwėmaj, wot kotrejż bė
Jan Juṙej pżi zwadże z wótrém nożom nós wotrėzam. Hako wobzkodżer na
cżėłe bó Jan wot Jurja wobzkorżené! Zpodżiwne bė wotſudżeṅo: Janowé
rétżnik bė ṁenujczé dopokazaw zo nós żadén ſtaw tżwojecżoho cżėwa ṅejo
dokelż jo ƀez żiwkow ha ƀez ṁaſa, jenoj nėkajki kuſk koſcżiki. —
Pſchiſahanczam tajka hiżcżen ṅeſwóſchana mudroſcż ẇele ẇeſela natżini ha
woni rėzaṙa noſa za ṅewinwatoho puſchcżichu. Dokelż pak nėtk nichtón
ſwojoho noſa ẇacz wėſté ṅebe, pżindże ta wėcz hatż pżed ſejm ha miniſter
powożi zakoṅſki natżiſk prėdk, wo kotrémż bė naṁet ſtajené: ludowi
zaſtuṗeṙo chczéli tola nós hako ſtaw tżwojecżoho cżėwa zpóznacż. To też
ſo ſta, ha wot toho tżaſa ma nėtk wo Jandżelſkej nós też ſwoje prawo.

Nawėżki.

Ratarſke towarſtwo za khrȯſtżanſku ha wujezdżanſku woſadu zmėje jutſje
za tédżen, hako 20. dżeṅ oktobra zhromadżiznu wo Lejṅe.

Wiezand, pżedſéda towarſtwa.

Smėtżketżanſke ratarſke towarſtwo zmėje tédżeṅ poſdżiſcho, hako ṅedżelu
27. oktob. zhromadżiznu wo Smėtżkeczé.

Wiezand, pżedſéda towarſtwa.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcz Woſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżizna. Pwacżizna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 25 2 17½ 2 20 Woka 3 5 2 27½ 3 —

Pżeṅcza 4 10 3 27½ 4 2½ Jahwé 5 10 5 — 5 5

Jecżmeṅ 2 2½ 1 27½ 2 — Heduſchka 2 25 2 15 2 20

Wȯws 1 12½ 1 7½ 1 10 Bėrné 1 — — 20 — 25

Róch 3 10 3 — 3 5 K. butré — 10 6/10 — 9 4/10 — 10

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb n="293"/>

Tżiſwo 42. 19. dżeṅ oktobra. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Z Budéſchina. Ṅitżo ṅejo ſwóſchecż, zo bó żtó z nowa ſtraſchṅe zkhoṙew,
wone ſo zda, zo jo nas khoroſcż wopuſchcżiwa.

Z Dreżdżan. Préncz Albert jo pżi wulkej ẇeſowoſcżi kral. ſwójbé ſwój
pṙeni wukhad zpótaw.

Ze Żitawó. Kolera ſo dale bóle wupżėſtreje ha ẇele ludżi mori.

Z Bregencz, 11. Okt. W żtéṙoch zwoṅeſche ſo ze wſchitkimi zwonami; pżi
wujeſdże (Hafen), na hoṙe Gebhard praſkaſche ſo zwulkimi tſelbami, ha
khejżor jėdżeſche, ƀez tém hatż ſo Bohu żel deſchcżik tomu tak recz
lijeſche wo wotżiṅeném wozu na ſtroṅe ſwojoho Generaladjutanté hrabje
Grüna do mėſta. Khejżor, jenoj każ żadén druhi wóſchk zhotuwané,
poſtroẇeſche pżecżelṅe na wſchėch bokach lud, ſo za ẇeſowo powitaṅo
wutrobṅe dżakujczé; joho wobletżo jo ſprawne ha pżecżelne, wowu wón ruṅe
noſé ha lada kóżdomu tżwojekej ƀez rózwó do wotżow; zjeném ſwowom joho
czéwo waſchṅo ma ṅeżto lubozne, wėſte ha krute. Spėſchṅe ſkotżi wón pżed
póſtom z woza, poſtrowi wokowoſtejaczéch wóſchkow, woblada jomu tżeſcż
wopokazuwaczu kompagniju, ha potém haklej ſtupi wón do khejże.
Deſchcżika dla mėſto ṅemóżeſche wobſwėtlene bócż, na te mėſto bė ẇetżor
w 9. pżed khejżorowóm bódwom wulka hudżba, wuẇedżena wot 1. battailliona
tſelczow. Czéwó blak pżed khejżu bė z ludom napelṅené, kiż khejżorej
zdobne ſwawó pżiṅeſe. Zkóntżṅe ſpėwachu tſelczé Radetzkowu żtutżku;
kotraż ſo wo originalu ztémi ſwowami zpótżṅe: Graf Radetzki, edler
Degen, — ſchwurſt, des Kaiſers Feind zu fegen, — aus der falſchen
Lombardei. —

Potémhatż bė joho Maj. bajernſki Kral tżora ẇetżor 7. pżijew — wot
khejżora każ wot ludu jenak powitané — ſo dżencz rano pola kuſk
lėpſchoho ẇedra wulka mnohoſcż cżipnéch k ṙeṅe wudébenomu wujeſdej
cżiſchcżeſche, dżeż bó wértenƀerſki kral na parowodże wot
Friedrichshafen pżijedżo wottżakuwané. Bórzé jėdżechu z mėſta prózne
khejżorſke wozé po krala, Adjutantowe ha Ordonanczé, kiż bėchu k joho
ſwużbe wuzwoleni, ha wokowo knapow jėdnacżi pokaza ſo
Feldmarſchall=Leutnant z Legeditſch ha Feldmarſchall=Leutnant Roßbach z
ẇele wóſchkami wſchitkich bróṅow ha ṙadow, kiż bėchu pżiſchli, deṙe
znatoho rétżerſkoho kṅeżeṙa ha wójſkaẇedżicżeṙa powitacż. Wo krótkim
pokaza ſo wértenberſki parowodż. Bez tém hatż ſo nėtk wſchitko jeden
pżemo druhoho k blakei cżiſchcżeſche, dżeż dérbeſche wódż k krajej
ſtortżicż, pſchibliżuwaſche ſo wot mėſta ſém wulka tżróda woſobnéch
jėznéch, ze zmahowaczémi ṗerami na kwobukach, wo kraſnéch draſtach —
khejżora wobdatliczé — kiż <pb n="294"/>na knoṁe jėzora ſwojomu wóſokomu
hoſcżej, tomu kralej napżecżo kwataſche. Po wutrobném powitaṅu
ſéżeſchtaj ſo woboj wėrchaj do ſwojich wozow ha jėdżeſchtaj do mėſta.

Na to bóchu khejżorej wójſke ha mėſchtżanſke wóſchnoſcże prėdkſtajene.
Wokowo 12 poda ſo też wértenberſki kral k ṅomu ha bó pżed joho khejżu
wot tudé zromadżenéch wóſchkow ha wobodleri mėſta hatż
nanaipżecżelniſcho powitané. Deleka na ſkhodże hiżon khejżor na ṅoho
tżakaſche ha pżewodżeſche joho do ſwojich jſtwow. Po rozrétżuwaṅu woboju
wėrchow, kotreż khėtṙe dowho trajeſche, wrócżi ſo wértenberſki kral zas
domoj, ha bó wot bajernſkoho krala wopitané, kotrohoż pżitomnoſcż
wſchudżom tuſamu pżecżelniwoſcż ha luboſcż wubudżi.

Bez tém bėſche ſo mėſto z ẇele czuzémi hoſcżami naṗelniwo; ha déż ſo
nėtk woko ṗecżich wo hoſcżinczu „zur Poſt” khejżorſka hoſcżina
ſpotżinaſche, ſo wſchitke dróhi z ludom rójachu. Hudżba regimenta
Wellington pżi blidże hrajeſche, daloko roſchėṙachu ſo zénki rakuſkoho
narodnoho ſpėwa: „Bóh zdżerſch naſchoho khejżora” ha nėmſkoho narodnoho
ſpėwa, kotréż mamó z Jandżelſkimi zromadṅe. Kedżbliẇe ſpoladuwaſche lud
k woknam. Hoṙeka pżi khejżorſkim blidże pak bóchu nėkotre wopomṅecża
hódne ſwawó wuṅeſene. Pṙeṅa bė wot khejżora ſamoho, kiż dżeſche: „Swawa
mojimai tżeſcżenémai hoſcżomai, témai Majeſtoſcżomai wot Baiernſkeje ha
Würtenbergſkeje, zomnu ſwėrṅe zjenoſcżenėmai.” Baiernſki kral na to z
móczném woſom wotmoẇi: „Swawa Joho Majeſtoſcżi, tomu khejżorei.” Nėt
poſbėże ſo wértenberſki kral ha praẇeſche: „Joho Majeſtoſcż, tón khejżor
jo mi dowoliw, rakuſkomu wójſkej ſwawu wuṅeſcż; ſtaré wojak ẇele ſwowow
ṅetżiṅi, hale ſcżėhuẇe ſwojoho khejżora, ṅech jo, dżeż chcze. Najlėpſche
pżecżo czéwoho wójſka ja wupraẇu ztémi ſwowami: „Swawa khejżorej.”
Khejżor wutrobṅe wotmoẇi: „Wo ṁeṅe czéwoho wójſka ſo ja dżakuẇu; za mṅe
ha za czéwo wójſko jo wulka tżeſcż, ha mó ſmó hordżi na to, z tak
wutrobnémi towarſchemi pżed ṅepżecżela ſtupicż.” —

Ẇetżor bė mėſto, hatż runiſch jara deſchcżik dżėſche, żawoſṅe
wobſwėtlene. Kóżda też naiṁeṅſcha khejża bė po mȯżnoſcżi wupóſchena ha z
ṙanémi pżecżelnémi napiſmami wudébena. Khejżor jėſdżeſche wo wotżiṅeném
wozu wokowo, woblada ſebi wſchitko ha bó wſchudżom z móczném
ſwawa=wowaṅom powitané ha pżewodżané. Hale ẇedro zteleju ſẇatotżnoſcżu
żaneje ſmėlnoſcże ṅeṁejeſche. Nadżija, khejżora na koṅu pżed ſwojim
wójſkom widżecż, bó wo woprawſkim rozoṁe ſwowa k wodże ztżiṅena;
wſchitko bė tomu tak ṙecz powodżene. Mėſto toho chcze ſo khejżor na
pżeproſcheṅo wértenberſkoho krala ṅedżelu do Friedrichshaſen podacż.

Z Barlina. Kṅez z Merczendorff ruſſenſki wotpóſwané na barlinſkim dwoṙe
jo ṙad tżornoho hodleṙa dóſtaw. Ha jedén wo tém ṅecha ſamotṅe wopwatżeṅo
zaſwużbow toholei wóſoko poſtajenoho diplomaté ſpóznacż hale też woſoƀṅe
jedén ſrėdk k wobkrutżeṅu pżecżelneje pżezjenoſcże bez Ruſénſkej ha
Bramborſkej. Tak ẇele jo wėſte, zo ſo kṅez z Radowitz próczuẇe, wſchitko
do kolje ſtareje Allianczé wrócżicż. Mó hiżon ſmó wóndaṅo na to
ſpomṅili, ha pżiſtajimó nėt jenoj, zo jo nam wobkrucżene: Union budże
wot 15. t. M. hiżcżen jenoj hako zjenocżeṅo, ha kaž ſo zda, be wſchoho
parlamenſkoho ṙada wobſtacż.

Darmſtadt. Woſchnoſcż jo zakoṅ wudawa, kotréż powowaṅo jenoho wuṙadnoho
ſejma potṙechi. Wo zapotżatku wóſchnoſcż praẇi: dokelż pżi nawożeṅu
ſtaroho wólbnoho zakoṅa wot 1849 móżno bowo ṅejo, ſejm hromadu zẇeſcż,
kotrohoż ſtawó bóchu kraja lėpſche ſpėchuwali dha budże powowaṅo
wuṙadnoho ſejma pżiporutżene. Wón budże z dweju Komorom wobſtacż. Pṙeṅa
komora budże wobſtacż z 10, kiż budża wot téch 50, kotżiż najwóſche
dawki pwacża, wuzwoleni, potém z 9 pżez wólbne wokraſé wuzwolenéch
ſobuſtawow wobſtacż. Dale zmėje tam też mėſto kathólſki biſkop,
lutherſczé Prälatoẇe ha nėkotſi wot ẇercha ſamoho powowaṅi zaſtojniczé.

<pb n="295"/>

Druha komora budże z 50 wuzwołenéch wobſtacż. Wuzwolecż móże kóżdé, kiż
jo 25 lėt ſtaré ha wot zpotżatka lėta Perſonalſteuer pwacżi. Wuzwolené
do 2. Komoré móże bócż kóżdé 30 lėt ſtaré krajownik.

Z Wina. Franczoſki wotpóſwané na naſchim dwoṙe, kṅ. de la Cour jo ſo z
Tyrolſkeje ha Italſkeje zas wrócżiw. Piſma, kotreż ſu z Pariza na ṅoho
pżiſchwo, każ też te, kotreż jo naſcha wóſchnoſcż runé pucż wot kṅ. ze
Hübnaṙa dóſtawa, ſu wo tém pżezjene, zo chcze ſo franczoſke miniſterſtwo
wo nėmſkich należnoſcżach z rakuſkim zjenoſcżicż. Pola nas jo tak ẇele
wėſte: Franczoſka budże tu wo Frankjurtże zjenoſcżenu zromadżiznu, tak
khėczé hatż ſo też Jandżelſka podwolna wopokaże, za dobru ſpóznacż, ha
potém na wſche móżne waſchṅo podeṗeracż.

Kaſſel. Zkoro wſchiczé wóſchkoẇe chczejdża ze ſwużbu wuſtupicż, dokelż
ztém żtoż wóſchnoſcż tżini, ṅejſu zpokojom! Wſchitke cżiżcżerṅe ſu z
wojakami wobſadżene, tak zo ſo żane nowiné ṅehodża cżiżcżecż.

Ze Serbow.

Z Protzcza. Zandżenu ṅedżelu tédżeṅ noczé dwanacżich bóchmó pżez
wohenwowaṅo ze ſpaṅa wubudżeni. Khejża H. Borchi ſo paleſche. Wohoṅ tak
rutże woko ſo pżimaſche, zo dérbeſche Borchowa mandželſka, kiż ruṅe w
ṅedżelach bėſche, deleka z woknom wuſkotżicż, zo bó tak pwómjam
wucżekwa. — K.

Z Klóżtera. Wo Tż. 40. Jutnitżki w naſtawku: Z Klóżtera namakataj ſo
dwaj zmólkaj. Ṁenujczé wone jo tam najpṙedé prajene, zo jo littm. kṅ.
biſkop tédem wilku bożu mſchu dżerżaw. Tu to ṅej czéle po wėrnoſcżi,
hale wón jo jenoż ſchulſku bożu mſchu, każ jo hewak kójżdé dżeṅ
ſédémich, dżerżaw. Dale jo tam prajene, zo, hako kn. biſkop precž
jėdżeſche, zo wſchitkimi zwonami ſwoṅeſche. To io też zmolena wėcz.
Ṁenujczé: wėrno dṙe jo, zo jo ſo zwoniwo, hako wón precż jėdżeſche, hale
to bėſche druhe róntżko kemſchi, każ ſo to kóżdu ṅedżelu ha ſẇ. dżeṅ tém
tżaſu zwoni, ha nicz, każ ſo z toho naſtawka bócż zda, kṅ. biſkopej
tżeſcżi. † l.

Z Kulowa. Tak ṙanu ſerbſku kermuſchu żcże pola nas żeni ſẇecżili ṅejſmó
każ lėtſa. Wone bėchu ṁenujczé ẇele ſerſkich hólczow z pola k nam na
kermuſch pżiſchli. Ha dokelż ſu póltżeṅo horliwi Serbja, tak woni pola
nas też ṅechachu ſerſki ṙad na bok ſtajicż dacż. K tutomu pżiſwuſcha
też, zo ſo pżi piwnéch ẇeſelach też ſerbſki rejẇe. Hale naſchi zaſukwi
Nėmczé, kotrémż wſchitko ſmerdżi, żtoż za ſerbſtwom wohṅa, to na żane
waſchṅo pżidacż ṅechachu ha hako herczé, kiż bėchu wot Serbow
zapwacżene, ſerſki piſkacż zpotżnachu, woni jim to bórzé z tém ſwowom
zakazachu: Ṅedżelu tudé Serbja żeni rejwali ńejſu, ha tu też tohodla
lėtſa nitżo pótacż nimaja. Na to bó hoſcżinczar, kṅ. Rudolf wopraſchané;
ha lejcże, ton wotmowi: Mi ſu Serbja runiż tak lubi, każ Nėmczé, ha woni
maja tudé tak deŕe te prawo, rejwacż, każ wó. Ṅechacże wȯ, ƀez tém hatż
woni ſerſki rejẇedża, prȯzni pżiladuwacż, wukcże też ſerſki rejwacż. —
Radoſcz też naſchu wutrobu naṗelni, hako do zadnej jſtwitżki
pżindżechmó, dżeż bėchu ſo nėkotſi Serbja romadu zeſédali, ha ẇeſele
ſerſke ſpėwé ſpėwachu. Ḃez wſchelakimi druhimi znatémi ſpėwami,
zańeſéchu woni też tajke, kiż hiżcże tudé żeni ſwóſcheli ńebechmó.
Najbȯle ſo nam ſpodobaſche: z horczej ſélzu ŕana Hanka rc. ha ſerbſka
meja, kiż M. K. z W. ha M. H. z K. ha jedén druhi czuſé pżecżel zŕaném
woſom romadże wuſpėwachu. Zkóntżṅe hiżcże proſemó, wopotajcże nas bórzé
zas, zo bóchcże nas ze ſerbſkim ſpėwaṅom zaẇeſelili. —

Jara ŕene bȯ zawėſcżi bowo, dé bó ſerbſki ſpė<pb n="296"/>wanſki
ſẇedżeṅ, każ bė to Jutnitżczé wóndaṅo pżiſpomṅene, pola nas wotdżerżecż
hodżaw.

Nėkotſi Kulowcżeṅo.

§. Ze ſakſkich delan, 17. oktobra. Wazowtżeṅo ſu ſebi nowo bėwo taleṙe
ha ſchalki ze ſerbſkimi wobrazami ha napiſmami (w mėſtże Hali) zamojili!
Tak khėtſé hatż budżeja teſamo dȯſtacż, chczu ſebi tam też po nėkotre
dȯṅdż dokelż mam ẇeſowoſcż na wſchim, żtoż Serba k wubudżeṅu ha k
zahoṙeṅu za ſwoju narodnoſcż kedżbliwoho tżini. Déż budu je doſtacż,
chczu hiżcże tu dale ſwowtżko wot toho prajicż.

Wóndaṅo jo ſebi też kṅ. Huſt z Waza w Ṅedżichoẇe na wſchelake żkleṅczé
ſerbſke napiſma ha róntżka totżicż daw. Telej żklenczé ſu tżora (16. t.
m.) w Wazu wukuleli. Nó, ja jenoż chcżéw tam też pżi tėm pódla bȯcż; to
jo wėſtżi prawo ẇeſelo bówo! Tola, ṅemów dha nam nėkotréżkuli kortżmar
habé klamar wo naſchej wokomnoſcżi też tajkehlej kraſne ẇeſelo
pżihotowacż? Nedżichow tola tak daloko wot nas ṅelejżi, zo ſo tam
ṅedérbjawo z lóchkej próczu hodżecż po tajkehlej żklenczé dȯṅcz habé
dojėcż. Ha żtoż ſerbſke rȯntżka za teſame naſtupa, téch dŕe bóchu nam
naſchi kṅ. duchowni ha wutżeṙo też doſcż napraſkali, déż bóchmó ſo na
nich wobrotżili ha jich wot toh’ proſéli! Tohodla „Swawa” tomu, kotréż
budże tuhdé z tajkim ſwawnėm ſkutkom zapotżatk żtżinicż! Michale H — ha
Mikwawſcho K — dżerżtaj ſo k tomu!

§. Z Nowoſlicz, 18. oktobra. Tak zaẇeſelenéch ludżi nėkhlej dowho
widżeli ṅejſmó, każ zaṅdżenu ſṙedu nėkotréch Ralbitżanow, kotſiż ſo pżez
naſchu ẇes domoj ẇeſcż dachu! Woni ẇeſele ſpėwachu ha juſkachu ha
dawachu pódla doſcż — picż, każ bóchu wot wėrwaṅa jėli habé ṅeẇeſcżine
póſwaṅo ẇezli. Każ nėtk ludżo pó ẇedaju, dha ſu woni tedom w Klóżtṙe
bóli. Jo dha jim tam traż hiżo „Boże dżėcżo” nėżto ṙane wobradżiwo? —

§. Z Wudworja, 10. oktobra. Każ hiżo w 36 tż. Jutnitżki pżipoẇedżech,
tak ſém też na Michawa nimo waſcheje wſé putżowaw, ha ſebi pſchi tém
dwaj waſchej putżnikaj trochu wobhladaw. Hiżo nazdala ſo doladach, zo ſu
na ſtarej dṙeẇanej putżnikaj zaſé nowo habé traż jeno ponoẇeme ruczé
pżitżiṅene. Déż pak bliże k nimaj pżindżech, tak ze zrudobu widżach, kak
ſu na nimaj jenoż nėmſke, ha bohużel żane ſerbſke napiſma. O, to jo tola
żawoſṅe zrudṅe, déż Serbja tu ha tam lėṗe ha bȯle ſwoju narodnoſcż w
tżeſcżi nimaju! Dha khwalu ſebi tola hiżcże Raketżanow; cżi maju k
najṁeṅſchom na ẇele ſwojich nowéch putżnikach pódla nėmſkich też nėkotre
ſerbſke napiſma!

Pucżowaṅo po zapadnéch hornich Wużicżach.

W Lejṅe ſchwignéchmoj ſo z drohi na liwó, dokelż tam bė droha
zaſchlahana, ha mój ṅeṁėjachmoj móſle, za naj dreẇane koṅe czwo dawacż.
Poſtupichmoj te wot kṅeza §fa wuzbėhowane kopżiṅan hrodżiſchcżo, zo
bóchmoj tu dobru wodu woptawoj, kotrejeż kużowó jo ṗecża ṅehdé wodné
muż, kiż tu ſwoje bódwo mėjeſche, ha ſo tżaſto na wulkim k powdṅu
leżaczém kameṅu wohrewaſche, wuréw. Na hrodżiżcżu jo daloko k wetżoru
widżecż. Pżi pohladu na rjanu krajinu zapomnich ſo do ſtarodawnéch
tżaſow, hdżeż ſu ṅėhdé naſchi wótczojo tude ſo z khadżwali, pżed
ṅepżecżelemi zakit ha pola ſwojich Bohow pomocz pótali, hdżeż jo pop wo
dowhej bėwoj draſcże za polne pwodé dżakné wopor k tżeſcżi Sẇantowita ha
Żiwoje koṅaw: ha też do pżichoda ſwecżeſche ſo mi hwėzda ſerbſkoho
naroda nad ṙanej krajinu, kotruż jako ſlėborné pas, <pb n="297"/>rėka
wobwija, ha naṗelṅi ṁe z nowoj nadżiju, zo ſo wrócża zwote tżaſé! Mój
towarſch pak ſtejeſche ƀez tém w hwubokich móſlach, ha wotżi joho, kiż
bėſchtej runém mėṙe na klóżtér zepṙenej, pwoṁeṅeſchtej jſchkrė ha hnėw.
Kóntżṅe pak ſo dopomṅi ha wo hwubokoſcżi ſwojeje wutrobó hnuté,
prajeſche, powné ſẇatéch potżucżow ha ƀez tém hatż z podżiwṅe
ſwecżaczoho woka ſélza ſo wuroni ha po zahoṙeném liczu ſo kuleſche: „O
kraſna Wużicza! mojich wótczow drohi namerk!

Mi dróżſcha wo ſélzach, wichorach ha noczé,

Hatż wſché druhe zemje wot ſwóntżka poſṁate!

O Wużicza, Serbow rajo! twoja zéma jo zajſchwa,

Ha ſéṁeſchko nadżije ṅech kcżeẇe wo zemi.”

Pżi rėtżczé po wukach pżindżechmoj do Krȯſcżicż, kotraż ẇes wo ṙanėm
dole leżi; cżerkej z wóſokim tórmom jo na kuſk powóſcheném ṁėſcże. Hiżom
z wonka może jedén na ṙanéch wutwaṙenéch dworach zamożitoſcż jich
wobſedżeṙow zpoznacż, ha ſamóm w bohim kheżkaṙam ze ſwojej ſchibeṅczu
ṅejo najhóṙe. Naju pṙeṅa żcżeżka bė k morwóm, dokelż morwi móża też
napżecżo żiwóm ſwédcżicż. — Hale bėda!

„Kajkoż rowow kżiżkow,

Tejkoż ṅémſkich napiſmow!”

Z cżmowóch wuſkich rowow pżiṅeſechu namaj pżecżiwo ſwojim narodej
wotrodżeném potomnikam cżeżke zkórżbȯ. Tu wobcżeżwaſche ſo nan na
ṅeporadżene ṅepoſwuſchne dżécżi, kiż joho wutżbó ha waſchṅa zadzpiwſchi,
joho ſamoho zaſtortża ha jako czuznika tam ſwėtej wozjeẇa Tam
wobzkorżwaſche ṅeẇeſta ſwojoho nawożeṅu, zo jo mawo ſwėré pżi ſwojich
ſlubach mėw, ha zo bó ſkėṙe lėṗe na ṅu zabów, jo ji ṅėmſki wopomnik
ſtajicż daw. — Ha woprawdże! Ṅejſu cżi waſchi na poṙebniſchcżu jako
czuzomniczé ƀez wami, jako tajczé, kiż żeṅi nejſu pżez zẇazk pzecżelſtwa
ha luboſcże z wami zjednocżeni bóli? Ṅewotṙekṅecże ſo wó tżiſcże
waſchich pṙedomnéch, ha ṅewupokazacże jich jako bėdnéch czuznikow z
waſcheje ſredżizné tu na telej mėſto, hdżeż, Serb habó Nėmcz, kóżdé ſwój
pokoj namka? Hale móſlicże traż wó, zo budża Nėmczė ṅéhdé pżindż,
waſchich pżecżelow, ſtarſchich ha dżėcżi rowó wopótwacż ha za nich ſo
modlicż? — Nė, wó ſami khodżicże na rowó waſchich wotemṙetéch bratrow ha
ſotrow klakacż, ha pżi wobkhodże po kėrchowe ſpėwacże ſerbſke kėrluſche
ha k pohórſchkej ha k wuſṁeſcheṅu maja na waſchim kėrchoẇe rowó ṅemſke
napiſma. Habó tżinicże traż to k woli czuzéch Nėmczow, kiż lėdém hdé na
waſch kėrchow pżindu, ha tehdém też wėſcżi nicz w tém zamóſu, ſo za
waſchich wotemṙetéch modlicż, ha ani nicz, waſche rowó hakle ſebi
wobhladacż. Wėſcżi jo to dżiwṅe doſcż, hdéż wó tém ſwojim, z kotrémiż
ſcze ſo tola wo waſchej macżernej rétżi na ſṁertném wożu rozżohnowali,
kotréch wo żiẇeṅu lubo mėjeſchcże, kotréchż ṅeradé wumṙecż daſchcże, ha
ze ſtéſknej wutrobó ha zawoſcżiczé k rowu pżewodżeſchcże, nėtko hako z
waſchoh towarſtwa ha pżecżelſtwa wupokazaném, na wopomniki ha kżiże
nėmſki napiſacże, komu wo żiweṅu pżiſwuſchachu, kak ṅeradé ſcże je
zhubili. Ṅedérbi ſebi jedén móſlicż, zo wam waſcha żawoſcż, waſcha
zkórżba, kotruż tam na wopomnik napiſaſchcże, nejo wot wutrobó ſchwa, zo
wó luboſcz knim liſchcżicże, hale radé widżicże, zo ſu morwi; dokelż wo
żiẇeṅu wuznaſchcże ſo wó ſerbſki: Tolej jo mój nan, moja macż, tolej
moji bratſja, moje ſotré, ſerbſki wó jich wobżelnoſcżeſchcże ha
trȯſchtwaſchcże jich z nadżiju na lėpſche tżaſé. Też na roẇe wuprajicże
wó waſchu zrudobu ha tróżtwecże jich z ṅebeſkimi radoſczemi ha ze
zaſéwidżeṅom wo lėpſchim żiweṅu, hale tudé tzinicże to nėmſki, jakobó
trebaż wo bożim raju też jenoj ṅemſke piſmo ha ṅemſka rétż pwacżiznu
mėwa, każ wo klóżtérſkej kenczli. — Ha ruṅe tak jo na wſchėch pucżnikach
ha ſẇecżatkach, kiż na pucżach ſteja, ha tola budżecże wó żcżeżka hdé
Nėmcza widżecż, ſo pżi nich modlicż, haj za dżiw jednoh mėtzu z
cżahnécż. — Tola chczemó ſo k żiwóm wobrocżicż, wo kotréchż moczé ſteji,
za nėkotre lėta ſwojom kėrchowej hinajſchi napohlad dacż. —

<pb n="298"/>

Wulku ważnoſcz maja Króſcżiczé ſwojich herczow dla, kotſiż hnédom wſchė
nowo ſerbſke pėſṅe ha ſpėwó nawuknu, ha potom po czéwoj krajiṅe hatż k
Kulowej dele rozſchéreja. Też tżitaja tam radé ſerbſke nowiné ha knihe;
na piſaṅu habó dopiſowaṅu do Jutnitżki pak ſo ṅewobdżeleja tak, każ bó
ſo to ſtacż mohwo!!! — Dokelż bė ruṅe ṅedżela, mėjach też ſkwadnoſcż, z
hórnichecz kheże, hdżeż ſo nimo do czérkẇe khodżi, tej dwė króſcżanſkej
kṅeżṅe wohladacż, kiż bėſchtej ſo pżi kralowóm wopotaṅu Króſcżiczow
woſobṅe wuznaṁeniwoj. —

Ṙeṅe do kėrkow zkhowane ſu Kozarczé, kiż na rėtzé woſredża zelenéch
wukow leża ha heẇak też wilke wono wo ſo ṅetżiṅa. Radé bėch też
ṅebeltżanſku woſadu wopótaw, hale bė mi tróžku wotležana, mój tżas
krótki ha pucż żcże daloki; duž chczu tam druhi raz na dleſche pżincż. —
Wo Workleczé pżenoczowach ha mėjach naſlėduwaczé zpodżiwné ſón: Widżach
ſmėtżketżanſku horu ha pod ṅej kuṗel. Z horé, hdżeż dowha khoroj tſjoch
barbow zmahowaſche, rozlehaſche ſo ſpėw: „Hiżcże Serbſtwo ṅezhubene,”
daloko k powdṅu hoṙe ha dele do Delan. Ha mwodżenczé z wokraſṅenémi
woblitżemi wobſtupachu ju, zawdawachu ſebi ruczé k wulkom ſlubej ha k
dobrom ſkutkej. Z lėſa hale butżeſche ha howṙeſche, jakobó ſo czéwó lės
k zemi zhibowaw, ha wſchė khójné ha ſchmroki w dżiwéch ſkokach rejwali
ha zakhadżeli: „Was iſt des Deutſchen Vaterland?” Ha po kóżdej żtucżczé
bė tajki howk ha praſkot, każ bó ſo ſudné dżeṅ pżibliżowaw, ha ṅebė
hinak, jako bó ſo Lützowowa dżiwa hóṅtwa z lėſa won walawa. Z Wuha pak
wupinaſche ſo pżes horu hatż ke kupeli tutżel, kotraż wſchelakich w
kuṗeli zhromadżenéch ludżi wobſwėcżeſche, tak zo ſo cżiſami wowſchėch
barbach pżeṁeṅachu ha miwolachu; krucże pak ſo żana z wokom pżijecż
ṅedaſche, dokelż pżedczo jena do druheje pżebežwaſche, każ wo tutżeli,
ha tohodla bwóſchcżachu ſo cżi ludżo druhdé w ſerbſkich, druhdé nėmſkich
ha Bóh wė w kajkich wſchėlakich barbach, tżiſcże pak żaneje widżecż
ṅebe.”

Towſta kurjawa leżeſche każ pwachta na czéwoj krajiṅe, hdéż rano z
Worklecz dele do Delan pucżowachmoj. Hakle hdéż k Nowoſliczam
pżindżechmoj, potża zpadwacż, ſwóntżko ſo pżedobó ha kraſné bożi dżeṅ
naſta k radoſcżi czéwoho ſwėta. Ja też toho dla dale ṅecham tu powodżenu
krajinu wam wotkréwacż, też wot Różanta, na kotrohoż tórṁe ſo pruhi
bożoh’ ſwóntžka z bwóſcżeṅom wotrażwachu, chczu meltżecż, dokelż ṅejſém
żadén krawcz ha ṅepucżuju, zo bóch nowo módé znacż wuknéw. Pucżniki z
dwojimi napiſmami nadeṅdżechmoj wot Raṅczé hatż do Koṅecz. Heẇak jo tudé
też ſerbſka zmóſl ha ſerbſke żiẇeṅo wſchudżom wo doṁe k nadeṅdżeṅu.
Ṅewėm pak, hatż ſu te Nowowſtżanki habó nowoſcżan hólczé bóle k
wobżarwaṅu, dokelż wſchitczé ſo ṅedawno wo Jutnitżczé hórczé
wobcżeżwachu, jeni, zo ſu huſto reje, tamni zo ſkoro żeṅi ṅejſu. Tohodla
ſo holtżata też jara na kermuſche ẇeſelachu, ƀez tém hatż hólczé bojazṅe
za zaki pżimachu, każ bóchu ſo bojeli, nuts pomaſnécż. Woſobṅe ẇele
tżita ſo w Ralbiczé, nicz jenoj Jutnitżki ha Tédżenſkich, hale też knihe
z matżiczé, kotraż tudé ẇele ſobuſtawow ma. Jenoj bó k pżeṅu bowo, zo
jim teſamo ženi brachowali ṅebóchu ha ſo tżaſcżiſcho nowo wudawali. Wot
nowoh’ prawopiſa pak hiżcże ſtari ẇele wedżecż ṅechadża, mwodżi pak pżi
tém praſchénu ẇele ṅepwacża. Wo ſchuli, kotruž kṅez, wutżer H. z wulkej
proczu wobhlada, tżitaja dżėcżi nowó prawopis runiż tak deṙe, jako
ſtaré, haj hiżcże lóżo pżiwutża ſo mawo dżecżi k mowomu. Na kėrchoẇe ſu
zwetſcha wſchitke nowo kżiże ha wopomṅiki ze ſerbſkimi napiſmami.

Do Waſka ṅepżindżechmoj, dokelž ſo do dobroh’ piwa ṅewuſtojimoj, witanej
hoſcżaj bėchmoj tak wſchudżom, ha mwón klepotacż budżemoj w Koṅeczé
ſwóſchecż, hdżeż chzemoj ſo pėkṅe po wſé rozhladwacż ha hiżcże ſebi
bréle na nós ſtajicż, zo namaj ṅebóchu wutékwali, zo ſmoj ſo mawo
rozhladwawoj ha ẇele ſudżiwoj, każ nėhdé ṅebocżitżkemu Njebojſo. Hdéż
koṅetżan ṁezé doſahnéchmoj, bė hnédom widżecż zo ſo k Kulo<pb
n="299"/>wej pżibliżujemoj: Serbſke putżniki zandžechu ha też Jutnitżka
bė żadna ha poṙedko hdże wo doṁe. Pṙedé hatż pak k mwónej pżindżechmoj,
dżėchmoj, hiżcże z tamoh’ doka moſta, ṅimė kheże, hdżeż hiżom wot
nazdalala howk ha ſmėchi ẇeſowu ƀeſadu pżeradżichu. (Tam pecża Koṅetżeṅo
wſchėdṅe hromadweja ha gmejné lėpſche wuradżeja.) — Pṙedé hatż bėchmoj
naju podrohu naſtupiwoj, z tżinichu naju kedżbliwóch, zo bóchmoj tola w
Koṅeczé też trochu za holtżatow wotżi mėwoj, tam dérbja pecża jara ṙane
bócż, dokelż ſu huſto jich dla ƀez hólczami puki ha rozkora. Hale nawſé
ṅewohladaſch jich ẇele, ha po polach też ṅemóżeſch za nimi khodżicż; żto
potajkim tżinicż? —

K wuẇedżeṅu tuteje wėczé wumóſlichmoj woſebité ſrėdk. Mój ẇedżachmoj, zo
dṙe w Koṅeczé żcżeżka żtó kozu ma, ha ẇele meṅe żcże, zo nėchtó hroch
ſéje. Jedén wudawaſche ſo tohodla za porchowſkoh tkalcza, kiž chcze kozu
kupicż, ha druhi za ſchoſara nėhdże ze zadé Dreżdżan ſem, kiż k ſémeṅu
hroch póta. W preṅich dworach tżiṅachmoj khėtṙe bojazṅe, ha cżi ludżo
khėtṙe ṅeẇeriwe na naj hladachu, nėkotſi ſo poſmėwachu, ha jena holcza,
na kotruż ruṅe praẇe kedżbliẇe hladachmoj, ha kotraż wſchak też
woprawdże tak ṅelepa ṅebė, praji k ſtarſchej żoṅe: „To ſtej mi też
prawoj herczaj, do wſchėch kutow nós tékatej, każ bóſchtej z K. bowoj.”
Mój rétżachmoj ṁenujczé nėmſki, zo bóchmoj tžim czuziſchej woſtawoj.
Hdéż bėchmoj wojſtẇe ſo dopoẇedawoj ha zhoniwoj, zo nitżo nimaja, za
tżimż ſo praſchachmoj, dżėchmoj na dwor, ha tżiṅachmoj każ bóchmoj
howƀaczej pżecżelaj bowoj; hladachmoj na tſėchu, ṅezabudżechmoj pak pżi
tém też naju wotpohladaṅo wuẇeſcż. — Ha zo jo ſo naju prócza zapwacżiwa,
móże ſo kóżdé pżeſwėdtżicż, kiż ſebi mojoho towarſcha regiſter pokazacż
da, kotréż wo dwė ſtroṅe pżiberaſche. W Koṅeczé maja też pleſtér, kotréż
pak bohużel! żtwórcżinu (betélk) wochcża ſpodé bwota leżi, ṅewėm hatż
wulkeje zlutniwoſcże ha hoſpodarſtwa dla, zo ṅebó tak żkodu cżerpew.

To chczéli ♣patres conscripti♠ (zhromadżeṅi wótczojo) z tamoje ſtroné
rėki pżi pžichodnėm hromadwaṅu wuradżicż. Duczé do Khocžiṅe mėjeſche moj
towarſch ſkwadnoſcż, ſwoju poetiſku horliwoſcż wuprajicż ha ſwoju
wutrobu wolożicż wo zcżehowaczéch hróntżkach: po hwoſu: „Żeni ja ṅejſém
tak ẇeſowó bow.”

Ṙenſchoh’ ſém holetża ṅewohladaw,

Hatż hdéż ſém ja w Koṅeczé kozu kupwaw,

Ta wutrobu mi, ha rozomtżk pretż wza,

Zo k pėſnitżczé dale mi ṅedoſaha.

Ja prajach, želnoſcżiẇe żcże pa toh’ nowoh’ ſẇecżatka za wſu ſo
wohladwajo:

Poſleṅe cżi bożṁe praju

Luba moja najlubſcha!

Rózno dżeja pucże naju,

Ṅech cże zbożo pżewodża;

Kraſne róże kcżeja cżi,

Mi ſu hiżom wukcżeli.

Zbėrki.

♣x.♠ Pżi ẇetżornéch brohach Jendżelſkeje ſu ṅedawno ſtraſchne mórſke
zwėṙo widżeli, każ nam wėſtė ha heẇak jara ſprawné muż wobkrutżaw jo.
Każ ſo prawi jo tamo zwėṙo ruṅa zawoſṅe wilkom ha tżiſcże hwadkom hadej.
Tam ṁenujczé pżi jendżelſkich brohach, jo wo moṙu na ſkale twaṙeṅo
twaṙene nakotrėmż ſo zẇetżora ſwėtzé zapala, zo bóchu tak cżi, kiż na
moṙu ſu, ẇedżeli hdże kbrohu pżijecż móża. Pżi tamném twaṙenu bėſche
zakraſṅe wilke mórſke zwėṙo nimale 30 krotżeli dowhi dżel ſwojo cżėwa
zwodé pozbėhnéwo, ha ſo kmuri pżihlenéwo. Ludżo kiż pżez ſchklenczé
hładachu, widżachu, zo ſtaj wotżi zwėṙecża wokow 9 czólow ſchėrokej, ha
zo zwėrſchné dżel joho khriƀeta, zmorſchcżenej kożu, ſchkorpiznam ruṅa
pżikrété jo.

Hatż zwulkej tſélbu do ṅoh tſélichu, pozbéhné ſo tamné dżėl cżėwa na 90
wochcżi zwodé ha padné nato zawoſṅe khėtſe dele, pżetżoż woda tak
zmahowacż potża, zo pżihladwaṙam déch zahłené. Po khwilczé bó wſcho
zmėrom. Najſkėṙe bė <pb n="300"/>żadwawo zwėṙo ſwój pucż dale naſtupiwo.
Hatż naſch dopiſowar ze ſwojimi towarſchemi ſo pżibliżi k poṁenwanom
twaṙeṅu, namka tam wón ẇele wilkich ſchkorpiznow, kotreż tam lochczé
wiſajo woſtawo ſu, hatż ṅekraſne zwėṙo ſo tam pżihlėwaſche. Tehlej
ſchorpizné ſo khowaja ha zjawṅe pokazuja.

♣x.♠ Wo Wuherſkej namaka ſo wulka hola, kiż bakoniſki lės rėka (z neje
pżindu ſwinu kiż pola nas pod ṁenom pakonaṙe znate ſu). Wo tutém lėſu
zakhadża nėtkoj wulki ruƀeżnik, kiż wokow dwanacże ſtow mużi zhromadżiwo
jo, kotréż muż daloko ha ſchėroko kraj pżecżahuje ha każ rėka, ma wón
hiżno ẇele rakuſkich wojakow wo ſwojej moczé, kotréchż pſchi wſchelakich
pżiležnoscżach jatéch wzaw jo. Joho ṁeno jo Roßa Santor. Do wuherſkej
wójné bėſche wón hiżno hako rubeżnik znaté. Wot wójné ſém pak wuherſki
lud jara ẇele do ṅoh dżerżi ha wſchudżom hdżeż nuzne jo jom khówanki
pżihotuje, tak zo hatż dotal móżno ṅebėſche, joho popadnécż! —

Nawėżki.

Rozmwowa dweju pżecżelow.

Jak. Bódż powitané Pėtṙe, dże pak ſé té pucżowaw?

Pėtr. Ja bėch na wotrowſkim hrodżiſchcżu dżejż ſém czéwo rano pżetżiniw.

J. Zo bó tola radſcho do Wotrowa ke mſchi ſchow; dżencz k. farar tak
ṙeṅe prėdowaſche; je ſwóſchecż tebi nitżo żkodżawo ṅebó, té też radé
kuſk ſakerẇeſch.

P. Ja ſo ṅemóżu na nitżim bȯle zẇeſelicż, hatż déż ja wo natuṙe wokow
khodżu, to jo też jedén tempél bożi.

J. Sé dha té też tajki ſwobodné móſleṙ.

P. To dṙe ja Bohu dżakwano ṅejſém, hale pżecżel ſtarożitnoſcżow
(Alterthümer).

J. Hale ſé té to, dha pomoſli ſebi tola, zo ſu wſchė horé ha hórki ẇele
ſtarſche hatż żane hrodżiſchcżo; tżohodla ſé té te ruṅewon wuzwoliw?

P. Hrodżiſchcżo ſu naſchi wótczojo z karami z wulkej próczu nawozéli;
horé ſu ƀez prȯczé ſamo naſtali.

J. Mȯſlich ſebi té, ſo ſpėwaṅo, kotreż jo wo Wotrowſkej czérkwi
najŕenſche, k. wutżerej ha woſadném ludżom żanu próczu tżiniwo ṅejo. Ha
kajka jo to prócza bowa, pṙedé hatż ſu naſchi ſtari kneża tajke
ſpėwarſke ha modlerſke knihe zdżėwali, każ k. pż. wot kṅ. Wawdé mamȯ? Ha
naſch lud tak daloko pżiẇedli, je z wużitkom tṙebacż?

P. Wſcha jich prócza bó podarmo bowa, hdé bóchu ludżo heẇak tȯn dar k
tomu wot Boha ṅemėli.

J. Kóżdé tżwojek ma wėſte daré wot Boha, hale kóżdé je pżeczé deṙe
ṅenawożuje. — Hale bratſiko, chczemoj pżichodnu ṅedżelu romadże do
Wotrowa kemſchi hicż, tam budże kermuſcha, ha potém póndżemoj k
Wornacżeczom na tékanczė.

P. Haj! ja du z tobu.

Smėtżketżanſke ratarſke towarſtwo zmėje jutſe za tédżeṅ, hako 27.
oktobra popowdṅu żtėṙoch zromadżiznu wo Smėtżkeczé.

Pżedſéda Wiezand.

Pżichodné pjatk, 25. dżeṅ oktobra budża w Budéſchiṅe koṅe za wojſko
kupwane.

Zandżenu Sobotu Żita w Budéſchiṅe pwacżachu:

Kȯrcz Woſcha Niſcha Sṙedżna Kȯrcz Wóſcha Niſcha Sṙedżna

Pwacżizna. Pwacżizna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rȯżka 2 25 2 17½ 2 20 Woka 3 5 2 27½ 3 —

Pżeṅcza 4 10 3 27½ 4 2½ Jahwé 5 10 5 — 5 5

Jecżmeṅ 2 2½ 1 27½ 2 — Heduſchka 2 25 2 15 2 20

Wȯws 1 12½ 1 7½ 1 10 Bėrné 1 — — 20 — 25

Róch 3 10 3 — 3 5 K. butré — 10 6/10 — 9 4/10 — 10

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb n="301"/>

Tżiſwo 43. 26. dżeṅ oktobra. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Z Lipſka. Naſch michawſki wulki hermank jo jara deṙe wupanéw; to ſo tżim
ſkeṙe hodżeſche, tżim ṁeṅe ſo kóżdé lėtſa nadżeſche. — Jena deputaczija
lipſtżanſkich cżiſchcżeṙow, kiż z nowém cżiſchcżerſkim zakoṅom
ṅezpokojni, kralej ſwoje żadoſcże prédkṅeſcż chczéchu, ṅejſu anicz
pżiſtup kralej dóſtali. Wina toho jo, zo ſu lipſtżanſczé cżiſchcżeṙo pżi
ſwojej zromadżizné, na kotrejż bó też deputacziju wotpóſwacż
wobzankṅene, wot nėtuſchoho ſejma ha joho ſkutkwaṅa jara rozṅe rétżeli.
— Też dwaj wutżeraj na univerſitecże ſtaj lonſchoho mejſkoho zbėżka dla
jedén na lėto, jedén na tſi bėtle lėta do jaſtwa pżiſchwoj, ṁenujczé
Hawpt ha Momſen.

Z Dreżdżan. Naſche poſlene ſerbſke boże ſwużbó ṅeƀechu tak mnohe
wopotane każ heẇak. To pak też żadén dżiw ṅeƀe, dokelż ſobotu ha ṅedżelu
ſo deſchcżik z ṅebes woprawdże lijeſche. Mó ſmó ſo dżiwali, zo bė
hiżcżen tejko ludżi hromadu pżiſchwo. Też tſiczécżi zpójednéch ludżi bė.
—

Wo Chemniczu jo na 17. ſeptb. policzija zromadżiznu demokratiſkich
żonſkich wuzbenéwa.

Z Barlina 15. oktb. dżencz bó narodné dżeṅ naſchoho krala ze zawoſnej
tżeſcżu wobondżené. Nicz jenoj z kraja, też z wukraja dóſta wón
zbożo=pżecża ha daré. Na kralowſkim hrodże bėchu kraſne wobradżeṅa, z
kotrémiż bó kral wobdaṙené, wuſtajene.

Wo Kaſélſkej jo hiżcżen wſcho pſchi ſtarém. Ẇele wóſchkow wotpowoża
ſwoje wojerſke zaſtojnſtwa. Wėrch jo, każ rėka zwolené, jene nowo
miniſterſtwo poſtajicż, hale jara cżeżko jomu paṅe, to jo widżecż.

Badénſke wójſko budże każ rėka z Bramborſkeje zkoro zaſé dom
pżicżahnécż; ha też Bramborſczé budża Bandénſku wopuſchcżicż.

Z Wina. Khejżor jo ſo zaſé wrócżiw; woſtaṅe pak jenoj krótke dné pżi
nami ha pojėdże do Warſchawa, zo bó ſo tam z ruſowſkim khejżorom
Mikwawſchom tṙechiw. Też bramborſki kral budże tam pżincż ha nėkotre
druhe ṁeṅſche nėmſke kṅeżerſke ſwójbó budża tam zaſtuṗene. Bóſnadno
budża tam nėmſke należnoſcże do czéwa zaṙadwane. Mikwawſch dérbi Nėmczam
na nohi pomhacż. Kak pżecżelnaj bramborſki kral ha rak. khejżor ſtaj, jo
z toho widżecż, zo jo bramborſki kral wójſka ẇedżecżeṙa wotpóſwaw,
khejżora, kiż na pucżu do Warſchawa też bramb. zeṁu naſtupi poſtrowicż
ha potżeſcżicż.

Z Roma. Bamż jo ſtarożitné pṙedawſchi ṙad czérkwinſkich katholſkich
wėrchow w Jandżelſkej z nowa zaſé poſtajiw. Po tėmſamém ſu jedén
arczebiſkop ha dwanacże biſkopow wo ẇetſchich <pb n="302"/>jandżelſkich
mėſtach zapokazani. Swawné londonſki biſkop Wiezemann, nėtk k kardinalej
wuzwolené, ṅewoſtaṅe w Roṁe hale wrócżi ſo zaſé na ſwoje mėſto. Ḃez tém
hatż ſo to w Jandżelſkim ſtaṅe, ſwóſchimó

Ze Zardinſkeje, zo tam biſkopow ha duchownéch, kiż ſo na żane waſchṅo
miniſterſtwej napżecżiwni pokazaja, do jaſtwa tżėſnu. Też jo na tém,
nėkotre biſkopſke mėſta ha duchowne zromadżizné wuzƀenécż.

Z Roma: tſjo nėmſczé czérkwinſczé wėrchojo ſu do towarſtwa kardinalow
hoṙewzacżi: arczebiſkopaj w Kölṅe ha Holomuczu, ha wėrch=biſkop w
Wraczlaẇe.

Chineſiſka. Też jow ſo hara ha ṅemėr pżecżiwo kṅeżerſtwu zbėha. Jedén,
kiż chcze pṙedawſchu ſwójbu, wot nėtuſcheje z thróna ſtorcżenu, zaſé
wuzbėnécż, jo czéwo krajiné zmucżiw, khejżorſke, jomu napżecżo póſwane
wójſko pobiw ha cżehṅe nėtkoj z moczu na wowne krajne mėſto. —

Z Warſchawa dóſtaṅemó póẇeſcż ſẇedżena, kajkiż hiżcżen wėſcżi nidże
ṅebow. Znaté Paſkiewicż dżerżeſche powſtalėtné jubileum hako wojerſki
wóſchk. Zahe rano wucżahné joho regiment wo paradże. Wo joho khejżi bó
wulke zbożo=pżecżc wſchėch móżnéch zaſtojnſtwow; też prénczaj Mikwawſch
ha Michaw ha na poſledku khejżor ſam pżindżechu, kotréż ſo jomu wo ṁeṅe
czéweje Ruſénſkeje ha jeje wójſka dżakuwaſche za 50 lėtne ſwużbó k
lėpſchomu wótcznoho kraja ha throna ha za 24 lėtne ſwawne wóſche ẇedżeṅo
ruſ. wójſka. Nėtk wopuſchcżichu wſchiczé pżitomni khejżu, wo kotrejż
bėchu wo wſchėch jſtwach tżeſcżowne ſtróże wuſtajene. Paſkiewicż dżėſche
na ſtroṅe khejżora, zadé ṅej ruſ. prénczaj, dale wértenberſki, heſénſki,
ſchleſwigſki ha niederlandſki préncz — khejżorſki żtab, bramb zapóſwané,
ẇele druhich czuzéch. Pżed ſwojim regimentom dóſta wón nėt wot khejžora
ſwój feldmarſchalſki kij, z napiſmom wot lutéch pżedrohich kaṁenow
wudebené; joho ſén ṅeſeſche tutón kij. Pżi pżepodacżu poklakné
Paſkiewicż na koleno, khejżor joho wuzbėné ha wokoſchwaſche joho; pżi
wſchėm tém zṙeſche zeṁa wot zpuſchcżenéch ſalvow. — Nėtk ſtupi khejżor
ſam pżed joho regiment, ha ẇedżeſche tónſamón dwaj krótż nimo
Paſkiewicża ha poſtroẇeſche joho po pżiſwuſchnoſcżi. Po tém bó wón wot
khejżora ha wſchėch pżitomnéch dom doẇedżené, ha dóſta zaſé wot druhich
zbożo=pżecża. Paſkiewicż wozjewi ſwojim pżecżelam khejżorſki liſt na
ṅoho. Napiſmo bė: Na wóſchoho wójſka ẇedżicżeṙa, generalfeldmarſchala
wėrcha z Warſchawa, hrabju Paſkiwicża=Erywanſkoho, khejżorſko zaſtupnika
wo polſkim kraleſtẇe. Wo liſcże bė wo krótkim na joho czéwo ſkutkwacze
ſwawne żiẇeṅo zpomṅene; kiż jo wón 24 lėt ruſ. wójſka wo kraju pżecżiwo
zbėżkarſkim podanam, wo wukraju pſchecżiwo ewropſkim ha aſiſkim Turkam
ha na poſledku pżecżiwo Wuheṙam zbożomṅe wodżiw; wo tżaſu mėra ſwoje
zaſtojnſtwo hako khejż. zaſtupnik w Polſkej zpokojnoſcżi khejżora k
pżezczéwnomu zbożu zaṙaduwaw. Waſche ṁeno, praji khejżor dale, ſo
ṅehodżi dżėlicż wot ſwawé Ruſénſkeje. Wó ſcże ſebi moju wutrobṅe zatżutu
dżakownoſcż ha dżakownoſcż wótcziné ha naſchich potomnikow zaſwużili.

Z Wina. Schėſcż Brigadow jo porutżnoſcż dóſtawo: ſo kwatajczé wo
Voralberg ſtejaczomu wójſkej pżizanknécż. Wſchitke 6 Brigadé wobſteja z
22,000 mużi pėſchkow, z 3500 koni z 48 kanonami. Wſchitke telej
pżihotuwaṅa doſpowṅe dopokazaja, kajku ważnoſcż nėmſke należnoſcże maja.
Hatż jedén dżėl toholej wójſka zdobom do Bajernſkeje habó
Würtenbergſkeje pocżehṅe, jo newėſte; jenoj tak ẇele jo wutżiṅene,
dérbjawo knėtżom pżincż, budże zapotżatk wot tejeleje ſtroné tżiṅené.

Z Lyona. Arczebiſkop Franzoni, kiż jo z Turina wuhnaté, ma móſle,
dlėſchi tżas pola nas pżebówacż. Czéwo duchomſtwo jo pola ṅoho bowo ha
joho poſtrowiwo. Też francz. biſkopojo pżikhadżaja, joho potżeſcżuwacż.
Też ſwėtni zaſtojniczé ha miniſterſtwo ſamo pżez wotpóſwanoho ſu joho
powitali. —

<pb n="303"/>

Z Dreżdżan. Dokelż ſo pola nas wot wójſka nėżto nowéch koni pżikupuje,
jo ſo tam ha ſem póẇeſcż roſchėriwa, zo chcze miniſterſtwo litżbu
jėznikow poẇetżicż. Hale tomu nejo tak; nowo koṅe ſo kupuju, dokelż ẇele
wot ſtaréch koni k ſwużbi ẇacz kmane nejo.

Ze Serbow.

Z Budéſchina. Na woẇaczej khoroſcżi ſu tón tédżeṅ zaſé nėkotſi, hiżon wo
pṙedawſchich tżaſach zkhoṙeni, wumṙeli; — hale też z nowa zaſé nėkotſi
na ṅej zkhoṙeli. Te rozne, huſto ſo nahẇe pżeṁenacze ẇedro dṙe jo też
nėżto na tém wina.

§. Z Króṅczé, 12. oktbr. Żtóż jo dhé nimo króṅtżanſkoho móna (wot Wuha
ſem) ſchow, jo ſo wėſcżi też na tżwójecże wobletżo doladaw, kotreż jo
tam pżi móṅczé do muṙe zamurwane. Wone ſo wſchelako bledżi, kajkeje winé
dla tam wone jo ha żto ma znaṁenuwacż; nėżto wėſte pak mó tola wot toho
ṅeẇemó. Toho dla ſo kóżdė, kotréż nėżto wobſchėrne wot toholej znaṁeṅa
wė, tu z tém lubozṅe proſé, zo chczéw nam bórzé wo Jutnitżczé (habé w
Tydż. Now.) wopiſacż, tżohodla ha dhé jo tam teſama pżiſchwo!

§. Z Broṅa, 23. oktbra. Ẇele wſow jo hiżo wo Jutn. wopiſanéch, ƀez nimi
też naſch ſuſodné Radwor. Wo poſlenim tżaſu bó tam woſeƀe też na nėkotre
wſé zpominane, pżi kotréchż ſo tak ṁenuwane rodżiżcża namakaju. Mó po
prawém wot naſcheje cżicheje ẇeſki żanu haru tżinicż ṅechachmó; dokelż
pak ſo ẇele druhich wſow z tém ha z druhim hordżachu, tak też chczemó mó
wot nas kuſk wowaṅa ztżinicż. Haj, poſkajcże jenoż wó ludżo, też wo
bliſkoſcżi naſcheje ẇeſki jo ẇele blakow, kotreż ſu wopomṅecża hódne.
Tón krótż chczemó jenoż na naſche ſwawne rodżiżko zpomnicż. Teſame czéle
tak wulke ha wóſoke ṅejo, każ joho ſuſodża wokoho Klóżtéra; wot tamnéch
ſo wone heẇak też hiżcże wo tém rozdżėla, zo ſo pódla ṅoho żana rėtżka
ṅenamaka. Wone ſwużi nam pak hiżcże dżenſa na wſchelaka waſchṅo k
wużitku ha k ẇeſelu. Tak tam k pż. nėtklej nazému kruwaṙo na nim kruwó
paſu, ha ſebi tam drudé pódla woheṅ zadżėwaju. Dokelż ſo tam też radé
rotżki hoṙedżerża, tak tam ſpėſchṅe prudwa letżemé; ha kajke jo to
ẇeſelo ƀez naſchimi hóltżatami, déż pak jo ſo jedén tajki czinkotak
zhebacż daw! Ẇetżor pżed Wawporu naſcha mwodoſcż na nim — khodojtu pali
— ha to wėſcżi nitżo ſnadne ṅejo! Nimo rodżiżka ẇedże żcżeżka do Wupeja
ha Pſoẇow; tohodla ſwuzi wone też woſobṅe w zėṁe, déż jo wulki ſnėh,
Pſoẇanam k putżnikej, déż woni zahe rano do Budéſchina hable, wutżwo,
khożcża, pėſk h. t. d. na kaṙe ẇezu, habó ẇetżor pó tżṁe zaſé domoj
jėdu! Na naſchim rodżiżku ſtejo jedén też widżi, wot kotreje ſtroné
wėtſik duje! — Ṅedaloko naſcheje wſé leżi radworſki wulki hat, do
kotrohoż ſo kumpacż khodżimó, ha duż ṅetṙebamó żane kuṗele, każ ludżo
wokoho Smėtżkecz.

Ṅech khwali kóżdé ſwoje piwo ſej,

Pżez radworſke pak tola żane ṅej’!

Déż pżed tédżeṅom nėchté koṅetżanſke hólczé tak jara wuzbėhowaſche, tak
dowolimé ſebi tu hiżcże napoſledku pżizpomnicz, zo naſche ha radworſke
hólczé też nėkajke ṅejſu, hale zo móża dṙe ſo zdóbṅe z tamnémi wo
ṙanoſcżi mėricż! Żtóż to ṅecha wėricż, ṅech tu bórzé na wohladaṅo
pżindże, woſobṅe tamné dobré pżecżel z P —!

Zbėrki.

Wo Parizu jo, każ huſto wo wulkich mėſtach, ẇele wóſokich khejżow; tam
po ẇele ſkodach hoṙewazėcż, z ẇetſcha ẇele krótż za dżeṅ, jo jara
wobcżeżna wėcz, — hiżcżen wobcżeżniſcho pak, wėczé ha dṙeṁa hoṙenoſécż.
Nėtk jo nėchtón maſchinu wunamkaw, na kotrejż móża z pomoczu para ludżo
ha wėczé wo wokomikṅeṅu do wóſokoſcże ſo wuzbėhuwacż.

* Wo tutéch dṅach wumṙe wo mėſcże Liverpool Sarah Biffin, 66 lėt ſtara.
Wona ṅemėjeſche ruczé wot naroda ſem, ha tola bė <pb n="304"/>wuwowana
wo dżėwaṅu wobrazow (molerka) wona dżėwaſche z porſtami na nozé.

Ptacżeṙ.

Jedén wutżer pżekhodżuwaſche ſo junu ze ſwojimi dz̀ėcżimi. Wo luboſcżi ſo
ta mwodoſcż wokow wutżeṙa cżiſchcżeſche, kedżbṅe na ṅoho pżipoſkuwajo,
dokelż z joho horta ṙane, hnucżiwo, powutżacze ha wobẇeſelacze rétże
wuṅdżechu. Wo léſku nadeṅdżechu ptacżeṙa; jomu pżiladuwajo zawoſtachu,
kak wón wo ſaku popaṅene ptatżki do klėtkow rozdżėleſche. Ptatżki bėchu
lute mwode; ztéſkṅe pótachu ſwoju ſwobodu wo wſchėch kucżikach dobócż, —
ale podarmo.

„Ja widżu, zo ſu popaṅene ptatżki lute mwoduſchke, ṙekné wutżer
ptacżerej, dże ſu ſtare zwoſtali?”

„Stare? wotmoji tamón, te ſu pżemudre ha też bojazne! te ſo popanécż
ṅedadża, żanomu ſakej, żanej klėdczé ſo ṅepżibliża; — dżeſacż krótż ſo
woladuweja ha ſo dopomṅa, ha déż ſé dowho doſcż tżakaw, cżekotajo hnėwne
wotlecża. Jenoj mwode, wupo, cżipne, kiż ſo wot ſtaréch dżėlja, ha
nėkotre ſtare traż, kiż za mwodémi zlecża, ſu mój dobótk.”

Wutżer ſo na ſwoje dżėcżi wohlada, prajiczé: „ſcże ſwóſcheli, żtoż
tónlej muż prajeſche? — Każ pola ptatżkow, tak pola tżwojekow. Pżeważna
khrobwoſcż, pżemėrna dowėrnoſcż do ſo, hordoſcż na ſwoju wėdomnoſcż,
mudroſcż ha na traż kuſk zaſwużbó, cżėri mwodoſcż do ṅezboża. Wona chcze
wſcho rozemicż, ſo pże wſcho wuzbėhuwacż. Pola ſtarſchich ludżi radu
pótacż bó haṅba ƀowa; mwodżi ſu mudriſchi hatż ſtari. Mwodoſcż lecżi
ſwoje pucżje, do pṙeṅoh lėpſchoh ſaka ſo popaṅe.” — „Nėkotſi ſtari dṙe
też ze zpodżiwaṅom ladaja na pwoṁa ſapaczoho ducha mwodoſcże, dowėṙa
jomu ha zcżėhuẇa joho, rétża ha ſkutkuja każ tami hale popanu ſo też
huſto z nimi wo jeném ſaku. — Lej, ṅemudra ſtaroba pódla bohej
mwodoſcże! Ṅezapoṁcże, mwodżenczé, żtoż ptacżer prajeſche.” —

Nawėżki.

Pżed dwėmaj tédżeṅomai jo mi recżazné pſék ze ſwojimi mwodémi wotbėżaw.
Wón jo ſchėré bruné ha ſreṅeje wulkoſcże; tón mwodé pak jo ṁeṅſchi ha
tżorné bruné. Żtóż mi poṁenuwanej pſow (habó traż jenoho wot ṅeju) zaſé
pżiẇedże, dóſtaṅe k tomu pżimėṙene móto.

Ralbiczé, 22. oktobra, J. Lubk.

1850. bur.

Podpiſanom ſu hiżo pżed dowhim tżaſom „nėmſke pacżeṙacze knihe” pṙetż
pżiſchli — (najzkeṙe jo ſebi je nėchtón poſchcżiw, ha nėtk zabów, wok
koho). Woni maju zwoté rėzk (Schrift) ha wo nich ſteji ṗrėdku ṁeno:
„Sebaſtian Wetzlich aus Säuritz” napiſane. Żtóż teſame nėtklej ma ṅech
jo tak dobré, ha mi je bórzé zaſé pżiṅeſe.

Ralbiczé, 21. oktobra. 1850. M. Weczlich, klamar.

Hiżon dlėſchi tżas ſu pola ṁe lejżo woſtajene: pżedeſchcżnik
(Regenſchirm), jene dobre żoṅacze tżrije, jene módre ſmuhate rubiſchko
ha jene ſtaczionſke kniżki. Komuż jena habé druha poṁenowanéch wėczow
pſchiſwuſcha, móże ju zaſé dóſtacż pola M. Weczlicha,

Ralbiczé, 21. okt., pżekupcza.

1850.

W Budéſchini bje zaṅdżenu ſobotu tuta žitna pwacżizna:

Wyſcha. Niżſcha. Ssredzna.

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rožka 2 25 2 17 1/2 2 20

Pżeṅcza 4 10 3 27 1/2 4 2 1/2

Jecžmeṅ 2 2 1/2 1 27 1/2 2 —

Wows 1 12 1/2 1 7 1/2 1 10

Róch 3 12 1/2 3 5 3 7 1/2

Woka 3 2 1/2 2 20 3 —

Jahwé 5 5 4 20 5 —

Hejduſchka 2 20 2 7 1/2 2 15

Bėrné 1 — — 20 — 25

K. butré — 10 6/10 — 9 4/10 — 10

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb n="305"/>

Tżiſwo 44. 2. dżeṅ novembra. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Z Lubija. Pżi lubiſkim ſudniſtẇe jo tżróda hóltżatow wo pżepotaṅu,
kotſiż ſu nėkotre lėt ſem wo Wużiczé ẇele ṅezboża natżinili. Na 61
mėſtach ṁenujczé ſu tucżi ṅeduſchniczé 89 krócż woheṅe zawożili, kotreż
ſu wſchė hatż do 7 też wudéṙeli. Téch hóltżatow jo dżeſacż, wot kotréchż
najſtarſchi 18, najmwódſi 11 1/2 lėt ſtaré. Woſém téchſaméch ſu nėtk
popanéli. — Cżi ṅezbóżni ſu lute proſcherſke dżėcżi. — Kajka
pżichodnoſcż na nas tżaka, déż tajkelej wot mwodoſcże zhonimó.

Lommacż, ẇes zezadé Miſchṅa, jo znata żitna komora Sachſénſkeje.
Póẇeſcże, kiż z tam pżindu, pwacża wo ratarſkich należnoſcżach. Żto wot
tam ſwóſchimó? Też tam ſu z czéwa powojczu ṁeṅe nepli dom zdżėwali hatż
loni; też ẇele khoréch bė pódla, żtoż woſobṅe wot lėpſchich pwacżi. Winu
lėtuſcheje ṅepwódnoſcże pżipiſaja tém ẇele deſchcżam wo meji, kiż zeṁu
pżiplaczachu — ha poṁecżi, kiž zahe paże ha zelo mori. Woni radża, ſo
zahe wo dobre ſéṁo rozladuwacż, kiž budże pozdże jara drohe. Też
pwacżiznu żita, mėṅa, budże neplacza ṅeporadnoſcż poẇetżicż ha wo mėrczu
rożku niże powżtwórta toleṙa ṅezmėjemó.

Z Dreżdżan. Miniſter Rabenhorſt jo pżikazaw, zo ſo pżichodṅe pżi
wojerſkej pżiſahi na krajnu wuſtawu ẇacz zpomnicż nima.

Sejmſke póẇeſcże. Wo naſtupaṅu wotẇazuwaṅa wicżeżnéch ṗeṅes jo ſo pṙeṅa
komora, kiż chczéſche po ſchėſcż padach na ſto lėt licżicż, z druhej
komoru zjenoſcżiwa, kiż jenoj ṗecż padow poſtaji. — Heẇak ſu tam ẇele
wot wojerſkich naležnoſcżow ha wot kuṗeṅa riſazkeje zelezniczé rétżeli.
Pṙeṅa komora praji ſachſénſkomu wójſkej zjawné dżak za tu każ wo
Schleſwig=Holſteinſkej, tak wo wótzném kraju pżecżiwo zbėżkaṙam
wopokazanu krutoſcż ha ſwėru. — Cżiſchcżerſki zakoṅ budże po wſchėm
zdacżu jara kruté; tak zmėja k pżikwadej wudawaṙo nowinow nanajṁeṅe 500
tlr. zaſtajicż, za kotreż dṙe ſo 4 tlr. wot ſta daṅe pwacżi, kotréchż
ṗeṅes pak ſo kṅeżerſtwo dżerżi, joli k żanej zkórżbi pżindże.

Z Reichenawa zhonimó, zo jo ſo kolera nimale czéle zhubiwa.

Z Rakuſkeje. Naſch khejżor chcze zaſé, déż budże ſo z Warſchawa
wrócżicż, do Dreżdżan pucżowacž. No daj Bóh zbożo!

Naſche porowodże na donaẇe ſu porutżnoſcż dóſtali, pżihotowani bócż,
kroatiſke ſerbſke regimente do pownócznéch krajinow pżeẇeſcż. Też tżėſke
wójſko ſo k fichtélſkim horam cżehṅe. Wina toho jo, dokelž jo Bramborſka
na bajernſkej ṁezé wójſko poſtajiwa ha żtó wė żto traż wotpolada. Naſch
rétżerſki khejżor chcze ſam wóſche ẇedżerſtwo wójſka na ſo wzacż, joli k
tżomu pżindże. —

Na 23. okt. jo khejżor holomuczkomu wėrchej arczebiſkopej w czérkwi po
wotdżerżanéch bożich <pb n="306"/>ſwużbach kardinalſki khwobuk ſẇatocżṅe
ſam pžepodaw. —

Też francz. pżedſéda jo tém francz. kardinalam wuzwoleném biſkopam
kardinalſki khwobuk zjawṅe ſam pżepodaw.

Rakuſki khejżor jo wozjeẇeṅa wſchėch wojerſkich póẇeſcżow pżez cżiſchcż
krucże zakazaw, dokelż ſo tak lute vżė cżiſchcża.

Z Barlina. Zrudne póẇeſcże za nas z Warſchawa pżindu. Wuj Mikwawſch jo
bramb. miniſtera z Brandenburka ze ſwojej bramb. politiku czéle
wotpokazaw ha joho też nicz ſwóſchaw. — Rakuſkomu khejżorej pak jo wón
hatż na ṁezé napżecżo jėw ha joho jara tżeſcżiw. Potajkim dṙe budże
Bramborſka nochowacż dérbecż.

Z Wraczlawa. Naſch biſkop, kiż bė ſo do Wina podaw, zo bó tam wot
japożtowſkoho zapóſwancza do ṙada kardinalow hoṙewzaté bow, jo ſo ſtrowé
zaſé wrócżiw, ha bó ze zawoſnej ẇeſowoſcżu ha potżeſcżuwaṅom wot
deputacziow na 12 woſach pola mėſta Lamsfeld powitané ha dom pżewodżené.

Nimale czéwo bramb. wójſko bė zandżené tédżeṅ wo wulkim pohibuwaṅu. To
bė lute pżecżahuwaṅo wot jenoho mėſta do druhoho.

Naſche miniſterſtwo dṙe nėtk też dowho ẇaczė wobſtacż mócz ṅebudže.

Z Badénſkeje. Naſch za bramb. unionu zahoṙené miniſter jo wotſtupiw ha
zmolom też Badénſka z unioné wuſtupiwa.

Z Kaſélſkeje: Bajernſke wójſko bė ſo na naſchich ṁezach poſtajiwo. Na
jene dobo rėkaſche, zo ma bramb. generol porutżnoſcż, tak khėczé hatż
Bajernſczé pżez ṁezé ſu, jich z moczu pżimacż; to bė wina, zo ſo
zandżené tédżen wſchudżom wſcho k wójni pżihotuwaſche.

Ze Serbow.

Z Cżiſowoje. Pżeczé ſém ſwoſchaw, zo w Serṅanach ze ſtarodawnéch tżaſow
jow róbla kermuſchi rėzaja. Ṅedawno pak wo Jutnitżczé tżitach, zo
chczedża tam lėtſa ganzora rėzacż. Tohodla podachmȯ ſo żtéṙo modżi
hólczé na pucż, ha dżėchmó do Serṅan na kermuſchu. Déż tam pżindżechmó,
bóchmó deṙe hoṙewzacżi; kortżmaṙ też nas jara na tékanczé réchtwaſche.
Mó pak tżiṅachmó ſo z woprėdka khėtro drozé, dokelż ſo dale na
ganzoṙaczu ṗetżeṅ zpużcżachmó. Pozdżiſcho zpotżachmó tuni bócż, tola
potom ſo nitżo ẇacz ṅepżiṅeſche, nicz wo kortżṁe ha też nidże drudże. Ja
pak tola hakoż pżecżel kermuſchwaṅa pżeproſchu ruṅe tak deṙe
Serṅanſkich, każ wſchėch druhich, na naſchu kermuſchu. Żto budżemó
rėzacż, to ſo żaſa khwalicż ṅechamó; robla pak żeni rėzali ṅejſmó, ha
ganzor też żanej woſobnej ṗetżeṅe nima, każ ſmó w Serṅanach mėrkwali.
Pżindżcże jenoż wſchitczé k nam na kermuſchu, kotraż na ṅedżelu pżed ſẇ.
Mėrcżinom paṅe, każ wo wſchėch protékach namakacże, khiba zo w
hajżtrowſkej ha Raketżanſkej nicz. Rasmus.

Z Budéſchina. Zandżenu ſobotu tſjoch bó pṙedawſchi czérkwinſki
radżicżer, ♣D.♠ Petri ṙebané. Wȯn wumṙe wo mėſcże Stettiṅe pola ſwojej
dżowki, kotraż jo tam żeṅena, jo pak poſtajiw, zo bó po ſṁercżi do
Budėſchina pżeẇezené bow.

Zandżenu ṅedżelu wumṙe kṅ. ♣D.♠ Weis, pżedſéda appelaczionſkoho
ſudniſtwa wo Budéſchiṅe. Wón jo ſo do Dreżdżan ṙebacż daw.

§. Z Ralbicz. Na ſẇ. Sémana ha Judé dżerżeſche w naſchej czérkwi
dopowdṅa wulku bożu mſchu kṅ. Mikwawſch Czéż z Budéſchina, ha
wudżėleſche po wotdżerżanéch bożich ſwużbach boże pożonuwaṅo, każ ſo też
hiżo po raṅſchich ke mſchach ſtawo bė. Hako horliwé Serb ha ſpėſchnė
ſerbſki zpiſawar bėſche wón nam hiżo dawno znaté. Z wulkej ẇeſowoſcżu
móżemo k tomu nėtk też hiżcże pżiſtajicż, zo jo kṅ. Czéż też jara dobré
ſerbſki prėdar. Toho ſmó ſo pżepokazali, hako wón na ſw. Mathija pola
nas ſwoje pṙeṅe prėduwaṅo w Serbach dżerżeſche. Teſamo bėſche kraſne,
hnucża powne, tak zo kóżdomu poſwucharej wėſcżi k wutroƀe dżéſche. Pódla
ſo nam woſeƀe też to zpodobaſche, zo je wón wo <pb n="307"/>leſnej,
tżiſtej ſerbſkej rétżi dżerżeſche, dżeż anicz ſwowtżko na nėmſku rétż
zapodomne ṅebėſche!

§. Z Wóſlinka. Zandżenu ṅedżelu bó naſch farar Handrij Nowak ṙebané. Wón
bėſche 1796 na Sokolczé pola Budéſchina rodżené ha potajkim nėtk 54 lėt
ſtaré.

Z Króſtżicz. Pod tém motto:

„Kejkoż rowow kżiżikow

Tejkoż nėmſkich napiſmow!”

dóſtanu Krȯſtżeṅo prėduwaṅo, kajkeż hiżcże pżi żanej Vizitacziji
ſwóſcheli ṅejſu. Tej deṙe zmóſlenej pżecżelaj pak czéle ṅewėrnoſcz
rétżitaj, déż prajitaj, zo żane ſerbſke napiſma na khėrchoẇe namakawoj
ṅejſtaj; dokelż wot lėta 1848 maja wſchitke kżiżiki, kiż Króſcżiczé
dżėwane bóchu, ſerbſke napiſma, ha téch jo ẇele. Wulku tżeſcż ſėbi
tohodla pucżowaṙej Króſcżiczé zaſwużiwoj ṅejſtaj, ha każ ſém ſebi wot
ſtaréch żonow wotpoſkaw, tak ṁeṅa teſamo: zo ſtaj najſkeṙe trochu
zaẇercżanej z codżiſchcża pżiſchwoj, habó tṙebaj ẇele wodé z wódnoho
muża ſtudṅe piwoj, habó żtoż najbóle wſchiczé praja — zo ſtaj najſkeṙe
tajkej prawoj h ..... j Janaj.

Z Różanta. Témaj pucżwaṙomaj po zapadnéch hornich Wużiczach bódż k
ẇedżeṅu, zo jo nam Różetżenam jara lubo, zo do naſchej wſé pżiſchwoj
ṅejſtaj; dokelż dṙe bóſchtaj też wot naſchej wſé vżė do Jutnitżki
ſtajicż dawoj, każ wot kżiżow na khróſtż. poṙebniſchcżu. Ṅech hiżcżen
tam junkrótż dóndżetaj, ha ſebi lėṗe ſẇ. kżiże wobladuẇetaj, potém
budżetaj widżecż, zo ſu tam ze ſerbſkimi napiſmami. —

Podeṅdżeṅo rokotowoho kerka.

Kerk rokotowó roſcżeſche

Pżi pucżu po doli

Jom żiẇeṅo mėd ſwódki je

Pżi żiwej zróſtnoſcżi;

Wón ſchėreſche ſo ſchėroko

Hatż do pucża tam blizkoho.

Każ ṅej pak nitżo pod ſwónczom

Tu ſtajṅe ƀez hoṙa,

Tak też z tém róſtném rokotom

So bórzé pżemėṅa,

Tam nimo pżindże kozétżka

Ha ẇele hawżkow pżikuſa.

Dżeṅ druhi ſwóntżko poſtawa

Kerk tróżtṅe wita je

Wón lėdém pak ſo dohlada,

Da wowcza pżibėhṅe

Ha żtoż jo mohwa doſahnécż,

To dérƀeſche też jejne bócż.

Ha jako wowcza woteṅdże,

Da kerkej lóżo bė

Ha ƀez tém zo ſo dżakuje,

Zo ſtrach jo pżėtraté,

Da kruwa pżi nim pozaſta,

Ha zẇerſchne hawżki pżiżnéwa.

Powmorwó kerk pżed zrudobu

Nėtk na ſwėt ſwaṙeſche

Duż ſwóſchi nohu koṅaczu,

Tup, tup, zo kṅomu dże,

Haj kóṅ tam pżi nim pozaſta,

Ha powoſtanki doƀera.

O rokotowé kertżitżko,

Kak ja cże żaruju

O żel, cżi jo ſo hóṙe ſchwo,

Hatż trukam pżi pucżu

Ja na tebe chczu zladowacż,

Twój doṅt mi dérbi wutżbu dacż.

* * *

„O tżwójetże ſo doladaj,

Tak ſwóſchu kertżik ṙecz

Mój ſmoj ſej ẇele podobnej

Też té ſo dérbiſch ſlecz

Po tżaſu mwodoſcz, ṙanoſcz, mȯcz,

Hatż wobdawa cże ſmertna nócz.

<pb n="308"/>

Też té każ ja tam pżi pucżu,

Tam cżerpiſch ruƀeṅa.

Ta zachodnoſcż wo żiẇeṅu

Ha ſpżahw ha ſtaroſcże

To ſu te wódne zwėṙata,

Pżez kotreż twój kcżėw pżeſtawa!”

H. S.

Ṅetṙebawſcha ſtaroſcż.

Hawoza liſtżitżko zelene

Podaj mi jabwutżko tżerẇene

Jabwutżko żowte ha tżerẇene!

Hawoza liſtżitżko hnuwa ſo

Dele ſo kuli tam jabwutżko

Jabwutżko ṙane każ holitżo.

Holtżo tam jabwutżko ſpopadże

Pėknom jo hóltżikej dawaſche

Wobémaj litżko ſo barƀeſche.

Na hawzé ptatżik tam ſpėwaſche,

Schelma tón mawó ſo ſmėwaſche

Schelma tón mawó tak zéntżeſche:

„Najlėṗe ſama pżecz namkawa

Pucżik ha żcżeżku jo wodżitżka,

Ha holtżo k jabwutżkej pachowa.

H. S.

Zbėrki.

* Czuzé podrożné pżijedże na ſwojim pucżu też na jenu horu, pżi kotrejeż
podnozé ſo jomu tonidwo bócż zdaſche. „Jo tola delekach krute?”
wopraſcha ſo wón Żcżipalczecz Jana, kotréż tam ruṅe waltżki rubaſche.
„Tżiſcże krute!” wotmoji Jan. Lėdom pak pżijedże tón czuznik do dowa, da
ſo jomu kóṅ hatż do brucha zapané. „Té ſchelma, ſwaṙeſche wón nėtk na
Jana, ṅejſém ſo cże praſchaw, hatż jo delekach krute?” Haj wſchak haj,
wotmoji Jan, deleka też jo krute, hale nadné kṅez hiżcżen na dno dele
dojėw ṅejo.

* Żcżipalczecz Jan jėdżeſche nėdé do holé po dṙewo. Na pucżu zetéka ſo z
jeném wozom, kotréż jomu z pucża jėcż ṅechaſche. Woboj pozaſchtaj, ha
tamón zaṙeſka: „Ja żanomu bwaznej z pucża ṅejedu!” Ja pak radéluƀe
kóżdomu, wotmowi Jan, ha ſchwikné ſo na bok.

* Jedén żid pokaza ſwojomu ſénej bohatu ṅeẇeſtu, kotruż dérƀeſche ſebi
wzacż. — „Ale, nano, wona dżeṅ żawoſṅe klacza!” — „Nó, żto to żkodżi,
wſchako ju za poſelnitżu ṅebeṙeſch hale za żonu.” — „Ale nano, wona dżeṅ
nima ẇacz hatż jene wótżko.” — „Cżim lėṗe, mój ſéno, da twoje brachi
jenoż z powojczu widżi.” — „Ale, lubó nano, wona dżeṅ na tajki żawoſné
horb.” — Nó, mój Bożo, jo da żadeṅ tżwójek bez bracha? Wona tola żadén
jandżel bócż ṅemoże.”

Nawėżki.

Jena ſchėſcż lėt ſtara khejża, z 1 1/2 kórczomaj pola — każ też jedén
czéle dobré krupné móntżk jo na pżedan pżez Jakuba Schėna Workleczé.

Blak, pżez kórcz wuſécża wulki, na kotréż ſo hodża wobodleṅa twaricż, jo
napżedan; kaṁeṅe każ też kużow za ſtudṅu tam ſu. Wſcho dalſche k zhoṅeṅu
pola piwarcza Schowté Workleczé.

Jedén bruné mwodé jegerſki pſék jo ſo zhubiw. Żtóż joho pola Mulerka w
Khróſtżiczé woteda, dóſtaṅe dobre móto.

Zamwoẇeṅo runkliczowoho ſéṁeṅa ma ſo wot ſobuſtawow lejṅanſkoho ha
ſṁecžkecżanſkoho ratarſkoho towarſtwa hatż do 6. novembra t. l. pola
podpiſanoho ſtacż.

W Jaſoṅzé 30. okt. 1850. Wiezand.

— Na bohatej haſé cž. 84/22 pola J. E. Smoleṙa móže ſo za 6 nſl.
doſlacż:

Kurze wendiſche Sprachlehre

von J. E. Schmaler.

Tute knižki ſu za Nėmczow, kiž chczedża ſerbſki wuknécż, kaž tež za
wſchitlich Serbow, kiž chczedża ſo w ſwojej récži ha jeje piſaṅu
wudokoṅecż, jara wužitne Duž móžemé je kȯždomu porucžicż.

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb n="309"/>

Tżiſwo 45. 9. dżeṅ novembra. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Sachſénſka. To bė ſtrach ha ṅezbożo rożaczé tédżeṅ! Nėkotra ſwójba jo to
zhoniwa, hatż kralowſki wukas, luboho ſéna k wójſkej powowaczé, do doma
pżindże; kak ẇele jo to potṙechiwo, móżeſche kóżdé z téch tżródow
wojakow zpóznacż, kiż póndżele ha wutoru ze wſchėch ſtronow k mėſtej
kwatachu. Naſche kṅeżerſtwo wſchak dérbeſche na wſcho pżihotuwane bócż,
zo bó winwatoſcż naſchoho kraja hako ſtawa nėmſkoho zẇazka doṗelnicż, ha
ṅepżecżela z druhimi zjenoſcżenej moczu wotpokazacż mowo. Tutón
ṅepżecżel pak bė Bramborſka. Jeje ſtroniſku politiku, jeje ſamopaſchne
wotpoladaṅa wó nadoſcż znajecże. Bramborſka bė czéle pżihotuwana, z
pomoczu ſwojoho pżez pow ſta tawzént mużi ſélnoho wojſka teſamo z moczu
wuẇeſcż. Na bramb. dwoṙe bėſche woſobṅe miniſter z Radowicz za to
dżėwaw. K wobzankneṅu wójné bė hiżon ſejm powowané. Nahẇe, ṅenadżiczé
pak rimot wotcżeże ha jaſne ṅebjo ſtéſknéch zẇeſeli. Miniſter z Radowicz
z témi jomu ruṅa zmóſlenémi wot kṅeżerſtwa wotſtupi, ha Bramborſka
polubi nėtkoj, zo chcze ſo podacż, ha ſwoje czéwo dotalne zpėchuwaṅo
zpuſchcżicż. Wina na tutém nahwém pżeṁeṅeṅu bė ruſ. khejżor, kiż jo ſo
wo Warſchaẇe jara pżecżiwo Bramborſkej wuprajiw. — Wokow Lipſka
dérbeſche czéwo ſachſénſke wójſko zjenoſcżene ha na wobkedżbuwaṅo
poſtajene bócż. Nėtk pak wot toho nitżo ṅebudże. Reſerviſtojo ſu zaſé
dom póſwani, wupiſane koṅacze hermanki wotprajene a t. d. ha wſcho lubi
zaſé mėrne tżaſé.

Wo 1. komoṙe wozjeẇi wóndaṅo miniſter „wulke ṅezbożo”; zo jo ſo ṁenujczé
z jenej pokwadniczé 90,000 tlr. ṗeṅes zhubiwo. Nichtón ṅeẇe kak; ta wėcz
ſo nėtk pżepótuẇe. —

Z Barlina. Wóndaṅo pżindże deputaczija k kralej, kotraż ſo hórſcheſche,
zo jo Bramborſka k ſwojej wulkej ṅetżeſcżi ha haṅbi ſo podcżiſnéwa. Kral
wotmoji, zo dṙe jo żtoż joho ſamoho naſtupa wón też czéle za to bow, zo
bó ſo z ṁecżom zejrawajo ta wėcz wucżiniwa, każ bė miniſter Radowicz
naṁet ſtajiw; — hale hako konſtituczionalſkt kral dérbi ſo wón ẇetżini
wo miniſterſtẇe podacż.

Miniſter Brandenburg, kiż bėſche po ſwojim wrócżeṅu z Warſchawa zkhoṙew,
jo nahẇe wumṙew. Też dwaj druhej miniſtraj ſtaj wotſtupne liſté kralej
pżepodawoj.

Kaſélſka. Mėſto Hanaw jo wot bajernſkoho ha rakuſkoho wójſka wobſadżene.
Mėſto Kaſél wot bramborſkoho. Woboj nėtkoj pżemo druhoho kwatatej, tak
ẇele hatż móżno heſénſkeje krajiné wobſadżicż. Ha jara lochczé ſo hodżi
zo pżi tém nėkak romadu ſtorcża, ſo zwadża, ha wėſcżi wot pṙenej
wotſelenej tſėlbu czéwa Ewropiſka zażṙe.

<pb n="310"/>

Tež tute wobſadżeṅo Kaſélſkeje ze ſtroné Bramborſkeje ſo ṅeda zamojicż.
Wſchak jo heſénſki wėrch pżecżiwo tomu proteſt zapowożiw ha ſo czéle wo
Frankfurcże zaſtuṗeném nėmſkim krajam do rukow daw.

Też wo Schleſwik=Holſtejnſkej móże lochczé ewropiſka wójna naſtacż.
Rakuſka jo ṁenujczé na ſo wzawa, tam poṙad zawożicż. Budże ſebi
Bramborſka to lubicż dacż? Też jow pak Mikwaſch zezadé tſi. Ruſénſki jo
ṁenujczé rakuſkomu ſlubiw, zo chcze wón jene ſélne wójſko na ṁezach
pżihotuwane dżerżecż, zo bó kóždé ṅemėrné zbėżk zmolom podrazéw, kiż
tṙeba po wotcżehṅeṅu rak. wójſka do pównócznej Ewropiſkej naſtacż mow.

Würtenberſki kral, ſtaré znaté wojak, chcze joli wójna wudéri, ſwoje
wójſko (20,000 mużi) ſam ẇeſcż; k nomu dérbja 40,000 Rakużanow
ſtorcżicż.

Rakuſczé ſu też hiżon Badénſku poſtupili. Bramborſczé na druhim kónczu z
kraja cżahnu.

Rakuſka. Khejżor jo proklamacziju na ſwoje jużno=ſwoẇanſke wójſka
wupóſwaw, zo bóchu ſo ṅekomdżili, druhi krótż za wótczinu ze ſwojej
ſélnej brónu wuſtupicż. Ban Jelatżicż, kiż ſo wo Wiṅe zadżerżi, jo k
tomu też nėkotre zahoṙacze ſwowa pżiſtajiw. Déż jo nuza, potém Swoẇeṅow
pótacż ẇedża. — Wſchiczé ſwawni wójſka=ẇedżeṙo ſo w Wiṅe zradżuja, żto
ma ſo ſtacż. Też ſtaré Radeczki jo k tomu powowané ha pżindże. — Khejżor
jo Paſkiewicżej też rakuſki marſchalſki kij ſam pżepodaw.

Najnowſche: Z Dreżdżan. Naſcha wo prėdku tutoho tżiſwa wuprajena
bojoſcż: zo dṙe móże nahẇe lėdém poduſchené wójnſki woheṅ zaſé wudéricż,
jo ſo zdobom dopelniwa. Naſche ſachſénſke miniſterſtwo wozjeẇa pod 7.
nov.: zo ma pżeṁeṅenéch politiſkich wobſtejenſtwow dla wſchė
wotpuſchcżeni wojaczé ſtejaczoho wójſka zdobom na ſwojich mėſtach ſo
zaſé namkacż. Po zelezniczach móża ſo darmo pżeẇeſcż. Wina toho jo,
dokelż Bramborſka dṙe wſcho lubi haie nitżo ṅedżerżi; weleẇaczé poſlene
ſrėdki nawożaje nėkak z tżeſcżu ze ſwojoho zaſchṁataṅa wuncż.

Ze Zerbow.

Z Budéſchina. Woẇacza khoroſcż jo dṙe nas nėtkoj Bohu dżak, czéle
wopuſchcżiwa. Wot nowéch zkhoṙenéch nitżo ẇaczé ſwóſchecz ṅejo. Zczéwa
jo jich na tutej (woẇaczej) khoroſcżi powſchėſta ſta zkhoṙewo, jenoj
nėżto pżez pow ſta pak wumṙewo.

Wtżora wopuſchcżichu naſchi wojaczé mėſto Mó budżemó druhich dóſtacż.
Cżiſami cżahnu do Dreżdżan, dżejż budża na 8000 mużi pżez nėkotré tżas
ſtacż; pozdżiſcho jenoj na 2000 mużi —

Z Budéſchna. Sṙedu ẇetżor jo k. Konſtantin Schenk, druhi zaſtójnik na
wużiſkim ſejṁe po dowhotrajaczej woẇaczej khoroſcżi na ſwaboſcż wumṙew.
Wón bė ſwėrné pżecżel naſcheje ſerbſkeje rétże ha narodnoſcże. Wón ſo
jara na zawożeṅu naſcheje ſerbſkeje macżiczé zẇeſeli, dokelż widżiſche
ſo budże ha móže tuto khwalobne towarſtwo Serbam dobre ha wużitne piſma
podawacż. Toho dla wón ſebi też kóżdu matżitżnu knihu w nėkotréch
ekſemplarach kupi ha ju ƀez mwodém ludom w Žornozekach, hdżež ma wón
rétżerkubwo, darmo rozdawaſche; w poſlenim lėcże ſtupi wón ſam do
macżiczé. Ha kotromu Serbej bó ṅeznate bowo, ſchto jo k. Schenk na
ſeṁach, woſebṅe na poſlenim ſkutkowaw, hdżeż wón po Pėtra Czéżowém
namecże prawa ſerbſkoho luda horliẇe zaſtupowaſche. Tak jo ſebi wón wo
wutrobach wſchitkich ſwėrnéch Serbow wopomnik ſtajiw, kotréż chczemó z
dżakomnoſcżu w tżeſcże dżerżecż.

Ze Schprejicz. Pżez k. Pilczowu ſmercż bó naſche farſke zaſtónſtwo
wupróznene. Wulka jo naſcha żadoſcż dobroho Serba doſtacż. Kollaturu ma
kral pola nas. Schtoż ſwóſchimé, jo k. Merwa, dotal duchomné w Hóznizé,
za nas wuzwolené. Z tém bóchmó deṙe zpokojom bėli, dokelż je wón na
wſchelake waſchṅo ſwoju do <pb n="311"/>bru Serbſkoſcż wozjewiw; wón jo
ſo ƀez druhim z próſtwu na krala wobrocżiw, w kotrejż jo ƀez bojoſcże
wſchitke nedoſtatki ha brachi rozeſtajiw, z kotrémiż ſo Serba pżed
nėmſkimi ſudami bėdżicż maja. Po joho naṁecże doſtanu pruſczé Serƀo po
móżnoſcże ſerbſkich zaſtojnikow w ſwojich ſudniſtwach.

Dwėj nowej ſerbſkej pėſnitżczé.

♣I.♠

(Wós: Khatrżinka ſwėrna moja.)

Najlubſchiſcha Khatérżinka

Wėſch té, żto cżi prajicż mam?

„Bożeṁe“ najreṅſche!

Déż naj’ pucżik, déż naj’ żcżeżka

Na tu khwilu rózno dże.

Widżiſch tamlej kertżk ſo hnuwacż,

Ṅeſwóſchiſch tu woſéczu?

„Bożeṁe“ ſchwȯrkacze,

Déż naj’ pucżik rc.

Poſkaj, żto tón ptacżik ſpėwa

Pod liſcżom na hawozé?

„Bożeṁe“ ſcżahuje,

Dėż naj’ pucżik rc.

Kuk, kuk, kak tȯn mėſatżk ſwėcżi

Ha żto na naj zladuje?

„Bożeṁe“ pokiwṅe

Déż naj’ pucżik rc.

Pżez polo tón wėtſik lecżi

Ha żto tón naj wobduwa?

„Bożeṁe“ zaduwe,

Déż naj pucżik rc.

Doli bėżi kżiwa rėtżka

Ha żto ſchwórtżi, klukota?

„Bożeṁe“ pluſkocze,

Déż naj’ pucżik rc.

Zpominacż wſchak chczemoj na ſo,

Daj mi na to rucżicžku. —

Bożeṁe najreṅſche!

Dėż naj’ pucżik, déż naj żcżeżka

Na tu khwilu rózno dże.

♣II.♠

Chczeli bur na żentwu

Ha póta holtżku wuƀernu,

Dha chczu wam ſchepnécż

Kak druhdé nėchtó pobudże

Ha žawoſṅe ſo pżemaſṅe.

Spėw.

Mi wukazachu ṅeẇeſtu

Najṙeṅſchu, bohatu.

Ja pużcżich ſo na nohi

Tón kaṁeṅ pótacż drohi,

Ha żto tam namakach?

Ta putka żidżana

So za mṅe zhaṅbowa.

O jerom, kak ja cżėṙach!

Mi wukazachu ṅeẇeſtu

Najṙeṅſchu, dżėwawu.

Ja ſahach z brażku k mėſtu

Ha mėṅach: tu maſch wėſtu

Ha kak to wotbėża?

Ta ptżówka ṅezpróczna

Ta jenoż wuſchiwa.

O jerom, kak ja cżėrjach!

Mi wukazachu ṅeẇeſtu

Najṙeṅſchu, rozomnu.

Ja zcżeżech z hródże koṅa

Ha cżėṙach nimo Broṅa

Ha kajku najėdżech?

Ta bė tak wuſtojna,

Zo mi ſo zaſtéſka;

O jerom, kak ja cżėrjach!

Mi wukazachu ṅeẇeſtu

Rajṙeṅſchu, wutżenu.

<pb n="312"/>

Do woza dwej ſém pżahnéw,

Ha póſchné k ṅej ſém cżahnéw,

Ha żto ta prajeſche?

Franczowſki żwawa je,

♣„Ami!“♠ mi rėkaſche.

O jerom, kak ja cżėṙach ♣H. S.♠

Krepka wodé.

(Wopiſaṅo z naturſlich ſtawiznow.)

Moji lubi tżitaṙo, nėchtón żkuliż wot Was ńejo w ſwėcże tak ẇele
nazhoniw, każ ta mawa krepka wodé, wöt kotrejeż chczu Wam nėtko nėżto
poẇedacż. Poſwuchajcże tohodla zkedżbṅe ha zcżėrpne!

Wo wulkim ſchėrokim moṙu zébolachu ſo tawzénté ha zaſé tawzéntė mawȯch
drobnéch krepkow, każ lubozne dżėcżi wo kliṅe ſwojeje macżeṙe, ha dachu
ſo wot lochkoho wėtſika tam ha ſém kolebacż. Jena dżowtżitżka z tuteje
wulkeje ſwójbó bėſche woſeƀe jara ẇeſowa, kolebaſche ſo, ha ſkakaſche
wóſoko do poẇetra, padże pżeczo zaſé do klina ſwojeje macżeṙe dele.
Drudé pójſné ſo na rėbitżku, daſche ſo z nej daloko zaṅeſcż, ẇercżeſche
ſo z nej ha zlėtowaſche wóſoko. Pżeczo pak bó zaſé dele ztorhṅena. Ha
déż tak ze ſwojimaj drobnėmaj wótżkomaj k ṙanėm módrém ṅebeſam
zladowaſche, dżeż boże ſwóntżkó tak lubozṅe ſwėcżeſche, da zdėchné wona:
„Ow, żtó bȯ ſo tola tam k mrótżelam hoṙe pozbėhnécż, z nimi cżahnécż, ha
na zeṁu dele zladowacż mohw! Lubo ſwóntžko zmi ṁe tola k ſebi hoŕe, ja
chczu z tobu pucżowacż ha cżahnėcż, wokowo ſchėrokeje zeṁe!“ „„Té mawó
ṅeṙadko pomȯſli ſebi ſwȯntżko, to dṙe chczu tebi k woli ztżinicż,““
pȯſwa nėkotre proṁeṅa dele do moṙa, te wzachu naſchu krepku, ha z ṅej
wele druhich ſobu do powėtra (lofta) hoṙe.

Macżerka Moṙo pak nitżo wo tém ńepotné, dokelż ſwóntżko bė jeje
dżowtżitżki wſchitke do ṅewidomneje paré pżewobrocżiwa. Tak lecżeſche
nėtk ta mama tżrȯdka hoṙe, pżeczé wóſche ha wȯſche, tak zo ſo
nėkotrejżkuliż wowa ẇercżeſche. Ha hoṙeka, tam dujeſche wėtſik; tón wza
je wſchitke ſobu, ha ṅeſeſche je daloko, daloko pżez moṙo prėki. Ow, kak
to ſpėſchṅe dżėſche, ẇele ſpėſchniſcho hatż rébitżki wodże plowaja, habó
ptatżatko w powėtſe lėtaja. W jenej żtundżitżczé bėchu zto mili pucża
pżelecżawo. — Kak ſo wſchitke ſpodżiwachu, hako na jene dobo k zemi dele
poladachu. Żelene wuki, ze żitom zmahowacze pola, ŕane żtomiki ha
kertżki, wulke tżerwene méſta ha lubozne ẇeſki — wſchitko to bėſche jim
nėżto nowe ha hiżcżen ṅewidżane. Tu woraſche bur z wowomaj na roli, tam
lecžeſche jėzné na zpėſchném koniku nimo, tu pozbėhowaſche ſo hodleŕ
(woŕew) z mȯcznémaj kżidwemaj k ſwónczu hoṙe, ha tſeli zaſé k zemi dele
każ ſpėſchné kwok, tam zaſé w huſtéch lėſach poſkakowachu lubozne
ptatżatka ſpėwajo wot jeneje hawżki na druhu. To bėſche nėżto k ladaṅu,
za te mawo cżipne krepki. Tajkich kraſnoſcżow ſo nadżawo nebėchu, hako
hiżcżen w klińe ſwojeje macżeṙe ſo kolebachu ha wo ſwėcże nitżo
ṅeẇedżachu. Mėſta — wſé — pola wuki — koṅe — to dżėſche jim pże wſchu
mėru.

(Pżichodṅe dale)

W Budéſchini bje zaṅdżenu ſobotu tuta žitna pwacżizna:

Wyſcha. Niżſcha. Ssredżna

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rožka 3 5 2 25 3 —

Pżeṅcza 4 12½ 3 27½ 4 5

Jecžmeṅ 2 5 1 27½ 2 —

Wows 1 15 1 10 1 12½

Róch 3 20 3 12½ 3 15

Woka 3 15 3 7½ 3 20

Jahwé 5 5 4 20 5 —

Hejduſchka 2 20 2 7½ 2 15

Bėrné 1 — — 20 — 25

K. butré — 11 6/10 — 11 4/10 — 10

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb/>

Tżiſwo 46. 16. dżen novembra. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

To bė zawoſṅe żiwé tédżeṅ! tajke hotwaṅo ha bėhaṅo, tajke ludżi hoṅeṅo
ha wobróṅeṅo, zo wėſcżi wo tżaſach Napoleona hóṙe bócż ṅemóżeſche! Wo
czéwéch nėmſkich krajach bė wſcho na nohach, wot Ruſow haklej rétżecż
ṅechamó. Ha to wſchitko nėmſkeje wuwowaneje jednoté dla. Czéwo
Nėmczowſtwo nimale ſtejeſche napżecżo Bramborſkej, kotraż bė ſwoje czéwo
wójſko, każ też krajnu wobaru pṙeṅoho ha druhoho dżėla do broṅow
powowawa. Wo Heſénſkej ſebi woboj ſtroṅe czéle bliſko napżecžo
ſtejeſchtaj. Ha woprawdże na 5. nov. bó tu też nėkotre ras na Rakuſkich
tſėlczow tſelana, kotſiż hatżruṅe na tajki napad ṅepżihotuwani, (dokelż
hiżcżen wójna wot żanej ſtroné pżipojedżena ṅeƀe) zmolom wotmojachu ha
Bramborſkich wuhnachu. Ze ſtroné Rakuſkich bėchu ṗecżo raṅeni, jedén
cżezczé; z tameje dżeſacżo. Bramborſczé jene mėſto po druhim z dobrém
rumwachu — ha nėtkoj jo hiżon czéwa wójna tak ẇele każ zkóntżena, dokelż
Bramborſka chcze zaſé wſchitkoṙeṅe tżinicż, żtoż Rakuſka jenoj žada; (zo
jenoj ſo zaſé hinak ṅedopomni) Też unionu, pżi kotrejż hiżon tak zkoro
nichtón ẇaczé ṅejo hatż Bramborſka ſama, chcze zpadnécż dacż ha pżez
zromadne konferenczé, k kotrémż budża ſo wo Dreżdżanach zkhadżuwacż,
dérbi nėmſka wuſtawa dale wudoſpownoſcżena bócż. Anicz wo Heſénſkej,
anicz wo Schleſwichu chcze Bramborſka rak. zaṙadwaṅu zadżėwacż. — Tak te
wėczé nėtk ſteja. Wſchiczé rozladani, ha bórṅe naſcha Jutnitżka bowa, ſu
pṙedéprajili, żtoż jo ſo ſtawo. Żkoda jenoj téch milionow ṗeṅes, kotreż
ſu ſo tajkich wupoſcżow dla wudawacż dérbeli. Naſchi ludżo dṙe budża ſo
zkoro zaſé wrócżicż. —

Sachſénſka. Jara rozṅe ſu ſo nėkotre ſachſ. nowiné wo témlej tżaſu
zadżerżeli, kiż ṅejſu pżeſtawali, krajnu wóſchnoſcż wohanbicż, jeje
wobzankṅeṅa za pżerad wėré ha wótcziné wuwowacż ha dhé bó móżno bowo,
lud pżecżiwo kralej nażtżuwacż. —

Z Kölna. Z wulkej tżeſcżu bóchu tu zapóſwanczé Bamuża powitani, kiż
naſchomu arczebiſkopej kardinalſke inſignije pżiṅeſu.

Z Hamburka. Też naſche mėſto budże za żtėri ṅedżele wot Bramborſkich
czéle rumwane. To żada Rakuſka.

Badénſka. Bramborſka chcze wot nas za ſwoju pomocz powtſejcża mil. mėcż;
dokelż pak ſo nam to kuſk ẇele zda, dha jo nėtk nėżto pżez powdra też
zpokojom. Ḃez rak. żadaṅami, do kotréchż jo Bramb. zwoliwa, też jo, ſo
dérbi za ſchėſcż ṅedżeli Badénſku czéle wopuſchcżicż.

Zardinſka. Na naṁet francz. zapóſwancza jo Bamż hiżcżen junkrótż zpótaw,
zardinſku wóſchnoſcż pżez napominaṅa na zakonſki pucż <pb
n="314"/>zẇeſcž, pṙedé hatż czérkw. żtrafé wobzankṅe. To jo ſo ſtawo.
Zardinſki ſejm jo też romadu ſtupiw, ha zmėje nėtk też ſwowo do toho
rétżecż.

Pinelli jo za pżedſédu wuzwolené. —

Ze Serbow.

Z Budéſchina. Tute dné bė naſche dwórniſchcżo, każ też cżahi na
zelezniczé ſélṅe wobſadżene. Lucżi wojaczé, ſachſénſczé (rezerviſtojo)
każ bramborſczé (za krainu wobaru z delneje Wużiczé); cżi jeni cżehṅechu
k Zolerczam, naſchi k Dreżdżanam. Deṙe doſcż, zo tu ṅeƀe każ teſamo dné
Majnczu; tam pak ſu ſo rak. ha bramb. wojaczé khėtṙe praſkali. —
Zandżenu ṅedżelu bó wo tak ṁenuwanej klóżterſkej khejżi pódla tachanſtwa
wutżerṅa k pżichodném ſeminariſtam ſo pſchihotuwaczéch kath. mwodżenczow
wotewṙena. Kṅez vik. Buk jo jich wutżer. Jomu k pomoczé ſteja ſcheſcżo
druzé. —

Z Nukniczé. Wóndaṅo ſém ſo praẇe ſẇeſeliw, hatż Gróſecz nowé ſẇ. kżiż
widżach. Wón jo jara ṙeṅe zdżėwané ha ma też ſerbſke napiſmo. Tſi lipki
jón leſṅe wobdawaja. —

Dżėd ha wnuk

(po iliriſkim).

Tżaſṅe rano junu z nalėcża

Pṙedé hatż dżeṅ jaſné rozſwita

Slepoh dżėda hóltżik mawó

K pżekhodżeṅu pėkṅe ẇedżeſche

Na wėrſchk wóſokeje ſkawó

Kiż ſo w raṅſchich zeṙach bwóſchtżeſche.

„Dowho ſmoj ſo dżėdo komdżiwoj

Jara pozdże ſmoj ſej ſtanéwoj.“ —

„„Pomawu noż! ſénko drohi!

Dżens ſém ſwabó z domu wuſtupiw.

Staroba mi ẇeże nohi

Ruṅe każ bóch dwójczé zeſtariw!

Stéſknoſcż jo, ha dżiwna zrudoba

Wutrobu mi nahẇe pżewzawa.

Slepej wotżi wo cżėmnoſcżi

Ẇetſchej żcże hatż dotal bwudżitaj

Ruczé cżeżkej, wo ſwaboſcżi

Tžepotaczej k boku zpadẇetaj! —

Macżer zeṁa zaſé powowa

Dżėcżo ſwoje k ſebi do rowa!““

Wóſche ſwóntżko wuſtupwaſche

Stwoṙeṅam wſchėm ſwėtwo podżeli,

Lubozṅe ſo wuſmėwaſche

Pohladawſchi dele na zemi,

Hdżeż dżėd ſtaré z wnukom khodżeſche,

Każ joh mwoda ruka wodżeſche.

Z liwoj wón ſo ſénka pżima

Z prawoj ṅeſe pėſni pżecżela,

Pżecżela tu lubſchoh nima

Ṅeżli huſle z twerdoh jaworcza.

Na hórczé dżėd ſtaré pozaſta

Takhlej k mwodom ſénej porétża:

„„Ẇedż ṁe ſénko k ſtarej ſkale

Na kotreż ſmoj heẇak ſédawoj.

Mój pucż ṅeẇedże ṁe dale

Bożeṁe ſej prawicż dérbimoj.

Blizko kemni té ſo pżikhilej

Moje ſwowa ſwėrṅe kedżbu mėj!

Horliwoſcż chczu duſche ſwojej

Pṙedé hatż b’dże ſṁercż ju potwótżicż

Hiżcżen do wutrobó twojej

Sénko ze wſchej moczu ſaſchcżėpicż.

Nowó dżeṅ jo ſwónczo pz̀iẇedwo

Nowó tżas też Serbam naſtaw jo,

Roſcż dṙe budża, każ bė nėhdé

Liſcża w lėſach, róże po wukach,

Pwodżicż zeṁa, każ hdé pṙedé

Na doſcż żita zwotoh po polach.

Hale z druhej moczu pżiroda

Krej ha mozé ſélni tżwoẇeka!

Pod kréw twój ſo budża khowacż

Jako dżenſa tżródé waſtoẇtz̀kow

Swóſchecż ṅebudża pak wowacż

Traſchne woſé tżornéch rapakow!

Žtoż tu dobre, to nam zwoſtaṅe

Hale nowo zbożo pżiroſcże!

Tohodla wzmi huſle nowo

Moje ſtare ṅejſu za teƀe,

Huſle nowo jaworczowo

<pb n="315"/>

Woz je ha khodż z nimi po ſwėcże.

Kotréż pucż też wotſal woteṅdżeſch

K ṁezam ſwojej zeṁe ṅedóṅdżeſch.

Dowha wot ẇetżora k raṅu

Wot pownoczé k powdṅu ſchėroka!

Spėwaſch twoje pėſṅe za ṅu

Ṅech ſo kóżda truna napina!

Powſtaṅ z hwowu wotkrétej

Huſle k ṅeƀu pozbėhṅ ſej!

Ṅech zénk wótré z moczu hnuje

Kóżdu ſerbſku wutrobu

Kotraż hiżcżen luboſcż tżuje

Za ſwój narod, ſwawu, ſwobodu!

Ṅech, każ hrimot wothwós po holi —

Twoja pėſen duſche wubudżi! —

Pżecżela ſo zrudnoh jimaj

Zaſpėwaj mu pėſeṅ ẇeſelſchu

Zjednej ruku huſle pżimaj

Z druhej ſélzé z wótżkow wótrej mu.

Pokaż tak zo jedna móſlitżka

W wutroƀe ho pėſni zehrawa.

Żadali cże ſwowo móczne

Sélnoh hordoh zwóſnika

Zo bó khwaliw ſkutki nóczne,

Hrozé joho zwóſcż ha pżikaza

„Żadam zo mi k tżeſczi zaſpėẇeſch!

Heẇak w cżėmném jaſtẇe zahiṅeſch!“

Potom pṙedé hatż cże ẇeże

Huſle z moczu rozdér na zemi

Wotmoẇ jomu: „Sélné kṅeże!

„„Na huſlach mócz twoja zeſwabi

Ṅerozemi pėſeṅ kazaṅa

Swużi jenoż duchej, ſwobodna!““

Takhlej ſwėrṅe huſle moje

Po mojej noſch ſénko pżikazni

Pżewodż z nimi pėſṅe ſwoje

Powne wzṅeſeneje móſlitżki

Wo nich wupraẇ tżucża horliwo

Kiż ſu ducha twojoh pohnuwo.

Skóntżiſch ſwoje powowaṅo

Na zemi tu nėhdé po tżaſu:

Pżiṅes, moje wotkazaṅo,

Huſle zaſé k rowu mojomu!

Zo mi praẇa kak ſé dokoṅaw

Žtoż ſém tudé tebi pżikazaw!““

Hdéż bė rétżaw tehlej ſwowa,

Hwuboko dżėd ſtaré pozdéchné,

K wutroƀe ſo ſkwoni hwowa

Ducha horliwoho wudéchné.

Wnuk wza huſle z twerdoh jaworcza,

Ma nėtk pėſni ſwojich pżecżela!

Wſchudżom hdżeż joh żadoſcż wodżi

Pėſṅe ſwoje nowo ſpėwaſche.

Po ſwoẇanſkej zemi khodżi

K jeje ṁezam żeni ṅepżindże:

Wot ẇetżora k raṅu doſaha,

Wot pownoczé k powdṅu ſchėroka!

— * —

Zbėrki.

§. Wėſté ♣Dr.♠ Kaſchpor jo wulitżiw ha piſche je wo nowiṅe za pżeſczéwnu
naẇedżitoſcż lėkaṙſtwa, kak ẇele wot kóżdoho ſta ludżi z téch
wſchelakich ṙadow ha żtantow zczéwa néthlej tu ſtarobu wot 70 lėt’
dotżaka. To zhonicž dṙe nitżo ṅeżkodżi, ha duż chczu je tu tžitaṙam
Jutnitżki też ſobu dżėlicż: ƀez kȯżdémi 100 duchownémi 42, burami ha
hajnkami 40, wóſchimi zaſtojnikami 35, pżekupczami ha ṙeṁeznikami 35,
wojakami 32, prawiznikami (Advokaten) 29, kekleṙemi (khumżtaṙemi) 28,
wutżeṙemi 27, lėkaṙemi (wazenkami) 24. Z toho widżimó, zo ſu woſobṅe
duchowni cżi zbożomni, wot kotréchż jich z kóżdoho ſta najẇaczé tu ṙanu
ſtarobu wot 70 lėt dotżaka. Wot lėkaṙow ha wutżeṙow pak jich najṁeṅe
tajkelej zbožo wużiẇe! —

Ẇeſelo mwodéch.

W jenej ruczé Hanku

Druhej ruczé khanku

Ha cżi herczé pódla

To jo żiẇeṅo.

Hanka zejrawa

Ṙana każ ta różitżka

<pb n="316"/>

Bórtżate żidżane

Banté zlėtuja.

Piwko winko powna khanka

Ha ta reja ẇeſowa

Trubka, lubka, ṙana Hanka

To jo radoſcż hólcżika

Z trubtżitżku, z lubtżitżku

Hóltżik mwodé rejuje

Holitżku najreṅſchu

Swoju ſcheṅkuje.

Tajke ṙane Hanki

Ha te powne khanki,

Slėbora doſcż móſchni

To ſu kraſnoſcże

Piſkajcże, dżėwajcże

Herczé za tu naſchu zdu

Rejku mi, żtutżku ji

Rajcże najreṅſchu.

Z mwodoſcżu dónż litżko kcżeje

Lecżi nóżka na rejku

Żiẇeṅo ſo na nas ſmėje

Zajuſkajmó z radoſcżu

Z trubtżitżku, z lubtżitżku

Hóltżik rejku poſkotżi

Rozbróji ṗeṅeżki

Wſchitko po tżeſcżi.

Poſelſtwo na luboho w czuzƀe.

Swėcżi jaſne ſwėcżi

Swóntżko w zéṁe lecżi,

Mėſatżk boži khodżi

Z vėzdami ſo wodżi

Po pucżikach módrójtéch.

Ẇedżawa bóch rada

Dże też na ṅe lada

Jenitżki mój ṙané

Swėrné lubowané

Na te ſwėtwa bwóżcżate

Boże ſwóntżko kraſne

Po wſchėm ſwėcże jaſne,

Praj zo téſchna ladam

Joho domoj żadam

Dżeż khód joho wobſwėcżiſch.

Mėſatżko, ṅeſpróczné

Miwe wótżko nóczne,

Praj zo ṅeſpi boha

Luba jomu droha,

Dżeż ſo nad nim ſlėborniſch.

Vėzdé wó ƀez ſpaṅa

Do ſwėtwoho raṅa

Prajcże zo ja pwakam

Pżeczé joho tżakam

Wrótżcże radoſcż moju dom.

Nawėżki.

Na praſcheṅo w tż. 40. Jutnitżki t. lėta, móżu ja hako teje wėczé
najlėṗe wėdomné, wotmoẇicż: zo te tam zpomṅene, pżed ẇele lėtami wot
jenoho tżeſcżownoho klóżtérſkoho duchownoho zromadżwane ṗeṅezé wot 70
toler, 6 dſl. 6 n. za jene piſchcżele k ſerbſkomu ſpėwaṅu w naſchej
czérkwi, w méſaczu mej. 1836, do budéſchinſkej lutwarnſkej pokwadniczé
zapowożene ha znaſchim czérkwinſkim zamożeṅom zaṙadwane bóchu, ha ſo
nėtk z pžilitżeṅom dotalneje daṅe na 107 toler, 26 nſl., 6 n.,
powoſchili ſu. — Dokelż pak ſtajeṅo poṁenuwanéch piſchcżeli czérkwinſkom
ṙadej naſchich kṅeżṅow pżetżiwo jo, tak tolej wuẇedżene bócż ṅemóże ha
bo najhódniſcho bowo, dé bóchu ſo, po wupraẇeṅu téch pódla wobdżelenéch,
te pėnezé k jenom druhom dobrom wotpoladaṅu, traż, pżk. za pokwadniczu
ẇeſnéch khudéch, bȯrzé pżipokazacż móli.

Klóżtér, Marineje vėzdé na 30. okt. 1850.

M. Beſſer. pokwadnik.

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb/>

Tżiſwo 47. 23. dżen novembra. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Swėtne podawki.

Sachſénſka. Naſche czéwo wójſko zpotżina ſo nėtk wo Dreżdżanach ha
wokownoſcżi zromadżecż. Wſchė druhe kraja mėſta ſu wot wójſka
wopuſchcżene, ſamo w Lipſku żadén wojak ẇacz k widżeṅu ṅejo. Wóſchnoſcż
jo pżeſwėdſena, zo krajna mócz rozdżėlena nitżo ṅezamóżi, zromadżena pak
tola khėtroho ṅepżecżela, kiż chczéw ſo zważicż, nas nahẇe pżimacż,
wotdżerżuẇe. Wo Dreżdżanach budża wulke hrodżiſchcża twaṙene, jene k
zakitaṅu moſtow, druhe k wobkṅeżeṅu lipstżanſkeje zelezniczé. Żtoż
naſche wójſko ſamo naſtupa, dha ſu ludżo ſtrowi, hatżruṅe ſu wot roznoho
ẇedra ẇele wutracż mėli; też żiwé duch ƀez nimi kṅeżi ha nichtón ſo nejo
zṗedżiw, po pżikazni wóſchnoſcże wſcho wopuſchcżicż ha wójnſke khoroje
zcżėhuwacż. Kóżdé widżi, naſcha krajna wóſchnoſcż nejo wina na tém. Też
kupowaṅo koṅow jo jara deṙe wotbejżawo; też jow pokaza ſo wulka
zwólniwoſcż ze ſtroné luda, wóſchnoſcż na wſchė móżne waſchṅo podṗeracż.
Wo Dreżdżanach jo ſo też jene towarſtwo zawożiwo ƀez naſchimi krajnémi
zaſtuṗeṙami, kiż ṗeṅezé romadżi za doma zawoſtajenéch téch k wójſkej
powowanéch rezerviſtow. Wo Sachſénſkej jo ẇele ludżi, kiż pżizankṅeṅo
Sachſénſkeje k Rakuſkej haṅa ha chczejdża Bramborſkich z ẇeſowoſcżu
powitacż — hale tajkim ṅejo k pomhaṅu; cżi ṅebudża pṙedé mudri, dóiż jim
kozakojo ṅebudża z knutu namėricż. Też na ſejṁe ſo wo 1. kom. ſup.
Groſmann zważi, kṅeżerſtwej ṅepóczcziwoſcž wo politiſkich wobzankṅeṅach
wuṁetwacż, dokelż ſo wot Bramborſkeje dżėli; wón pak bó jednowoſṅe,
twerdże podrazṅené. Dokelż bė Groſmann też prajiw: „ja dṙe żadén
politikus ṅejſém,“ dha jedén na te ſwowa ſo powowajo, ṁeṅeſche: to jo
wėrṅo, hewak ṅebó taklej rétżaw. Heẇak jo ſo tam wot krajnéch wudawkow
rétżawo, kotreż mawo ṅejſu, ha też nėtk ṁenſche ṅebudża. — Préncz Albert
ma hiżon zaſé jara nuzne, wſchėdṅe jo pżi ſwojich wojakach, (wón na 4000
mużi porutża); na koṅu ſo wón deṙe namaka, pėſchi hiżcżen trochu kromi.

Z Radéberka. Wo naſchim mėſcże jo też woẇacza khoroſcż wudériwa ha to
khėtṙe ſélṅe. Woko Żitawó ha Oſtricza jo ſo zwa kholera nimale czéle
zhubiwa; jenoj tam ha ſem hiżcżen jedén habó druhi na ṅej zkhoṙe. —

Bramborſka jo nėtkoj czéle wobroṅena — pṙeṅi ha nėtk też druhi dżėl
krajneje wobaré ſtaj powowanej, ha to cżi pėſchki każ też jėzni.
Bramborſka ma tſi wulke wójſka: jene w Schleſinſkej, jene wo
Weſtphalénſkej, jene wo ſwojej Sachſénſkej. Lute ṙane mėrne ſwowa ſo
rétża, hale — nichtón prawu wėru nima, ha każ nėtk zaſé ſteji, jara za
wójnu woṅa.

<pb n="318"/>

Bajernſka ſo też jara hotuẇe ha wot Rakuſkeje haklen rétżecż ṅechamó.
Winſka zeleznicza hiżon pżez tédżen żane kubwa ṅepżeẇeſe, dokelż móże
lėdém wojakow dowozécż, kiż do Tżech ha Bajernſkeje cżahnu. Kiż ſu jich
widżeli, ṅemóża doſcż wukhwalicż mużnéch ludżi każ kraſné grat. Wo
Tżechach też kroatiſke regimenté ſteja; wot nich rėka, zo ſu bóle na
aſiatſki hatż ewropejſki lud podobné. Radeczki jo generaliſimus rak.
wȯjſka. Wón pak to jenoj na ſo wozṁe, déż żadén pucż k wobkhowaṅu mėra
ẇacz k wuſlėdżeṅu ṅebudże. Taklej jo Rakuſka zmóſlena. —

Schlejwigſkim jo pżipójedżene, zo dérbja mėr żtżinicż, heẇak budża
zjenoſcżeni Nėmczé na nich pżicżahnėcż. Cżi ſu wotmojili, zo ṅebudża
pżeſtacż ſwoje raṅene prawa zkitacż, ṅech z toho naſtaṅe, żtoż chcze.

Franczowsſka też ſwoje wójſko na ranſchich ṁezach poſtaja; każ zjawṅe
praji, chcze jenoż ſwoje ṁezé wobaracż, nikomu pak pomhacż.

Krepka wodé.

(Daleẇedżeṅo.)

Ha déż nėtk te mawe krepki tak cżipṅe na zeṁu dele ladachu ha ſo
dżiwachu, da ṅepótnéchu, zo ƀė boże ſwóntżko pżeczé niże ha niże na
ṅeƀeſach ſo pokhiliwo. Napoſledku podmuri ſo wone na témſamém mėſcże do
moṙa, dżeż bėchu woni ſwój pucż zapotżeli. Nėtk ſo naſchej krepczé,
kotraż bė pṙedé najẇeſelſcha bówa, w powėtſe horkach tak praẇe ẇaczé
ṅeſpodobaſche, ha bó też pżeczé zémniſcho ha cżėmniſcho. Krepka ſo potża
za hoſpodu wohladuwacż, hale tam hoṙeka ṅebėſche nidże żana kheżtżitżka,
dżeż bó pżenoczowacż mohwa. Kak też bó bowo, pomoſli ſebi wona, dé bóch
ſo na zeṁu dele podawa, na zeṁu dele podawa, na zeṁu dele podawa, na
zeṁu kotraż ſo ze ſwojimi wukami ha żtomami ha kwėtkami tak lubozṅe na
mṅe ſmėwaſche? Hai, tam polecżu!“ ha pżi tutéch ſwowach potża ſo hiżom
dele pużcżecż. Tżim niże pżindże, cżim cżeżſcha bó; wona pótné, kak ſo z
teje ṅewidomneje paré zaſé k widomnej krepczé pżemėni, ha lecżeſche
pżeczé ſpėſchniſcho ha ſpėſchniſcho dele, hatż na poſledku różowé kerk
dopadże. Różowé pupk, na pow rozwité, wotżini jej pżecżelṅe duṙe, ha
khėtſé ſuné ſo krepka nuts dokelż w tej zelenej khėżczé bėſche jej k
nócznom wotpotżinkej ṁechke wóżko póſwane.

Déż ranko ſwitaſche, ha ṅeƀe ſa ſo tżerẇenicż potżachu, bė krepka hiżom
wuſpana, zaleze ze ſwojoho wóżka ha ſéné ſo na khromku jenoho woṗežka.
Tu tžakaſche na ſwóntżko, ha hako teſamo kraſne ha hordozne, każ
kralowna na ṅeƀeſach ſkhadżeſche, prajeſche jomu ſmejkotajo „dobre
raṅo!“ Boże ſwóntżko mėjeſche ſwoje ẇeſelo na tej mawej krepczé,
zaſwėcżi do neje, tak zo ſo wona ṙeṅſcho zéboleſche, hatż żadén demant.

„O lube ſwóntżko, zmi ṁe zaſé k ſebi hoṙe ha daj mi z tobu cżahnécż
daloko pże wſchė kraje!“ — tak proſcheſche krepka, ha lej, ſwóntżko jeje
próſtwu znowa wuſwóſcha. Joho ſapate pruhi ſcżahnéchu krepku ſpėſchṅe k
ṅeƀeſam hoṙe, ha ẇeſele dżėſche nėtk dale pżez mėſta ha kraje, pżez horé
ha dowé. Hale — dżeṅ potża pžeczé horczéſchi ha horczéſchi bócż ha mawa
krepka potża wuſtawacż, ſkorżeſche zo jo jara mucżna, ha czéſche zaſtacż
ha khwilku wotpotżnécż. Hale — tu ṅebė żane ſtweltżko, żana kwėtka,
żadén khwódkojté żtomik za mucżnoho podrożnika k namakaṅu. Wona czéſche
pwakacż, tak bė wuſtawa, ha wowaſche wo ſwojej nuzé k ſwóntżku: „O pużcż
ṁe zaſé k zemi dele, habó k moṙu, mojej macżerczé!“ Hako bė to
wuprajiwa, zaſwóſcha tawzént tajkich mawóch wowakow, kotſiż wſchitczé wo
to ſamo proſchachu.

To bėchu jeje ſotſitżki, kotreż bėchu ṅewidomṅe pżi ṅej lecżawo, ha ju
ſwėrṅe ſcżėhowawo.

Swóntżko ſmėli ſo nad nimi, póſwa khwódné wėtſik. Tón wſchitke te mawo
ludżitz̀ka romadu zehna do mrótżele, kotraż bó pżeczé ẇetſcha ha <pb
n="319"/>ẇetſcha, tżim ẇaczé krepkow romadu pżindże. W tej huſtej kuṙaẇe
móżachu ſo te ſotſitżki lėdém ſpóznacż, twótżachu ha ſtorkachu ſo ƀez
ſobu, ha ṅewėdżachu, kak ſo jim ſtawo bė, hako ſo na jene dobo do mawóch
kulwatéch krepkow pżewobrocżenéch widżachu. Wſchitke zpżimachu ſo za
rutżki, ha nėtk lecżachu żtoż jenoż móżachn k zemi dele. Ha to
ſchuṁeſche ha pluſkotaſche, hako te czéwo wójſko k zemi dopadże. Ludžo
pak prajachu: „deżcżik dżo.“

Swėta ſtawizné ſu ſwėta ſud!

Tehlej ſwowa wupraji nėhdé ſwawné nėmſki baſneṙ. Ha woprawdże tak też
jo, to wobſwėdſja nam nėttżiſche podawki ſwėta. Nėſchto pżez dżeſacż
lėtſtotétkow jo ſo minéwo, hatż Nėmczé ſwojich ſwoẇanſkich ſuſodow
nadpadwacż potżachu. Wot baltiſkoh hatż k adrijatiſkom moṙu cżėrṗeſche
ſwoẇanſki narod ha zdéchwaſche pod nėmſkej ſurowoſcżu. Zahubjacze wójné
bȯchu tehdom bite. Zewſchej moczu, kotruż horliwa luboſcż k ſwobodże
hiżcżen powóſcheſche, zṗedżowachu ſo naſchi pṙedomni pżecżiwo nėmſkej
pżemoczé — hale podarmo! Ṅemiẇe Bóh na naſch lud tamnéch cżeżkich
tżaſach zhladwaſche! Ṅepżezjenoſcż wo doṁe żkodżeſche ẇacz hatż czuza
bróṅ. Woni podleżachu.

Zo bóchu Nėmczé ſwoju ſurowoſcż ha ṅeprawdu pżed ſwėtom nėkak zamowili,
zapiſwachu jich zpiſowaṙo wot ſwoẇanſkoh luda wſcho, żtož ſo wohidne ha
żadwawo jenoż wumóſlicż hodżi; zawėſcżi jara pżihódné ſrėdk k potajeṅu
żadwawej ṅeſprawnoſcże! — Dowhe lėta ſu ſo ƀez tém minéwo, ha hlej kak
jara jo ſo ſwėt pżeṁeniw! Ṅepżezjenoſcż jo nėmſki lud rostorhwa, z
wótrém ṁetżom cżi ſebi napżecżiwo ſtoja, kiż pżed nėkotrém tżaſom wot
nėmſkej jednoté wot wulkoh mócznoh zjenocżenoh Nėmczowſtwa ſpėwachu. Zda
ſo każ bó hoṙo ha huƀenſtwo kiż woni nėhdé na Swoẇanow zwalachu, nėtkoj
na nich ſamóch ſo wrócżicż chczéwo. Ha żto pżi tém Swoẇeṅo tżiṅa? Hlej
woni je ſu, kiż nėtkoj Nėmczam kazṅe dawaja. Ruſki khejżor jara ſélṅe k
mėrej napomina, ha hrozé ze ſwojim wójſkom kóżdom, kiż bó ſo wo nėmſkim
kraju zważicż chczéw z wójnſkej moczu nowó poṙad zawożicż. Ha Rakuſka
kotrejeż wójſkoh k ẇetżom dżėlej ze ſwoẇanſkich ſénow wobſteji żada
krucże, zo bó wſchitke ſtronſke rozdżėleṅo habó pobotżne zjenotżeṅo
zdalene bówo. Ṅemėr rokocżeṅa ha wójnſki ſtrach, ſu pżeczé wulke
ṅezboża, kiż kraja mócz ha luda zbożo podréja. Mó pak nikomu zwo pżecż
nochczemó, hale poſlednich tżaſow podawki wo nėmſkim kraju wobkedżbwajo,
ṅemóżemó prėcż, zo ſo nam huſto zdawo jo, zo tola ſprawnoſcż wėtżnoh
ſudnika ſo też wo ſtawiznach ſwėta wozjeẇa, ha kóżdom, kiż zwo tżiniw ha
ṅeprawdu zawinéw jo, z wėſtém pokhoſtaṅom wſchė ṅeſkutki zaruna, ha
bórṅeż też ẇele ſtow lėt ſo ƀez tém minéwo! Swėta ſtawizné ſu ſwėta ſud!
—*—

Nawėżki.

Wo poſlednim tżiſẇe Jutnitżki namkamó wotmoẇeṅo z Klóſchtra wot kṅ.
Beſſera podpiſane, wo kotrémż jo wupraẇene, zo k piſchcżelam do
klóſchterſkej czérkẇe wotkazane ṗeṅezé ſo ṅehodża po wotpohladaṅu
wotkazaṙow nawożicż, dokelż ſtaẇeṅo piſchcżeli wo poṁenowanej czérkwi bó
czérkwinſkom poṙadej napżecżiwo bówo. Na tajkim wotmoẇeṅu ſmó ſo jara
zpodżiwali, ha ṅeẇemó kak jo tola kṅ. B. z dobrém ſwėdoṁom je podpiſacż
móhw. Dokelż:

1) Ṅemóżemó zpóznacż. kak bó to czérkwinſkomi. poṙadej zadżėwacż móhwo,
hdé bóchu ſo k pż. popowdṅu pżi ſerbſkim nėſchpoṙe piſchcżele hrali,
hdżeż tam tola żadne kṅeżné pżitomne ṅejſu?

2) Ṅebo kṅ. probſt Saleſius znajeſche tola wėſcżi też czérkwinſki poṙad,
kak dha móżeſche wón za piſchcżele wotkazane ṗeṅezé pżijecż, joli zo
teſamo czérkwinſkom poṙadej zadżėwaja ha pżecżiwne ſu!

3) Tak ẇele hatż mó rozemimó, czérkwinſki poṙad tola żadne druhe
wotpohladaṅo mėcż ṅemóże hatż tżeſcżeṅo Boha toho Kṅeza ha powóſcheṅo
ludowoj pobożnoſcże! wſcho żtoż tomuhlej wotpohladaṅu ſwużi, ṅemóże po
naſchim zezdacżu czér<pb n="320"/>kwinſkom poṙadej napżecżiwo bócż. Zo
pak ṙané kherluſch z piſchcżelemi pżewodżané bóle wutrobu hnuje ha pżez
to pobożnoſcż powóſchi jo znata wėcz!

Mó bóchmó tohodla wutrobṅe wſchitkich proſéli, kiż do tej wėczé rétżecż
maja, woni chczéli po móżnoſcżi wuẇeſcż, żtoż wo wotpohladaṅu wotkazaṙow
ṗeṅez, ha wo pożadaṅu ṅeboh kṅ. Saleſiuſa bėſche, żtoż k bożej tżeſcżi
ha Serbam pobożnoſcżi técż móhwo!

Dobre ha wużitne bó wėſcżi też bȯwo, hdé bó ſo ſerbſkim dżėcżom
klóſchtérſkeje wutżerṅe dowoliwo: zo bóchu też druhdé wo czérkwi ſerbſke
khėrluſche ſpėwacż ſmėli, wſchak tola Serbja ſu! ṅebó ſo to k
najṁeṅſchom nėkotré krótż za tédżeṅ hodžewo, ſnadż dwójczé. To tola
wėſcżi ẇele żadane ṅejo!

Redakcziji bó ſcżėhowaczé liſt z mėſta Roſſwein pżipóſwané.

Ruṅe ſmó pżikazṅu dóſtali, zo mamó mėſto Roſſwein wopuſchcżicż ha do
drażdżanſkej wokownoſcże ſo podacż. Nėttżiſche wobſtejnoſcże ſu wam deṙe
znate, wó móżecże ſebi toho dla też deṙe móſlicż kak wojakej nėtkoj
wokow wutrobé jo! Nėkotréżkuliż nan ha macż bratſja ha ſotré ſélzé roṅa
dokelż ṅeẇedża hatż ſéna habó bratra zaſé wohladacż budża. Mó Serbja
prėṅej ſchwadroné poſtroẇamó wutrobṅe wſchitkich znatéch ha pżecżeli.

Korporal Maṅok ha korporal Buk,

Jurij Hajdan, Jurij Sénda, Jakub

Tejko, Jan Kruhl, Pėter Sikert,

Michaw Schowta, Jan Köller, Pėter Wojnar, Franz Awguſt Kokel!

☞ Na ſwiṅacze nóżki pżeproſcha k pżichodnej póndżeli hako 25 Novembra,
wſchitkich Serbow najwutrobniſcho J. Kopri pod hrodom.

Wſchitkim, kotſiż mi po mojim ſtraſchném domapótaṅu bożoh wóhṅa z
luboſcżiwémi darami k pomoczé bėchu, każ też wſchitkim, kotſiż k mojom
zaſé natwaṙeṅu zpomożni bėchu, praẇu ja wutrobṅe ſwój winojté dżak, z
tém hnutném pżecżom: Bóh czéw kóżdoh pżed tajkim ṅezbożom zakitacż.

W Workleczé Jakub Sémank. 1850.

„Kermuſchu! ſmėjemo,

„Czuzéch hólczow ſej pżeproſémo —

„Rejwacż tola zeczémo,

„Tradacż dowho derbjachmo,

„Tamoj dobrej pżéczelaj,

„Kiż pżes Nowoſliczé puczwaſchtaj

„Ṅech tola też pżindżetaj,

„Stuptej trochu do prėdka!

„Ha ſo nam praje widżecż dawoj,

„Ha ſo trochu pokazawoj,

„Zo bochmó ſo na waj doladali,

„Ha waj ſobu k wėtzéri zali.“

Nowoſcżanki.

W Budéſchini bje zaṅdżenu ſobotu tuta žitna pwacżizna:

Wóſcha. Niżſcha. Sredżna

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rožka 3 2½ 2 20 2 27½

Pżeṅcza 4 10 3 25 4 —

Jecžmeṅ 2 2½ 1 27½ 2 —

Wows 1 12½ 1 7½ 1 10

Róch 3 15 3 10 3 12½

Woka 3 10 3 5 3 7½

Jahwé 5 15 5 5 5 10

Hejduſchka 2 20 2 15 2 17½

Bėrné 1 — — 20 — 25

K. butré — 11 6/10 — 10 — 10

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb/>

Tżiſwo 48. 30. dżen novembra. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Serbſke wėrchowſtwo (Fürſtenthum Serbien).

Žtó ṅechaw radé nėżto wot ſwojich ſerbſkich bratrow ſwóſchecż, wot
ſwawnoho ſwoẇanſkoho luda jużnéch Serbow, wot kotréchż ſmó wo poſlenich
lėtach tak ẇele zhonili. Najpṙedé zpomnimó na nėżto wo politiſkim,
pozdżiſcho na nėżto wo narodném naſtupaṅu wopomṅecża hódne: Serbiſka
lejżi pżi jużném Dunaju ha ma wokow 600 □ mil. Hatż do 14. lėtſtotétka
wopżijeſche taſama wóſche toho hiżcżen Bulgarſku, Maczedonſku,
Theſaliſku, Epirus ha ſtaru Ilyriſku. Wot pṙedawſcheje wulkoſcże zawoſta
po pżeratej wulkej bitwi na koſowom polu wo lėtu 1389 jenoj nėtuſche
wėrchowſtwo ha to hiżcżen wo wotwiſwaṅu wot Turkow, tola pak pod
narodnémi wėrchami; — dójż wo 16. lėtſtotétku też tute poſlene prawo
ſwobodnoſcże zhubi. Wo tutém zrudném tżaſu zapotżuwachu ſo te
wucżahuwaṅa potwótżenéch Serbow do Wuherſkeje ha jeje pódlanſke kraje,
dżejż ſo hiżcżen Serbja dżencżiſchi dżeṅ namakaja. (To bėchu cżi
wótczojo nėtuſchich Serbow pod rakuſkim khejżorſtwom.) Tak woſta
Serbiſka hatż do lėta 1718, dżejż bó k Rakuſkej pżizankṅena.
Potwótżuwaṅa khejż. zaſtojnikow dla wrócżichu ſo Serbja ſami wot ſo zaſé
pod turk. zczeptar; pod kotrémż ſo ſerbſki lud też zaſé tak ṅezpokomné
tżujeſche, zo ſo pod Joſefom ♣II.♠ zaſé wot Turkowſkej dżėleſche ha k
Rakuſkej pżizankné. — Tżorné Jurij, wot Turkow Kara Georg ṁenuwané,
wuſtupi tedém hako ẇedżicżer ſerbſkoho luda pżecżiwo turk. potwotżeṙam.
Janitżarojo bóchu z kraja wuhnacżi, wulke turk. wójſko pobite ha 12.
deczembra 1806 twerdżizna Belgrad wot Serbow z moczu pżedobóta. Mócz
turk. khejżorſtwa ṅezamóżeſche za ſwoju ſwobodnoſcż ha narodnoſcż
zahoṙené lud pżedobȯcż. — Żkoda jenoj, zo ſtaré brach Swoẇeṅow;
ṅepżezjednoſcż ƀez ſobu też Serbam drohe dobóte kubwa zaſé wuwiné.
Serbſki lud, do dwej ſtronow dżėlené, podlejża czuzém, ṙane jim
kcżėjacze zbożo zawidżaczém ztżuwaṅam ha turk. tajeṅu. Tżorné Jurij
dérbeſche żeknécż. Miloſch, kiż joho zaſtupi, ṅedoſta pżipada doſcż ze
ſtroné luda. Rozdżėl każ mócz tak ducha woſwabi. Miloſch wotpowożi bróṅ,
bó na turk. dwoṙe deṙe hoṙewzaté ha ṅehodné doſcż, ſam na potwotżwaṅo
pżedobótéch Serbow dżėwaſche. Stawizné póẇedaja, zo Serbam ṅeƀe tṙeba
mawomóſni bócż, dokelż mėjachu 7 twerdżiznow, 40 hrodżiſchcżow, 150
cżeżkich tſélbow, 20,000 mużi wójſka bez rezervé, dhé bóchu zjenoſcżeni
bóli, ha czuzém nuczdawaṅam ṅepoſuchali. (Tżorné Jurij cżekné jenoj,
dokelż bėchu joho narétżeli, zo Turkow zwobó jenoj na ṅoho du, ha budże
wſcho deṙe, déż budże wón wotſtroṅené.) Te paleṅo, zapuſcżeṅo wótcznoho
kraja, te moṙeṅo ſwojich bratrow <pb n="322"/>ṅezamóżeſche Miloſchowu
wótczinſku móſl wubudżicż, joli hdé żanu mėjeſche.

(Pžichodṅe dale.)

Swėtne podawki.

Sachſénſka: Każ pola nas, tak też wo druhich krajach ẇetſchina luda za
to dżerżi, zo ma ſo wot Pruſkeje ẇacz ſwobodé ha ẇetżeje kedżbliwoſcże
za ludowo zbożo wottżakuwacż, hatż wot Rakuſkeje. Każ pak ſo nėtk
dopokaże, ma ſo ta wėcz czéle hinak. Wo wuradżuwaṅu wėrchow wo
Warſchaẇe, kotreż jo nėtk na ſwėtwo pżiſchwo, bėſche je ruṅe Rakuſka,
kiż ſwobodniſche napoladé zaſtupwaſche, każ k pż. wobdżėleṅo luda pżi
zaṙadwaṅu nėmſkich krajow; — ha woſebṅe Pruſka pak tomu ſo zṗedżuwaſche,
prajiczé: zo tajke nėżto wo nėtuſchich tżaſach k radżeṅu ṅejo.

Hanoverſka jo ſo też dopomniwa, žto ma tžinicż. Hatż dotal tżiṅachu ſebi
Pruſaki nadżiju, zo budże z nimi dżerżecż, ha dokelż jo wėrch krejné
pżecżel jandżelſkeje kralowné, też Jandżelſku za ſo dobócż. Nėtk pak jo
Hannoverſka wobzanknéwa, Rakuſke wójſko pżez ſwój kraj do Schleſwiga
cżahnécż ha dżėl ſwojoho wójſka k Rakuſchaṅam ſtorcżicż dacż. —

Wo Heſénſkej widżimó hiżon zcżėwki ſtejaczoho wulkoho wójſka. Czéntnar
ſéna pwacżi powżtwórta toleṙa ha za to hiżcżen nejo krédṅeṅu. Na khlėƀe
też jara pobrachuẇe ha pwacżizna wſchėdṅe roſcże. Tak budże drudże tež,
joli zkoro wójſka ṅerozpuſchcża.

Rakuſka. Stajṅe cżahnu khejžorſke wójſka k ẇetżoṙu; dżejż jene woteṅdże,
tam druhe zaſtupi. — Na tżeſko ſakſénſkich meſach, wo Grotaẇe ha
Friedlandże ſteja Krowatojo. Ludżo ſo ṅemóża dodżiwacż, zo tak rubi
ludżo ṅejſu każ ſo póẇeda; ẇeleẇaczé jara dobri, pżecżelni ha mėrni. —
Pżepótuwacza komiſija w Prazé zaſé żtudentow wóji, kiż ſu do loṅſchoho
mejſkoho zbėżka zaplecżeni. — Miniſterſtwo jo piſmo na Bramborſku
póſwawo, kotrež jo tak ſtajene, zo dérbi zo wuprajicż hatż chcze habó
ṅecha. —

Z Turkowſkej jara zṙudne poẇeſcże za kżeſcżijanſki lud knam dokhadżeja.
Wo mėſcże Aleppo ṁenujczé jo ſo turkowſke wobodlerſtwo pżecżiwo
kżeſzijanam pozbėhnéwo ha ẇele ſtow téchſaméch zabiwo ha zatſélawo.
Turkowſki porutżnik mėſta Aleppo, hatżruniż wulke wojſko podſobu ſtejo
ma, ṅetżiṅeſche ani tenajmeṅſche, zo bó tajku rubu ſurowoſcż ſwojich
poddanow zaſtawiw ha kżeſzijanow zakitaw. Czéwó ṅemėr bėſche ſo tohola
zbėhnéw, dokelż dżowka wėſtoh kſcheſczijanſkoh pżekupcza, k turkowſkej
wėṙe pżeſtupiwa bė, kotruż jeje ſtarſchej zaſé kſebi żadaſchtaj. To pak
ſo turkam ṅeſpodobaſche ha tohodla woni z rubóm nadpadom nawalṅe wſchėch
kżeſcżijanow ſwojej blizkoſcżi napadnéchu. Tak hwuboko hiżcżeṅ turkowſki
wo duchownej cżėmnoſcżi ha rubeſcżi tſi! —

Ze Serbow.

α. Z Budéſchina. Zandżenu wutoru, 26. novembr. mėjeſche tudé Ḃeſada
wulku zhromadżiznu wo hoſcżinczu żwoteje kroné. Wokow woſmich ẇetżor
zapotża ſo taſama ze ſpėwaṅom. Jara ſmó ſo zẇeſelili hatż tu ſerbſkoh
hudżbnoh miſchtera zeznachmó, wo kotrémż hatż dotal ani ẇedżeli
ṅebėchmó. Kṅez kantor Wolf, pżi tachanſkej wutżerni, zẇeſeli ƀeſadne
towarſtwo z nėkotrémi ṙanémi ſpėwami, kotreż wot ṅoho do hwoſow
zeſtajene bėchu, ha wot ſerbſkich ſeminariſtow ſo ſpėwachu. Hwoſé bėchu
ṙane ha duch ſerbſkeje narodnoſcże wo nich wėjeſche. Mó pżejemó
Serbowſtwu zbożo, zo tež tuhle nowó dżėwacżer jomu naſtaw jo, na ſtroṅe,
kotruž hatż dotal naſch ſwawné kn. Koczor ſam zaſtupwaſche. Też kneżna
Emilija Pfulowna ha Liduſchka Jakubowna ze ſwojimaj hwoſomaj ṙanoſcż
ẇeſowoho dṅa poẇetżiſchtej. Wulku khwalbu ha wutrobne Swawa wudobó ſebi
też kn. Michaw Czéż pżez to, zo dwė ṙanej pėſni ſpėwaſche, jednu ilirſku
druhu pólſku, kotreż ſo <pb n="323"/>czéwom towarſtwu jara polubiſchtaj.
Zkóntżṅe pżiſtajimó tuhlej biżcżen wutrobnu próſtwu, zo bó tola
tajkehlej zẇeſeleṅo Serbam huſcżiſcho poſkicżene bówo, woſobṅe lėtſa,
hdżeż wſcha nadżija, zo budże ſnadż ſpėwanſki ſẇedżeṅ ſo wotdżerżecż,
dawno ſo nam zhubiwa jo. —

α. Z Budéſchina. Sṙedu ẇetżor po woſmich naſtróżi nas ſtraſchna
tżerwenoſcż na ṅeƀu k dowhom raṅu won. Bożi woheṅ bė w Delnej Hórczé
wujſchow. Jedén bur jo ſo wotpaliw ruṅe kowarni napżecżo, każ ſo poẇeda
ſtaj ſo też dwė ſwiṅecżi ſobu ſpaliwoj. —

Krepka wodé.

(Daleẇedżeṅo.)

Jedén dżėl téch krepkow pané na horu, ha ta naſcha mawa bė też pódla.
Wona pak ſo pżi tém na żane waſchṅo ṅewobżkodżi, hale ſkakaſche ẇeſowa
ha powna radoſcże po nahwej hoṙe dele, ha te druhe wſchitke za ṅej, każ
wojaczé za ſwojim generalom. Bórzé bė zaſé czéwo wójſko romadu, ha
wſchitke ſo tak krucże jena druheje zepżimachu, zo bó z nich ſchuṁacza
rėtżka, kotraż praẇe ſpėſchṅe dale krotżeſche. Pżindżechu dże na żadén
kaṁeṅ, kiż ſo jim hordże do pucża ſtupi, da ſpótachu, żtó bó jón
najpṙedé pżeſkotżicż mohw, ha tón mawó general móżeſche pżeczé najlėpe.
Drudé ſkotżi na zelené kėrk truſkalczow, kiż pżi kroṁe ſtejeſche, kukné
cżipṅe do téch bėwóch kwėtkow, habó ſéné ſo na te tżerẇene jahodki, każ
bó je woptacż chczéw; habó wón tżompaſche tež na wopeżka dele wiſatéch
wólſchoẇ hoṙe, ha kolebaſche ſo tam tak dowho, dojż na jene dobo zaſé k
ſwojim towarſchkam dele ṅepané, ha z nimi weſele dale cżehṅeſche. Hako
bėchu khėtré kruch tak romadże bėželi, zaſwóſchachu na jene dobo, zo tam
w dole deleka nėżto tak klepocze ha déż bliże pžindżechu, widz̀achu ṙanu
khėżu, pżed nej nėkotre wulke kulwate kaṁeṅe, ha ẇele ludżi ſtejeſche
tam z karami ha z wozami ha wſchitczé mėjachu napelṅene mėchi na nich.
Zadé pak ẇercżeſche ſo żawoſṅe wilke kowo, pżez kotreż rėtżka
ſchuṁeſche, To bėſche mwón.

Nutſka bóchu pżez te ẇercżate kowo tajke wilke kaṁeṅe, każ tam pżed
khėżu wonkach leżachu, jedén na druhim ẇercżane ha na tajke waſchṅo
wſchitke zorṅatka kiż ƀez ṅe pżindżechu k ṙanej bėwej mutżczé rozmlėte.
Żtó pak bėſche tón ſélné muż, kiż tamne wulke kowo ha z nim tón cżeżki
kaṁeṅ tak ſpėſchṅe ẇercżeſche. Nichtón druhi hatż naſche mawo krepki,
kotreż po tawzéntach na kowo dele ſkakachu, ha tak móczṅe na nim
teptachu, zo dérbeſche ſo te wilke kowo jenoż tak ẇercżecż. Z toho
widżiſch mój poſwuchaṙo zo móża też mawi ha ſwabi, déż ſo zjenocża ha
krucże romadu dżerża jara ẇele dokoṅecż. Naſcha mawa krepka ſkotżi też
khroble na te ẇercżate kowo, ha déż bó nėtk z nim ſobu dele potorhṅena,
da zdaſche ſo, zo budża ju tam delekach wo wubokoſcżi zateptacż, ha ta
wboha tak na zrudne waſchṅo kóncz wzacż. Hale, tomu ṅebė tak. Bórzé
wudrapa ſo krepka zaſé won, ha ẇezeſche ſo tak zpokojna ha ẇeſowa dale,
każ bó ſo jenoż trochu wukupawa. Jeje pucż ẇedżeſche ju do hata, do
kotrohoż ſo rėtżka wuliwaſche. Tam bėſche ẇele katżkow ha huſéczow,
kotreż ſo tam każ woſobne kṅeżné wokowo wożachu, ha żabki ſkakachu tam
po kroṁe, ha pak zaſé do wodé nuts; bė tam też ẇele karpow, perſkow ha
linow, kiż tam ẇeſele wokowo pwowachu. To wſchitko ſo naſchej krepczé
żawoſṅe luƀeſche, ha wona chczéſche tam woſtacż. Po nėkotrém tżaſu pak
potża ſo jej wo Mwónkecz hacże tola ſtéſkacż, ha wona bó radé zaſo k
ſwóntżkej hoṙe ſo pozbėhnéwa, ha z nim pżez ſchėroki ſwėt cżahnéwa.
Hiżom chczéſche tuhlej ſwoju próſtwu wuprajicż da pżindże mónkecz Marka
z kreṗaczej khanu, natżeri do neje wodé ha popadże naſchu mawu krepku
ſobu, dżėſche nėtk do zarodé, ha kṙeṗeſche pwat, kiż bėſche tam k bėleṅu
wupżeſtṙené. Mawa krepka ṅeẇedżeſche kak ſo jej ſta, hako na jene dobo
na ſuchim ſedżeſche. To ſo jej ṅeluƀeſche ha wona bó ze zrudobé czéwa
wutwa. Swóntżko pak jeje nuzu tżaſa doſcž pótné, ha ſcżahné ju k ſebi
hoṙe ze wſchitkimi druhimi ſo<pb n="324"/>tſitžkami, tak zo na pwacże
bórzé nitżo ẇaczé wot nich pótnécż ṅebė. Mwónkowa pak dżeſche: „Maṙa,
dżi wſchak zaſé pwat wokṙepicż, ſwóntżko tola dżenſa żawoſṅe hori.“

(Pżichodṅe dale)

Najnowſche Nowinki!

Każ ſo poẇeda, dha jo też ſwawné ban Jelatżicż pżi wójſku, kotreż ſo wo
Tżechach na ſakſénſkich poṁezach zhromadżuje, wón porutża ha wodżi tam
ſwojich zmużitéch Krowatow, tola ṅemóżemó tuhlej poẇeſcż z ṅekhabwaczej
wėſtoſcżu hiżcżen wobkrutżicż, dokelż ju hatż dotal jenoj z jenej ſtrone
zhonichmȯ.

Pruſki miniſter Manteufel jo ſo tehlej dné po zelezniczé do Morawȯ
wotẇez, zo bó ſo tam wo Holomuczu z rakuſkim miniſtrom Schwarzenberkom
wo nėtuſchich politiſkich wobſtejenſtwach poradżiw. Nadżija zo mėr
zdżerżané budże jo tohodla zaſé nėſchto jaſniſcha.

Ztwȯrta pżezczéwna zhromadżizna czérkw. towarſtwow w mėſcże Lincz.

Znate jo, zo maja kath. czérkw. towarſtwa kóżde lėto jenu wulku
zhromadżiznu. Kóżde tow. wuzwola k tomu ha wotpóſcżele jenoho habó
druhoho, kotréż potém czéwo towarſtwo zaſtupuẇe. Pżi lėtuſchej
zhromedżizṅe w Lincz (wo Rakuſkej) bėchu pżez 400 tajkich mużi ſo
zkhadžuwali. Woſobṅe bėchu rakuſke kraje mnohe zaſtuṗene pżez ważnéch,
doſtojnéch ha pódla widżenéch mużi ſwėtnéch ha duchownėch. Z Mahrénſkej
bė hrabja Sylva Taruka wot 55 towarſtwow ſwoẇanſkoho jazéka wotpóſwané.
Z Tżech bėchu ſwoẇanſke tow. hrabju Cżernina póſwali. Też Stajermark,
Kärnthen, Krajn ha Tyrol każ też Wuherſka bėchu ſo pżi tém wobdżėlili.
Wot druhich krajow bėchu pżiſchli: z Bajernſkeje, (też biſkow z
Regensbuka bė wotpóſwané); z Bramborſkeje, woſobṅe ze Schleſénſkeje ha z
Weſtphalen; Naſaw, woboj Heſénſkej, Badénſka, Wértembergſka bėchu
ſwawnéch mużi póſwali. Jedén ƀadénſkich ṁenujczé ſwobodné knez z Andlau
bó za pżedſédu wuzwolené; ze Schwiczé; ha też z Ameriki bė tu k. Schonat
farar w Cżincżinati. — Dopiſaṙo ṅemóża doſcż wopiſacż te pozbėhuwacze
zatżutża pżi wohladaṅu ha ſwóſcheṅu téchlej duchow. Zawoſné lud bė pżi
zjawnéch zhromadżiznach pżitomnéch; kożdé dżeṅ bó 5 — 6000 pżiſtupnéch
liſtkow wudżėlene, ha jara ẇele ludżi dérbjachu hiżcżen wotpokazani
bócż, dokelż rum ṅedoſahaſche. To bė ſwawna żtwórta pżezczéwna
zromadżizna katholſkich czérkwinſkich towarſtwow. —

Nawėżki.

♣Knjezej M. J......kjej wo P.♠

♣Jara lubo by mi było, hdy by Ty tola bórzy z jenym listom zwjeselić
chcył swojeho přećela. M....ša C...♠

W Budéſchini bje zaṅdżenu ſobotu tuta žitna pwacżizna:

Wóſcha. Nižſcha. Sredżna

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rožka 3 — 2 20 2 25

Pżeṅcza 4 7½ 3 20 4 2½

Jecžmeṅ 2 2½ 1 27½ 2 —

Wows 1 15 1 10 1 12½

Róch 3 15 3 10 3 12½

Woka 3 10 3 5 3 7½

Jahwé 5 15 5 5 5 10

Hejduſchka 2 20 2 15 2 17½

Bėrné 1 — — 20 — 25

K. butré — 11 6/10 — 10 — 10

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb/>

Tżiſwo 49. 7. dżen deczembra. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Serbſke wėrchowſtwo (Fürſtenthum Serbien).

(Daleẇedżeṅo)

Hatż junu turk. wojaczé pżez mėſto cżehṅechu, wo kotrémż Miloſch
pżebówaſche, na lebijach wowé moṙenéch Serbow, Miloſchowéch pṙedawſchich
wójnſkich towarſchow, zawowa jedén z tżrȯdé: „ſé te wowé widżaw, kṅeże?
— nėtk pżindże ṙad na tebe!“ Miloſch zpózna z toho ſebi rożacze ṅezbożo,
wotutżi z duchownoho zpaṅa ha cżekné z turk. dwora. Bowontżkowu ṅedżelu
1815 ſtupi wón ze ſerbſkej wójnſkej khoroju ruczé wo ſerbſ. mėſcże
Takoẇe ſreidż téch tudé w czérkwi mnohe zromadżenéch Serbow, prajiczé:
„tudé ſém, ha wójnu mamó!“ Surowé wójnſki rimot zażra po czéwém ſerbſ.
kraju. Turkojo ṅedachu dowho na ſo tżakacż; z wulkej moczu pżicżeżechu.
Dwė krawnej horczej bitẇe (jena pola Ertari, dżejż bóchu Turkojo hatż k
zahubeṅu pobicżi, druha na ruṅiṅe Matżwa, dżejż ſwawnoho Ali Paſcha
zbożo wopuſchcżi,) wudobóſchtaj Serbam ſtaru ſwobodnoſcż. Na krawnéch
bitwiſchcżach, pżi hrowach ſwojich moṙenéch wótczinczow, na zawoſtatéch
zbótkach wot ṅepżecżelow zapuſchcżenéch mėſtow zaklincżachu ẇeſowo ſpėwé
z wotrocżſtwa wumożenoho luda. — Ẇele z kraja cżekṅenéch Serbow wrȯcża
ſo zaſé dom; ƀez nimi też naſch znaté horliwé tżorné Jurij. Wſchė
wutrobó jomu napżecżo cżepu; jenoj jedén jentżki ſo pżed nim ſtrachẇe,
ha to jo — — Miloſch; dokelż traż mohw jomu wóſche knejſtwo Serbiſkeje,
kotreż Miloſch żadaſche, zadżėwacż. Na ṁezach Serbiſkeje bó wón wot
Miloſchowóch wupóſwanéch ṅeduſchnikow moṙené. Joho wowa pżindże, każ
ſerbſke baſṅe póẇedaja, do Konſtantinopel, dżejż Turkojo hiżcżen na ṅej
ſwoje djabowſke zwobé naſétżeja. Miloſch dóſcżeże, żtoż wotpoladaſche:
wón ƀó 6. nov. 1817 wo Belgrad wo wulkej zhromadżizṅe ſerbſkich kṅezow
za wėrcha Serbiſkeje wuwowané, kotrež wėrchowſtwo dérbeſche pżi joho
ſwójƀe zawoſtacż. Sultan joho pżizpózna. Też turko-ruſénſki mėr wot
Akjerman zawėſcżi Serbam ze ſtroné ruſ. khejżorſtwa drohe wukuṗene
kubwa; hako: ſwobodne wuzwoleṅo zaſtojnikow, ſwobodne ſudniſke prawa, —
czéle ſwoƀodne zaṙadwaṅo wſchėch nuczkownéch należnoſcżow — wuzbėhuwaṅo
dawkow po ſwojej potṙebnoſcżi; jenoj wėſte lėtne ṗeṅezé (Tribut) dóſta
Sultan.

Po krótkim wudéri wójna ƀez Ruſénſkej ha Turkowſkej. Serbja ſo wulczé na
tém zẇeſelichu, dokelż mėjachu nadżiju zo budże ſtaroſwawné kcżėw
ſerbſkoho wobſchėrnoho kraleſtwa ſo wrócżicż, — Bosniſku ha Wójwodżinu
ſerbſ. krajej pżizanknécž ſo hodżecż. Ruſénſka pak ṅerodżi tajkoho
ſuſoda, ha zadżėẇe zawożeṅo wot Dunaja hatż k adriatſkomu moṙu
doſahaczoho ſerbſkoho <pb n="326"/>kraja. Miloſch dóſtaṅe krutu
pżikazṅu, nitżoho ſo moczwacż, haj nitżo tżinicż, hatż pżecżehṅeṅo
Turkow z Bozniſkeje pżez ſerbſki kraj zadżėwacż ha tak prawiczu ruſk.
wójſka kitacż.

Po zkóncżenej wójṅe zapotża Miloſch na wobkrucżeṅo ſwojoho kṅeżerſtwa wo
ſerbſ. kraju dżėwacż, ha to po praẇe turkowſkim waſchṅu. Wo wuẇedżeṅu
ſwojeje wole wón żadén zadżėwk ṅecżerṗeſche; kóżda zkórżba na tém bó za
pżerad ha zbėżk dżerżana ha ſtraſchniſchi mużojo z pucża wurumwani, t.
r. moṙeni. Junu bó 200 wobódleni khudéch ludżi wo Belgrad zpalene,
dokelż Miloſch blak tṙebaſche, czwónſku khejżu natwaricż. Wón ſo pżi tém
na ſwojich Momakow (Burſchen) zpuſchcżeſche, kiż deṙe wobroṅeni jomu
ſwużachu. Tajke tėranſtwo ſerbſki ſwobodné lud dowho ṅewutra. Wo lėtu
1835 wudéri horczé zbėżk joho ṅezprawnoſcżow dla; Miloſch jón
ṅezamóżeſche zmėricż, dokelż też najwoſobniſchaj Serbaj, Abram
Petronjewicż, ha Thomaſch Wutżicż pódla bėſchtaj. Tejſamoj wudżėwaſchtaj
wuſtawu za ſerbſki kraj, kotraż bó na ludowej zhromadżizṅe z ẇeſowoſcżu
pżijata. Też Miloſch dérƀeſche ſo ji podcżiſnécż. Wuƀerk krajownikow,
tak ṁenuwané Senat, bó jomu k ſtroni daté, ha mėjeſche dawki poſtajecż,
dokhodé (zdé) krajnéch zaſtojnikow dowolicż, wukazṅe wóſchnoſcże
pżeladacż, wot miniſtrow zamojeṅo ſkutkwaṅa żadacż. To wſchak bė pėkna
wėcz, hale żtóż ſo wo to ṅeſtaraſche, bė Miloſch, hatżruṅe bė na to
pżiſahaw. Każ pṙedé chczéſche Miloſch też nėtk ze wſchėmi tżinicż, kiż
jomu ſo zṗedżachu ha ludowo prawo zaſtupwachu. Najſtraſchniſchi za ṅoho
bė Thomaſch Wutżicż, hoberſki, dowhi raṁenaté Serb. Momakojo mėjachu
pżikazṅu pżi pṙenej lėpſchej pżileżnoſcżi joho zémnoho ztżinicż. Hale
pżi tém wopaki tṙechichu. Nicz hinak hatż ſélṅe wobroṅené ſo Wutżicż
zjawṅe pokazuwaſche, pżi joho hoberſkej żtawtnoſcżi ſtraſchné napohlad.
Wſchitko pżed nim cżėkaſche, żtoż dobre ſwėdoṁo ṅemėjeſche. — „Žto
khodżiſch pżecz każ hajduka po dwoṙe?“ poſtrowi joho junu Miloſch.
„„Ach, kṅeże, ja ſém jara bojazné““ wotmoji Wutżicż, ha dżėſche dale.
Nėw ha zwobó ſo w Miloſchowoj wutroƀe hoṙachu.

Wutżicż pak Miloſcha też na krej pżezcżėhaſche. Tak żadaſche Senat na
joho naṁet wot Miloſcha: zo bó rozprawu ha zamojeṅo wotpowożiw wot
nawożuwaṅa krajnéch ṗeṅes. Miloſch ſebi radże ṅebe wo ſwojej huſkoſcżi,
dokelż bė ludowo ṗeṅezé pżetżiniw. Wo ſṁertném ſtraſche wobzankné wón:
wuſtawu powalicż ha Senat rozehnacż. 400 pėżkow ha 200 jėznéch z
pżiſwuſchaczémi tſėlbami zdaſche ſo jomu doſcż, tuto wuẇeſcż. Wutżicż
pak powowa lud do bróṅe k zakitaṅu ſwobodé; krajna wobora mnoha
pżikhadża; pżi klóżtṙe Rakowicż tṙechi wón z Miloſchowém wójſkom
hromadu; wón rétżi k nim, ha pżepokaza jich wot joho zprawneje wėczé;
wſchiczé na joho ſtronu ſtupja. Miloſch jo czéle wopuſchcżené. Wón dérbi
wot kṅeżerſtwa z haṅbu wotſtupicż (13. juni 1839) ha kraj ze ſwojim
ſénom Michawom wopuſchcżicż; ſtarſchi ſén Milan dérbi pżichodṅe Serbow
wėrch bócż; wón zemrė pak hiżon za nėkotre ṅedżele.

(Pżichodṅe dale.)

Swėtne podawki.

Nėmczowſtwo. Wo politiſkim naſtupaṅu pak jo ſo tón tédżeṅ jara mawo
ſtawo, ha to jo deṙe; tajke ważne wėczé, każ te ſu, kiż ſo nėtk w
Nėmczach ſtanu pżekwatacż, ṅejo k radżeṅu. Te wuradżuwaṅa ƀez bramb.
miniſtrom z Manteufel ha z rakuſkim ze Schwarczenberg wo Holomuczu pṙeni
dżeṅ deṙe ṅewupanéchu. Hiżon bėchu wozé pżihotuwane, dokelż chczéſche
bramborſki wotjėcż. Nowó zapóſwancz wot bramb. krala póẇeſcże pżiṅeſe,
kiż na druhi dżeṅ wobnoẇeṅe wuradżeṅa k lėpſchomu kónczej ẇedżechu.
Wſchiczé pżitomni pėkṅe romadże wobedwachu, ſebi pżipijachu ha pżecżelṅe
ſo dżėlichu. Wėſte jo, zo mėr wobkhoẇemó, dokelż ſtaj khejżor ha bramb.
kral Holomuczke wobzankṅeṅa pżipóznawoj. Dalſche jednaṅa budża ſo nėtk w
bliſchim tżaſu w Dreżdżanach ſtacż.

<pb n="327"/>

Wot téch wo Holomuczu wobzankṅenéch poſtajeṅow ſu wſchelake póẇeſcże ƀez
ludom, hale nitżo wėſte. Mó też tohodla wo tém ṁelcżimó; zpominamó jenoj
na to, żtoż jo miniſter z Manteufel po ſwojim wrócżeṅu w druhej komoṙe
na bramb. ſejṁe wuprajiw, ṁenujczé: „Kurheſénſka ha holſteinſka
należnoſcż budże wot wſchėch nėmſkich wėrchow zromadṅe zaṙadwana. Do
nuczkownéch należnoſcżow Heſénſkeje ſo Bramborſka do czéwa mėſchecż
nima, dokelż ju nichtón powowaw ṅejo. Wójna żana ṅebudże, tak dowho hatż
wón żto prajicż zmėje.“ — Ważnej ha wobkhowaṅo mėra wobſwėtſjaczej
podawkaj też ſtaj, zo jo bramb. miniſter Ladénberg wotpuſchcżené, ha
bramb. ſejm, kiż jo, woſobṅe żtoż druhu komoru naſtupa, jara za wójnu
zahoṙené, hatż do 3. jan. 1851 wuzbėṅené. —

Z ẇeſowoſcżu ſwóſchimó też ruṅe, zo Bramborſka tónkrótż też wuẇedże,
żtoż ſlubi. Mnohe tżródé bramb. wojakow ſu ſo tute dné z Heſénſkeje
wrócżili, ha wo bliſchich dṅach budża tež cżi druzé pżincż. —

Kelṅanſki arczebiſkop, każ jo znate, kardinalej wuzbeṅené, jo hako tajki
wo ſwojej nowej dóſtojnoſcżi tez bramb. krala, ſwojoho ſwėtnoho wėrcha
wo Potſdaṁe poſtrowiw ha potžeſcżiw. Jedén kral. komornik bó z
kralowſkim wozom jomu napżecżo póſwané ha na dwoṙe bó wón wot kral.
dwórſkoho marſchala witané ha kralej ẇedžené, kotréż jomu ſwoju
ẇeſowoſcż pżi naſtuṗeṅu tajkeje doſtojnoſcże, każ ẇelekrótż ſwoju
luboſcż ha kral. miwoſcz zjawṅe wuprajeſche. Po tajkim jara tżeſtżowném
ha pżecżelném powitaṅu bó hiżcżen wón też ze ſwojim kapwanom wot krala k
wobedu pżeproſchené.

Heſénſka. Kurférżta bó ſo radé zaſé do wownoho mėſta Kaſél podaw, žada
też, zo bó hara ha ṅepżezjednoſcż pžeſtawa. Mėſtżanſkej radże jo to
znate, każ też, zo bó ſo tola pżiſchwuſchawo, krajnoho wėrcha wo to
proſécż. Rada pak hatż dotal ſo wobara. — Jara ẇele haré jo wo kraju
poẇeſcż natżiniwa, zo chczejdża ſo wotſtuṗeni wojerſczé wóſchi zaſé do
wójſka zapiſacż dacż. — To pak ſu też ẇertawki: dżencza tajczé jutſe
hinajſchi! ha to nicz po pżeſwėtſeṅu, hale: za tém hatż wėtſik duje.

Krepka wodé.

(Daleẇedżeṅo.)

Swóntżko pak ṅechaſche ſo wėtžṅe wot teje maweje krepki pżeſcżėhacż
dacż, duż póſwa ji ze ſwojimi towarżkami k pownoczé pżez dalok# kraje do
Ruſowſkeje. Pucż trajeſche dowho, ha déż nėtk krepka czéwa mucżna do
Ruſowſkeje dolecża, ṅeƀėſche ji ẇaczé cżopwo. Wótré wėtr dujeſche wot
pownócznoho nakóncza zeṁe ha pżez to bó powėtr jara zémné. Tawzénté
krepkow pżindżechu zaſé romadu, każ bóchu ſo ƀez ſobu woṙewacż chczéli.
Hale to bėſche żpatne woṙewaṅo, dokelż boże ſwóntżko ſtejeſche nizko na
ṅeƀeſach, joho pruhi padachu napokoſé na zeṁu, ha móżachu ſo lėdėm pżez
towſtu mhu pżewamacż. Krepki chczéchu ſwoju nuzu ſkorżicż, ha radu
ſkwadowacż, żto maja nėtk tżinicż, hako ſo na jene dobo dżiwne pżemėṅeṅo
z nimi ſta. Kóżdżitżka krepka ſo do bėweje jaſneje wėżki pżewobrocżi,
kotraż bėſche z jara cżeṅkimi johlitżkami ha wóſkami wudéƀena. Każ
ṁetale lėtachu nėtk te lodowe wėżki k zemi dele, ludżo pak prajachu: Snė
ſo dżo.

Naſch mawó, do ſnėha pżewobrocżené hordżina, bėſche na rolu panéw, ha
tawzénté druhich z nim. Każ poſleżko, z ṁechkim peṙom wutékane,
pżėſtṙechu ſo pżez polo, ha woṙewachu zorṅeżka ha korużki, kiż w zemi
tſjachu, tak zo żane ṅezṁerznéchu. Wone ſame pak żanu zému ṅezatżuchu,
dokelż wſchitkereṅe dowhe zémſke ſpaṅo ſpachu. Swóntżko bėſche daloko
wot nich precž cżahnéwo, tam ha ſém pak tola zaſé z miwém wótżkom na ṅe
polada. Potom ſo te zṁerzṅene krepki zébolachu każ demanté. Nimale pow
lėta bėchu tak w ſpaṅu leżawo, da potża ſwóntżko zaſé pżeczé wóſche ha
wóſche na ṅeƀeſach hoṙe ſtupacž <pb n="328"/>pżindże pżecze bliże, ha da
mawém krepkam pżez czune wėtſiki ſwój pżikhad pżipoẇedżecż. „Stawajcże!
ſtawajcże! ha hotujcże ſo na pucż!“ tak ſo wſchudżom wokowo wowaſche, ha
mawe krepki wotucżichu wſchitke ze ſwojoho ſpaṅa, cżiſnéchu ſwoju
ſnėhowu draſtu pṙetż, ha podachu ſo na pucż. Jena dżėlba wot nich zhubi
ſo w zemi, zo bó tém latżném zorṅatkam napoj pżiṅeſwa. Te pak, każ bėchu
ſo napili, potżachu roſcż, ha ſwoje zelene wójtżki bórzé ze zeṁe won
tékacż. Druhe wotdżėleṅo zbėhné ſo ruṅe k ṅeƀeſam hoṙe, ſéné ſo do
mrótżelow ha daſche ſo k powṅu ẇeſcż, do téch cżopwéch krajow, kotreż
żadoſcżiẇe po deżcżiku ladachu. Naſcha mawa krepka ṅebėſche pak tu nidże
pódla, hale ſtupi ſo na tżowo tſecżoho wotdżėleṅa, kotreż z polow dele w
dowhich rénkach do dowa ſo cżehṅeſche. Hako nėtk tute wójſko z wulkim
howkom ha ſchuṁeṅom dale khwataſche, nadeṅdżechu na jene dobo druhi
retomas ſwojich towaṙżkow, kotreż hiżcżen ẇele ẇetſchu haru tżiṅachu. To
bėſche mawa rėtżka. „Daj Bóh zbożo“ pżiwowachu ſebi jena tżróda tej
druhej, zjenocżichu ſo, ha cżehṅechu nėtk romadże dale. To bėſche
napraſchwaṅo, poẇedaṅo, hawtowaṅo ha ẇeſelo, hako pżeczé ẇacz ha ẇacz
krepkow ſo k nim pżiwda. Wójſko roſcžeſche kóżdu minutu. Kak pak ſo
wſchitke ſpodżiwachu, hako wulku ſchėroku rėku pṙedé ſebe woladachu.
Naſcha mawa ſamopaſchnicza ſkotżi z ẇeſelom jenej druhej na raṁo, ha
khwataſche pże wſcho prėki tu naladnu rėku powitacż.

(Kóncz pżichodṅe.)

♣Cuzolubowacemu.♠

♣(Z čěskjeho wot Winařickjeho.)♠

♣Cuzba ’nož jenyčcy

Tebi so lubi? —

Takhlej syn njedźakny

Wótčinu hubi!♠

♣Komuž njej po zmysłu

Wótčina — maći,

Z cuzej wšak macochu

Budźe so kaći.♠

♣Duša ta lichomna

Što sej ta waži

Naroda, jazyka!

Narod přeradźi!♠

♣Daj lichi cuzniko

Wótčinje vale

Za hory, za morjo

Pućowaj dalje.♠

♣Wopušć dom wótcowski

Pola a haje

Za morjom, horami

Pytaj sej raje!♠

♣Njeda ći wjesela

Zemja, nic morjo;

Dȯńdźeš tež do raja

Čaka će horjo.♠

♣M. Delanski.♠

W Budéſchini bje zaṅdżenu ſobotu tuta žitna pwacżizna:

Wóſcha. Nižſcha. Sredżna

tl. nſl. tl. nſl. tl. nſl.

Rožka 3 2½ 2 22½ 3 —

Pżeṅcza 4 7½ 3 22½ 4 —

Jecžmeṅ 2 2½ 1 27½ 2 —

Wows 1 12½ 1 7½ 1 10

Róch 3 15 3 10 3 12½

Woka 3 10 3 5 3 7½

Jahwé 5 15 5 7½ 5 10

Hejduſchka 2 25 2 10 2 15

Bėcné 1 — — 20 — 25

K. butré — 11 6/10 — 10 — 10

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

<pb/>

Tżiſwo 50. 14. dżeṅ deczembra. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Serbſke wėrchowſtwo (Fürſtenthum Serbien).

(Daleẇedżeṅo.)

Żkoda, zo ſo Serbja po ſṁercżi Milana, Miloſchowo ſtarſchoho ſéna, wo
nowém wėrchu zjednacż ṅemóżachu. Żtėri ſtroné naſtachu; jeni chczéchu
Michawa, Miloſchowoh druhoho ſéna, druzé zaſé Miloſcha, h. t. d. Wutżicż
ha Petroniewitż bėſchtaj za Kara Georgewitża, ſéna znatoho tżornoho
Jurja. Hatżruṅe mėjeſchtaj ẇele cżerṗecż, dżėwaſchtaj tola za ṅoho,
dokelż ẇedżeſch#aj, zo žadén hȯdniſchi ha Serbam zpomożniſchi ṅejo.
Wonej ſo pżi tém też na ſwoju ſwawnoſcż ƀez ſerbſ. ludom
zpuſchcżeſchtaj, każ też na ſtare pżeſwėtſeṅo: zo ſo Serbja rozomném
rétżam ṅebudża na tżas zṗedżicż. Wonej ſo ṅemoleſchtaj. Czéwé ſerbſki
kraj ſo wobroni ha pżizankné ſo tej ſtroni, kiż po joho móſlach bėſche.
Michaw cżehṅeſche z wȯjſkow pżecżiwo ſebi pżecżiwném; hale tak khėczé
hatż ſo Wutžicż pokaza, wopuſchcżichu wſchiczé joho ha ſtupichu na
ſtronu Wutżicża. Michaw nadobȯ hiżcżen dwójczé nowo wójſko, też z témi
pak ſo jomu lėṗe ṅeńdżeſche. Ra 7. ſept. 1842 cżekné wón z kraja. Tédżen
pozdżiſcho bȯ Alekſander Kara Georgewitż, druhi ſėn tżornoho Jurja wo
ludowoj zromadżizni wo Belgradże za ſerbſkoho wėrcha wuwowanė. Rakuſka
ha Ruſénſka, każ też Jandżelſka ha Franczowſka ſo pżecżiwo tomu
wuprajichu; woſobṅe pak Ruſénſka, kotraż te wuzwoleṅo Georgewitża za
zakonſke ṅezpózna ha žadaſche nowo wuzwoleṅo każ też wuhnacżo Wutżicża
ha Petroniewitża z kraja. — Ludowa zromadżizna wo Toptżidere na 16. jun.
1843 bó tajkomu zadaṅu ruſ. pžecżiwnoſcże z moczu ſo wobaracż ha
ṅezbóżnu wójnu zapotżecż wobzanknéwa, dhé bȯ Wutżicż ṅebow. Wȯn taklej k
ludej rétżeſche: „tżohodlaṅ echacże, bratſja, tżinicż, žtoż Ruſénſka
żada, kiż je tola deṙe z wami mėni? tżohodla ṅechali hiżcżen junu
wuzwolecż? — wó tola woſtaṅecże ſwobodnė ſerbſki lud, kiż jo ſebi ſwoju
ſwobodu drohe wukupiw. Wó wuzwolicže z kedżbliwoſcžu na ſtare
pżecżelſtwo naſchoho wóſchoho žakitaṙa ha z luboſcżu k ṅomu — ha koho
budżecże druhoho wuzwolicż, hatż zaſé Kara Georgewitża? Mój dwaj
chczemoj radé kraj wopuſchcżicż, żtoż budże tak jenoj na krótki tżas.
Żto żkodżi mwódṅe ſo zeleṅaczomu lėſej, bórṅe dwaj żtomaj z ṅoho
wurubanej bowoj?“ — Tón ſwawné muž, kiž taklej rétżeſche, dérbeſche ſwój
lud znacż. Zromadżeni Serbja pak zrozemichu tež mudru politiku, kotruż
Wutżicż jim tak zjawṅe pozkicżi ha tżiṅachu za tém. Hatżruṅe Ruſénſka
wſchu móżnu próczu <pb n="330"/>nawożi, zo bó Michaw wuzwolené bow;
hatżruṅe Miloſch ẇetſchinu ſwojich pṙedé pżi ſwojim kṅejſtẇe z kraja
wuṅeſenéch ṗeṅes zaſé do ſerbſkich móſchéntżkow bejżecż daſche, zo bȯ
ſebi pżipad nadobów, bó tola na 27. jun. Alekſander Kara Georgiewitż
jednowoſṅe za ſerbſ. wėrcha wuzwolené. Też Ruſénſka pżipózna wuzwoleṅo
za zakoṅſke ha pwacżacze, żadaſche pak wupokazaṅo zpomṅenej. 13. awg.
wopuſchcżiſchtaj Wutżicż ha Petroniewitż ſerbſki kraj ha dżėſchtaj do
Widdin. Nowé ſerbſki wėrch bė dżakowné doſcż, zo jej wo krótkim zaſé dom
powowa. Wulka bė na tém ẇeſowoſcż luda. To bė ſẇatotżné dżeṅ za czéwu
Serbinſku. Zwoṅeṅo wſchėch zwonow, wotſeleṅo kanoṅow, zapaleṅo wojeṅow
po horach, kotrémż bėchu Serbja ẇele mil daloko ſem ſebi dṙewo nanoſéli,
ſwawnej Serbaj, pżecżelaj czéwoho luda powitachu. Nėtk ſtaj woboj
miniſteraj na ſtroṅe krajnoho wėrcha. Serbiſka ẇeſeli ſo po dowhej hari
ha bėdżeṅu nėtk mėrnéch tżaſow ha póta dȯſtate rané wuhojicż ha zcżėwki
żadwawo potwocżeṅa polėpſchicż. Wo krȯtkich poſlenich mėrnéch lėtach jo
ſo wo Serbowſkej wſcho tak pſcheṁeniwo, zo pṙedawſche wopiſma ſerbſ.
kraja k nitżomu ẇaczé ṅejſu. Wo poſlenej wójni ſwojich ſerbſkich bratrow
pod rak. kṅejſtwom pżecżiwo wuherſkim potwótżeṙam ſu też tamni Serbja
jim na wſchė waſchṅo k pomoczé ſtali, ha pod ẇedżeṅom Knitżanina
Madżaram ſerbſke wótre ṁetże huſto doſcż ſélṅe tżucż dawali; każ wam to
Jutnitżka ſwojim tżaſu tež póẇedawa. (Pżichodṅe dale.)

Swėtne podawki.

Z Dreżdżan. Tón tédżeṅ dżerżeſche naſch kral wulku reviju na te wo
Dreżdżanach ha wokownoſcżi zromadżene wójſko. Na nowém torhoſchcżu ſo
pżez 17,000 mużi kralej pokazachu. Każ ſo pȯẇeda, budża nėtk zkoro
rozpuſchcżeni.

25. tutoho mėſacza zapotżinaja ſo tudé te konferenczé zaſtuṗeṙow
nėmſkich wėrchow, każ jo w Holomuczu poſtajene. Schwarczenberg ha
Manteufel chczetaj tu też na tżas pżincż, zo bȯ zjednaṅo wėſcżiſche
bowo, pżi konſerenczach ſaméch pak ſo wobdżėlicż ṅebudżetaj.

Z Miſchṅa. Wutżer Thürmar, do lonſchoho zbėżka tak zapletżené, zo bó na
tżas żiẇeṅa k jaſtwej wotſudżené, jo pżileżnoſcż namkaw, cżeknécż.
Kwódnik jo pjané bow. Na miniſterſtwo bó wo 1. kom. interpeczija
ſtajena: kak ſo to ma, zo tejko popaṅenėch cżėkacż daẇe. — Wo politiſkim
ſo hewak do czéwa nitżo ważne podawo ṅejo. Mó naſchim tżitaṙam tohodla
jenu ważnu czérkwinſku naležnoſcż wozjewimó.

Kathȯlſka czérkej wo Jandżelſkei.

Pżeczé jo Jandżelſka wuwowana bowa hako krai ſwėtneje ha czérkwinſkeje
ſwobodnoſcże, wo kotrémż budże kóżdoho podana prawo tżeſcżene ha
zakitane. — Hale kak jo ſo wſchitko tolej zkrótka tak khėtſé
pżewobrocżiwo! Hiżcżen po ſtotétkach budże ſo dżiwno zdacż ha lėdém
kwėṙeṅu, dėż budża ſtawizné poẇedacż: „Kathȯlſczé, kiż bėchu w
Jandżelſkei wo lėcże 1829 ſwėtnu ha czérkwinſku ſwobodu dȯſtali,
ſtejachu hatż nimale k kȯnczej lėta 1850 pod japożtowſkimi Vikarami. W
témlei lėcże dóſtachu cżilei ṁeno „Biſkopoẇe“: jedén wot nich bó k
Arczbiſkopei poſtaẇeṅe ha z doſtoinoſcżu Kardinala wudébené. Tolei pżeṁ
ṅeṅo ṁenow, móſlachu Jandżelſczé, budże naſchei czérwi ha naſchomu
krajei żkodżecż; lud, anglikanſczé Biſkopoẇe, rétżnikoẇe, wóſchnoſcże,
hai ſamȯ miniſter, kiż bėſche pola ſto pżileżnoſcżow ſlubiw, zo budże
politiſku ha czérkwinſku ſwobodnoſcż podeṗeracż ha ſpėchuwacż, zbėjachu
ſo, kóżdé po ſwojim waſchṅu, napżecżo taikomu pżeṁeṅeṅu ṁena, zo bȯchu
anglikanſku czérkei ha brittiſki krai zdżerżeli.“ — To budże ſo
pżichodném zplahwam dżiwno zdacż, ha tola jo tżiſta wėrnoſcż. Nėdé
dżerżeſche je jedén wtémlei kraju za wulku ſwobodu, déż mȯżeſche jedén
kronuwanéch wėrchow hidżicż ha moric. Nėt ſo ſkoro zas zda tak bócż, w
Londoṅe ha w druhich méſtach ma lud wulku nakhilnoſcż k tomu. Tola tomu
ludei jedén to ṅebó hiżcżen tak za zwo mėw Hale déż jandżelſke nowiné
poẇedaja; zo anglikanſczé duchowni tón lud ktomu wabja, wſchitko k
ſmėcham wuſtaẇicż, żtoż jo katholſkim kżeſcżianam lubo ha ſẇate, déż jón
woni ſcżuhaja, ſo zmoczu <pb n="331"/>zbėhacż: potém jo jedén nuzuwaṅe
wuznacż ha praẇicż: waſcha wėra jo pohanſtwo, waſcha naẇedżitoſcż
wotrotżſtwo.

Czérkei, kotraż tajkich ſwužownikow wotcżehṅe, ṅejo wot toho Zbóżnika
zawożena. Ha déż jedén ſwȯſchi, zo anglikanſczé Biſkopojo ṅeſtżuhaja
ſamotṅe ſwojich duchownéch ha podatéch, hale też ſwėtnu wóſchnoſcż na
pomocz wowaja, zo bó kath. prėdkſtojicżeṙam zakazane bowo ſo biſkopoẇo
ṁenuwacż, zo bó zjeném tón ſtaré czérkwinſki ṙad, pod kotrémż jo
Jandżelſka tawzént lėt ſtawa, wo jeném kraju, dżeż budże ẇele tawzént
ſektow cżerpene, zbėhṅené bow: potém ſo jedén ṅemóże téch mȯſli wobrucż,
zo jandżelſka czérkei wėſcż jara krucże ṅeſteji déż ſebi ṅemóże hinak
pomhacż hatż pżez potwótżeṅo kathȯlſkich. Ha żto ma ſo prawicż, hdéż tam
czéwo zhromadżenſtwo prawiznikow wuſtupi ha ṙekṅe: prawa jandżelſkej
kroné ſu raṅene, dokelż katholſczé pṙedkſtejeṙo wot bamuża nėtk też ṁeno
Biſkopojo dȯſtali ſu, — bdéż tam jedén znajwȯſchich kralowſkich ſudnikow
pola jednej hoſcżiné zjawṅe ſwoju ẇeſowoſcż, wuprawi, zo wutżené,
tżescżené ha wot wſchitkich lubwané kardinal ha arczebiſkop wo Londoṅe
kn. Wieſeman tohodla, do joho rukow daté ha w t ṅoho wotſudżené budże,
tohodla, zo ſo mėſto japoſchtowſkoh vikara nėtkoj biſkop ṁenwacż da.
Ṅejo to haṅba jandżelſkich prawiznikow ha ſudnikow! Ha hlejcże Lord John
Ruſſel ſam, miniſter kroné, tónhlej wutżené ha ſwobodnomóſné kṅez! kiż
haklej pżed ſchtéṙomi lėtami wupraẇi zo poſtaẇeṅo biſkopow wot bamuża
wobaracż ṅemoż, kiż hiżcżen loni iriſkoh arczé=biſkopa hako radżicżela
tamneje wȯſokeje ſchule wuzwoliw jo: tón newobara hańeṅu ha rokocżeńu
luda pżecżiwo katholſkim, hale ẇele ẇacz ze ſwojim piſmom hako ẇedżeṙ ha
khwaleṙ tajkoho nekżeſcżijanſkoh zakhadżeṅa wuſtupi. Tuhlej jo zjawńe k
zpóznacżu, żtoż hiżno ſtawizné tżaſtokrótż wobſwecżili ſu, zo pżecżiwo
katholſkim wo Jandżelſkej prawo ṅepwacżi hale jenoż hruba pżemocz ha
żadwawo potwȯtżeṅo, ha zo pod wſchitkim khwaleṅu jich ſwobodé ha
naẇedżitoſcże, tola jenoż ẇacz hatż póhanſka ſurowoſcż ha potwótżeṅo
zakréte jo. —

Ze Serbow.

Z Czuzbé. Dowho hižom jo, zo z mojim lubém pżecżelom po drohich honach
ſerbſkich Wużiczow khodżach ha z nim te mėſta wopótowach, hdżež ſo za
Serbowſtwo ha za ſerbſku rétż pilṅe, dżėwa. Nėtko ſém zaſé dżélené wot
mojoho pżecżela daloko wot wȯtcznoho kraja z mojej zkȯržbu ſam ha jenož
déz ha déz pżez tżaſopiſé zhoṅu, żto ſo wo Serbach podawa. Wóndaṅo
Jutnitżku dóſtach ha wo ṅej tżitach, kajku khwalbu ſém ſebi wo
Króſtżiczė pola ſtaréch žonow z mojim pżecżelom zaſwužiw, zo ſém jim
porukowaw, zo maja tejſo nėmſkich napiſmow na kėrchoẇe. Ja czéwu nócz
ńejſém wótżko zandżelicż móhw, tak jo ṁe to hṙebawo, zo ſu ſo tute
parſchoné takhlej na naj rozṅemdriwo. To jim ṅedérbi ṅezapwacżene
woſtacż; tak rutżje, hatż zaſo do Khróſtżicz pżindu, chczu ſebi moje
ṅepżecżelniczé napiſacż ha potom wot kóždeje do Jutnicżki napiſacż hdże
jo hdé wo ſwojim żiẇenju ſo moliwa.

Duž wȯ žonki ſtare kleſkate

Dżeržcże hubó waſche kſchcżipate

Zmólki waſche heẇak wothrěwam,

Tȯrnoſcż waſchu ſwėtej pžėpotam.

Ha tola ſo mój tak jara moliwaj ṅejſmój, hdéž prajachmój: „kejkoj rowow
kżiżikaw, tajkoż nėmſkich napiſmow.” Wſchak dopiſowar tamnoho naſtawka z
Khróſtżicz ſam praji, zo maja jenoż kżiſchiki, to réka, móltżke kżiżje,
ha biſchcże nicż wſché, hale jenož te wot lėta 1848 ſem ſerbſke napiſma.
Tżohodla nicz tez wilke kżižje ha tżohodla nicz wſchitle kžižiki we
tajkej ſerbſkej woſadże? Poſwuchajcże, kak ſwėrni Serbjo ſwojich
wotemŕetėch tżeſcża kiż ṅejſu na ſerbſkich kėrchowach hṙebami. Lipſk
tola wėſcżi żadén ſerbſki kėrchow nima. Ale pżed ṅekotrémi lėtami
ſtejeſcho tu hiſchcże wilki železné kżiż, na kotrémż te ſerbſke ſwowa
„Jėzus moja nadżija h. t. d.” ſtojachu. Tȯn kżiž bėchu ſerbſczé ſtarſchi
ſwojomu w lėcżi 1833 w Lipſku ſemṙetomu ſénéj, ſtudencżi Kanigej z
Bukecż ſtajicż dali. Żto dha k tomu ſtare żoné w Khróſtżicżé praja?

♣z D,♠ jedén teju pucżowarjow.

Krepka wodé.

(Zkontżeṅo.)

Ta wilka rėka ṅeẇeſeleſche ſo mawo, hako pżeczo jena rėtżka po druhej ſo
do ṅeje wuliwaſche, ha tak jeje mócz poẇetſchi. Tém krepkam pak ſo
żawoſṅe ẇele zdaſche, maja tu tżeſcż k tajkej wilkej rėczé ſwuſchecż,
pżez kotruż bóchu tak ſélṅe, zo móżachu wulke wobcżeżene wódże ṅeſcż.
Pak ẇezeſche ſo tżowm, z cżeżkimi kaṁeṅemi naṗelṅené, <pb n="332"/>po
jich khribecze ha wone ṅeſechu jón tak zlochka, każ bó wot paṗeré; pak
praſkachu kowa parowodże (Dampfſchiff) z ludżimi ba tworami wobcżeżeneje
do wodé, ha krepki zlėtowachu ſchuṁo zmahujo każ rozṅemdṙene; pak ſtaji
ſo jim zaſé dowhi móſt ze ſwojimi ſchėrokimi podmoſtami napżecżiwo ha
wone ſtorkachu do nich, każ bóchu je ſpowalecż chczéwo. Kóżde
wokomikṅeṅo bėſche nėżto nowo midżecż, mawo ha wilke mėſta, mwóné,
kotreż na wodże plowachu, ha ẇele druhich ſpodżiwnéch wėczow. Najbóle
pak ſo naſcha mawa krepka dżiwaſche, hako nimo wilkoho pżekupneho mėſta
ſo ẇezeſche ha do pżiſtawa (Hafen) pżindże. Tam mėrẇeſche ſo wſchitko z
wodżimi; żeni hiżcżen ṅebėſche wona tak ẇele plowaczéch khejżow romadżje
woladawa. To bėſche, każ żiwó lės, kiż jo ż moṙa won wuroſt, tak ẇele
żcżeżeṅow (Maſtbäume) bėſche tam widżecż. Ha khoroje, tżerẇene, bėwe,
módre, rajachu praſkotajo, wo powėtru. Ludżo wſchelakich narodow
dżėwachu ha ſpėwachu tam hawtujo. Ha kowo wokowo ſtejachu ṙane wulke
khėże, każ rodé. Do téch bóchu te wſchelake tworé pżeṅeſene habó zmolom
na horṅe huƀe hoṙe wite. Wſchitko to widżeſche naſcha mawa krepka na
prawidẇe (Steuerruder) pżekupneje wódże ſedżo. To ſo jej tak lubeſche,
zo bó tam najradſjo nėkotre ṅedżele ſedżo woſtawa.

Jene raṅo pak wuſwóſcha mawa krepka wilke juſkaṅo ha ſpėwaṅo. To bėchu
cżi ludżo na wódżi, kotſiż ſo jara na to ẇeſelachu zo nėtk do moṙa
póṅdże. Hako krepka to zaſwóſcha, potża ſo jej po ſwojej macżeri
ſtéſkacż ha duż wobzankné, zo chcze też ſobu jėcż. Wona ſkakaſche powna
radoſcże hako nėtko pwachté napinacż ha kowé (Anker) hoṙewicż widżeſche;
wona zaleze na horṅu kromu prawidwa, ha pwowaſche tak z wódżu ẇeſele k
moṙu. Dowho ṅetrajeſche, da zubi ſo na wobémaj bokomaj kraj, wilke
móczne zmahi, pżed kotrémiż te mawe krepki ſkoro czéle zmiznéchu,
kolebachu ſo jim napżecżo, każ bóchu je powitacż ha k ſwojej lubej
macżeri doẇeſcż chczéwo, kotraż dowho na jich pſchikhad tżakaſche.
Naſcha mawa krepka ſkotżi nėtk ze ſwojoho ſédwa dele do teje ẇeſoweje
mėrwenczé, zo bó ſwojim ſotſitżkam kiż bėchu domach woſtawo, wſchitko
ṙeṅe wupowedawa, żtoż bė na ſwojich dalokich pucżach nowoho zhoniwa.
Moṙo pak wo cżėmnozelenej draſcże ẇeſeleſche ſo na pżikhadże ſwojich
dżėcżi, wupżėſtṙe ſwojej ruczé ha wokoſcheſche je z radoſcżu.

Déż na cżichim lėtnim ẇetžoru pżi brozé moṙa ſo wukhadżujeſch, ha żadén
wėtſik ſo ṅehiba da ſwóſchiſch cżiche ſchukotaṅo ha ſpodżiwne ſchuṁeṅo,
ha ṅewėſch zwotkel to pżindże. Lej, to ſu te krepki, kotreż ſebi romadże
ſpodżiwne poẇeſcże wot ſwojich dalokich podrożow (pucżowaṅow) poẇedaja.
Potom dopomṅ ſo też, zo Bóh tón Kṅez wo ṅeƀeſach, kiż jo wſchitke krepki
litżiw, ha żanej ſo zubicż ṅeda, też twoje krotżele wodżi, ha tebe
zbożomṅe pżewodża pżez ṅeznate pucże tuteje zeṁe do moṙa wėtżnoſcże. ♣M.
C.♠

Nawėżki.

Tżitaṙam Jutnitżki budże tu z tém wozjeẇene, zo z wotbėżeṅom toholej
mėſacza zapwatzeṅo Jutnitżki wottedate bócż dérbi. Cżiſamſni kiż za
czéwo lėto pwacża, maja 26 nſl. ha 2 nowaj, cżiſami pak kiż za dżewecż
mėſaczow hobó tſi bėtellėta pwacżiznu wotwożicż maja, maja 18 nſl. ha 8
now. pżiṅeſcż, za tżoż wutrobṅe proſé:

W Wotroẇe 6. decz. 1850.

M. H. Piwarcz.

Wutżer.

Na récżerkuble Jaſenczé pola Ṅeſwatżidwa budże lėtuſche khójnowo ha
brėſowo ſpużcżane dṙewo, kotreż ſo k twaṙeṅu ha k wojnarſkomu dżėwu
hodżi, 30. ha 31. decz. po loſach na pżeſadżowaṅo pżedawane.

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 51. 21. dżeṅ deczembra. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Jakub Narcż,

abó

nȯczné wajchtaṙ, kajkohoż bòchu na ẇele mėſtach tṙebacż mȯhli.

Na Mėrcżina Próznitżanſka gmejna hromadowaſche, dokelż na tutém dṅu
bóſchtaj nowé paſtér ha waichtaṙ pżiſtajenaj. Staré wajchtaṙ bėſche
pſched nėkotrém tżaſom wumṙew ha dwaj nowoj k tutej ſwužbi ſo zamoẇiwoj:
jedén żadaſche ſebi 20 druhi pak jenoż 16 toleṙ zdé. Duž poſtané Jakub
Narcž, mwodé ſchewcz, kiž bėſche ſo hakhlej pżed nėkotrémi lėtami do wſé
wożeniw, ha prajeſche: „Moji ſuſodża, ja chczu tu ſwuzbó darmo tžinicż,
hejzo wó te ṗeṅezé k wupoṙedżeṅu naſchich pucżow nawožicże.

„To jo ſwowo, kaž woṙech, wotmoẇi Schowta. Narcžecz Jakub tón z nami
wſchitkimi deṙe mėni. Hdéž ſcże wó zmóſleni kaž ja, dha ṅech pżi tém
woſtaṅe.“ Wſchitczé bėchu wo tém pżezjene ha mižter Narcž dóſta trubu.
Wſchitko ſo ſmėjeſche ha ṅemóżeſche ſo dodżiwacż, kak móże tak zamożité
muż każ mwodé Narcż tak hubenu ſwużbu na ſo wzacż. Ale ta wėcz bėſche do
gmejſkich knihi zapiſana, ha duż dérbeſche też pżi tém woſtacż. Jako
Narcż nėtk z trubu domoj pżindże, dha pójſcheſche joho Marja wowu, ha
ṅerétžeſche žane ſwowo z nim.

To jo žónſke waſchṅo! dżeſche Jakub, ha tżiṅeſche, kaž bó nitžo
nepótnéw. Dżeſacżich wza trubu ha dżėſche ſṁejo won. „Kedżbuj wſchak na
moje róntžka“ ṙekné wón ſwojej żoni, ta pak bėſche wobożna ha
ṅeprajeſche nitżo. Wo wſé nuczka ležeſche kortżma. Tam bėſche dżentſa
jara powne ha wulka hara. Naiẇacze jich hrajachu. Jakub zwożi trubu
kwoknej ha ſtorcži do ṅeje tak móczṅe, zo ſo cżi nutſka poſtrožichu ha
na tajke ſchibawſtwo ſwarjachu. Wajchtar pak wonkach zaſpėwa:

Korcžma powna, czérkej prózna jo!

Bez dżiwa zo wſchitko prėki dżo.

W korcžmi ſedżo z khartami muž placza,

Ṅech tež hoſpodarſtwo zrudṅe klacza.

Ḃez tém, zo wón tudé palencz ſrėba,

Wona domach nima božoh’ khlėba.

Duž jo wſchudżom lute proſcherſtwo!

Spicże derje — dżeſacż jo wotbiwo!

Tuhlej žtutžku ſpėwaſche wón pżez czéwu ẇes ha dżež hiſchcżen ludżo
ſwėcżachu, tam pſchindżechu tež k woknej, ha pżipoſwuchachu. Žoné ſebi
móſlachu: „dżakowano Bohu! tón tém hracžkam praẇe zaſpėwa! ha ſama Marja
ſo poſmėhowaſche, jako to ſwóſcheſche, ha hdéż muż domoj pſchindże,
pohlada wona mudṙe na ṅoho ha witaſche joho tak pżecżelṅe kaž hdé pṙedé.
W korcžmi pak ſwaṙachu ha hawtowachu cżi mokri bratſja: „Hdéż chcze tón
tak tżinicž, dha chczemó jomu to zahnacż. Pak dérbi trubu wotedacż, pak
joho tak praẇe pżebijemó!” To <pb n="334"/>bėſche tón pṙeni woheṅ. Ale
pola Próznitżanow też pwacżeſche: Ẇele rétżow, mawo ſkutka! Ha duž ani z
jenoho, ani z druhoho nicžo ṅebó.

Najẇetſchi wowaṙo wotżichnéchu ha ſunéchu ſo ṁelcżo domoj. Tżródka
hratżkow pak hiżcżen każ pžilėṗena ſedżo woſta. Jėdnacżich pżindże
wajchtaṙ zaſé ha widżeſche, kak tam hiżcżen tſjo z kortżmaṙom hrajachu.
Wón zwożi trubu k woknej każ pṙedé, ſtorcżi móczṅe do ṅeje ha ſpėwaſche:

Tu hiżcżen ſedżo raja tſjo!

Żtó ſu cżi tżeſni mużojo?

Hdéż na mėſcżi ſo domoj nimaju,

Da wſchitkich ṁena zjawṅe wutrubju.

Tón khadla móże nam to woprawdże klubu ztżinicż, ſwaṙachu korcżmaṙ ha
cżi hratżczé, ha mėjachu ſo borzé z procha. Wajchtar pak te róntżko po
czéwoj wſé wokowo ſpėwaſche. Na druhi dżeṅ bėchu żawoſne rétże ƀez
ludżimi. Kóżdé chczéſche radé ẇedżecż, żtó ſu cżi tſjo bóli, ha na
poſledku jich też zwudachu. Cżi ſo ṅezmėrṅe haṅbowachu. Narcż pak
prajeſche wſchudżom, hdżeżkuliż pżindże: „Hdéż zaſé hratżkow ha pitżkow
w kortżmi namakam, téch wſchitkich z ṁenom ṁenuju.” „Ach, dżeſche Marja,
té żno budżeſch widżicż, mój Jakube, nichtón ṅebudże ẇaczé pola nas
dżėwacż dacż, hdéż té tak tżiniſch.” „Nitżo wo to, mėṅeſche Jakub, to
budże ſo wſchitko dacż. Ha ṅepſchindżeja=li ẇaczé ke mni, dha pójſnu
czéwo ſchewczowſtwo na hozdżik, ſém jenoż bur, ha pżi tém nitżo
ṅezhubju. Tém ṅeduſchnikam pak chczu hiżcżen zaſpėwacż, zo budże jim
wuſchomaj klincżecż, dójż ſo ṅepolėpſcha. Cżi hratżczé ha pitżczé pak
ſkwadowachu radu, kak bóchu joho zjebacż móhli. Jedén chczéſche, zo
dérbja ſwėtżki wuhaſnécż, hdéż wajchtaṙ wokowo dże, ha potom móhli zaſé
wo mėṙe dalje hracż. To ſo wſchitkim ſpodobaſche, ha tak mėjeſche ſo
ſtacż. Ale każ bóchu zcżėné wuſchi mėwo ha rétżecż móhwo — wajchtaṙ
wſchitko zhoni. Żoné bėchu ſebi wſcho wotpoſkali, ha wajchtarej,
kotrohoż mėjachu jara radé, wſchitko zaſé wupoẇedali. „Wſcho deṙe”
dżeſche Jakub. Jako dżeſacżich po wſé khodżeſche, bėſche w korcżmi
wſchitko cżicho ha cżma. Wón pak zaſpėwa:

Wó hracżczé ſwėczé haſchecże

Zo was tu nichtón ṅepótṅe.

Ja pak was ſtrowéch wujow znaju,

Ha waſche ṁena wótſe praju!

Duż zatżinejcże tżerta knihe —

Tuht — tuht — tuht — dżeſacż bije!

Ha zaſé cżehṅeſche wón tak zpėwajo pżez czéwu ẇes. Wſchitko ſo
ſmėjeſche, jenoż cżi hracżczé z kortżmaṙom ſwaṙachu ha hawtowachu, tola
pak podachu ſo ṁelcżo domoj ha jėdnacżich ṅebėſche żadén tżwoẇek ẇacz w
kortżmi.

Tam ha ſem dṙe na Jakuba ſwaṙachu, wón pak ṅedaſche ſo pżez to wo ſwojim
prėdkwzacżu molicż, ha tżiṅeſche każ pṙedé, dójż ẇetżor kortżma prózna
ṅebu. Wón ſpuſchcżeſche ſo na to, zo ſmėch téch dobréch, próſtwé żonow,
ha lėpſche póznacże joho pomoczniczé budża, ha ṅemoleſche ſo wo tém.

Na jeném druhim ẇetżoru wohlada wón por w kucżiku ſtejo. Duż zaſpėwa
pżez czéwu ẇes:

Żtóż nėżto zwo wo móſlach ma,

Tón khodżi radé dżeż jo cżma.

Déż zaſé waj dże namakam

Da zjawṅe waj pżipoẇedam.

To bėchu rétże na druhi dżeṅ. „Żtó jo bow, żtó jo bow?” praſchachu ſo
wſchitczé. Wón pak wotmoẇi: Joli zo jeju hiżcżen junu tṙechju, da jej
ṁenuju. Też to pomhaſche. Namaka hóltżata pozdże na wſé, da wza je za
khornar ha doẇedże je k Schowcże. Tón bėſche zprawné muż, ha mėjeſche,
każ wſchitczé dobri ſwoje ẇeſelo na tém nowém wajchtaṙu, ha podṗeraſche
joho hdżeż jenoż móżeſche. Nalėto bóchu te wuzbotkowane ṗeṅezé k
wupoṙedżeṅu pucżow nawożene, ha wſchitczé ẇeſelachu ſo na tém, kajki ṙad
nėtk wo wſé kṅeżeſche. Hoſpodarjo woſtawachu doma, lutowachu ṗeṅezé,
kedżbowachu na ſwoje dżėcżi, ha dżėwachu nėżto za dom, zo bó ſo jim
khwila minéwa.

Nichtón ṅeƀe ẇeſelſchi hatż te lubo żoné.

Pola Narcżecz pżiberaſche dżėwo dżeṅ <pb n="335"/>wote dṅa, ha Maṙa
ṅeſmėdżiſche ẇaczé ſwaṙecż. „Cżakaj jenoż, hdéż nalėto pżindże, dżeſche
Jakub, potom chczu ſwojich Próznicżanow też zahje ſtawacż nawucżicż.”
Tak też ſo ſta. Rano żtéṙoch zwożi wón ſwoju trubu k woknam ha ſtorcżi
tak móczṅe do ṅeje, zo wſchitczé naſtróżeni z woża wulecżachu, potom
wowaſche wón: Nėtk bó kóncz ze ſpaṅom! Z woprėdka mórcżachu dṙe nėkotſi
lėniczé, ale to wſcho nitżo ṅepomhaſche. Hdżeż ṅeſtawachu, tam dujeſche
Jakub tak dowho, dójż ſo hibacż ṅepotżachu. Za krótki tżas bėchu to tak
pżiwukli, zo hiżom pṙedé wo woknach ſtojachu hatż Jakub zatrubi, ha jomu
napżecżo wowachu: „Jakube trubeṅo móżeſch ſebi dżentſa zalutowacż.” „Tak
jo praẇe!” wotmolwi wón, dale krotżo.

Próznitżeṅo ſu dobri ludżo. Bėchu też z woprėdka trochu nėwṅi na te nowo
waſchṅa, dha tola bórzé zpóſnachu, zo jich wajchtaṙ deṙe z nimi mėni, ha
mėjachu joho potom jara radé. Jako bėſche ſo lėto minéwo, wumṙe ſtaré
Schowta. Na Mėrcżina zaſé hromadżowachu. Tu wowachu wſchitczé: „Jakube,
té dérbiſch nėtk wo dṅo za nas wachuwacż, té dérbiſch naſch Schowta
bócż.” Jakub dṙe ſo zaṗeraſche, hale żto pomhaſche: za nėkotré tżas
wowachu wſchitczé Prózṅetżanſczé buṙa: „ſwawa naſchomu nowomu ſchowcżi!”
♣M. C.♠

Swėtne podawki.

Z Dreżdżan. Też tu pola Pirna ſtejaczu artileriju ha na twerdżizṅe
ſtejacze wójſko rezerviſtow jo naſch kral na 13. decz. wabladuwaw. Jedén
rezerviſta, kiż ma też w Bramborſkej wobjédżenſtwo, jo pżi tém horliwu
ſwawu na krala wuṅes.

Naſcha katholſka dwórſka czérkej bó tute lėto z nuczka czéle wobnoẇena
ha jo nėtk hotowa. Wſchitko jo ſo jara deṙe radżiwo; ha ẇeſelimó ſo
hiżon na tón tżas, déż zmėjemó wo ṅej zaſé ſerbſke boże ſwużbó.

Z Dreżdżan. Kral jo porutżiw, zo ma ſo naſch ſejm 31. januara zkontżicż.
Bohu dżak!

Z Tżech. Wulka wobcżez̀noſcż ſtejaczoho wójſka zpotżina móczṅe
wotteberacż; pżez 30 batalionow ſu hiżon zaſé tżėſki kraj wopuſchcżili.
— Khejżor jo ṙané liſt na Rodeczkoho piſaw, wo kotrémż ſo jomu dżakuje,
zo jo wo ſtraſchném tżaſu kwatajczé pżiſchow, z dobrej radu ha z wótrém
ṁecżom khejżorſtwej k pomoczé ſtacż. Dżakuẇe ſo też Bohu, zo jenoj jo
joho radu, nicz ṁecża tṙebaw. Wėſte jo, zo bėchu wo Wiṅe jara za wójnu;
jenoj Radeczki jo z moczu za mėr rétżaw.

Z Bramborſkej. Nowiné póẇedaja, zo jo krajna wobora z dżėla dom póſwana.
Hale nitżo ṅeſwóſchimó, zo bó ſo to dże wuẇedwo; ẇeleẇaczé ſo zda zo
chcze Bramborſka wo bróṅe zwoſtacż; ruṅe napżecżo tomu, żtoż jo ſlubiwa.
— Bramborſke wójſko jo heſénſku wopuſchcżiwo, hatż do toho dżėla, kiż
budże zjenoſcżenc z Rakuſkimi Kaſél wobſadżicż ha krajnoho wėrcha zaſé
nuczẇeſcż.

Wraczlawſki kardinal dóſta ƀez ẇele druhimi też wot tamneje żidowſkeje
woſadé deputacziju, kiż jomu wutrobne zbożo pżejeſche.

Ze Serbow.

Ze Zejicż. 12. hodownk. Tżora ẇetżor bóchmó jara naſtrożeni. Ṁenujczė
jedén poſow pżiṅeſe nam tu poẇeſcż, zo na drozé jedén muż lejżi,
kotrohoż jo wóz pżejėw. Bórzé beżachu nėkotſi z naſcheje wſé wón,
powożichu toho raṅenoho na neſédwa, ha doṅeſechu joho do Lejna. Tudé bė
ruṅe krȯſcżanſki lėkar, ha tak dȯſta wón borzé nuznu pȯmocz. Wone ſo
pokaza, zo bėſche jomu kowo ruṅe pżez ruku ſchwo, ha tuſamu jomu
zwamawo. Tón raṅené jo z tżėſkeje Lipȯ ha bė najſkeṙe prėdku ſedżo
wuſnéw, ha potom dele panéw. K — l.

Z Kukowa. Zandżené tédżeṅ żtwórtk jo ſṁercż jenoho ſwėrnoho ha
lubuwanoho ſchuleṙa z naſchej ſṙedżiné wzawa, Michawa Herbricha z
Miwotżicż. Tu to jo ṁe jara zrudżiwo <pb n="336"/>ha budu joho w ſchuli
ṅeradé paruwacż, dokelż wón bėſche jedén téch najpilniſchich ſchuleṙow
ha ṁe żeni zrudżiw ṅejo. Tola dérbu ſo z témaj zrudżenémaj ſtarſchimaj z
tém tróżtuwacż, zo jo wón hiżon ſwoje mȯta za to dóſtaw, ha ſo nėtk z
bożimi jandżelemi w ṅeƀeſach zraduẇe.

T. Kral, wutżer.

Z Worklecz. Mó zawėrno wopżecż ṅemóżemó, kak mȯżachu ſo nėkotre wſė, każ
Waſk, Khrȯſcżiczé, Broṅ rc tak jara kwalicż; dokelż wéſte jo zo mó tėch
daloko pżetṙechimó, woſobṅe tu tak wukwalenu ẇeſku Waſk. Pżetżiwo tej
wozṅemó jenu téch najmeṅſchich ẇeſkow wot naſchoho podanſtwa. Wona ſo
Nowawėſka ṁenuje. — Lejcże! reṅſcho hatż wȯ Waſku ptatżki, ſpėwaja
naſche nowoweſcż. hólcżki na bortżate zelezwo ha zẇeſelja naſchu ẇes. Ha
to nicz jenoż w lėcże każ tam, hale też w zéṁe mȯża żonam ha holczam pżi
pżazé ſpar zahnacż.

Twaroſchki, wot kotréchż Waſchkowtzeṅo tajke pȯjedaṅo tżina ſo jow kóżdé
ṗatk ha pżikazane poſne dné jėdza, déż pleczé ha druhe ṁaſne żpizé
dowolene ṅejſu. Też maja woni tajke dné wóſche toho wſchelake rébu, kiż
naſch ſerbſki hercz T. Wawrik bórzé nawóji ha czéwu ẇeſku z nimi
wobdżėli. — Dale widżimó tudé ṙane móſt z dwėmaj woknomaj, z kotrémiż
huſto widżimo ſo mawo tżowmiki ſuwacż. Twarſki wobkedżbuwar pódla bėſche
naſch deṙe rozladoné miżter M. J. — Wȯſche tohohlej moſta namkaſch tudé
ṙeṅe wutwaṙenė klepotatżk, kotréż waſkowſki món ẇele krótż pżetṙechi;
dokelż pżindże jedén do móṅczé, tam wſcho klepocze ha ṙeſkocze,
pżindżeſch do jſtwu tam cżi ṗecż mawȯ dżėtżatka rutżki ſkitża,
pżindżeſch do zahrodé, tam haklej ſwoſchiſch zénk, kotréż wilka ſwėtwa
piwa wot ſo dawa, ha każ ṅetopor wot jeno koncza żtoma k druhom jėzdżi,
ha wokownoſcż z deſkami wobpara. — Poladamó na reṁeznikow, (w czéwom
Waſku jo jenoż jedén tżėſla) da ſu tudé: kaṁeṅewamaṙo, ſchewſczé,
lėṗeṙo, muleṙo, mėczé (tżapki) dżėwaṙo, krawczé, téſcheṙo, tżėſlo,
herczé, ſkotupżekupczé, mónſkich kowow dżéwaṙo ha napoſledk naſch wulczé
wuwowané wėtnikar, kiż czéwu ẇes z krupami wobſtara.

Nó, żto prajicże nėtk Woskowtżeṅo, tolej jo ta najmeṅſcha ẇeſka pod
naſchim podanſtwom.

Tak ẇele dżencza; pżichodné krotż chczemó Khróſcżanam hubu zatékacż.

J. S. — M. Cz. — J. W.

Wȯs z Wotrowcza do Serbow. Wėſcżi budże też Serbam lubo, zhonicż, kak
kathol. nėmczé w Wużiczé ſẇaté jubilejſki tżas wot 1. hatż 15. deczb.
ſebi k wużitkej wzali. Wo Woſtrowczu, ſo bojachmó, budże kṅ. biſkopa k
tomu pohnuwaczé wȯs ẇele wuchich tṙechicż, dokelż zandżene léta bėchu
też pola nas ẇele wójtżkow każ wutrobow zkazéli. Móczna pak wopokaza ſo
boża nada. Hiżon pṙeni tédżeṅ bȯle hiżcżen druhi ha tſejcżi bėchu
zpojedne ſtowó ha boże blido wopotane; ha to kȯżdé dżeṅ. Kraſné bė dżeṅ
poſleneje ṅedżele, na kotrejż 279 tu czérobu wėtżnoho żiẇeṅa dȯſtachu
wot kotréchż bė ſo tſejcżina hiżon dżen pṙede wuſpojedawa. Czéwa woſada
bė wunobṅe hnuta z wuwzacżom téch, kotrėmż ſẇ. kżiż pohorżk jo. Z czėwa
mėjachmó mȯ na powoſéma ſta zpȯjednéch ludżi. Tón kṅez bȯdż khwalené za
to! —

Nawėżki.

Na drnhi ſẇaté dżeṅ hako 26. decz. ſu wſchiczé gmejſczé prėdſtojecżeṙo
klóżterſkoho wokreſa k rozrétżuwaṅu do Kuṗele pżeproſcheni.

Ta Deputaczija.

Wot ſchulerſkich dżėczi bóchu pacżeṙacze knihe: „mittl.
Himmelsſchlüſſel” namkane ha mi pżepodate. Żtȯż jo teſame zhubiw, móże
je zaſo dóſtacż pola J Krala, wutżeṙa w Kukoẇe.

Napżedan jo: 1) Jena żiwnoſcż, kiż żanoho wuṁenka dawacż nima ha k
kotrejż 5 kórczow pola; dale 2) jena khejża z dwėmaj jſtwomaj, kotrejż 5
bėrtejow pola pżiſwuſcha, 3) Jena pżed ṗecżimi lėtami twaṙena khėżka,
kotrejż budże, za tém hatż pżezjene pżindu, 1, 2 habó 3 kȯrczé pola
pżiwdate pżez J. Schönu wo Workleczé.

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

Tżiſwo 52. 28. dżeñ deczembra. Lėtnik 3.

Jutnitżka.

1850.

Wudawaṙej

♣Jakub Kućank♠ ha ♣Michał Cyž.♠

Radeczki,

wójwóda z Kuſtoczcza, generaliſimus rak. wójſka.

Radeczki, tón ſwawne rétżerſki wótcz rakuſkoho wójſka jo hižon wopiſaṙa
ſwojoho žiẇeṅa namkaw. Mó damó krótki wucżaw: Wo lėtu 1783 hiżon ſtupi
Radeczki, 18 lėt ſtaré do khejż. küraſtrow, ha bė hako Kadeta ſobu wo
turk. wójni pod Lawdonom. Wot lėta 1793 hatż 1795 ſwużeſche wón hako
rétmejſter wo nėmſkich; wot 1796 hatż 1797 hako adjutanta wo italſkich
wójnach ha bó pżi zkóntżeṅu hiżom Major pżi Pionierow, tedém z nowa
zawożenéch. Pżi nowoj wójni wo Italſkej (1799 — 1800) wupokazwa ſo
Radeczki ſwawṅe hako generoladjutanta rak. wójſka bó oberſtej wuzbeṅené
ha dóſta jedén regiment küraſirow, kotréż wón 1801 wo nėmſkich krajach
wodżeſche, ha zaſwużi ſebi tedém rétżerſki ṙad Marje=Thereſije
(naiwóſchi wo Rakuſkej). Wot ſém wužiwaſche wón wo mėrnéch tżaſach ṙane,
ẇeſowo dné pżi ſwojej ſwójbi wo Oedenburg w Wuherſkej. Dokelż wot lėta
1794 ſem bė wón hiżon żeṅené ha Bóh žonwaſche joho z woſém dżėcżimi; wot
kotréchż pak ſtaj jenoj ſén ha dżowka žiwoj. Sén jo tež wóſchi pżi rak.
wójſku. Wo lėtu 1805 bó Radeczki Generol=major pżi italſkim wójſku;
zmolom pak wot jow pżez Gracz ha Lajbach z regimentom hulanow wupóſwané,
ẇetżorne wójſko, kotromż Marmon rožeſche, kitacż. 1806 widżimó joho za
Brigadieja. — Wo tżaſach mėra pżebowaſche wón wo Wiṅe. Wo lėtu 1809, wo
kotrémż ſo wójna z nowa zapotża bó wón feldmarſchalllieutenant; ha wo
wójṅe 1813—14 wóſchi pżi generalſkim ſtaƀe wo Tżechach — ha 1815 hako
tajki pżi wulkim wójſku zjenoſcżenéch wėrchow pod Schwarczenberkom. Jow
dérbimó zpomnicż zo jo Radeczki wo tutej wažnej doſtojnoſcżi woſobṅe te
zbożomne poſtajena wulkoho zjenoſcżenoho wojſka pżi ludowoj bitẇe pola
Lipſka zaṙadwaw ha wodżiw ha tak ẇele ſoƀu ſkutkwaw pżedobócžu
Napoleona. Wo lėtu 1836 bó wón feldmarſchall. Żto jo wón wo nowſchim
tżaſu wo Italſkej wuẇed, na to ze zpodżiwaṅom lada czéwa Ewropſka ha jo
znate doſcż, hatż zo bó tudé z nowa zpomṅene bócż dérbjawo. Pod nim jo
ſebi rak. wójſko ṅezahinite wėnczé pletwo. Dżakowné khejžor wuzbené joho
k wojwodże z Kuſtoczcza ha wo rożaczej lėtuſchej wójni ƀez Nėmczami bó
wón za generaliſima (wóſchoho ẇedżicżeṙa) czéwoho khejż. wójſka
poſtajené; to pak jo joho horda khwalba, zo jomu woſobṅe wobkhowaṅo mėra
dżakuẇemó. Swawa tomu rétżeri, kiż ſo zaſlepicż ṅeda wot
tżeſcże=lakomnoſcże ha nicz narétżecż wot zahoṙeṅa wójſka, hale jenoj
hatż bėchu wſchė móżne ſrėdki k wobkhowanu mėra podarmo zpótane, za
wójnu rétżi; Swawa Radeczczé! —

<pb n="338"/>

Jandżelſka ha Rom.

Wó ſcże ſwóſcheli, kak ſo Jandżelſka pżecżiwo Bamużej zadżerżi. Hale
ſcže hiżon wó też ſwóſcheli, żto jo Bamż ♣Pius VII.♠ wo lėtu 1808 za
Jandżelſku cżerṗew? Swóſchcże: Napoleon bė Jandżelſkej wójnu pżipojew;
ha nicz jenoj wſchė ewropiſke pžiſtawé (Hafen) Jandželſkim zanknéw hale
też wſchėch ewropiſkich wėrchow k wójni pżecżiwo Jandżelſkej wabiw.
Wſchiczé jomu pżiſtupichu, jeuoj Bamż nicz. Napoleon lubeſche, wón
rożeſche; wſchitko podarmo. — „Moje ſẇate zaſtojnſtwa hako ſwużomnik
pokoja — hako wėrch wėré — paſter ha wótcz wſchėch weriwéch, każ też
zakoṅe teje zprawnoſcze, kotréchż zakitaṙ ja bócż dérbu, mi ṅedowola,
jandżelſkomu kṅejſtwej, kiż mi nitżo tżiniwo, z wójnu wobcżahnécż, habó
tajkomu wotpoladaṅu ſo pżizanknécż“ — to ſu ſwowa, kiż tedém Bamż
prajeſche (19. meje 1808). — Hatż chczéchu joho pżez te prėdkſtajeṅo
wabicż, zo wón tola Jandżelſkej, kotraż jo wot wėré ha czérkẇe ṅeſẇerṅe
wotpanéwa, ha lėtſtotétki pżecżiwo katholſkim ſuroẇe zakhadżawa, wotmoji
Bamż: „Hako wótcz wėriwéch ſwaté wótcz żeni ṅebudże za dowolene
dżerżecż, dżėl ſwojich dżėcżi z wójnu wobcżahnécż, bórṅe teſamo też
ſwoju wutrobo rozkoli.“ Tajka wobſtajnoſcž na pucżu prawdé raṅeſche
hordoho Napoleona. Wón wotorné żtėri krajiné wot Bamużowo kraleſtwa.
Hatž tež to Bamuża ṅeſtrożi, roznėwa ha zazwobi ſo Napoleon tak, zo pżez
ſwojich wojakow ♣Piusa♠ wo joho hrodże popanécż da. Wot ſwojich
Kardinalow dżėlené bó bohi, pżez 70 lėt ſtaré wótcz, wot jaſtwa k
jaſtwej wodżené, hidżené ha haṅené, pżez dowhe pucżwaṅa hatż do
Franczowſkej na ſṁercż pżezcżiſané. Ha to wſchitko za to, dokelż ſo
pżecżiwo Jandżelſkej wuprajicż ṅechaſche. — Dżencżiſchi dżeṅ nima
Jandżelſka žadén druhi dżak za tajkilej dow, hatż żtoż jo ſo wo mėſaczu
novembru 1850 ſtawo. Stawizné budża ſudżicż tajke zadżeržeṅo. Mawé ha
ſwabé zdaſche ſo Bamż wo jaſtẇe toho khejžorſkoho hrodu wo Fonteneblo,
dżeż wón zdéchwaſche, ƀez tém hatż Napoleon wóſche ṅoho wo ſomocże ha
purpuru ſejdżeſche, ha krale teje zeṁe ſo pżed nim kwoṅachu. Ha tola,
kajke pżeṁeṅeṅo wo krótkim: ♣Pius VII.♠ ſo wrócżi do Roma, Napoleon
wumṙe na zkawowoj kuṗe Helena. Tżitajcže wėrṅe zpiſane ſtawizné, ha wó
budžecże tajkich podendżeṅow doſcż natṙechicż. Bóh ſudżi ṅedżak ha
zwóſcże nicz jenoj jednotliwéch tżwojekow hale też ha to ſuroẇe na
zplahach ha ludach! —

Żtoż haru Jandżelſkich na poſtajeṅo kathol. Biſkopow po czéwém
jandżelſkim kraju naſtupa, zpotżina ſo taſama zlenécż. Kardinal
Wieſemann jo ſo hako ṅebojazné muż wopokazaw, ha wo Londoṅe zjawṅe z
wilkej zjatocżnoſcżu (pżez 100 duchownéch bė pódla) ſwoju
inthronizacziju dżeržaw. Wón jo tež jene piſmo wudaw, wo kotrémż wón
poſtajeṅo biſkopow wo Jandżelſkej zamoja. Miniſter Lord Ruſel wo tutém
piſṁe zawoſne priſle dóſtawa, ha budże na wſche waſchṅo wot kneżerſtwa
wotſtupicż dérbecż. Wo najnowſchim tżaſu jo kardinal Wieſemann zjawne
konferenczé wozjewiw. Wón ṁenujczé jenu katholſku wėrnoſcż wo dowhej
rétżi pżed mnohe romadżeném ludom wſchėch wėréwuznacżow dżerżi, ha po
nim wuſtupja wutżeni mužojo druheje wėré ha jomu napżecżo rétża,
pżecżiwo kotrémż ſo Wieſemann zaſé zamoja ha tak traja rozrétżuwaṅa wot
jenej wėrnoſcże drudé ẇele dṅow, dȯjž ſo jena ſtrona za pżewiṅena
ṅewuznaje. Ẇele tawſént ludżi jo pżi tajkich bėdżeṅach pżitomnéch ha
móżemó ſebi móſlicż, kajke zcżėwki budża tajke duchowne wójné
ẇedžicżeṙow jandżelſkeje ha romſkeje czérkẇe za tu jenu habó druhu
ſtronu mėcż, za tém hatż dobódże habó podlejżi. — Z Roma piſaja: pola
nas maja jandżelſke czérkwinſke rokotżeṅo za kuſk hórſche ṅeẇedro hatż
wſchėdne ſu, po kotrémż pak boże ſwóntżko jenoj tżim jaſniſcho ſwėcżi,
ha wſcho, żtoż żiẇeṅo ma, zẇeſeli.

<pb n="339"/>

Ze Serbow.

Z Worklecz. Ztoż ſmó pżed tédżeṅom ſlubili, to nėtk doṗelnimó. Mó ſmó
jeném tżiſẇe Jutnitżki tżitali, kak Króſtżeṅo ſwojich reṁeznikow,
pżekupczow, ha piwne khejże khwala, hale mó ſmó pżepokazani zo jich mó
ẇele krótż pżetṙechimó. Workleczé jo jena ṙana żtériróżkata ẇeſka,
wobdata z ṙanémi poplemi. Te najṙenſche jo, zo mamó ṙeṅe wutwaṙenu
wutżerṅu, wóſche kotrejż khejżinéch duri ſo znaṁo naſchoho zbóżnika, kaž
wón za nas na kżiżu jo cżerṗew ha wumṙew, namaka. To dṙe wó Khróſtżeṅo
też macże, ha hiżcżen wóſche toho ṙané bożi dom ze zeleném kėrchowom
wobdaté, hale wet toho wó nitżo ṅeſpomnicże. To ſo Wam wėſcżi żpatne
zdaſche, ha wone ſo zda, zo Wam piwne ha winowo khejże ẇele wóſche
ſteja. — Pódla naſchej wutżerṅe widżiſch welb pżekupcza J. H. — Tón
wobſtara czéwu ẇes z pżekupſkimi wėczami, też z kożu ha z wobutżom. Déż
ſé latżné, dóſtaṅeſch też żkleṅczu wina. Dale dele namakaſch piwarcza,
pola kotrohoż piwo, palencz, drożdże ha kiſawo dóſtaṅeſch. Wot piwarcza
pżindżeſch do ṙanoho kṅejſkoho dwora, kotréż naſch wulczé tżeſcżené
hrabja z Stollberk wobodli. Pódla widżiſch wulku zahrodu, kajkuż czéwóch
Króſtżiczach żanu ṅenamakaſch, kotraż czéwu wokownoſcż z pwodami
wobſtara. Tam namakaſch też żadne pwodé, każ czitroné, figi h. t. d.
kotreż Króſtżeṅo jenoż po ṁenu znaja. — Też mamó dwej twerdżizṅe, kow
wokowo z wodu wobdatej, pżez kotruż móſtżik ẇedże, kiż ſo, dérbjaw
ṅepżecżel pżincż, pṙecż wzacż hodżi. Ha pódla na wodże widżiſch wulki
tżowm, z ṁenom turkowſka wowa, na kotrémż ṅedżelſke ha ſẇ. dné ſo naſcha
mwodoſcż zaẇeſeli. Na kuṗe jo ṙane twaṙentżko wo kokrémż jo kóżdomu
czuzomnikej dowolene wotpocżink wzacż. Hejzo ſo naſch hrabja z nami
zjenoſcżi ha ſo mó romadże na tute twerdżizné podamó, tak móża czéwi
Khróſtżeṅo, Kobſchiṅeṅo, Broṅeṅo, Wotrowtżeṅo h. t. d. na nas pżincż, ha
mó ſo jich bojecż ṅebudżemó. — Dale mamó wo wſé dwaj wilkej hataj, kiż
naſche kcżizna ha kolaṅczije z karpami wobſtaratej. Pżi ſreidżném jo
ſtudżeṅ, kotrejeſch woda hatż do czuzéch krajow dżo. Pżi tej ſtejitaj
dwaj ſẇ. kżiżaj, ha nicż, zo bóchmó żadén pṙecż wzacż chczéli, każ — —!
hale hiżcżen ſo pżeczé nowo ſtajeja. — Wot ṙeṁeznikow pak ẇele praẇicż
ṅechamó, dokelż z tém mó jich też zaẇeſcżi pżetṙechimó. Wot herczow
jenoż zpomnimó, zo ma naſch J. M. dwej wotrotżkow, ha woboj ſtej kwaſnej
herczaj. Dże macże wó żanoho moleṙa, piwarcza, kożtżedżėwaṙa,
knotowwójeṙa. Dale móżeſch pola nas pżez czéwo lėto lód dóſtacż. P. K. —
M. Cż. — T. L.

J. W.

Wós do Serbow. Z Rajchenawa poła Żitawȯ. 17. dżeṅ deczembra tutoho lėta
bė ẇeſowó radoſtné dżeṅ za ẇele ſtawow katholſkeje czérkẇe z naſcheje
wulkeje wſé ha wokownoſcże; dokelż naſcha nowa katholſka wutżerṅa bė
ſẇecżena ha wotewṙena. Dżak tej ṅewuſtawaczej proczé ha ſtaroſcžiwoſcżi
naſchoho kṅ. bijkopa, kiż też te rozṗerſchene wowczé ha jeṅatka ſwojoho
ſtadwa ſwėrṅe kedżbu ma, zo ſo czéle ṅezabudża. Dżak też za tu krutoſcż
ha wobſtajnoſcż, z kotrejż jo wón tȯn doſcż zadżėwané dobré ſkutk z
bożej pomoczu wuẇed. Dokelż wó dérbicże ẇedżecż, zo jo ſo 11 mėſaczow ze
zkorżbami, z proteſtami ha z appelaczionami pżetžiniwo; — wot jutrow ſem
hiżon mėjachmó tu naſchoho wutżeṙa, hale wȯn ṅeſmėdżeſche nitżo tżinicż.
Nėtk pak ſmó tola naſche prawo dóſtali. — Dżak też naſchej nadnej kṅeni
wo Klóżteṙe Mariném=dole, kotraż jo kṅ. biſkopowo prėdkwzacżo darniẇe
podṗerawa, pżez to, zo jo twaṙeṅo k ſchuli pozkicżiwa. Kṅez kaplan ha
ſchulſki direktar Kokula ze Seitendorfa jo też naſchej nowoj ſchuli
prėdkſtajené ha wutżer Poſélt tȯn mwódſi jo tam za wutżeṙa. Na dṅu
ſẇecżeṅa ha wotewṙeṅa ſchule bóchu 16 dżėcżi do tejſamoj hoṙewzacżi. To
jo pżecz dobré zapotżatk. —

<pb n="340"/>

Zbėrki.

Wo Schwiczé dobre ṙane twarożki dżėwaja. Dójż chczéchu ſo też z nimi
ſwėtej pokazacż. Jedén hoberſki wulki twarożk bó wudżėwané. Czéwa
krajina Emmenthal wot 36,000 wobodleri ſo pżi tém wobdżėli. Twarożk bȯ
hotowé; oh — kraſna żtuka! ha nėtk do Londona póſwané, zo bo tam pżi
lėtuſchim wulkim pżemėſném wuſtajeṅu (Kunſtausſtellung) ſobu pokazwané
bow. Ale, ale! poſtajena ko miſija po wobladuwaṅu twarożka wobzankné, zo
ṅemóże k wuſtajeṅu hoṙewzaté bócż, dokelż do téch wėczow ſwuſcha, kiż ſo
lochczé rozwamaja. Dójż ſebi radu pótaja, żto ma ſo z tutém twarożkom
ſtacż.

* Pola Mnichowa jo pṙedawſchi bajernſki kral tak ṁenuwanu Walhallu
natwariw, wo kotrejż zelezne ſtatue ſwawnéch mużi ſteja. Na dwoṙe tutoho
twaṙeṅa ſteji hoberſka ſtatua Bavaria (dérbi znaṁo Baiernſkeje bócż.)
Kak wulka taſama jo widżiſch trochu z toho, zo pżez czéwo jedén ſkót do
wowu hoṙeẇedże; wo woẇe jo rum za 30 mużi, też wawki ha żtóltżki tam ſu,
zo mȯża ſo ſénécż ha pżez jeje wȯtżka widżi jedén ṙanu krajinu ha
nazdala mėſto Mnichow. Jeje nochcż na palczu z wobėmaj rukomaj ṅemȯżeſch
pżikrécż, tak wulki wón jo.

Nawėżki.

K naẇedżeṅu.

Też w lėcże 1851 budża

Tydżeṅſke Nowiny

kóżdé tédżeṅ ſobotu w Budéſchiṅe dale wukhadżecż. W kóżdém tżiſle téch
ſaméch budża ſo namakacż: poẇedaṅa ſwėtnéch podawkow; poẇeſcże ze
wſchėch ſtronow Serbowſtwa a to ſakſkoho ha pruſkoho, tak katholſkoho
każ evangelſkoho; wukazé a wozjeẇeṅa wȯſchnoſcże; powutżeṅa z rataŕſtwa;
wſchelake nawėżki; żitna pwacżizna a hewak też pżihódne wobrazé habȯ
ſẇetżatka. — Kóżde tżiſwo ſamo za ſo pwacżi ½ nſl. ſchtóż pak bȯrzé
czéwo żtwȯrtlėto do prėdka zapwacżi, tṙǝba jeno 6 nſl dacż. Na
kralowſkim póſcżi pwacżi ſo na 3 mėſaczé 7½ nſ. — Wudawarṅa jo na
bohatej haſé ṅedaloko plumpé.

Lubó bratſiko W. w Dreżdżanach! hdé jenoj bóch ja twój ṙané liſt nėkotre
hodżinki pṙedé dóſtaw, dha bóch jón w Jutnitżczé wozjeẇiw; nėtk ſo ẇaczé
ṅehodżi! Redakczija.

Rozrétzwaṅo bez krawonczom ha rapakom.

Zkrawoncz. Dże tė dżencza wot toholej boka jow pżindżeż, wſchak hewak
jenoż k Halżtroẇe won lėtaſch?

Rapak. Ja ruṅe pucż wot W ..... a pżindu.

Zkrahoncz. Nó, jo da ſo tam dracż etablirwaw, zo maſch nėżto pótacż?

Rapak. Nohaj, tajke nėżto jo. Ṁenujczé, jedėn jo ſo tam na to powożiw,
ẇeſne pſé romadu wójicż, je zaẇrecż ha potom jenoho habó druhoho zabicż
habó pżebicż. Ha na te waſchṅo nam drudé hoſczinu pżihotuẇe.

Zkr. Ṅehórſcha da ſo to cżi druzé wo wſé?

Rapak. Hórſcha dṙe ſo hale wón jo móczné muż wo wſé, ha tak ſej ṅewėṙa
nėżto jom prajicż.

Ważne winé zadżėwaja dalſche wudawaṅo Jutnitżki.

Déż Nedakczija z tutém ſwojim tżitaṙam „Bożeṁe” praẇi, dżakuje ſo taſama
wſchém ſwėrném woteberaṙam tuteje nowiné, — każ też wſchėm tém wutrobṅe,
kiż ſu pżez pżipȯſwane ſpėwé ha naſtawki, pżez dobrowolne wobſtaraṅo ha
rozdawaṅo k jeje dotalném wobſtacżu zpomożni bȯli. „Bożeṁe!”

Redakczija Jutnitżki.

Cżiſchcżane pola K. B. Hiki.

[1] ⁾ Amerling jo znatė tżėſki wóttżincz (patriota) kotrėż ſwoju
narodnoſcż na wſchė móżne waſchṅo podṗera.

[2] ⁾ Zo też k. Mróz ha czėwȯ joho dom ſem ſwuſcha, ṅejo ſnadż
dopiſowaṙej znate bówo, ale redakczia móże to wobkrucżicż. Red.

[3] ⁾ k. aktuar Seyfert. Red.

[4] ⁾ Z tutém ſpėwom prajimó jomu najṙeṅſche „bożeṁe“. Budże-li pak junu
ze ſwojoho cżeżkoho pżaha wupżehṅené, chcze jomu Néżporecz Boſcżi
hiżcżen w naſchej Jutnitžczé trajaczė wopomnik ſtaẇicż. Red.

[5] ⁾ Oranżerija jo khėża, dżeż ſo czitronowo ha pommeranezowo żtomó w
zéṁe wukhowaja.

[6] ⁾ Swawné hudżebné miſchtér z Tżech.

[7] ^(*)) Spėwohra (Oper,) wot Mozarta zeſtajana.

[8] ^(**)) Swawnė hercz na huſlach, kiż ſo wulkich mėſtach ſwóſchecż
daſche.

[9] ⁾ Erſchallen, zwuk-Schall.

[10] ⁾ Mó ſo nadżijemó zo budżemó to też w ſwojim tżaſu doſtacż. Red.

[11] ⁾ akczeſiſta rėka tón, kiż po dokoṅaném pruhowaṅu w Lipſiu ſwoje
lėto pola ſuda habó rétżnika dżėwa. Red.

[12] ^(*)) W Sachſonſkej jo k najṁenſchomu 60,000 Serbow. Red.

[13] ⁾ Dżež ma wóhu, tam roſcże. Red.

[14] ⁾ ♣Čakajtaj, wój Mikławšaj, wotstorčene njeje spušćene!♠

[15] ⁾ Pola nas ſo wot ẇetżornoho bwȯſkaṅa, dżeż żane hrimaṅo
ṅeſwóſchimó, ṙekṅe: „milina hraje.“ Wina tutoho bwóſkaṅa woſeƀe po
horczém dṅu, jo elektritżnoſcż mrótżelow ha naſchi Serƀa ṁennja to
„milina“; potajkim żane nowo ſwowo.

[16] ⁾ Magnetitżna jȯhwa (Magnetnadel) jo tajka jóhwa, kotraż ſtajṅe k
pownoczé pokazuje. Wona jo z twerdoho woczla, na kȯnczach cżenka,
ſrejdża kus towſcha, zplaczṅena ha pżekwota; na cżentżki, ruṅe
hoṙeſtejaczé hozdżitżk tékṅena, móże ſo z lochka ẇercżecż, ha tak ze
ſwojimaj kónczomaj na wſchė ſtroné pokazwacż. Tola déż jo tuta jóhwa
magnetitżna, pokazuje wona z jeném kónczom ſtajṅe k pownoczé, khiba zo
ji to mócznoh zadżewka dla móżno ṅejo. Tutȯn kȯncz rėka pownóczné
(Nordpol). Magn. jȯhwa jo woſeƀe tém jara wużitna, kotſiż ſo na dalokim
ha ſchėrokim moŕu namakaja; ƀez ṅeje ṅebóchu druhdé ẇedżeli, dże jėdu,
hatż kraṅu habó k ẇetżoru.

[17] ⁾ Pródkſtojicżeṙ klóżtra.

[18] ⁾ Téchſaméch cżahi (ſchleppó) ṅeſechu kadetojo hatż do czérkẇe, —
wot jow wóſchej dwórniczé; ṅewėſté cżah ṅeſeſche w czérkwi hatż k
wowtarej jeje ſotra Sidonia, kotreiż mwȯdnomu ſtrowomu woblecżu do woſow
zaplecżene rȯże lubozṅe pżiſtejachu. Ṅewėſta bė w bėwoj ze ſlėbrom
wuſchitej atlaſowoj draſcże, z rucżaném wėnczom w woſach. Kralowna
mėjeſche kraſné zwote diadem (krónu) na woẇe.

[19] ⁾ Komu dha mamó ſo dżakuwacż, zo tomu Bohu dżakwano, tak jo?
Redakczija.

[20] ⁾ Khiba zo w Khróſtżiczach ha Klóżteṙe?

Redakczija.

[21] ⁾ To jo dżėl arczébiſkopſkej draſté, ƀez kotrohoż wón żane ważne
czérkwine ſwużbó ſwojoh zaſtoṅſtwa zaſtacż ṅemóże.

[22] ⁾ Banda ṁenuju ſo nėkotréch krajach wojerſczé herczé.
